Wij stammen van Kaïn af VERVOLG VAN VOORPAGINA op Afrika als het geboorteland van de mens, hoewel men nog lang daarna Azië alszodanig beschouwde. Dart v/as in die tijd een jong, onbekend anatoom en zijn conclusies, alleen gebaseerd op de schedel van een jonge aap, waren in strijd met de algemeen aanvaarde. Het is niet helemaal onlogisch dat zijn opvattingen geen succes hadden. Maar in 1936 vond de toen 70-jarige, in brede kringen als autoriteit erkende, paleontoloog Broom- de schedel van een volwassen Australopithecus. In elk detail werden de speculaties van Dart bevestigd. Sindsdien zijn de resten van meer dan honderd individuen gevonden op 5 verschillende plaatsen in Zuid-A frika. ƒ Ndiezelfde tijd vonden L.S.B. Leakey en zijn vrouw in Kenya honderden exemplaren van een 20 miljoen jaar ouder mensaaptype, Proconsul, waarmee bewezen werd dat mensapen en aapmensen al van oude datum in Afrika voorkwamen. Leakey vond ook grof bewerkte stenen werktuigen die ongeveer uit de tijd stammen van Australopithecus, honderdduizenden jaren ouder dan de oudst bekende stenen werktuigen uit andere werelddelen. --- Aapmensen? In 1949 publiceerde Dart een artikel waarin werd betoogd dat de Australopithecus wapens gebruikte. Het was verschillende autoriteiten al opgevallen dat in dezelfde lagen als waarin de Australopithecus gevonden werd veel bavianenschedels voorkwamen, die alle op een karakteristieke manier beschadigd waren. Dart nam contact op met de hoogleraar in forensische geneeskunde, Mackintosh, die een grote ervaring had op het gebied van schedelbreuken, zowel afkomstig van de vele roofovervallen in de diamantstad Johannesburg als van instortingen in de mijnen. Dart kon 58 fossiele bavianenschedels bij elkaar brengen, waarvan 16 te veel beschadigd waren om er nog iets uit af te leiden. Als een gerechtelijke deskundige stelde Dr. Mackintosh vast dat de 42 overblijvende bavianen gedood waren door een kwaadaardige klap. In sommige gevallen konden over de aard van die klap nog details vermeld worden, b.v.: "een krachtige, omlaaggerichte slag met een tweekoppig voorwerp." Bij andere schedels was dit minder duidelijk omdat er te veel slagen gevallen waren maar in 7 van de 42 gevallen bleek dat het slagwapen gekenmerkt was dcor twee stompe uitsteeksels. In de beenderhoop die in dezelfde laag gevonden werd meende Dart het wapen ook gevonden te hebben, nl. in het opperarmbeen van een algemene antilope. De dubbele gewrichtsknobbels aan de elleboogkant pasten precies in de dubbele indeuking in de bavianenschedels. f~WT zou in een detectiveroman 4~J en misschien zelfs in de werkelijke rechtspraak, vooral als. het goed geacteerd zou worden voor een juryrechtbank, als afdoend bewijs aanvaard zijn. Maar de wetenschap eiste uitvoeriger, meer materiële bewijzen. Daar kwam bij dat de consequentie van Darts stelling in strijd was met de heersende opvatting over het ontstaan van de mens. Wanneer moet men beginnen te spreken van mens, waar wordt de grens van de aapachtige overschreden? Volgens sommigen zou dat zijn wanneer het gebruik van werktuigen begint, volgens anderen wanneer de hersens ongeveer de tegenwoordige grootte hebben bereikt. In het algemeen nam men aan dat het werktuiggebruik niet begonnen was vóórdat de hersens "menselijk" waren. Darts stelling luidde dat het wezen met de nog aapachtige hersens reeds een bepaald werktuig- (wapen-)gèbruik kende. Dart liet zich niet ontmoedigen door de koele ontvangst of liever gezegd niet-ontvangst van zijn publikatie.lnde loop van 6 jaren gaarde hij met zijn studenten een grote massa fossielen bijeen uit de Australopithecuslagen. Uit 5.000 ton rots die door de arbeiders in de kalkgroeven als afval was achtergelaten hadden ze 20 ton uitgezift, waarin dierlijke resten voorkwamen en hieruit had men met hamer en bijtel 7.159 fossielen losgemaakt, waarvan 4.560 nog te herkennen waren. EEN bloemlezing van de dierenwereld die Australopithecus omringde lag voor de specialisten open: antilopen in verschillende soorten: zwijnen, neushoorns, luipaarden, giraffen, stekelvarkens, schildpadden, gieren, jakhalzen, hyena's, bavianen etc. Een fauna in grote trekken gelijk aan die welke nog heden in de Oostafrikaanse savannen voorkomt. Al deze botten en onderdelen van botten werden gesorteerd en geteld. En toen kwamen merkwaardige getalverhoudingen naar voren. Men behoeft geen zoöloog of statisticus te zijn om te begrijpen dat wanneer men uit een fossiele laag duizenden botten vrijmaakt, men grofweg op elke schedel één wervelkolom, 4 ledematen en een bepaald aantal ribben moet voelen. Hoe groter het aantal botten, des te meer zal deze verhouding benaderd worden. Tenminste als die dieren daar als gave kadavers fossiliseerden. Zodra er belangrijke afwijkingen gevonden worden, moeten er bijkomende factoren gewerkt hebben. B.v. als men geen schedel maar wel voor de rest gave skeletten vindt, zou men kunnen aannemen dat speciaal de schedels slecht fossiliseerden. Maar wanneer van de 4.560 beenderen 518 opperarmbeenderen van antilopen blijken te zijn tegen slechts 101 dijbeenderen, dan moet er sprake zijn van wat anders dan toeval of chemische kwaliteit. Elf procent van de botten blijkt dus te bestaan uit wat Dart 6 jaar tevoren al als wapen van de Australopithecus had aangewezen. T\E statistiek geeft echter nog JL* meer aanwijzingen. De beschadiging van de bavianenschedels zou waarschijnlijk zijn uitgevoerd met het opperarmbeen van een bepaalde grootteklasse. Het totale aantal botten van deze klasse bedroeg 30% van alle antiloperesten, maar van de opperarmbeenderen behoorden 60% tot deze klasse. De opperarmbeenderen werden zelden ongebroken gevonden. Dart verdeelde ze in drie categorieën: het bovenstuk (dat met de schouder is verbonden), het middenstuk, en het onderstuk met het ellebooggewricht. Het is dit laatste stuk waarvan de gewrichtsknobbels zo goed pasten in de schedelindeukingen van de bavianen. Van dat laatste stuk vond men 238 exemplaren, tegen 7 bovenstukken. Al deze gegevens wijzen op een sterke voorkeur voor een bepaald beenstuk. Natuurlijk, de ooggetuige die Australopithecus bij de jacht heeft waargenomen ontbreekt, maar deze cijfers zijn toch minstens zo duidelijk als vingerafdrukken bij een moord. Ook bij de andere botten vond Dart sommige die er in aantal uitsprongen, vooral puntige hoorns en onderkaakhelften (soms van dieren waarvan verder niets anders bewaard was) met messcherpe kiezen. Hier moest toch wel een verzamelaar werkzaam zijn geweest, met een sterk gerichte voorkeur voor het scherpsnijdende puntig stekende, botverbrijzelende. Maar toen in 1960 Dart deze cijfers bekend wilde maken op een congres van antropologen en prehistorici, kreeg hij slechts 20 minuten toegewezen. Er was nauwelijks belangstelling. De voorzitter van het congres merkte op dat men héél voorzichtig moest zijn met trekken van conclusies uit grotmateriaal. Omdat men toch niet helemaal de statistiek kon negeren nam men voorlopig aan dat hyena's deze speciale botten zouden hebben vergaard. Dat sloeg weliswaar nergens op - en werd kort daarop trouwens door een hyenaspecialist tegengesproken - maar men wilde blijkbaar liever iets ongerijmds over hyena's aannemen dan de wat bloedige herkomst van de mens. DAT zijn heel in het kort weergegeven de materiële bewijzen die de advocaat Ardrey voor de jury aanvoert. Of eigenlijk kan men hem beter de aanklager noemen die, overigens met hetzelfde gebruik van theatermiddelen, de jury probeert te overtuigen van het moorddadige karakter van het wezen dat aan de mens voorafging. /N een volgend artikel koop ik de andere helft van het boek te -bespreken dat meer gaat over de psychologie, sociologie, de achtergronden, die eveneens op het niet-lieve karakter wijzen van onze voorouders, karakter dat wij waarschijnlijk onder diverse culturele vermommingen - en te vaak zonder enige vermomming - nog steeds met ons meedragen. D. HILLENIUS --- Mensapen? ---