BAXTER 'HlEer.Nl BEWAAR IK MIW CROISSANTS ' FLOTsrEE.DE. T>E DESPfJiABO --- Media Afgeknipte SS-jassen en brutale nier-roof EEN ENGELS cricketteam reist in de late namiddag per bus door Australië. Ondanks de borden met waarschuwingen voor overstekende kangoeroes wordt er toch een exemplaar aangereden. De leden van het cricketteam stappen uit en stellen vast dat de kangoeroe niet dood maar bewusteloos is. Verslagenheid maakt plaats voor baldadige opluchting. Ze besluiten een groepsfoto te maken met het slappe buideldier in hun midden, dat voor deze gelegenheid het jasje aan krijgt van een van de cricketspelers. De camera wordt op het statief gezet en ook het flitslicht wordt aangebracht omdat het inmiddels is gaan schemeren. Gierend van de lach poseert de groep voor de camera, wachtend op het moment dat de zelfontspanner afgaat. De flits moet de kangoeroe weer tot zijn positieven hebben gebracht, want het beest rukt zich los uit de knellende omarming van zijn fans en gaat er met grote sprongen vandoor. Het jasje van de cricketspeler heeft hij nog aan. In de binnenzak zitten nog zijn paspoort en andere papieren. Kenmerkend voor een moderne sage 's dat er veel varianten van in omloop zijn. In de versie die Ariane Amsberg in het Algemeen Dagblad beschreef, reizen Nederlandse toeristen in een camper door Australië. In een andere variant zetten ouders in Yellowstone Park hun baby op een beer om een foto te maken, waarop de beer er met de baby vandoor gaat. Er is ook een versie waarin een jager een foto maakt van een door hem omgelegde eland met zijn geweer tussen de takken van het gewei. De eland, die slechts verdoofd was, neemt de benen met het peperdure van telescoopvizier voorziene geweer. Hoewel de sagen al veel langer bestaan, gingen folkloristen zich er pas in de jaren zestig serieus mee bezighou- den. Net als de gebroeders Grimm gingen ze Op pad om ze te verzamelen en ze uit de mond van vertellers op te tekenen. In de jaren tachtig werd het genre pas echt Populair onder weten- schappers. Vanaf die tijd worden er regelmatig congressen over het fenomeen gehouden. De onderzoekers hebben een eigen organisatie, de International Society for Contemporary Legend Research die een nieuwsbrief en het tijdschrift Contemporary Legend uitgeeft. In de Verenigde Staten, Engeland, Zweden, Frankrijk, België, Australië en Duitsland houden wetenschappers zich bezig met moderne sagen. De Zweed Bengt af Klintberg schreef De Rat in de Pizza, de Duitser Brednich schreef De Spin in de Yucca. In Nederland houdt zich volgens Burger niemand op wetenschappelijk niveau bezig met dit onderwerp. Wel verscheen hier in 1978 bij De Harmonie de bundel Broodje Aap van Ethel Portnoy, een verzameling moderne sagen. Binnenkort komt er een vervolg uit. In 1979 verscheen De foet fan de reinböge, een verzameling Friese volksverhalen waarvan een aantal het karakter van moderne sagen heeft. in de VS is Jan Harold Brunvand wel de bekendste onderzoeker. Burger: "Hij ls degene die het genre populair heeft In 1981 verscheen zijn boek The Vanishing Hitchhiker. Hij schrijft •n een aantal Amerikaanse kranten een c°lumn over dit onderwerp waarin hij brieven van lezers beantwoordt, "at materiaal gebruikt hij ook weer v°or zijn boeken, waarvan er inmiddels Vler zijn verschenen." Binnen de folkloristen is er sprake van twee richtingen: de verzamelaars £n de duiders. Burger: "Een aantalfolkloristen vindt het belangrijk om zoccleel mogelijk te verzamelen en de verhalen zo authentiek mogelijk op te tekenen. Die mensen gaan met de bandrecorder op stap om sagen te verzame'en. De duiders houden zich vooral be- ZIS met de interpretatie van de Afhalen." Marie Bonaparte was een van de eersten die zich serieus met het vërzameen van moderne sagen bezighield. In "aar in 1946 uitgekomen boek 'Mythes °e guerre' over met de Tweede Wereldoorlog verbonden sagen legt ze veel erbanden met de ideeën van Freud. de Amerikaanse folkorist Alan en de Zweed Bengt af Klintberg orengen graag Freudiaanse interpretaties te berde. Burger: "Dundes gaf een Freudiaanse verklaring voor het verhaal De Haakman. Een jongen wil met een meisje in zijn auto vrijen. Het meisje heeft geen zin. Op de autoradio horen ze dat er een maniak is ontsnapt. Plotseling wordt er dwars door de ruit een ijzeren haak geslagen. Ze rijden als een gek weg. Eenmaal thuisgekomen ontdekken ze aan het portier een haak met een bloederig stompje. Dit verhaal wordt verteld door meisjes in de VS die afspraakjes maken in auto. De haak met het stompje wordt gezien als een symbool voor castratie." Toch hebben Dundes en Klintberg minstens evenveel aandacht voor de maatschappelijke achtergronden. Angst voor vreemdelingen is vaak een bron voor moderne sagen. Ook aids is volgens Burger nu populair als thema: "In een verhaal gaat een meisje alleen op vakantie naar Spanje. Ze heeft geen zin in vakantieliefdes maar wordt toch verliefd. Als haar vakantie afgelopen is neemt ze afscheid en gaat ze weer naar huis. Thuisgekomen ontvangt ze een pakje met een dode rat, met daarbij een briefje: welkom bij de aidsclub." Sommige moderne sagen zijn varianten op eeuwenoude verhalen. Zo ont- dekte Burger dat de sage over de vrouw die in haar hotelkamer een bad neemt en zwanger wordt van in het bad achtergebleven zaadcellen van een vorige gast al uit de tiende eeuw stamt en dat dit motiefin de zeventiende eeuw al voorkwam maar toen speelde in openbare badhuizen. Volgens Burger worden moderne sagen om verschillende redenen verteld. "Sommige mensen zijn er echt van overtuigd dat die verhalen waar zijn en vertellen ze als waarschuwing. Sagen worden ook vaak verteld om elkaar mee te vermaken, als een soort gruwelverhalen. Men laat dan in het midden of het waar is of niet. De sagen verspreiden zich snel. Burger: "Een verhaal dat eind vorig jaar in de VS opdook, was na een paar maanden al in Nederland." Ook de geheimzinnige spaaracties, waarbij onder meer Mascotte-verpakkingen voor een rolstoel voor een invalide worden gespaard, rekent Burger onder de moderne sagen: "Dit soort acties hebben een neveneffect. Je kunt iets goeds doen met een heel kleine inspanning. De Amerikaanse socioloog en folklorist Gary Alan Fine heeft opgemerkt dat het bij die spaaracties meestal gaat om verpakkingen van produkten waarvan mensen geloven dat de consumptie ervan schadelijk kan zijn voor hun gezondheid: nicotine, cafeïne, alcohol en suiker. De schade die ze zichzelf toebrengen wordt volgens Fine gerechtvaardigd door het goede dat ze voor anderen doen. Kortom: ze doen op deze manier boete voor een zondige gewoonte." Het verschijnsel is al heel oud, zo ontdekte Burger. Al in 1850 meldde de Illustrated London News dat verschillende kranten een oproep hadden gepubliceerd over een minderjarige jongedame die door haar vader in een klooster zou worden geplaatst, tenzij ze voor 30 april in het bezit was gekomen van één miljoen gebruikte postzegels. Een adellijke dame uit Derbyshire zwengelde een inzamelingsactie aan die er toe leidde dat de postbode in haar dorp een assistent moest aannemen om de binnenstromende post in goede banen te leiden. Anderhalve eeuw later informeren er nog regelmatig mensen bij Douwe Egberts waar ze voor hun ladingen gespaarde theelabeltjes die beloofde rolstoel kunnen bekomen. De fabrikant heeft de moed al opgegeven om dit gerucht te ontzenuwen. De acties voor rolstoelen, ijzeren longen, blindegeleidhonden of gratis minuten aan een nierdialysemachine komen ook weer niet helemaal uit de lucht vallen. Van 1948 tot 1979 konden Amerikaanse hondebezitters de wikkels van blikken hondevoer terugsturen naar de fabrikant. In ruil voor de wikkels schonk de fabrikant geld voor de training van blindegeleidehonden. Procter & Gamble ondervond eveneens dat geruchten een taai leven kunnen leiden. De firma paste onlangs zelfs het vignet aan omdat men er niet in slaagde het verhaal te onzenuwen dat de krullen in de baard een duivelse verwijzing vormen. Burger: "In de jaren tachtig had je ook dat verhaal over Marlboro. Als je een sigarettenpakje openmaakte en de flapjes openvouwde zou je drie K's zien die verwezen naar de Kv Klux Klan. Ook de stippen, in feite gewoon paskruizen voor de drukker, zouden verwijzen naar symbolen van de Kv Klux Klan. Een tijdje geleden ging het gerucht dat de brouwerij van het Belgische bier De Koninck iets te maken had met het Vlaams blok. Twee jongeren- centra in Apeldoorn en Nijmegen besloten toen om dat bier niet meer te verkopen. Inmiddels doen ze dat weer wel, want het bleek allemaal niet waar te zijn. Een vriendin hoorde een verhaal over leren jassen, die krakersjacks, die je op het Waterlooplein kan kopen. Daarover wordt verteld dat je op moet passen voor korte zwarte leren jassen. Dat zouden namelijk vroeger SS-jassen zijn geweest die men heeft afgeknipt." Schrijvers maken regelmatig dankbaar gebruik van moderne sagen. Herman Pieter de Boer beschreef ooit een verhaal dat hij 'zeker twintig jaar geleden' hoorde en dat hij maar niet kon vergeten. "Een Fransman redde een Chinees uit de Jang-Tse-Kiang. Als dank schonk de Chinees hem een vaas. De Fransman ging terug naar Parijs en zette de vaas op de schoorsteen. Na verloop van tijd raakte hij geïntrigeerd door de Chinese tekens die er op stonden. Hij ging naar een sinoloog en zei: 'Wat staat hier, meneer?' De sinoloog zei: 'Daar staat: Als gij, mijn gele broeders, deze stad binnentrekt, spaar dan de eigenaar van deze vaas." ' Op de laatste bladzijde van 'Een gondel in de Herengracht' van Patrizio Canaponi (pseudoniem van A.F.Th, van der Heijden) wordt beschreven hoe iemand zijn lintworm uithongert, met een bord erwtensoep uit zijn mond lokt en vervolgens de kop afknipt. "Die kop, doe er iets mee. Laat er desnoods een vermageringspil van maken voor je moeder." De lintworm duikt vaker op in verband met vermageren. In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (1983, p. 2250) stelde een arts de vraag of het waar was 'dat in India lintwormeieren verkrijgbaar zijn waarmee adipeuze mensen zich infecteren om op deze wijze bij zichzelf afslanking af te dwingen. De arts vroeg zich af of een methode van kunstmatige infectie om ernstige vetzucht te behandelen 'niet te prefereren viel boven onze agressieve en niet zonder risico zijnde operatieve ingrepen?'. De arts werd uit de droom geholpen. Weliswaar zou bij een zware infectie met dwerglintworm (dat wil zeggen met enige honderden tot duizenden exemplaren) inderdaad vermagering optreden, maar zon infectie zou ook ernstige gevolgen, zoals maagdarmstoornissen, veroorzaken. Van der Heijden beschrijft in zijn boek Vallende Ouders (1983) hoe een jongen met zijn vinger een meisje ontmaagdt. Het meisje krijgt vaginale kramp: "Als een trouwring die in geen vijfentwintig jaar is afgenomen, zat zij om zijn vinger geschroefd." Ethel Portnoy beschreef dit fenomeen ook al in haar boek Broodje Aap. Penis captivus staat zelfs in een medisch woordenboek vermeld. In 'Kleine encyclopedie van misvattingen', geschreven door Hans van Maanen, staat dat twee artsen van het Vanderbilt universiteits- Moderne sagen zijn de sprookjes van deze tijd. De verhalen behoren tot de moderne folklore en worden ook wel asfaltsprookjes genoemd. ledereen kent er wel een paar. Het zijn sprookjes waarin de wolf geen geitjes opeet, maar waarin krokodillen in Newyorkse riolen het op gemeentearbeiders hebben voorzien. Monsters en reuzen zijn vervangen door vogelspinnen in yuccapalmen en cakemix met menselijke as en tafeltje dekje heeft plaats moeten maken voor een wandelend dekbed. Deze maand komt bij uitgeverij Prometheus 'De Wraak van de Kangoeroe' uit. Voor dit boek verzamelde Peter Burger moderne sagen en gaat hij in op de achtergrond van deze verhalen, die tegenwoordig het serieuze werkterrein vormen van wetenschappers. door HANS HOEKSTRA ziekenhuis in de VS al in 1971 een 'authentiek' verslag van penis captivus in een medisch tijdschrift uit 1884 ontmaskerden. Navraag bij collega's leerde dat de helft van hen niettemin bereid was het verslag voor waar aan te. nemen, althans niet voor geheel onmogelijk te houden. Ook het weekblad De Nieuwe van Peter J. Muller, altijd naarstig op zoek naar scoops (baby geboren met melkwegstelsel op rug), omarmt de moderne sagen dankbaar. Burger trok het verhaal na over de Tilburgse apotheker Kooning die voor de rechter een merkwaardig excuus aanvoerde voor het rijden door rood. Op de snelweg van Vught naar Eindhoven zou zijn kunstgebit onder de rem terechtgekomen zijn waardoor hij voor het afschuwelijke dilemma kwam te staan: de verkeersregels opvolgen maar dan zijn prothese verbrijzelen of doorrijden waardoor hij zijn overtreding in ieder geval in verstaanbaar Nederlands zou kunnen toelichten. Burger: "Ik herinnerde me dat Willem de Ridder een dergelijk verhaal al eens verteld had tijdens het Vertellersfestival. Volgens hem zou het in de VS gebeurd zijn. Die apotheker Kooning kwam in het telefoonboek van Tiiburg in ieder geval niet voor en toen ik de journalist van De Nieuwe om opheldering wilde vragen, bleek deze 'net op reportage in Afghanistan' te zijn." Vertellers van moderne sagen hebben het verhaalde nooit zelf meegemaakt, maar verwijzen meestal naar een 'vriend van een vriend. Folkloristen hebben zelfs een vakterm bedacht voor deze schimmige getuige: de FOAF, 'friend of a friend'. De nieuwsbrief van de organisatie van folkoristen die zich met moderne sagen bezighoudt heet dan ook Foaftale. Hoe bizar de verhalen ook klinken, pure science fiction wordt het nooit. Precieze vermelding van tijd en plaats en details maken de verhalen zelfs plausibel. Volgens Burger blijken de sporen bij nader onderzoek echter meestal dood te lopen. Soms klopt een detail maar ten dele, zoals het in het verhaal 'Het lijk in de brug. Dit verhaal circuleert in vele varianten. Een Amerikaanse versie is verbonden met de Hooverdam. Tijdens de bouw ervan zouden zes arbeiders in het natte cement zijn gevallen. Ingenieurs besloten om door te gaan met beton storten omdat anders een zwakke plek zou ontstaan. Een plaquette op de dam memoreert hun dood. Die hpQfünt- mal plaquette bestaat wel degelijk maar is in werkelijkheid aangebracht ter nagedachtenis aan de 79 arbeiders die om het leven kwamen tijdens de bouw. Ook het verhaal over de zwakke plek blijkt onjuist te zijn: juist de aanwezigheid van de lijken zou een kwetsbare plek creëren. Burger noemt in zijn boek regelmatig ook serieuze media als bron voor moderne sages. De GPD maakte ooit een bericht over een Winterswijks gezin dat een 'wandelend dekbed' in huis had. Het dekbed werd in beweging gebracht door een enorme hoeveelheid maden die zich tegoed deden aan de huiddeeltjes die nog aan de donsveertjes zaten. De Italiaanse kwaliteitskrant La Repubblica bracht de sage 'Het vakantiehondje' (hond dat meeloopt met toeristen blijkt rat te zijn) voor waar en identificeerde het beest als de Filippijnse schorsrat'. De gestoten nier, een zeer populaire sage over een toerist die bewusteloos wordt aangetroffen en bij wie een nier blijkt te zijn verwijderd, werd voor waar gepresenteerd in Scandinavische kranten. De Washington Post publiceerde een Newyorkse variant van De gestolen nier, maar identificeerde het verhaal wel als een urban legend. Hoewel vaststaat dat nieroperaties en - transplantaties zonder geavanceerde uitrusting en grote deskundigheid niet mogelijk zijn, duikt het verhaal regelmatig weer op. De Amerikaanse onderzoeker Brunvand besprak in een van zijn columns zelfs een versie waarin het slachtoffer wordt dichtgenaaid met tandzijde. De wraak van de kangoeroe, Peter Burger. Uitgeverij Prometheus, ƒ17,90. Verschijnt 29 april. De auteur houdt zich aanbevolen voor verhalen van lezers. --- KORT&KLEIN LEZERSBRIEVEN IN KRANTEN zijn nog steeds wat ze altijd al waren - zeer onderhoudende leesstof. Een liefhebber van klassieke muziek schreef een mooie brief naar The Guardian om te zeggen dat hij dé truc gevonden had om te weten hoelang eitjes moeten koken. "Eitjes zijn op hun best - niet te hard, niet te zacht - wanneer ze net zolang gekookt worden als de duur van het Tuba Mirum in Mozarts Requiem, KV 626. Kan niet missen. Je zet het Tuba Mirum van Mozart op en je loopt naar de keuken. Maar opgelet. Het lukt alleen met de uitvoering van het London Symphonic Orchestra onder leiding van Frübeck de Burgos. Gebruik vooral geen andere orkesten of dirigenten, want dan krijg je van die halfzachte toestanden in je dopje.'' MARK WATERINCKX in het Vlaamse Nieuwsblad heeft geen problemen met zijn ontbijt, wel met popmuziek en vrijzinnigheid: "Zaterdagmorgen zingt Raymond van het Groenewoud op BRT zijn liedje Mustafa' met daarin de zinssnede 'Ik trek me niets meer aan. Ik wil totaal verloren gaan . Met satanische rockmuziek probeert men onze jeugd kapot te maken ! Een uur later komt op dezelfde zender een deskundige vertellen dat uit de publicatie van de Dode Zeerollen weleens zou kunnen blijken dat Jezus slechts een kleine, onbelangrijke profeet was. Waarom laat die godgeklaagde BRT geen echte expert aan het woord zoals prof. Van der Ploeg (katholiek en niet vrijzinnnig) in plaats van één van die grote muilen, die maar al te graag hun haat tegen Kristus uitbraken via de met onze belastingen in stand gehouden BRT. De komst van VTM heeft de antikristelijke en anti-Amerikaanse ziekte van de BRT niet kunnen genezen." OP 8 APRIL a.s. beleeft Den Haag de première van het stuk 'Wachten op Godot' van Samuel Beckett in een regie van Franz Marijnen. Een aanrader voor wie het stuk nog nooit gezien heeft. Wie het wel al gezien heeft, blijft thuis. De Engelse critica Mary Kenny drukt het zo uit: "Life is too short om 'Wachten op Godot' twee keer mee te maken.' VOLGENS NIEUWSTRIBUNE proberen Amerikaanse sigarettenfabrikanten via databankmarketing greep te krijgen op het slinkend aantal rokers in Amerika. Er zijn er nog z 40 miljoen over, die per persoon jaarlijks gemiddeld 1000 dollar uitgever aan rookwaren. De fabrikanten ge ken de gegevens uit de databankei onder eikaars duiven te schieten: P Morris verraste Winston- en Cam« kers met een pakje Marlboro. VLAAMSE PAROOL-LE." schrokken zich een bult tot krant van donderdag 2c paginagroot artikel over 'vogelen bracht. 'Vogelen is in het Vlaams hetzelfde als 'poepen' en verwijst nae bedrijven van de lichamelijke liefde. Vogelen is, overigens, etymoloc gesproken, niet eens zo vreemd, want ook het Engelse 'bird watching' kan als een doublé entendre begrepen worden EMILY BRONTE'S meesterwerk 'De Woeste Hoogte' wordt binnenkort opnieuw verfilmd en producent Paramount was om allerlei redenen con tractueel verplicht om Sinead O'Connor een rol te geven. Paramount wikte en woog en besloot om de lerse za' res de rol van Emily Brönte te ge Het toch niet onbelangrijke deta:. de schrijfster niet in het boek voork, was Paramount geheel ontgaan. ANDREAS WHITTAM SMITH maakte in opdracht van de ei een kwaliteitsanalyse van dactionele inhoud van zijn krant independent. De hoofdredacteur be oordeelde één voor één alle . ten van de krant en stelde e* van die journalisten die volgens niet aan de normen voldeden en tengevolge voor ontslag in aanmerkmc kwamen. Toen zijn verslag klaar was wilde hij het via elektronische post naar de directie sturen, maar hij vergiste en iedereen met een beeldsc; kreeg zijn verslag te zien. En als we Private Eye mogen gei; dan is er nog meer aan de hand b! Independent. Assistent-hoofde teur Matthew Symonds heeft, ondank de minder goede gang van z; loonsverhoging gekregen Sym was eigenlijk best tevreden met salaris, maar hij kon het niet velesommige Independent columnist Peter Jenkins en Lynn Barber name - meer verdienden dan Samenstelling: Paul Ruëll Illustratie: Hein de Kort --- De tien meest gestelde vragen WOENS-8° bakker in Amsterdam. "Waaat, wonen jullie in Moskou? Echt waar! Moetje horen Trees, zij wonen in Moskou! Vertel eens, hoe is het nou om daar te wonen." "Euhh. leuk." "Wel een uitdaging zeker." "Ja, we vervelen ons inderdaad geen moment." "En eten, hebben jullie genoeg te eten?" "Dat is geen probleem." "Wel spannend zeg. Spreken jullie ook Russisch?" "Mmm, m'n vrouw wel en ons zoontje Torn natuurlijk vloeiend." "Wat, wonen jullie daar met een kind?" "Ja hoor, dat gaat prima, er wonen meer kinderen in Moskou." "Die Gorbatsjov is wel zielig, hè. Ik vind hem zon peer." "Daar denken de Russen heel anders over." "Goh, wat ondankbaar. Aan die man hebben ze toch alles te danken. Nou, eet nog maar een extra broodje want jullie zien er knap mager uit." Ik zei de bakker vriendelijk gedag om op straat een kennis tegen het lijf te lopen die zei: "Hallo Derk, hoe is het nou in Moskou?" Op het gevaar af om arrogant over te komen, maar voor iemand die in Moskou woont is een kortstondig verblijf in Amsterdam nogal vermoeiend. ledereen wil natuurlijk weten hoe het zit. Daarom hierbij de antwoorden op de tien meest gestelde vragc 1. Nee we lijc geen honger. . zijn in Moskou , vijf supern ten waar je vo dollars vrijwel alle Westerse produkten kv: kopen. De mi te Russen kunnen daar natuurlijk niet terecht, en die moeten dan < de hele dag in de rij staan. 2. Nee, Boris Jeltsin is geen demagoog. 3. Nee, er is bij ons thuis nog ne ingebroken, maar er is inderdaad steeds meer misdaad in Moskou. 4. Ja, we waren erbij. 5. Nee, het was niet eng. 6. Nee, niet alle Russen zijn arm ker in Moskou is een grote groep nieuwe rijken. Deze Russen hebben het beter dan de gemiddelde Ned lander. 7. Nee, de communisten komen : meer aan de macht en er komt g< burgeroorlog. Er is reden om optimistisch te zijn. 8. Nee, het heeft geen zin meer meer om je koffer vol te stouwen met panties en spijkerbroeken a op vakantie naar Moskou gaat. 9. Ja, Russische vrouwen kv: heel mooi zijn, maar ze kijken va zo sjagrijnig omdat ze er dan graag als een Westers model uit willen zien. En die zie je ook nooit lachen. 10. Nee. ---