BRIEVEN Ingezonden brieven kunnen worden ingekort. Plaatsing betekent niet dat de redactie instemt met de inhoud. --- Illustratie l II p de rubriek Kinderboeken van Het Llrool van 10 februari staat een prach[' e neushoorn afgebeeld, naar ik mag ■ innemen een illustratie uit één van e twee besproken boeken. Waarom /'''fdt nergens vermeld wie de maker 3n deze prachtige prent is ? . Een illustratie is een essentieel on?rdeel van een (kinder)boek. Een re- ensent die geen aandacht besteedt an het werk van een illustrator, doet e2e te kort en heeft het werk maar ,o°r de helft gedaan. BART VAN LEEUWEN illustrator iSCHRIFT: Excuses. De neushoorn is geteld door Arme van Buul, die ook de ande:,e illustraties verzorgde in Bijna iedereen t°n omvallen van Toon Tellegen. De illusoQWes in Het geheim van de hiëroglie-11 van Rudolf Majonica zijn foto's. --- Stadspaleis Onder de foto bij het artikel van Cees van Lotringen over de geest van Pruisen (Het Parool van 12 februari) staat dat het voormalige Berlijnse stadspaleis in 1945 door de geallieerden met de grond gelijk gemaakt werd. Dit is echter niet juist. Het Hohenzollern-paleis werd zwaar beschadigd bij het grote bombardement op de binnenstad van 3 februari 1945 en opnieuw tijdens de straatgevechten van begin mei 1945. Daarna zijn delen van het paleis nog meerdere malen in gebruik geweest, voornamelijk als tentoonstellingsruimte. Het volgens deskundigen nog voor restauratie geschikte paleis werd echter op bevel van Walter Ulbricht tussen september en eind december 1950 opgeblazen, omdat plaats gemaakt moest worden voor een grote paradeplaats: de Marx- Engels Platz. Amsterdam F. BRUËL --- ADVERTENTIE tNOG MEER N/S KEUS! _^^/ BASISVORMING in beide gebouwen HOOFDVESTIGING NEVENVESTIGING (DOMINICUS SAVIO) - (|)VBO: administratie, - VBO: mechanische, verkoop, verzorging, motorvoertuigen-, mode en commercie electso- en bouw_»w« techniek - MAVO - ISK - PBO: verzorging - werk/leren 2e Const. Huygensstr. 31 Jan Evertsenstraat 473 1054 NN Amsterdam 1061 XZ Amsterdam Tel.: 618 64 86 Tel.: 613 40 68 OPEN DAGEN 31 januari en 23 februari 5 februari en 10 maart ZATERDAG 10 maart VAN 10.00 TOT 11.30 UUR JAN EVERTSENSTRAAT 473 --- Misverstand -et Parool van 10 februari meldde dat ..r°enLinks bij de vorming van een ,'eu\v college van b. en w. in Amster-3ni van de portefeuille ruimtelijke orvening af wil. Dit is een onjuiste ge.pgtrekking uit een interview dat ik ;.s lijsttrekker van Groen Links had , j e* het partijblad Linker. Daarin noem. ik verkeer, milieu, sociale politiek ? niigrantenemancipatie als beleidsf..rreinen waarop Groen Links zich pros eert en waarop het dus ook interesj. n* kan zijn een wethouder te levev n\Evenzeer is ruimtelijke ordening . ,n belang voor Groen Links, voor een «ieuvriendelijke ontwikkeling van stad. Omdat het de nodige jaren duurt voordat beleidswijzigingen herkenbare vruchten afwerpen, vermeldde ik dat terrein niet. Maar dat wil niet zeggen dat wij niet in de portefeuille geïnteresseerd blijven. Overigens lijkt het me een stand te redeneren alsof een wethouderspost aan een bepaalde partij toebe„ hoort, die deze al dan niet kan afstaan. In die zin is ruimtelijke ordening in Amsterdam al net zo min van Groen- Links als volkshuisvestiging van de PvdA, financiën van de VVD en kunst van D 66. Als brede progressieve partij vindt Groen Links uiteraard alle wethoudersportefeuilles van belang. Amsterdam FRANK KÓHLER lijsttrekker Groen Links --- Meningen Een strak geregisseerd koningsdrama i> floor HELMUT HETZEL Et * drama dat zich afspeelt tussen . gutsene Aerospace (Dasa) en Fokker J *eft met de val van de koning en het voorvloeiende besluit tot sa*ering (1900 ontslagen) onlangs een « jjieuw hoogtepunt bereikt. Van het '' egin af aan speelden de media zowel ,ftdit drama als bij de overname-on!'] tussen Fokker en »' asa een belangrijke rol. 'T h de eerste onderhandelingsfase ran een jaar geleden (de eerste akte) nrerd er openlijk onderhandeld, dus . 'a de media. Onderhandelingsvoor- P*Uen, zelfs 'vertrouwelijke' papieen werden aan journalisten doorge, Pseld en gepubliceerd. Vervolgens de reactie afgewacht. De eigen, '' 'la de media gelanceerde voorstellen berden daarbij gekwalificeerd als 'se- eus' danwei 'onzinnig. Men liet . ™efballonnen op, zoals dat in het heet. Dat geldt in zekere 'n ook voor de tweede akte van het rama, waarin minister Andriessen U 'an economische zaken optrad. Een nieuwe variant van dit, ook bij e?l politici zeer geliefde ballonnen- W ensceneerde Dasa rond het ver-j ,rek van Nederkoorn en de belangrijhf. Vefgadering van de raad van com- Jüssarissen °P 12 februari. Het was de erde akte van het koningsdrama. Openingsscène: Nederkoorn stapt ' k?P- Dat bericht werd het Duitse week'ad Der Spiegel toegespeeld en verleen op maandag 31 januari tegelij- Jrtijd ook op de voorpagina van De fkgraaf, die als bron daarvoor echter ,er Spiegel noemde. Is het toeval dat | ontslag van Nederkoorn als eerste °°r een Duits medium gepubliceerd . erd ? wie speelde het aan Der Spiegel , >r ? Wie had daar belang bij ? Fok, >r? Nederkoorn zelf? Of Dasa ? I .Voorlopige overwinnaar in het ko; "igsdrama is nu voorlopig de door i otnmissarissen benoemde Reinder 4tl Duinen. De lachende derde is ech- Helmut Hetzel is Benelux-correspondent voor de Duitse krant Die Welt en het opinieweekblad Focus. Aan de vooravond van de vergadering van commissarissen waarin beslist werd tot verdere sanering van Fokker, was hij met een viertal ter Dasa. Want voor Van Duinen zal de machtsstrijd met Nederkoorn op den duur een Pyrrusoverwinning blijken te zijn. Waarom liet Dasa Nederkoorn gaan ? Was hij het niet die de verkoop van Fokker aan Dasa uiteindelijk heeft geïnitieerd en doorgezet ? Het officiële antwoord van Dasa op deze vraag luidt: men heeft in de negenkoppige raad van commissarissen van Fokker, waarin vijf Dasa-leden zitten, een Duits-Nederlandse polarisatie willen vermijden. Was dat echt zo ? Of kwam het ontslag van Nederkoorn meerderheidsaandeelhouder Dasa heel goed uit ? Het bood Dasa namelijk de kans zijn invloed in de raad verder te vergroten. Bijvoorbeeld door de benoeming van een nieuwe directievoorzitter die wel naar het pijpen van Dasa danst. Na het aftreden van Nederkoorn schakelde Dasa onmiddellijk een headhunter in. Nederkoorns opvolger is naar verluidt al gevonden en zal in maart beginnen in zijn nieuwe functie. Geleidelijk aan dringt zich de verdenking op dat de mediastrategie van Dasa in het koningsdrama bij Fokker goed voorbereid en goed doordacht was. Politici zijn er dol op om de publieke opinie rijp te maken voor impopulaire maatregelen door weloverwogen loslippigheid tegen journalisten: men laat de besluiten anoniem uitlekken' naar de media. Precies zo ontwierp men in het Dasa-hoofdkantoor in München kennelijk ook een mediascenario, geheel volgens de principes van de proefballonvaart. Alleen, van de zijde van Dasa wilde men zich blijkbaar niet in het hol van de leeuw wagen, het wespennest van de Nederlandse journalistiek. Dus werden de in Nederland werkende Duitse correspondenten uitgekozen om deze proefballon op te laten. Daartoe verrichtte Dasa eerst wat. voorbereidend werk. Zodra in de Duitse pers een bericht verscheen over de verhouding tussen Dasa en Fokker dat kritisch was over Dasa, kwam er prompt een 'rectificatie' uit het Dasahoofdkantoor. Helemaal fout, volkomen overdreven, was meestal de teneur. Zelfs tegen de onopgesmukte weergave in de Duitse media van berichten in de Nederlandse pers over het 'koningsdrama bij Fokker' trok men van de zijde van Dasa ten strijde: men belde hoofdredacteuren op en redactiechefs kregen 'voorlichting. Waarom ? Moesten de journalisten zo onder druk gezet worden ? Was het een poging de zienswijze van Dasa beter tot haar recht te laten komen ? Nee, natuurlijk niet, aldus Dasa. Journalisten zijn door Dasa nimmer beïnvloed, noch instrumenteel gebruikt. Of toch? Anders dan veel politici of dan andere bedrijven geeft Dasa op het ogenblik iets van zijn mediastrategie openlijk toe. In de Dasa-persberichten over de aanklacht die is ingediend tegen 'onbekenden' wegens beschadiging van goede naam, komt deze mediastrategie duidelijk tot uiting. Met die onbekenden bedoelt men Pieter Lakeman, die in een artikel in OR Magazine beweerd heeft dat Nederkoorn 25 miljoen gulden heeft gekregen voor de verkoop van Fokker aan Dasa. Citaat van Dasa: "Deutsche Aerospace zal verder voor de opheldering van deze zaak de hulp inroepen van alle media die bij hun berichtge- Duitse collega's dinergast van Dasa-woordvoerder Christian Poppe. Daar kregen zij informatie doorgespeeld die Dasa enkele dagen later krachtig ontkende (Het Parool van 15 februari). Hetzel voelt zich misbruikt en geeft opening van zaken. 1 ving gebruik maken van persoonlijke ; gesprekken met Lakeman." De journalist als speurneus voor 1 Dasa. Een merkwaardige interpreta- ] tic van de persvrijheid. Een interpre- i tatie ook die er kennelijk van uitgaat i dat journalisten desgewenst en naar ] eigen goeddunken onder druk gezet ' kunnen worden. De arrogantie van de macht. i Inmiddels levert Dasa de redacties : trouwens geen persberichten meer, i -maar kant-en-klare artikelen, met de aantekening: "Zo moet uw artikel eruitzien." Van de arrogantie van de i macht naar belachelijkheid is het maar een kleine stap. : Nu over naar het beruchte Dasadiner van 11 februari in het Amster- i damse Marriott-hotel, waaraan vijf : Duitse correspondenten aanzaten (onder wie ikzelf). Helemaal aan het slot i van dit aanvankelijk tot 'achtergrond- < gesprek' bestempelde persdiner < kwam de Dasa-woordvoerder pas met < zijn explosieve informatie en ik kon < mijn oren bijna niet geloven. Eén en ' andermaal hebben mijn collega's en i ik gevraagd of we het echt wel goed 1 begrepen hadden: er zouden dus zon j 2100 ontslagen vallen en op middel- : lange termijn zou de produktie van de i F-50 gestaakt worden; er zou een nieu- ' we Fokker-directeur komen, geen i Duitser en geen Nederlander en Dasabaas Schrempp wist al wie. Alles werd i bevestigd. Toen de hamvraag: konden ] we dit alles publiceren ? Is het 'on the i record' of'off ? Het antwoord was klip i en klaar: "U kunt alles publiceren." 1 Maar: zonder bronvermelding. De aap kwam uit de mouw. De timing was perfect. Het diner i was dus geen toeval. Onder de aanwe- i zige correspondenten was ook de collega van DPA (Deutsche Presseagentur). En de Dasa-gastheer, die zelf jarenlang DPA-correspondent is geweest, weet maar al te goed hoe snel de internationale persagentschappen tegenwoordig werken. Alles liep dus zoals door Dasa gepland. Op zaterdagmorgen, nog voor het begin van de vergadering van de Fokker-commissarissen zette DPA het bericht op het net over de komende afvloeiing van 2000 arbeiders bij Fokker, evenals over andere saneringsvoorstellen van Dasa. Die vormden blijkbaar de maximumeisen van München en die werden de commissarissen nu via de media (lees: DPA) als onderwerp van onderhandelingen gepresenteerd. Er dringt zich nu vanzelfsprekend een verdenking op: was dit om de Fokker-commissarissen onder druk te zetten ? Want zo leek het aantal van 1900 ontslagen, die Fokker de maandag daarop bekendmaakte, zowaar nog een 'meevaller. Een interessant detail in de marge: na afloop van de vergadering van commissarissen, toen de beslissing over het voorstel-Van Duinen en over de ontslagen was gevallen, en het spel dus voorbij was, toen begon de Dasawoordvoerder onmiddellijk met zijn taktische terugtocht. Telefonisch liet hij weten dat het saneringsplan uitging van een verlies van arbeidsplaatsen tussen 1300 en 2100. Het vrijdagavond bij het diner genoemde getal van 2100 ontslagen zou niet meer kloppen. En op maandag 14 februari tenslotte, toen Fokker de voor veel medewerkers treurige en pijnlijke mededeling deed dat ontslagen onvermijdelijk waren, kwam praktisch tegelijkertijd per fax een ontkenning uit München: wat vrijdagavond tijdens het diner gezegd was en wat nu in de kranten stond, dat was allemaal onjuist en klinkklare onzin. --- JOEP BERTRAMS --- Een prangend eeuwfeest ✓"V P ZONDAGMORGEN, tegen half elf, I 1 kuieren groepjes wandelaars door I Ide binnenstad van Zwolle naar De Atlas. In dit danshuis van bedenkelijke reputatie zullen zij, in een overigens onbewogen vergadering, de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij stichten. De datum, 26 augustus 1894, is dezer maanden aanleiding tot de viering van honderd jaar sociaal-democratie in Nederland, zulks onder auspiciën van de Partij van de Arbeid, de erfgename maar niet de opvolgster in rechte lijn van de SDAP. Het christelijke en het links-liberale element in de Partij van de Arbeid, voorzover nog aanwezig, hebben namelijk geen eeuwfeest te vieren, zelfs nog geen halve eeuwfeest: zij kwamen er pas in '46 bij, toen de PvdA werd opgericht. Twee jaar eerder bestond de Nederlandse sociaal-democratie vijftig jaar, maar het gouden jubileum is onder de omstandigheden van de Duitse bezetting begrijpelijkerwijze niet gevierd. Toch zullen sociaal-democratische veteranen er privé bij stilgestaan hebben, en ik denk dat zij, zo kort na D-Day, een rooskleurige toekomst voor de beweging in het verschiet zagen. De Britse Labour Party is een jaar ouder, maar vierde het vijftigjarig bestaan pas in 1950 en wel als een 'mars naar het onbetwistbare succes. Na de oorlog legde de sociaal-democratische regering-Attlee de fundamenten van de verzorgingsstaat en La- bour leek de natuurlijke meerderheidspartij. In de tweede halve eeuw echter werd het, zoals de historicus Antony Taylor vorig jaar in The Independent over de honderdjarige schreef 'meer strompelen dan marcheren. En zo is het in Nederland ook, al begon het gestrompel hier later: na het laatste kabinet-Drees. Tot die tijü konden de sociaal-democraten nog de hoop koesteren, dat ooit de 'klare, schone dag' zou aanbreken waarop hen de meerderheid toeviel en zij staat en maatschappij volgens hun beginselen konden inrichten. Weliswaar stagneerde tussen de wereldoorlogen de aanwas van hun aandeel in de stemmen na het bereiken van het 'eerste kwart' in 1922, maar vlak voor WO II verbraken ze hun isolement en werden voor het eerst in een regering opgenomen. In de geest van vernieuwing na de bevrijding braken ze door naar burgerlijke en christelijke kringen, waarvan de Partij van de Arbeid de uitdrukking was. Weliswaar bracht deze 'doorbraak' niet het verwachte electorale succes, maar onder Drees nam de PvdA de gedaante aan van natuurlijke regeringspartij. Wie in de jaren vijftig opgroei- John Jansen van Galen ' ' •'/■'' >*T THE Rh CO de, had het gevoel dat Nederland al zo ongeveer een sociaal-democratisch land was. Wat is er daarna spaak gelopen ? Ik denk vooral dit: dat nieuwe brandende kwesties in de samenleving zijn veroverd door andere partijen dan de PvdA. De SDAP ontleende haar wervingskracht aan het feit dat ze zich concentreerde op twee nieuwe hoofd- zaken in het maatschappelijk debat: de 'sociale kwestie' en het kiesrecht, gesymboliseerd in de achturige werkdag en Rode Dinsdagen. De sociale kwestie van nu is het milieu. De enorme aantallen donateurs van milieubewegingen laten zien hoezeer dit vraagstuk mobiliseert. Meteen toen de Club van Rome het in 1968 aan de orde stelde is het geannexeerd door een nieuwe partij, de PPR, en door deze later ingebracht in Groen Links. De PvdA heeft deze kwestie niet veronachtzaamd, maar ook nooit de indruk gewekt dat ze haar grootste zorg was. Het kiesrecht van nu is de vernieuwing van de democratie. Formeel heeft de staatsburger het voor het zeggen, feitelijk de politieke klasse. Zo gauw het zo gevoeld werd, in 1966, maakte de nieuwe partij D 66 zich meester van dit volksgevoel. De PvdA publiceerde menig rapport terzake, maar heeft het initiatief op dit punt niet meer kunnen terugveroveren. Ook Den Uyl, inmiddels haast zalig verklaard, werd altijd wat korzelig als het naar zijn zin te lang over het milieu of over nieuwe vormen van politiek ging. Op de sociaaldemocratische agenda staat de oude kwestie, bescherming van de werknemer, nog bovenaan en zo kreeg de Partij van de Arbeid vanzelf iets defensiefs. De titel van Den Uyls fameuze Paradiso-rede uit '81 spreekt boekdelen: Tegen de keer. Die lui uit 1894 kwamen niet naar Zwolle om tegen de keer in te gaan. Ze kwamen om de nieuwe tijd vorm te geven. Toen de nieuwe eeuw aanbrak waren ze een factor waar rekening mee gehouden moest worden, al zou het tot '39 duren eer ze ministers mochten leveren. Zonder de agitatie van Troelstra c.s. zouden het begin van de sociale wetgeving en het algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen veel langer op zich hebben laten wachten. Ik vertrouw erop dat de PvdA het eeuwfeest gepast viert. Historisch besef, of minstens vertoon van historisch besef, kun je voorzitter Rottenberg niet ontzeggen: veel Henri Polak, veel Vakbondsmuseum. Maar de beste viering is in deze geprangde tijden de bezinning: waar en waarom heeft de partij de golfslag van het maatschappelijk getij gemist. Where did it all go wrong ? --- VRIJ, ONVERVEERD Verder achterop De Stichting Amsterdam Financieel Centrum wordt ontmanteld. Deze stichting, die vijfjaar geleden werd opgericht om de concurrentiepositie van Amsterdam als financieel centrum te versterken, geeft als verklaring dat zij nu een groot deel van haar doeleinden heeft bereikt. Dat kan echter niet het ware motief zijn. De belangrijkste doelstellingen zijn namelijk niet gerealiseerd. De pogingen twee grote financiële instellingen binnen te halen, zijn mislukt: de Oost- Europabank ging naar Londen en Frankfurt kreeg de Europese Centrale Bank. De Stichting Amsterdam Financieel Centrum heeft voornamelijk de schade weten te beperken die Amsterdam in de jaren tachtig op financieel terrein had opgelopen. Maar de ambitie om bij voorbeeld Londen als Europees financieel centrum naar de kroon te steken, moest men al snel laten varen. Wel is de stichting erin geslaagd een aantal kleine banken - onder meer uit het Midden- en Verre Oosten - aan te trekken. Zij heeft met name ook haar steentje bijgedragen aan de hervorming van de Amsterdamse effectenbeurs. Veel handel die naar de beurs in Londen was weggelekt, is inmiddels teruggehaald. De beursorganisatie is daartoe drastisch aangepast. De Stichting Amsterdam Financieel Centrum is dus niet helemaal een mislukking te noemen, maar erg veel extra economische dynamiek heeft zij niet in de hoofdstad kunnen brengen. Daarvoor hfid met name het gemeentebestuur een aantal noodzakelijke voorwaarden moeten scheppen, maar dat is daarin nogal te kort geschoten. Zo bleek bij voorbeeld de ABN-Amrobank niets te voelen voor de plannen van de gemeente om het nieuwe hoofdkantoor aan de IJoever te laten neerzetten. De bank koos voor een locatie in Buitenveldert, bij het World Trade Centre aan de Zuidas, met goede aansluitingen op het spoor, de metro en de uitvalswegen naar Schiphol, Den Haag en Utrecht. Bij de IJ-oever zijn dergelijke infrastructurele voorzieningen nog steeds niet te vinden, ook al zijn de plannen al jaren geleden gemaakt. Ook andere grote investeerders lieten om die reden verstek gaan aan het IJ. Amsterdam wil graag het imago krijgen van een dynamische stad. Maar dat kan alleen als in het stadhuis de besluitvorming in een hogere versnelling wordt gebracht. Gebeurt dat niet, dan raakt de hoofdstad onherroepelijk steeds verder achterop bij Londen, Parijs of Frankfurt. --- ledereen kampioen Het verloopt weer precies zoals altijd in verkiezingstijd: alle vier de grote politieke partijen hebben zichzelf tot winnaar uitgeroepen, nadat het Centraal Planbureau (CPB) gisteren de doorrekening van de verschillende verkiezingsprogramma's heeft bekendgemaakt. De VVD klopte zich op de borst, omdat volgens het CPB door de plannen van deze partij er de meeste banen bijkomen. De PvdA meldde trots dat haar programma niet alleen rekening houdt met de laagstbetaalden, maar in de komende kabinetsperiode ook de werkloosheid het snelst terugbrengt. Het CDA wees vooral op de te verwachten banengroei na 1998, die het CPB berekende. Ook D 66 voelde zich winnaar vanwege de toename van de werkgelegenheid op de lange termijn. De PvdA heeft er alle belang bij niet al te veel in te gaan op de prognoses voor de lange termijn; als de plannen van deze partij worden uitgevoerd, zou de banengroei na 1998 stagneren. De VVD mag dan wel om het hardst roepen dat er met haar plannen veel banen bijkomen, maar ze vertelt er niet bij dat de werkloosheid ook hard blijft groeien. Dit ogenschijnlijk tegenstrijdige verschijnsel wordt veroorzaakt door het voornemen van de WD de toegang tot de WAO drastisch te beperken, zodat veel gedeeltelijk arbeidsongeschikten gedwongen worden zich - hoe kansloos ook - op de arbeidsmarkt te begeven. Het CDA op zijn beurt moet zich in allerlei bochten wringen om uit te leggen waarom het de komende drie jaar het financieringstekort laat oplopen. Dit was toch de partij die minister Kok (PvdA) van financiën de afgelopen jaren maande tot nog meer zuinigheid? Het zicht op de kern van de financiële discussie wordt echter vertroebeld doordat iedereen zich nu bedient van een wirwar van uiteenlopende definities: staatsschuld, financieringstekort, collectieve-lastendruk. Waar de kiezer, ruim twee maanden voor hij een nieuwe Tweede Kamer mag samenstellen, grote behoefte heeft aan duidelijkheid, wordt hij opgezadeld met steeds meer verwarring. Dat komt onder meer doordat het CPB de neiging heeft zijn resultaten als tè absoluut te presenteren, bij voorbeeld door vergaande uitspraken te doen over de werkgelegenheidseffecten op de lange termijn. Toch schrijft het CPB in de inleiding bij zijn rapportage over de verkiezingsprogramma's, dat het de bedoeling heeft de kiezer meer inzicht te verschaffen in de effecten van de politieke keuzes die hij moet maken. Dat het tegendeel het geval is en voor de kiezer de mist alleen maatdikker wordt, is echter niet in de eerste plaats het CPB te verwijten. De grootste verwarring zaaien de politieke partijen zelf, wanneer hun lijsttrekkers en financiële woordvoerders hun uiterste best doen minder positieve effecten van hun verkiezingsprogramma te verdoezeleij. Als iedereen zich tot kampioen uitroept, gelooft geen enkele kiezer dat meer. ---