Sekte overleefde Jannetje niet
Vervolg voorpagina
ZWARTE Jannetje heeft waarschijnlijk heel wat minder publiciteit gekregen dan Lou Voorthuizen. Misschien is de sekte van Zwarte Jannetje in het nieuws gekomen, toen mannelijke leden moesten verschijnen voor de kantonrechter te Schoonhoven en weigerden de pet van het hoofd te nemen, omdat zij zulks alleen maar wensten te doen voor God. Er moesten politiemannen aan te pas komen om die hoofddeksel te lichten. De Jannetjes-aanbidders namen dat zo hoog op, dat ze hun petten onrein verklaarden.
Na de zitting lieten ze die brok textiel in handen van de overheid en liepen in marstempo naar een pettenwinkel om nieuwe voorraad in te slaan. Dat kan een dure grap geworden zijn; zij moesten namelijk meermalen voor de groene tafel verschijnen, omdat ze weigerden zich te onderwerpen aan de regerings voor schriften inzake monden klauwzeer - ze namen zelfs het geld voor verbeurd verklaard vee niet in ontvangst - en soms zelfs hunkinderen thuishielden van school. Ook verwekten zij hun dorpsgenoten tot toorn door in 1898 de vlag binnenshuis te houden, toen prinses Wilhelmina tot koningin werd gekroond. Heethoofden moeten toen heel wat vernield hebben bij aanhangers van de sekte in Polsbroek; ook zij kwamen echter voor de kantonrechter.
Ik schrijf dit alles op gezag van enkele theologen, die na de dood van Jannetje studie gemaakt hebben van haar sekte. De heer J. Kuiper heeft over haar geschreven in "De geschiedenis van het godsdienstig en kerkelijk leven van het Nederlandse volk" en tot hen die zich er in verdiepten behoorden dr. Veltenaar en de heer E. van Oosterom. Dominee A. Vroegindewey uit Veenendaal heeft alles onlangs nog eens samengevat in drie artikelen, verschenen in De Hervormde Vaan, het orgaan van de ned. hervormde mannenverenigingen op g.g. (gereformeerde grondslag).
UIT die geschriften blijkt, dat Jannetje toch wel opmerkelijk veel overeenkomst heeft vertoond met Lou, met uitzondering dan van haar sterven. Zij dong evenzeer naar een plaats in de Heilige Drieëenheid, en werd tenslotte beschouwd als een incarnatie van de Heilige Geest. Evenals Lou kwam zij uit een zeer kerks plattelandsgezin. Haar vader was wolkammer te Veenendaal, maar hield er ook een paar koeien op na. Het mooie, zwartge Jokte meisje, geboren op 9 maart I Geen pet af voorrechter
1860, kreeg de gebruikelijke, orthodoxe opvoeding, ging naar kerk en catechisatie en legde belijdenis des geloofs af. Kreeg Lou een verschrikkelijke zielestrijd te doorstaan, ook Jannetje worstelde zich door een bekering heen. Al jong werd zij besprongen door monsterlijke angsten voor de hel, haar haren rezen te berge en zij voelde de slaande hand van Satan, totdat zij verslonden werd in de drieénige en driemaal heilige God. Door deze gruwelijke ervaringen, waarvan zij boeiend kon vertellen, kreeg de jongedochter naam onder geestverwanten die haar zo bewierookten dat haar knappe hoofdje op hol sloeg. Na haar bekering voelde zij zich al spoedig geroepen om het uitverkoren volk des Heeren als een kloek onder haar vleugelen te vergaderen. Zij brak met de kerk en kwam via haar sajet verkopende broer in aanraking met andere bekeerden die niet meer ter kerke gingen (ook wel pratertjes genoemd omdat ze huiselijke godsdienstoefeningen houden en elkaar hun bekeringsgeschiedenissen vertellen). Jannetje was zo van de tongriem gesneden dat ze menige geloofsgenoot van zijn stoel praatte, maar toch vond zij niet overal gehoor; sommige beproefde christenen vonden haar optreden wat zoniderling. Een tante vertelde bijvoorbeeld aan haar neef (aldus dominee Vroegindewey) dat. Jannetje ook wel een hele tijd stil kon zijn als ze bij haar in de kamer zat, maar dan plotseling haar armen uitstrekte en riep: "Al wat aan Hem is is gans begeerlijk." De weduwe zei dan: "Is het vat weer zo vol, meid?" ONDANKS het wantrouwen dat zij zaaide wist Jannetje heel wat vrienden te maken. Haar groep keerde de Rerk de rug toe, liet de kinderen niet meer dopen en hield luidruchtige bijeenkomsten in boerderijen te Veenendaal, Polsbroek, Molenaarsgraaf en Schoonhoven. Daar ging het van kwaad tot erger. Zij ging vaak zelf voor in deze opmerkelijke godsdienstoefeningen, maar liet het later (evenals Lou) aan gelijkgezinden over, bijvoorbeeld een oude boer, die met zijn' vuist op de Statenbijbel sloeg, uitriep "De geest komt krachtig over" en daarna begon te preken.
Grote villa ia Veenendaal
Jannetje Hootsen kon moeilijk geestelijke en vleselijke liefde uit elkaar houden. In de bijeenkomsten - soms wel met een kleine honderd personen - leek het er soms op, of in het grote voorhuis van de boerderij een twistkampioenschap werd gehouden. Achter de gesloten luiken kreeg men niet genoeg van springen en dansen en luidkeels zingen, waarbij de maatgevoeligen met een stok op de vloer sloegen. Heeft Lou geen gebrek aan bewonderaarsters, Jannetje kon nauwelijks een keus maken uit haar toegewijde mannen. Als de godsdienstige extase een hoogtepunt bereikt had en zij al armzwaaiend uitroepen gelanceerd had als "O zaligheid, hemelse zaligheid!", viel ze soms uitgeput op de knie van een weduwnaar of een andere aanbidder. De heer E. van Oosterom heeft daar in zijn geschrift het een en ander van verteld. Twee mannen waren bijzonder gecharmeerd van de heilige Jannetje, en soms werd ze al huppelend met beide minnaars gesignaleerd. Tenslotte viel haar keus op een zekere Teunis Hoogendoorn, die in Veenendaal de geestelijke belangen van zijn aangebedene zou gaan behartigen, terwijl zijn broer Jan zich zou bekommeren om het aardse slijk..
F EENENDAAL werd het Muiderberg van de sekte. Teunis Boogendoorn - zeer vermogend - liet voor de leidster een kapitaal huis boutven aan het riviertje de Grift, zoals er destijds in het dorp wellicht geen tweede te vinden was. Als ik het goed begrepen heb staat deze villa er nu nog en moet het een pand zijn, dat ook in 1962 een bijzonder royale indruk maakt. Om te voorkomen dat de profetes haar voeten zou besmeuren met het aardse slijk, kreeg zij ook nog een brug over de Grift cadeau, zodat ze zo uit haar
paleisje in het rijtuig kon Sy En dat rijtuig 'stond klaar, omdat zij haar aann<" in andere gemeenten moes . bezoeken. In die tijd werd Jannetje al heilige gehouden. Omdat ze zou sterven mochten haar van God vervloekte aarde niede>t ken - vandaar die brug - en,.nal van Christus kreeg dermate 'f j vereerders, dat zij er hun ge.zl, ~v voor prijsgaven (Lou!). ieWeTOtfi wilde voor het recht van het werd buiten de familie gesio is tenminste van één lid vaJ1._t-' bekend, dat hij zijn vrouw verlig hij overigens niets optegenha ( zij hem niet kon volgen in ziJn.^st voor Jannetje. Tal van xve Ljü boeren behoorden tot haar vols^t en stonden hun boerderijen ai s menkomsten, waar het gegil s van de lucht was. ". jjl Meer dan 27 jaar heeft zi) „o residentie samengewoond meiert de heer Hoogendoorn, blijkbaar aan trouwen dacht-
Aarde onrein voorproht^
..lt''. ij» slechts een "geestelijk nU*voofj? soortgelijke termen als LoU„„d<'''j zen sprak zij over de kerk, cc stituut waar alle leven ult a* H* was en dominees vond ze fO-,#( * leidslieden der blinden, vU*1 het ware volk van God. ... rf Het was met die allemaal Jannetje (en vindt Lou) &' stand achtte zij blind &> tegenover God. Al die £jefVr. den waren volgens lijk van God geleerd. Zl3 ,oo\ telijkte letterlijk alles, l»ys geen touw meer aan vasf ,iw viel en de boeren met °J,,eSn zaten te luisteren, aC^yiie luiken of dichtgespijker iesn sters. Werd men Sef"lsf\ door medeburgers, me gebroken ruiten, dan ' de gedupeerden smns de dicht. Kwam Jannetje ey ken en dansen, dan wef". uitgelegd tussen haar deur, dat was wel het r>l zij als "Vroutvtje vaf recht op kon laten gelden- AFGEZIEN van de dienstoefeningen en ■ verzet tegen len, schijnen de aanhanger pf M Jannetje als vrij brave men eidj te hebben. Zondags bijvod j* toonden zij zich nimmer e&Jn Toch heeft de politie een^e gedaan in haar woning *f „ óe »,J omdat de wildste 'geruchte ,e: m deden, nadat in 1900 te | een geval van duivel boerenknecht was doodges A
OnsterhW duurde 59ji
Ook dat gebeurde in tfij een Christus was opgest* 9 FfJkV die als gevolg van influe!'., ziek *was geworden en z j .jdfl voelde om maar meteen jarig rijk te stichten. broers had die ook niet ffl hoofd waren, ontstond er_ fen Sm huis in het klein. Tijdens $m komst slaagde men er uit een meisje te drijven uit een knecht, waar hu ,$ gezocht. De knecht overie j • selpartij niet. In Veenen pm men, dat ook Zwarte J 3 gevolg nog eens zo ver zü maar het is bij dansen ge yi »3 De dood haalde JannetJ .j■ was toen 59 jaar oud iemand die men onsteri • _,g i dicht wel een zeer jeu£ al Veel aanhang had zij toen gcVfÊÊ en haar sterven joeg *| op de kaken van menige t\y .'M nuchterend terugkeerde l ' zaam en onnozele vee.
---