Prinses Wilhelmina bijgezet KERKGANGERS ZINGEN: DE ZON SCHIJNT IN MIJN ZIEL DUIZENDEN BLOEMEN IN BEDEHUIS Koninklijke familie volgt kist tot in Delftse grafkelder (Van onze verslaggevers) DELFT, zaterdag. — Zwaar vallen de slagen van de klokken van de Delftse ISieuwe Kerk over de Grote Markt wanneer de stoet nadert en de vele vorstelijke gasten, die zich in liet tegenover de kerk liggende stadhuis hebben verzameld, langzaam de trappen van dit gebouw af lopen. Stram presenteert de erewacht voor de kerk, bestaande uit een compagnie mariniers, het geweer. Het koninklijk gezin begeeft zich naar het voorportaal. Het beieren der klokken houdt op, en ook de tamboers en pijpers van het korps Mariniers met de Marinierskapel zwijgen, want er wordt geen muziek ten gehore gebracht en er worden geen roffels geslagen. Plechtig welt pas gezang op als de stoet de kerk betreedt, nadat de kist met het stoffelijk overschot uit de witte wagen is getild. Luitenant-generaal b.d. Pahud dd Mortanges, de opperceremoniemeester loopt in de stoet voorop, achter hem zes grootofficieren, allen gekleed in groot gala. Dan volgen de vier slippendragers naast de eenvoudige, intussen met de Nederlandse vlag bedekte kist, die even later op de katafalk voor de preekstoel In de kerk zal worden geplaatst. Hier achter lopen koningin Juliana, prins Bernhard en de vier prinsessen, gevolgd door de Prins en de Groothertogin van Luxemburg, koning Frederik van Denemarken met aan zijn arm prinses Allee, de gravin van Athlone. Achter hen koning Boudewijn en koningin Fabiola van België, koning Olaf van Noorwegen met aan zgn zijde prinses Armgard von Lippe-Biesterfeid. dan prins Louis-Ferdinand van Pruisen en prinses Kira van Pruisen, de prins von Wied en zijn gemalin, en als laatsten de graaf en gravin van Oeynhausen-Sierstorpff. De gemeente zingt het oude gezang 199, de verzen 1, 2 en 4 „Ontwaakt gij die slaapt en sta op uit de doón," begeleid door orgelspel van organist J. van den Berg. Ditmaal zijn het elf kamerheren en vier adjudanten die de stoet besluiten. Dan worden de deuren van de kerk gesloten. Het is even zeer stil in de kerkals de vorstelijke personen door daarvoor aangewezen kamerheren naar hun zetels worden geleid. Ook alle overige in de stoet aanwezige personen ne men hun plaatsen in. De kist heelt een ko]>eren naamplaat waarop staat vermeld: Wilhelmina. Helena, J'auliiic Maria, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Hertogin van Meeklenburg, Koningin der Nederlanden van 88 november 181X1 -1 september 1948. Geboren 31 augustus 1880. Overleden 28 november 19fi2. OEEL Nederland volgde in de * * grijze morgen van de achtste december 1962 de laatste eerbewijzen aan de overleden Prinses. Peter van Straaten tekende een impressie van dit eerbetoon. --- BLOEMEN EN KRANSEN (Van onze Haagse redactie) DEN HAAG, zaterdag. — De vele bloemen, afkomstig van het paleis Lange Voorhout, die daar tijdens het defil' zijn neergelegd, zijn niet in de Nieuwe Kerk gerangschikt, maar liggen op het gazon aan de zijkant van de kerk. De krans, die aan de achterzijde van de witte koets is bevestigd, heeft een middellijn van anderhalve meter. De krans is opgemaakt uit witte lelietjes van dalen, witte eucharisbloemen, witte chrysanten en decoratieve sierbladen. Aan de krans is bevestigd een rood-wit-blauwe moiré lint met gouden franje, waarop met bladgouden letters: Het Nederlandse Verzet. Kransen werden ontvangen van de keizer van Japan, koning Olaf van Noorwegen, de koning en koningin van Zweden, de groothertogin en prins Felix van Luxemburg, de president van Equador, de president van Argentinië, de president van Finland, de staatspresident van de republiek Zuid- Afrika, de president van lerland, de Verenigde Staten, de regering van Canada, de Chinese Volksrepubliek en de regering van Griekenland. --- Eenzamen Al vroeg langs de weg in Den Haag (Van onze Haagse redactie! DEN HAAG, zaterdag. — De wekker van de heer Cheriex ging vanochtend om kwart voor drie, hoewel hij vlak achter de Haagweg in Rijswijk woont en de route als het ware van zijn slaapkamer uit kan zien. ~Ik ben in '34 bij de begrafenis van prins Hendrik geweest en toen was het zaak om er vroeg bij ie zijn, maar vandaag had ik nog wel wat kunnen blijven liggen. Ik ben gaan wandelen en heb m'n thermosfles koffie om vijf uur maar thuis opgedronken". Diep in de kraag vertelt hij zijn verhaal om half acht op de Haagweg. Hij heeft vrouw en vier kinderen bij zich en zij zijn de enigen, op dat deel van de route. De enkeling die op dat uu spreid door de stad gaat, heeft ook spijt van de vroege onderneming. „De mensen blijven bij de tv meneer, maar dat is niet echt. Ik ben erg op het Oranjehuis gesteld en dat moet je tonen op zulke day De man die zo spreekt staat zijn voeten in een kistje met hooi. Op enkele centrale punten stonden iets meer mensen tussen zeven en acht uur, maar het bleef bij tientallen. Rijswijkseplein, bocht Hofweg, Kneuterdijk (hèt punt met fraai gezicht op het Voorhout en paleis Voorhout, waren op dit vroege en vinnig koude uur het meest in trek. Reginald Godfried, 30, verzekeringsemployé, lag vannacht om drie uur met slaapzak en dekens tussen de reportagewagens van radio en tv. op het Voorhout. Om half zes moest hij daar weg van de politie en ging hij ieumend over het afsluithek hangen, benen in een deken gewikkeld. Sén keer heeft hij prinses Wilhelmina '.elf gezien, op haar laatste prinsjesals vorstin in 1947. De drie broers Frans, Leo en Johan Toet, 10, 14 en 16 jaar, hëfcben haar nimmer gezien. Ze hebben op steen extra lesuur over de Pr. gehad. „We hebben toen meteen het hele Oranjehuis doorgenomen". Leo losjes. „De meester zei. dat prinses Wilhelmina vaak in de kerk kwam." Of hij nog meer van haar weet? „Ja. in de oorlog was ze in Engeland en toen stuurde ze berichten naar Nederland." Naast hem op de Hofweg staat de grijze heer Johan Scherft. 71 jaar. Hij hoort toe en glimlacht. „Ik heb hier, op dezelfde plek, zo vaak naar haar gezwaaid. Toen Hendrik stond ik ook hier, op ditzelfde hoekje." Hij was er vanochtend om zeven uur met zijn nicht en "een dikk< proviand. Heel eenzaam zit mevrouw F. A. Mosterd—Kaya om half zeven, met een rieten stoel uit haar huiskamer, op de Hoornbrug in Rijswijk. Haar krukje staat al bij het hek. mii op de rijbaan, maar zo lang er nog geen mens te zien is, kan zij tegen de beschuttende muur op de brughelling kruipen. Uit de weilanden langs de vliet blaast een bolle vrie* wind. . --- Lichtend voorbeeld Ds. Berkel zegt dat dit levensmotief van prinses Wilhelmina door veel worsteling heen heeft gerijpt tot een sterkte die haar in staat stelde zelf kracht te hebben en kracht te geven. Zo is zij een lichtend voorbeeld geworden. Het verzet in Nederland zou zeker zijn vastgelopen zonder haar, de Moeder des Vaderlands. „Wij zijn dankbaar voor Gods leiding die in het leven van koningin en prinses Wilhelmina haar en ons is gegeven." Ds. Berkel acht de overtuiging dat de dood de ingang tot het leven is de troost die we nu nodig hebben. Als dan het verlies diep gevoeld wordt „ruist de troost ons toe: Christus blijft. Zij is geborgen bij haar Heer." --- Volkslied Na het uitspreken van de geloofsbelijdenis van Nicea (uit het jaar 325, die regelmatig wordt gebruikt) wordt de dienst voortgezet met samenzang van de verzen 6 en 14 van het Wilhelmus. Het is een ontroerend moment wanneer de eerste tonen van het Nederlandse volkslied, dat juist in de donkere jaren van de ballingschap der overleden vorstin zulk een bijzondere betekenis heeft gekregen, sonoor en helder door het orgel worden inge/.et. „Mijn schilt ende betrouwen, zijt gij, o Godt, mijn Heer! Op u soo wil ick bouwen, verlaat mij nimmermeer. Dat iek doch vroom mag blijven, u djenaer t'aller stond, die tyranny verdrijven die mij mijn hert doorwondt". Ds. Forget betreedt de kansel en gaat voor in gebed. „Weest gegroet Gij eersteling der dagen" wordt dan gezongen. Het moment is aangebroken waarop luitenant-generaal Schaper het witte kussen van de kist zal nemen en cadeten adelborst de vlag verwijderen. De dragers schrijden naar de kist. --- Kist in kelder Een nieuwe stoet stelt zich op: voorop de twee hofpredikers, de grootofficier mr. W. C. baron Snoukaert van Schauburg en de commissaris van de koninklijke grafkelder, burgemeester De Loor van Delft, er achter de dragers met het stoffelijk overschot. Het koninklijk gezin schaart zich daar achter. De hofpredikers en de grootofficier en commissaris van de koninklijke grafkelder gaan aan weerskanten van de kelder staan, en alleen de dragers en de koninklijke familie dalen af naar de kelder. Dan komen --- Twee predikanten De chef van het militaire huis. luitenant-generaal H. Schaper, legt vervolgens het witte kussen met het grootkruis op de kist. Hofpredikant ds. J. F. Berkel opent de dienst. Hij leest langzaam voor uit Johannes 14:1 tot 7. Na het gebed horen de aanwezigen de schriftlezing aan uit Mattheus 28:1 tot 7, gevolgd door samenzang uit de nieuwe bundel gezang 61. vers 1 „Christus onze Heer verrees". Sinds Willem de Zwijger zijn er aan het hof steeds twee hofpredikers geweest in de Franse (Waalse) en Nederlandse taal. Het is ds. G. I. P. A. B. Forget, predikant van de Waalse gemeente in Den Haag, die in het Frans voorleest uit Johannes 20:11 tot 18. Het orgel zet dan in voor het gezang „A Toi la Gloire", waarna ds. Berkel zijn preek begint. ~En zie, ik ben met u al de dagen tot de voleinding der wereld", leest ds. Berkel uit Mattheus 28:20 als tek.st voor zijn preek, die — zegt hij — gehouden wordt in een dienst die op uitdrukkelijk verlangen van prinses Wilhelmina een getuigenis moet zijn van Gods leiding in ons leven. „Prinses Wilhelmina heeft de nabijheid van Christus door Zijn geest steeds gevoeld. Zij zag geen toevalligheden in de lotgevallen van haar en haar volk. maar leiding Gods. Die leiding was ook te zien in het leven van de Vader des Vaderlands, Willem van Oranje, die God zijn hart heeft gegeven toen hij een taak op zich nam die hopeloos leek, maar in Gods kracht kon worden volbracht". Ds Berkel citeert de Prinses: „Eerst was het mijn roeping en thans die van Juliana om toe te passen en voort te zetten wat hij begon, toegepast op het leven en de polsslag van deze tijd ons gedragen wetend door dezelfde God als Willem van Oranje." PJE enige krans die aan de witte lijkkoets was gehecht, van het Neder- lands verzet uit de jaren 1940-1945 --- KOUDE, STILLE NACHT IN DELFT Eersten waren al 7 uur gisteravond bij kerk (Van een onzer verslaggevers) DELFT, zaterdag. — Op het Marktplein van Delft hebben enkele tientallen mensen een roerloze nacht ervaren. Zy stonden daar bij een temperatuur van twee graden onder nul uit eerbied voor de overleden prinses Wilhelmina, de vroegere Koningin, die zelden Delft heeft bezocht omdat zij niet in de stad wilde verblijven waarvan zij wist er eens te zullen worden bijgezet in het graf der Oranjes. Het zijn de schaarse voorgangers van de vandaag aanwezige menigte, die per laatste trein of op bromfietsen uit verre dorpen en steden naar hier zijn gekomen. Zij de dragers weer naar boven. Niemand is bij de koninklijke familie die, nu in volstrekte intimiteit, afscheid neemt. Witte bloemen zullen uit handen van het koninklijk paar en de Prinsessen dan genomen worden uit een klein mandje, en op de kist worden gestrooid. Een laatste, teder gebaar, ont. trokken aan de ogen van hen, die in de kerk vertoeven. Tijdens dit verblijf j„ de grafkelder, dat enijre tijd duurt, wordt een Noors lied gezongen dat vertaald is door koninjrin Juhana: ~I)e zon schijnt in mijn ziel". Het koninklijk gezin neemt dan weer zijn plaatsen in. De dienst is bijna ten einde. Samenzang van psalm "2, vers 11 en het uitspreken van de zegen vormen het sluitstuk van een plechtigheid die de velen, die er getuige van mochten zijn, diep heeft bewogen. De deuren slaan open Vorstelijke aanwezigen en andere hoge personen formeren zich weer in een stoet, die ditmaal wordt voorafgegaan door de twee hofpredikers, burgemeester De Loor van Delft, hofmaarschalk mr. Zinnicq Bergmann. de eerste stalmeester luitenant-kolonel Bischoff van Heemskerck, de grootmeester baron Van Lynden en de chef van het militaire huis. Leden van de buitenlandse hofhoudingen, slippendragers, kamerheren en adjudanten begeven zich in auto's, die hen naar het paleis Huis ten Bosch brengen. Duizenden belangstellenden slaan ook dit vertrek gade. een vertrek dat even stil is en duidelijk het stempel van een afscheid draagt. zijn alleen met de immense ruimte tussen Nieuwe Kerk en stadhuis, waar zomaar eens vijf marechaussees op zware motoren passeren en een postauto de brievenbussen afrijdt. PiE eersten, die, gisteravond *-' al, hun plaats innamen op de Markt te Delft: voor het hek de heer Th. J. P. Rovers en op de voorgrond rechts mevrouw A. L. van Uden en de heer P. Breedveld. --- BORDJES Een marktplein met huizen, waarvan de benedenramen somber met planken zijn dichtgetimmerd om publiek van het glas weg te houden, „Nog enkele plaatsen te huur." Vijf en twintig gulden mag zon plaats voor een bovenraam kosten, om middernacht gaat nog een meisje de eerste wachtenden langs en spiegelt hun voor dat bedrag niet alleen het uitzicht op de stoet voor, maar voor de rest van de nacht ook een warme slaapplaats. Niemand gaat er op in. Mevrouw A. L. van Uden uit Delft niet, die vanaf zeven uur gisteravond aanwezig is, de heer Th J. P. Rovers uit het Brabantse Made evenmin, een man, die sinds 1934 (herdenking van de 350ste sterfdag van Willem van Oranje) alle oranjeplechtigheden in Delft meegemaakt. Deze eerstelingen hebben een duidelijk antwoord waarom zij hier zo koud bijeen staan: uit eerbied voor de Prinses. De negentienjarige student P. Breedveld uit Amsterdam heeft Wilhelmina nooit bewust als Koningin meegemaakt, maar zegt: „Altijd is me thuis voorgehouden dat wij veel aan haar te danken hebben." --- FIETSEN Delft blijft urenlang doodstil de dag afwachten. Achter het stadhuis breken politiemannen sloten van geparkeerde fietsen open en halen deze vervoermiddelen weg; maar zelden komt een agent op de markt terwijl acht kilometer verderop in Den Haag al sinds middernacht tientallen politieagenten zich langs de dan nog verlaten route hebben geschaard. Om half vier kom ik de eerste agent midden op het totaal verlaten marktplein tegen. Hij vraagt reeds nu of ik achter de hekken wil gaan. De naar' boenwas riekende Nieuwe Kerk is tot vier uur een open deur. Werlieden in witte overalls gaan met stofzuigers over de tegels, de zeven mannen, die de bloemversieringen hebben aangebracht, trekken net hun jassen aan en gaan naar huis. Twee marechaussees in ceremonieel tenue houden naast het graf een wacht van twee uur op, twee uur af. Dradenbundels van de televisiecamera's lopen naar buiten naar het benarde theatertje van de amateurtoneelvereniging De Flits naast de •kerk-. In dit zaaltje, nauwelijks vijftig meter van Oranjes grafkelder, stond koningin Juliana nogal eens incognito naar amateurtoneel te kijken, vandaag wordt van hieruit de televisieuitzending geregisseerd. Er is nog niemand. Snackbar-auto's rijden al uren doelloos door de stad, want tot zes uur groeit het aantal wachtenden zo langzaam, dat alleen de enige opengebleven broodjeswinkel klandizie heeft en na vijf pur op de Markt Café Monopool. waar een meisje haar laarzen uittrekt en de voeten op de kachel legt. In een enkel huis gaat het licht op, en een zandauto maakt strooiend een nog niet gehoord lawaai, dat de mannen en vrouwen, in leren jassen en met ijsmutsen op, lange tn'd boeit. Dan, plotseling, begint de dag. Treinen worden gehoord, bromfietsen ronken veraf en politieauto's gaan via de Markt met hoge snelheid op wee naar een te regelen object. | Mensen komen uit zijstraten met i klapstoeltjes en achter het raam boi ven een deur met het bordje „Plaat| sen te huur" gnat een man zitten uit kijken. De roerlozj nacht van D overgegaan in zaterdagochtend 8 de- I cember. ---