Vragen zijn niet alle verhalen rondom de Prins in dit oijna 3SO bladzijden tellende boek zo onthullend, zeker niet ?rw voor het Nederlandse publiek, 8 september 1936 koningin 2°chto ma de verloving van haar P«-5i_r Juliana met de prins Zur Lip_*g. aankondigde werden de 5* le, weekbladen niet moe uitvoeri'6 in„ nsbeschrijvingen te geven van t°* aige' Joviale Duitse vorstenzoon, Joe — en dat geeft de Prins grif ,Iv6_. Werd deze verloving niet met >kotUlengde instemming begroet. De "stlSe Prins der Nederlanden »?°en !? Duitser. En het was 1936. ?% _.ae mensen begrepen, dat ik be«r, «een nazi was, werd de houding ?3 nü _?» iets welwillender", vertelt V?n zoals men weet, gaat hij in 2-W °l°grafie zijn tijdelijk lidmaatv°k . ;an de SS niet uit de weg, want "■tifrn • details behoren tot de openj s l6'd, die dit boek kenmerkt. JiNeilfi' schooljaren, huiselijk leven, {■vSïaa Öd, al die perioden zijn gethitchs k bekend geworden en Alden '4a.i5t boek (dat helemaal de indruk L vooral voor het Amerikaanse publiek te zijn geschreven) geeft hierover weinig bijzonderheden meer dan al bekend waren. En hetzelfde geldt voor zijn verlovingstijd, de huwelijksplechtigheid, de in de Karpaten doorgebrachte wittebroodsweken en de korte, onbezorgde jaren daarna. Onbezorgd? Weinigen hebben geweten, dat de Prins bij zijn auto-ongeluk op de Gooiseweg op 39 november 1937 levensgevaarlijk werd gewond. Met een scnedelbasisfractuur, diverse gebroken ribben en een gebroken nek (maar dat laatste kwant pas jaren later aan het licht) werd hij in het Burgerziekenhuis te Amsterdam opgenomen. DE eerste Bilderberg-conferentie, Oosterbeek 1954; voorzitter is Prins Bernhard. --- Wennen DAT hij aan zijn nieuwe status nog wel even moest wennen, bewijst deze anekdote. Toen de Prins weer bij kennis kwam en zich realiseerde, dat de schuld van het ongeluk bij de schauffeur van de zware zandauto lag, die hem geen voorrang had verleend, wilde hij de firma aan wie de auto behoorde, een proces aan doen. Maar koningin Wilhelmina sprak haar veto over dit voornemen uit. „WIJ voeren geen processen tegen onze landgenoten," zei zij. De vreugde over het herstel van de Prins in januari '38 werd enkele weken later overstemd door de geestdrift, waarmee Nederland de geboorte van prinses Beatrix begroette. Anderhalf jaar later, toen prinses Irene op paleis Sóestdijk het levenslicht aanschouwde, overschaduwden de wolken van de naderende oorlog de vreugde over de gebeurtenissen en nu ging alles zeer snel. Het jonge gezin verhuisde van Sóestdijk naar het sombere kille paleis aan het Noordeinde in Den Haag en wel op aandringen van koningin Wilhelmina. Prins Bernhard woonde van tijd tot tijd de vergaderingen van de Raad van .State bij. Hij vertelt hierover het 'volgende- op een van die bijeenkomsten ter bespreking van wat Nederland te doen stond als een der strijdende partijen de Nederlandse neutraliteit zou schenden, zei een van de oude leden: „Als de Engelsen hter binnenvallen zullen we terugslaan, maar als de Duitsers ons' aanvallen zullen we ons moeten onderwerpen; dan zou verzet zinloos zijn. Volgens Alden Hatch sprong prins Bernhard toen woedend pp en sprak: „We zijn neutraal of we zjjn het niet. Als de Duitsers komen zullen we hen met alles wat ons ten dienste staat bestrijden!" --- Daden HOE de Prins enkele dagen later prinses Juliana en zijn twee dochtertjes via Urnuiden naar Engeland bracht, alleen om direct daarna naar Nederland terug te keren (in Zeeuws-Vlaanderen sloot hij zich bij de resten van het verslagen Nederlandse leger aan), m Parijs terecht kwam, waar hn Paul Reynaud en maarschalk Pétain nog kort ontmoette om uiteindelijk toch weer het Kanaal over te steken.., dat alles is wel bekend, maar ook deze bijzonderheden onderstrepen toch nog eens de uitnemende houding van deze prins van Duitsen bloede, die niet alleen met woorden, doch ook met daden wilde aantonen, dat hij aan de goede kant stond. In Engeland heeft de Prins het de eerste tijd niet gemakkelijk gehad. Men vertrouwde hem niet en hij begon zich een paria te voelen. Maar dat veranderde spoedig en dat de achterdocht en het wantrouwen spoedig plaats maakten voor waardering en achting moet hem bijzonder hebben gesterkt. Het was voor hem dan ook een grote genoegdoening, toen hij op 3 september 1944 werd benoemd tot opperbevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten. Twee dagen later reeds landde hij op een vliegveld bij Brussel. Teleurstellingen bleven hem niet gespaard overigens : veldmaarschalk Montgomery trok zich van zijn adviezen over de slag bij Arnhem niets aan en de Prins werd bovendien nog betrokken in de praatjes, die overste Pinto rondstrooide over zijn contacten met de verrader Christiaan Lindemans (~King Kong"). Maar nu stond Montgomery wèl achter hem en hij ontzenuwde de geruchten, dat „King Kong" alles zou hebben geweten van de luchtlandingsplannen bij Arnhem. --- Abdicatie ET prinselijk gezin werd weer verenigd. De kinderen groeiden I—l op, bezochten Kees Boekes l_ X „Werkplaats" en het lyceum te Baarn, prinses Marijke werd geboren en alle zorgen schenen te zijn geweken. Maar koningin Wilhelmina, vermoeid en oud meende, dat nu de tijdvoor haar was gekomen de lasten van het koningschap op jongere schouders te leggen Op 4 september 1948, om twaalf uur' 's middags precies, kondigde zrj van het balkon van het paleis op de Dam af haar abdicatie af en stelde het Nederlandse volk haar opvolgster voor: koningin Juliana. Twee dagen later volgde de plechtige inhuldiging. Prins Bernhard was bepaald niet van plan. om in zijn nieuwe status als echtgenoot van een regerende vorstin uit- VRAGEN WORDEN NIET ALLE BEVREDIGEND BEANTWOORD sluitend de representatieve rol te spefen die voor hem scheen te zijn weggelégd. Meer en meer beêon hij zich Fe interesseren voor het Nederlandse bedrijfsleven, hij maakte ..goodwill - réizen naar verscheidene landen en was daar niet zelden een goede ambassadeur En na overleg met de minister-president besloot riij enkele commissariaten te aanvaarden en wel van de KLM de Hoogovens, de Herstelbank en de Fokkerfabrieken. En hij werd zegt Alden Hatch de vliegende Hollande? van het bedrijfsleven. --- Kritiek -__ T TCH onthult ook, dat de vele 11/ persoonlijke vrienden, die de l/V Prins in het bedrijfsleven heeft ™ ™ (waaronder dr Paul Riikens en drs. E. H. van der Reu_el, niet over hem spreken als de Drins" of „zijne koninklijke hoogheid'? ïïaar als P.B. („Pie-Bie"). Welnu PB beschouwt zijn commissariaten ook' weer niet als een sinecure, maar naast woorden van veel lof is er ook wel eens kritiek. Dre Van der Beugel: „P.B. bekommert 'zich wel eens te weinig om de nuances die in het zakenleven zowel als in de diplomatie soms zo belangrijk kunnen zijn. Dat is geen kwestie van tact Hij kent alleen bepaalde aspecten van het leven niet zo goed als wij Dat is voor iemand van koninklijke afkomst ook heel moeilijk... Maar hij bewijst ons onschatbare diensten, alleen al door zijn relaties in het buitenland; hij heeft veel nieuwe contacten voor ons gelegd." --- Pijnlijk UISELIJKE moeilijkheden ble- Hven Koningin en Prins niet bespaard. Alden Hatch heeft met geaarzeld ook de nogal pijnlijke zaak van koningin Juliana's contacten met mejuffrouw Hofmans aan te roeren. Uit hetgeen prins Bernhard hem hierover heeft meegedeeld blijkt, dat dit contact reeds in 1947 tot stand kwam door bemiddeling van generaal Kcot, een belangrijke verzetsfiguur. Koningin en Prins lieten zich leiden door de gedachten, dat niets onbeproefd moest worden gelaten om prinses Marijke, die blind geboren was, te genezen. Zoals men weet is prinses Marijke naderhand geopereerd en één oog heeft het gezichtsvermogen teruggekregen. De geregelde bezoeken van mejuffrouw Hof mans aan paleis Sóestdijk hebben, echter spanningen doen ontstaan, doordat na verloop van tijd ook derden zich in haar verhouding tot het koninklijk gezin gingen mengen. Het jevolg is geweest, dat besloten werd '11e contact met haar voor onbepaalde tijd te beëindigen. En de rust is op paleis Sóestdijk teruggekeerd. --- Bilderberg A_DEN HATCH heeft zijn boek besloten met enkele hoofdstukken over de vele reizen van de Prins, zijn liefde voor de paardesport, zijn jachtavonturen in Afrika, zijn bemoeiingen met het cultuurleven enz. Uitvoeriger echter staat hij stil bij de rol van de Prins met betrekking tot de zg. Bilderbergconferenties, waarvan het initiatief overigens niet van de Prins, doch van dr. Joseph H. Retinger is uitgegaan. Deze Retinger, zo vertelt Alden Hatch, heeft zich geheel gewijd aan één ideaal: de versterking van het Westen tegen de dreigende gevaren uit het Oosten. C. D. Jackson, oud-uitgever van het blad Fortune, noemt deze van een hartstochtelijke liefde voor zijn Poolse vaderland bezeten man iemand met ~een aangebo-r ren instinct voor intriges", „een soort Eminence Grise van Europa, een Talleyrand zonder portefeuille," maar ook „een echte doorzetter en een ongelooflijk dappere kerel." Alden Hatch vult deze karakteristiek aan met: „een zeer godsdienstig mens en een hartstochtelijke waaghals, die uitging van het Jezuïtische dogma, dat het doel de middelen heiligt; hij was uitgerust met een aanleg voor intriges, een Borgia waardig, maar de doeleinden, die hij nastreefde, waren nooit egoïstisch, ze waren altijd goed." Het was deze Retinger, die zich omstreeks 1952 grote zorgen maakte over de groeiende anti-Amerikaanse stemming in West-Europa. Via dr. Paul Rijkens (van de Uiiilever) kwam hij met prins Bernhard in contact. Samen bespraken zij een plan om aan deze naar beider mening heilloze politieke ontwikkeling „iets te doen." De Prins won het advies in van de toenmalige Belgische minister-president, Paul van Zeeland. Deze reageerde positief. Trouwens, ook elders vond de oproep van de Prins, Retinger en Paul Rijkens, gehoor (Hatch noemt de namen van o.m. Hugh Gaitskell, De Gasperi, Guy Mollet, Pinay, enz.) alleen in Amerika zelf reageerde men nauwelijks, tot C. D. Jackson zich er voor spande. --- Typisch-Amerikaanse biografie met opvallende openhartigheid geschreven PRINS BERNHARD zijn plaats en functie in de moderne monarchie Niets uit de weg gegaan: ' HET (MOEILIJKE) BEGIN IN NEDERLAND • HUISELIJKE MOEILIJKHEDEN ; HANDEL IN ONDERSCHEIDINGEN 1951 deed de N.V. Werkspoor te Amsterdam pogingen een contract ai te sluiten met de Argentijnse Spoorwegen voor de levering van materieel ter waarde van tweehonderd miljoen gulden. Péron, die toen nog an de macht was, aarzelde echter het contract te tekenen, maar het was uitgelekt, dat hij het op prijs zou stellen als de regering van een of andef res- land bereid was zijn echtgenote Evita een hoge onderscheiding te &ven_ deed de toenmalige Nederlandse regering? Zij verzocht prins Bernhard naar Ce»ios Aires te gaan met ïn zijn bagage de versierselen, behorende bij het groots in de Orde van Oranje Nassau. De Prins ging. Péron tekende het contract. ** kreeg haar onderscheiding. t>kit is één van de vele sterke verhalen, die de Amerikaanse schrijver Alden ?atch heeft opgenomen in zijn biografie over prins Bernhard. *) Het is tevens voor de openhartigheid, die dit boek van de eerste tot de laatste blad- S? 6 kenmerkt, een openhartigheid, die ook ruimte laat voor deze passage: »,-7e Pérons hadden geen al te beste reputatie in democratische kringen, omdat. V? hun land een dictatuur — een tiranniek bewind, zoals het door sommigen v6rd genoemd — hadden opgedrongen. Maar daar stond tegenover dat de b, economie het contract hard nodig had. De toenmalige regering _ aatste zich op het standpunt dat men het oordeel over de politiek van een land rscheiden diende te houden van zakelijke onderhandelingen die men ermee °er_. Bernhard was het met deze zienswijze eens." I\ E kritische lezer zal geneigd zijn bij zon verhaal enkele kanttekeningen ■ te plaatsen, bv. ten aanzien van de vraag of het gebruikelijk is handels"*-_/ contracten ai te dwingen door middel van een hoge onderscheiding, te verlenen aan de echtgenote van een staatshoofd met een bedenkelijke .„ reputatie. Hij zal zich misschien ook afvragen hoe men het begrip W.ll °f ander respectabel Europees land" moet hanteren en zelf misschien Oh ke betekenis de Nederlandse regering hecht aan een hoge onderscheiding. (\L die vragen geeft Alden Hatch Il _?eüjk) geen antwoord, zo hn' deze J'ch zelf heeft gesteld. Vraaggesprekken (op de band „*'.*? gd) met Alden Hatch te onderst, „.• Er mogen dan ook geen rede*