(ADVERTENTIE) Vanavond staat-ie neer voor vuurtoren wie? 20.15 Ned. 1 a witte kat batterijen - --- (ADVERTENTIE) \$ W: \\ Jb^JHaKÏ Registreer het geluid van eenvallende speld. Daar hebt u natuurlijk wel even een perfecte cassetterecorder voor nodig. Gelukkig dat-ie er is. Telefunken maakt 'm. Hij is uiterst gevoelig. Handzaam in het gebruik. En fraai om te zien. Stap eens binnen bij uw winkelier en ontdek zelf de voortreffelijke kwaliteiten van Telefunken cassetterecorders. TELEFUNKEN cassetterecorders. --- (ADVERTENTIE) llfifi 'n Prachtprii ■EIK" voor ƒ 1.3 Il ■ QOS Dop a.s. zaterdag weer mee aan onze puzzelaktie ..Help een reumapatif'll , win: voor f 1000.— meubelen naar keuze uit het ROYAL assortiment val MEUBELFABRIEK DECO te Varsseveld. --- (ADVERTENTIE; Vlek-O-foetsie^ ALLEEN CEINTUURBAAN 229 DEZE MAAND: 20% KORTING OP: su'ede I leer riappa | vachtjasseri --- OPINIE Sowjet-actie moet afval stoppen MOSKOU — Terwijl de Sowjet-Unie in het buitenland ontspanning preekt, is zij binnen de eigen grenzen begonnen met een grootscheepse campagne tegen westerse ideeën. De afgelopen weken is op regionale partij vergaderingen en in de pers een van de grootste ideologische campagnes van start gegaan die de laatste jaren zijn gevoerd. Daarin wordt vaak uitdrukking gegeven aan bezorgdheid over westerse ideeën die de Sowjet-Unie binnendringen, over een apathie ten opzichte van het communistische systeem en zich nog steeds handhavende godsdienstige opvattingen. ..De strijd tussen de twee wereldbeschouwingen wordt steeds ingewikkelder en breidt zich steeds verder uit," aldus het partijblad Prawda in een artikel waarin tot verhoogde waakzaamheid werd opgeroepen. „Aan het ideologische werk zullen nieuwe en hoge eisen worden gesteld." De campagne kwam op 31 augustus in de openbaarheid toen de Prawda een decreet over ideologisch werk in Wit-Rusland - aan de grens met Polen - publiceerde, waaraan in het Westen weinig aandacht is besteed. Hier, aldus de Prawda, „wordt de werkende bevolking opgevoed in de geest van onverdraagzaamheid jegens bourgeois- en revisionistische ideologieën". Spoedig werd duidelijk gemaakt dat Wit-Rusland als voorbeeld moest dienen voor de rest van het land. Op partij-vergaderingen in diverse streken werd besloten de campagne aldaar over te nemen. Op scherpe toon werd in de kranten geroepen om een doeltreffender propaganda. De Prawda beweerde dat "wat in Wit-Rusland gebeurde ..een systematische benadering was van de problemen die samenhangen met het vormen van een nieuwe mens". Volgens het blad omvat het propagandaprogramma van de Sowjet-Unie de werving .van 1,8 miljoen arbeiders voor studiecursussen in het marxisme. Om de „dringende problemen van het wetenschappelijk communisme" op te lossen is de hulp ingeroepen van de universiteiten, intellectuelen en de media. Een centrale taak, aldus de Prawda, is die van „het opvoeren van de professionele geschiktheid van de ideologische kaders", waaran de taak bestaat uit „het cultiveren van de communistische moraal in alle as- door BARRY JAMES correspondent van United Press International wijdverbreide religieuze opvattingen. De propagandisten, aldus het blad, „moeten het atheïstische werk onder de massa's verbeteren. Er bestaat behoefte aan de intelligente ontwikkeling van nieuwe Sowjetgebruiken. Ze moeten emotioneler, beter gefundeerd en voor de jeugd aantrekkelijker worden gemaakt." De campagne is er duidelijk op gericht buitenlandse denkbeelden een halt toe te roepen die, naar de overheid vreest in een klimaat van ontspanning post kunnen vatten. Volgens de Prawda is de campagne bedoeld als „een strijd tegen platvloers egoïsme, geldschraperij en de buitenlandse moraal." De propagandacampagne blijkt het sterkst te worden gevoerd in gebieden waar het nationalisme het sterkst is — vooral in de Ba'ltisehe Sowjet-republieken, de Oekraïne en Georgië. In Estland naim de part ijorganisatie een plan aan dat voorziet in de opvoering van de propaganda onder scholieren en studenten, omdat volgens een rapport het onderwijssysteem in de republiek verpest wordt door „bourgeoLs-nationalisme." In het rapport stond dat de kennis van het Russisch door de Esten te wensen overlaat. Estlandse schrijvers werd verweten „niet genoeg aandacht te schenken aan de peeten van het leven, inclusief het gezin". Het partijorgaan uitte bezorgdheid over kennelijk nog steeds vriendschap tussen de volkeren, het Russische patriottisme en de comimumistisnhc partij geest." De samen«tellens van jkinderprogramma's op radio en televisie in Estland is opgedragen het ideologische gehalte van hun programma's te verhogen. --- Jeugd blijft weg Uit de campagne blijkt dat de overheid izich zongen maakt over do apathie onder de jeugd ten opzichte van de comimunistische boodschap. De Moskowskaja Prawda klaagde dat veel studenten in Moskou zich „formeel" opstellen ten opzichte van cursussen in het ,marxisme-leninisme. „Een aanzienlijk deel" van de studenten blijft helemaal van de cursussen weg, aldus het blad. „We ■moeten trachten de jeugd in elke les de rijkdom te tonen van de theoretische erfenis van het leninisme en de jeugd een diep begrip voor de betekenis ervan bij te brengen, aldus de Moskous* krant. De Prawda beschreef de reden waarom veel jongeren zich van het communisme afkeren: „Het propagandawerk wordt soms ontsierd door onverschilligheid, saaiheid en loos gezwets. De ervaring van het leven leert dat niets het ideologische werk zoveel schade toebrengt als juist dat," aldus de Prawda. --- Schokkend verslag In „De Goelag Archipel" heeft de schrijver Solzjenitsyn vorig jaar gewezen op een kwestie die na de oorlog geheel aan de aandacht van de publieke opinie in het Westen is ontsnapt: de gedwongen en vaak gewelddadige repatriëring van miljoenen Russen, die aan het eind van de oorlog in handen van de Britse en Amerikaanse bevrijders vielen. Het ging om „gewone" krijgsgevangenen van de Duitsers, om Russen die onder zware bedreigingen dienst hadden genomen in het Duitse leger of - vrijwillig — in het leger van de collaborateur Wlassow, om Kozakken en om burgers uit de door de Duitsers bezette gebieden in Rusland. Over die gedwongen deportatie gaat het boek ..The Last Secret" van Nicholas Bethell uitg., (Deutsch, importeur Meulenhoff, ƒ 28.20). Voor Solzjenitsyn was de repatriëring, waartegen de betrokkenen zelf zich tot op het punt van zelfmoord en kindermoord verzetten, gewoon verraad. Bethell is genuanceerder: Churchill. Roosevelt en Stalin hadden zich in Jalta verplicht burgers in de bevrijde gebieden naar hun land van herkomst terug te sturen. Vooral de Britse regering, en met name minister Eden, nam die verplichting hoog op, ook al was bekend dat de Russen hun ondergang tegemoet werden gestuurd (allen, schuldig of onschuldig aan collaboratie, gingen voor tien jaar de Russische kampen in). Maar Whitehall vreesde dat, als clementie werd getoond, Stalin zou weigeren door Russen bevrijde burgers terug te sturen of de andere Jalta-bepalingen aan zijn laars zou lappen (wat hij uiteindelijk toch deed). Bethell geeft een schokkend verslag: hij beschrijft de wanhoop van de Russen, de gewelddaddgheden en listen bij de repatriëring — en de diepe morele conflicten bij de Britse soldaten. Bethell maakt melding van het schandaal dat de Britse generaals zelfs Russen, Balten en Oekrainers terugstuurden die buiten het Jalta-akkoord vielen en rechtens hadden mogen blijven. Hij maakte voor het boek onder meer gebruik van de onlangs openbaar geworden archieven. PETER MICHIELSEN --- HET TOERNOOI DER OUDE JONGENS gouverneur-generaal van -*-1 Nederlands-Indië, die zich vroeger „normaal" gedroeg, kon na zijn ambtstermijn rekenen op een lucratief commissariaat van bijvoorbeeld de Bataafsche Petroleum Maatschappij. Nietwaar, wat was er logischer dan dat de Bataafsche gebruik maakte van zijn deskundigheid? Dat leek net zo weinig op corruptie als wanneer het Kamerlid H. Kikkert, defensiespecialist van de CHU-fractie, na zijn aftreden een functie krijgt als adviseur van de vliegtuigfabriek van de heer Dassault. Van de gouverneur-generaal — altijd een onkreukbaar mens natuurlijk, anders krijg je immers zon functie niet — werd alleen verwacht dat hij tijdens zijn ambtstermijn een belangrijk Nederlands bedrijf als de Bataafsche niet hinderde in zijn zegenrijke werk. Eén gouverneur-generaal was er die dat in een bepaald geval wel deed: Van Heutsz en die werd dan ook géén commissaris van de Bataafsche. (Later werd gouverneur-generaal mr B. C. de Jonge het ook niet, maar die hoefde niet: hij was al directeur van de Koninklijke geweest eer hij gouverneur-generaal werd.) Alle oude jongens van de gouverneurs-generaal-club versleten Van Heutsz voor gek. Hij hoefde immers niet anders te doen dan wat iedereen altijd deed? T")AT is de club van de oude jon•*-' gens onder elkaar. Ze begrijpen het niet alleen niet als iemand niet meedoet, ze vinden het ook verdacht en ze worden zelfs kwaad. Generaal Stehlin, oud-chef van de Franse luchtmachtstaf en nu parlementslid, heeft in een rapport verklaard dat de Mirage niet zo goed is als zyn Amerikaanse concurrenten en heel Frankrijk valt over hem heen. Niemand maakt zich druk over de vraag of Stehlin misschien gelijk heeft. Dat is de zaak niet. De zaak is dat een Franse oud-generaal onmogelijk een buitenlands vliegtuig beter kan vinden dan een Frans vliegtuig. Dat is ronduit onvaderlandslievend. Die man moet aftreden als vice-voorzitter van het parlement, als parlementslid, hij moet zijn status als generaal buiten dienst verliezen. Vooral de ex-generaals die in dienst zijn van Dassault en andere industrieën, maken zich kwaad. Maar ze hebben een verklaring: Stehlin is in dienst geweest van een Amerikaanse industrie die weliswaar zelf geen vliegtuigen maakt, maar die misschien als toeleveringsbedrijf van Dassaults Amerikaanse concurrenten zou kunnen gaan optreden. T yVl' kunnen de oude jongens *-* van de club tenminste begrijpen. Onvaderlandslievend gedrag komt van oudsher wel eens voor bij Fransen die zich door het buitenland hebben laten omkopen. Ze doen het voor geld. De oude heer Dassault zelf, die een paar weken nog zo buitengewoon verontwaardigd was bij de veronderstelling dat zijn firma zou hebben geprobeerd Nederlandse Kamerleden om te kopen, begrijpt nu onmiddellijk dat het Franse Kamerlid Stehlin is omgekocht door Amerikaanse belangen. Zo denkt ook Stehlins vroegere collega generaal de Benouville erover: Stehlin moet zijn omgekocht, anders is zoiets niet te verklaren, zegt hij. Generaal de Benouville is zelf in dienst van de heer Dassault, dus hij kan het weten. T)ASSAULT heeft een aardige •*-' oplossing in petto. Ridderlijke figuur als hij is, stelt hij voor het meningsverschil over de kwaliteit van het vliegtuig door een toernooi op te lossen. Er moet een luchtduel komen tussen de Mirage en de Amerikaanse Cobra, niet met echte mitrailleurs maar met fotocamera's. Maar zou een film ooit kunnen uitwijzen wie gelijk had, Stehlin of de Benouville? Waarom eigenlijk niet een luchtduel met echte bewapening? Dat is meer de stijl van de oude jongens onder elkaar dan dat kinderachtig gedoe met filmcamera's. Een echt luchtduel en wie het overleeft heeft gewonnen. Misschien wil de heer Kikkert, die indertijd het plan voor een oefenterrein in Ter Apel lanceerde, wel als grensrechter optreden. door Paul van 't Veer Met een enkel schot . . . --- Nieuwe figuur in de Partij van de Arbeid door DR W. DREESSR Tot directeur van de Wiardi Beekmanstichting, wetenschappelijk instituut van de PvdA, is benoemd Wouter Gortzak, vooral bekend als redacteur van De Groene. Hij is tevens belast, zij het in samenwerking met anderen, met het ontwerpen van een nieuw beginselprogram voor die partij. Beide opdrachten zijn verrassend, gezien het feit dat hij nog geen jaar lid is van de partij waartegenover De Groene steeds nogal kritisch heeft gestaan. In een interview mef Igor Cornelissen, gepuliceerd in Vrij Nederland, toont Gortzak nog steeds een zekere terughoudendheid tegenover de PvdA, maar hij is toch gelukkig niet zonder hoop. Dat hij gegeven de richting die tegenwoordig in de partij overheersend is, er minder kritisch tegenover staat dan vroeger, is begrijpelijk. Hij heeft reeds lang geleden het communisme vaarwel gezegd, althans de CPN en het Russische communisme. Hij verheugt zich echter nog altijd over de revolutie op Cuba, die toch een communistische dictatuur heeft gevestigd, die tegenover tegenstanders met de gebruikelijke onbarmhartigheid is opgetreden. Wat Nederland betreft, mag men zijn afscheid van het communisme wel als definitief beschouwen. Maar wat hij tegenover Igor Cornelissen zei doet zien dat hij niet losgekomen is uit de voorstellingen die De Waarheid in zijn communistische jaren placht te geven van de PvdA. Hij spreekt over het Sociaal-Democratisch Centrum, indertijd een kleine groep binnen de PvdA, die ingevolge een eis van het congres werd opgeheven. Men wilde geen partii binnen de partij. Volgens Gortzak was dat voorgeschreven door Romme. In het jaar 1959 werd, herinnert Gortzak zich, de dienst in de PvdA uitgemaakt door Romme.' TIET is me de herinnering wel! -"- Romme heeft nooit iets te vertellen gehad over de gang van zaken binnen de PvdA, maar om hierbij uitgerekend 1959 te noemen! In december 1958 had de KVP de crisis veroorzaakt -die een einde maakte aan het laatste door mij gepresideerde kabinet en was het tot een ■breuk gekomen tussen PvdA en KVP, welke laatste met de liberalen ging samenwerken. En juist daarna zou Romime het in de PvdA voor het zeggen hebben gehad! lemand die directeur wordt van een wetenschappelijk instituut, zou toch nauwkeurig moeten zijn in zijn .geschiedschrijving.. Gortzak ziet daarvan blijkbaar de noodzakelijkheid niet in. Hij stelt niet meer of minder dan dat men in de socialistische partijen na 1945 al wat er nog aan socialistische traditie leefde bewust uitsloot. Wat de PvdA betreft geeft hij wel toe dat er sociale bewogenheid heerste en En bij heel het beleid dat Gortzak zo ongunstig beoordeelt, zijn de twee vertegenwoordigers van de PvdA die thans in de landspolitiek het meest naar voren komen, Den Uyl als minister-president en Vondeling als voorzitter van de Tweede Kamer, nauw betrokken geweest. Het zal interessant zijn te zien hoe zij met Gortzak, die plotseling een •zo belangrijke positie in, de PvdA heeft verkregen, tot overeenstemming komen over een beleid en beginselprogram. Het sterkst geldt dit voor de laatste. Gelukkig zegt Gortzak: „Ik vind Den Uyl een interessante man, al is hij het prototype van het door mij verafschuwde 1959-denken." Cornelissen noemt, onweersproken door Gortzak, Den Uyl de initiator en vertegenwoordiger van het beginselprogram van 1959. Ik meen dat het program nog 'meer een stempel van Banning draagt, die voorzitter was van de commissie voor de herziening van het eerste program van de PvdA, dan van Den Uyl. Deze heeft echter op het congres in het bijzonder het sociaal-economische gedeelte verdedigd, dat ongetwijfeld mee oorzaak is geweest dat het program het toppunt van ergernis werd voor Gortzak. TK heb indertijd in het partijbe± stuur uiting gegeven aan mijn opvatting dat de wijzigingen op sommige punten een ongewenste verzwakking betekenen: maar dat het zou hebben betekend een volstrekt opgeven van de gedachte dat je de maatschappij moet en kan hervormen, zoals Gortzak stelt, is een onhoudbare bewering. Dat ir Vos, bekend om zijn rol bii het tot stand komen van Het Plan van de Arbeid, als eerste spreker namens de programcommissie het program verdedigde, zegt al veel. Wat wil Wouter Gortzak? Hij wil, zegt hij, evenals de communist Marcus Bakker verdedigen wat hij noemt de burgerlijke democratie, maar telkens blijkt dat zijn hart nog balanceert tussen het volgen van de wettelijke weg en revolutionaire methodes. Met heimwee denkt hij terug aan de chaos die in mei 1968 studenten en arbeiders in Frankrijk schiepen, in het bijzonder in Parijs. Nooit scheen de mogelijkheid groter voor een revolutie, maar het kwam er niet toe. Voorlopig was het gevolg alleen dat de gaullisten bij spoedig daarna komende verkiezingen een grote meerderheid behaalden als uiting van de tegenzin tegen de verwarring, die grote schade aan het economisch leven had veroorzaakt. actie voor sociale hervormingen, maar daaraan voegt hij toe: „Ik denk aan een van die uitspraken van Vorrink, of een ander, dat het met het bereiken van de ouderdomsvoorziening wel bereikt was." Van „Vorrink of een ander". Wat een herinnering om als bewijs te dienen. Het is weer een fabeltje a la De Waarheid. Niemand in de PvdA heeft de ouderdomsvoorziening als een eind .gezien. Het was een begin. Onmiddellijk daarop volgde de wet inzake de werkloosheidsverzekering en daarna de jaren door een reeks van andere maatregelen. VAN wat er overigens gebeurd is, geeft Gortzak zich in het geheel geen rekenschap. Niet van het feit dat De Nederlandsche Banik staatsbank is geworden, dat de PvdA streed voor nationalisatie van de particuliere kolenmijnen, niet van de geldzuivering, die inflatie voorkwam, noch van de zware kapitaalheffingen waaruit op initiatief van Lieftinck het herstel van ons land grotendeels gefinancierd werd, noch van het streven bij de loon/beheersing om allereerst de laagst betaalden, zoals de landarbeiders, een achterstand te doen inhalen. Gortzak verklaart nog, een revolutie onvermijdelijk te achten, maar dan in die zin dat de ontwikkeling in een enorme versnelling komt. Hij ziet dat in de eerste twintig jaar niet gebeuren. „Over de vorm heb ik geen idee. Gewapend of niet. parlementair of buitenparlementair." Hij put nog wel hoop zoals ik reeds schreef, uit wat'in Cuba gebeurde, daarnaast ook uit koloniale bevrijdingsoorlogen, maar gaat voorbij aan het feit dat nog nooit in een industrieel sterk ontwikkeld land een revolutie is uitgebroken anders dan na een verloren oorlog. Overigens, in de resultaten van een revolutie heeft hij toch eigenlijk ook weinig vertrouwen. Steeds wordt, zegt hij, de ene élite door de andere vervangen. Zelfs in Zuidslavië, dat in ons land nogal eens wordt aangehaald als een voorbeeld van arbeiders-zelfbestuur, kwam volgens Gortzak een technocratie. „Daarvan uitgaande ben ik toch wel reformistischer geworden." De arbeiders zijn op het ogenblik wel strijdvaardiger, maar ze hebben toch een onvoldoende kijk. „Dat heb ik trouwens ook", laat Gortzak zich ontvallen. Hij vraagt Cornelissen dat te schrappen, maar die laat het staan. Hij vindt dat woord blijkbaar te mooi om het te willen missen. A LLES samen genomen krijgt men ■tv de indruk dat Gortzak voorlopig wel de parlementaire weg kiest, en niet zal pogen de PvdA tot een gewelddadige revolutie aan te zetten, maar dat hij onwettige acties niet onwelwillend zal bezien. Maar wat eeri voorstelling heeft hij van de Nederlandse samenleving. Met kapitalistische oplossingen gaat men naar een verfijnde onderdrukking. Niet zo bruut als onder Hitler, maar wel een sterke samenwerking met een door de grote monopolies beheerst staatsapparaat." Wat een verwrongen voorstellingen. Gortzak is pessimistisch over de economische toestand. Niet ten onrechte, maar is het werkelijk waarschijnlijk dat we tot „een geweldige verslechtering van het levenspeil" zullen komen? De PvdA heeft in Gortzak een man gekozen die haar wetenschappelijk moet voorlichten en programmatisch nieuwe wegen moet wijzen. Het interview maakt echter de indruk dat hij geneigd is van het verleden zov/el als van de bestaande toestand een vertekend beeld te geven en onzeker is over het na ,te streven doel en de te volgen weg. WOUTER GORTZAK ... revolutie of niet?.... --- MAAR MENEERING Spelregelt: Plaatsing betekant fk inatamming. Geen anonierre bf .Ta lange brieven moeten benort*ol^ --- Extreme pate ÜATERS op drift! Hun p -*• scha.p werd uitg' maar maatschappelijk werk. OB v kundig, naïef en half-zacht. Ze *3| nen het leiden niet laten. ' slachtoffers zijn nu .ieugdigaßßßJ standigen. gevangenen. Ze veltij digen hun extreme ideeëraßßßl vroeger hun andere geloof, gen de kans van slappe bestuur*! Alles wordt goedgepraat. De £jÊk schappij zit .met de brokken. bedoelingen misschien, Maar waan, eigenwaan en Een stevige straf zal ze m tot bezinning brengen en o{lS thans een tijdje van hen Voordat het te laat is. Voordat 3 soort onze samenleving nog ve" ondermijnt. Eindhoven P. J. C. A. PINX^, J --- Procent per maam NAAR aanleiding van de rentie in Rome betreffen! wereldvoedselsituatie dacht ik «t I het mogelijk moet kunnen n 1 wij burgers uit de rijke lanjL-1 naast de bijdrage van onze ove I den individueel iets moeten om te helpen dit probleem sn« tot een oplossing te brengen. ** suggestie hiertoe: Als iedereen uit de rijke laI1:ef die een inkomen heef: schillig hoe hij of zij dit verW« 1 — verplicht wordt of zichzelf toe verplicht om per maand .f.\ procent van het bruto bedrag v,,ji dit doel in een fonds te stort< komen wij binnen afzienbare een heel eind. Onze nen weer teruggaan naar de J 3 1944-45, toen wij dit zelf aan ° lijve hebben ondervonden. Amsterdam. R. Th. HERBONN^ --- Esperanto rkVER het conflict met S, *-' arbeiders bij Philips is 1 dat dit gedeeltelijk te wijten } aan taalmoeilijkheden. Deze zouden in 't vervolg 1z vermijden zijn: als de bedrijft Esperanto leert en de buitcnlaf' gI) arbeiders die aangeworven woi' f bijvoorbeeld twee weken ff uren per dag Esperanto les — verplicht natuurlijk —als e\' van hun werk, dan kunnen kaar na korte tijd verstaan. ranto is namelijk veel ker dan de 'nationale talen. .. Bovendien is het een groot v'°je deel, dat ze, met inbegrip tijd aan Esperanto besteed., J ;j vlugger Nederlands leren, duidelijk aangetoond in Engeiaêj, door een proef met Esperanto Frans in twee parallelklassen, j leerlingen, die naast Esperanto °\-a Frans deden, bleken in dezelfde l". verder te zijn met Frans dan e.fjS deren. Het is dus voor de arbeio-e!, voordeliger eerst Esperanto te en daarna Nederlands dan re<-' strceks onze taal te leren Het |d venstaande kost ongetwijfeld aan het bedrijf maar wat kosten ■ vele misverstanden, verkeerd grijpen van opdrachten, verstor v van de goede v'erstandhoudi j, stroefheid, enz.? Bovendien koSaaH tolken ook geld. En verlies °p mensenlevens is eveneens niet u, gesloten. Er bestaat een directe i"e J.. thode. waaraan mensen van v.cji schillende 'taal tegelijk kvnp deelnemen. Amsterdam. DRS J. TENSk' ---