PAROOL PS Wesp zoemt hinderlijk om politieke hoofden Joop den Uyl rvH a • PartiJraad van de doo '" Den Bosch- In «in •»-effï!*NS zwaareevulde tas vanrj en inventarisatie die h- aftastende gesprekken CriWeeWeken,angheeft De ,7 d met de informateurs korting en Lubbers over t),"eventueelCDA-PvdAkïd kïdeartijraad' Zeg maar het i%T an de socialisten, zal P adviseren welke lijn hij toCrn^tvo,gen-Zoishet ken /*'• w»nt in de gesprek- Kft De Kon'ng en Lub"Utit Jn a' narde Programma'Hij-1 aan de orde geweest. VVn i pel geplaatste Oe,der Wiegel heeft dat Vda e,seoedindegaten. -ar z'Jn boze reactie van ij *eek. laarj_ laatst k ' zwoeKend aan zn Hu» * *ans op een stuk regetrh(/erantwoordelijkheid, is "•«etf h 8 "iet* Daar is niet Su i h.stje met zes strijd- Kmn at het PvdA-congres Opheeft gegeven. In ttw en eonst bovendien het ViïVaneenWESP'de n P Socialistische Po(^vH Ze ,ihkse cel binnen k J,A "eeft Den Uyl duide- kt dat er in die Hjit nten weinig of geen Sf en heeft er in een *Hge. st nog enkele rode Xl**» toegevoegd. J \j d g(,e zich in het gezoem e kabüiets(in)formatie. f%t Cen Parti-tje op het Bin[V yna de uitreiking van de P>l.r~rioncleling-persprijs aan Pa- Rt pacteur Harry van Wijnen Ne Relus ter beel rauw. „Onze eerste |Ne °P dat manifest van ReckhfSa ?e WESP was: ziJn ze nou belazerd om Joop met% r voor de voeten te lopen! !%dc«teraf geloof ik dat het *- hp Zo n ont?unstige uitwer- gehad- De actie van %hM en de ziJnen heeft op r bra effect alsof hij met een >rjt is bewerkt. Dan %,<3 Pas sterk. Hij wordt er i 6 kP gestimuleerd om het er tfC_goedaf te brengen." Cstuï man- een van de 21 Dar" Va de-s en vertegenwoorl hrJei-de mterste hnkervleu- Ais 0D het ogenblik Csst an op een sPeciale bij,,,,,. °m de partijraad waar le ,5el werd uitgesproken , samenstelling binet. n r. PC gen geleden waren de de PvdA veroornoe r "et verlies van negen , s niet gelikt, of dezelfde cCf eer, e ziJn handtekening P ö van een Werk- lallstische Politiek, die \\MuPeti maanden bleek te Vöoe an- Het vrij vertaalde 1P ' van de groep met de Kr 6 en .afkorfcing WESP: benL sche ultdieping van de socipïrl een elen in een tiid Dht che econ°mische crisis de kVS Ptolitiek een tikje naar 1 et ** duwen. Concreet LVtr«Jdr» Esp-manifest dat de K*s h?dnten die het PvdA" fij^ver Lp aangenomen, vooral ÏCni».g ernenergie en kernbe- Pfo h kni!1 het regeerakkoord El, ver en te staan. (De an- idpunten: handhaf^hLecon Cnt minimuminkorC eidSh misch beleid, werkge- L"1- pr°gram, emancipatie\Nan ■ N_e a niet het enige puur- VV n u°pstuk achter het !V rode Slrt o^doek- T°t de groep Sa? van TT Partijbestuurslid *1 ri <*- iiifr Gaast en verder fcrie f>amJ. met handtekenin* n Van n°Bal wat Par?t > ,_■ Woord en geschrift V**Ke laten uitkomen etl Cp^er afstaan van PSP, Dat zal vorige week dus geen gezellige bijeenkomst zijn geweest in het landelijke hoofdkwartier van de PvdA aan de Amsterdamse Nicolaas Witsenkade, waar het partijbestuur — dus mét Den Uyl — vergaderde. Piet Reekman en Sonja van der Gaast oog-in-oog met hun voorman, die de komende weken met D'66-leider Terlouw het bijna onmogelijke — het vormen van een kabinet met het CDA van Van Agt — mogelijk moet zien te maken. DEN UYL en veteraan kabinetten bouwer Burger... geen last FOTO DOLF TOUSSAINT RECKMAN... gebeten hond FOTO ANP VAN DE ZANDSCHULP FOTO DIJKSTFW --- Rustig en kalm „O, de sfeer op die bijeenkomst viel best mee. Er is geen ruzie geweest en niemand is in woede ontstoken. Ook Den Uyl niet. Hij heeft gematigd, rustig en kalm op het manifest van WESP gereageerd." Dat zegt Willen van de Zandschulp, ook een van de leden van het partijbestuur. Willem, vormingswerker in Utrecht, zit voor de PvdA in de Eerste Kamer en rekent zichzelf tot de linkervleugel van de partijtop. „Uiteraard is er wel over het optreden van de WESP gesproken, maar meer in algemene zin. Ik kan niet zeggen dat de partij in paniek is geraakt. Kijk, het partijbestuur is van mening dat een linkervleugel zich best mag bundelen. Het vormen van een aparte werkgroep binnen de partij, een links platform of hoe je het noemen wilt, is volstrekt legitiem. Maar we zijn er niet zo gelukkig mee dat zon manifest zo duidelijk aan een kabinetsformatie wordt opgehangen. Zon formatie is een subtiel proces, waar niet allerlei groepjes in die partij zich afzonderlijk en publiekelijk tegenaan moeten bemoeien." „De WESP heeft een tactische fout gemaakt. Ik weet wel dat de werkgroep de pretentie heeft om principiële politieke zaken op langere termijn aan te pakken, maar dat blijkt niet uit dit manifest. Dat ding op dit moment is tactisch en psychologisch gezien een uiterst ongelukkige zet. Het is ook onhandig dat het adres van de WESP in Odijk zit en dat weer de naam van Piet Reekman eraan verbonden is." Partijbestuurder Van de Zandschulp vindt het niettemin • onjuist dat iedereen nu over Reekman heen valt. „Die man is ook weer niet de persoon die velen denken dat hij is. Het beeld dat van Reekman wordt opgeroepen gaat zijn persoon verre te boven en te buiten. Hij is bepaald niet zon „radikalinski" als vaak wordt gedacht." Van de Zandschulp stopt bedachtzaam een verse pijp en mompelt dan: „Ofschoon niemand geheel onschuldig is aan het beeld dat hij oproept." --- 'Lenin' Hij gaat nog even door op de figuur Reekman, ooit geschetst als de „Lenin (of de Bakoenin) van Odijk". „Reekman heeft twee boeken geschreven die 'Sociale Actie' heten. Het eerst was een nogal wild en onsamenhangend ratjetoe van aan elkaar gebreide citaten van auteurs die in de jaren zestig en in het begin van de jaren zeventig in de mode waren. Van Marx tot Marcuse en Che Guevara. Later heeft hij het herschreven onder de titel „Socialistische Actie opnieuw bekeken", wat een veel redelijker en samenhangender boek heeft opgeleverd. De pech is echter dat hij nogal eens uit het eerste boek wordt geciteerd en daar staan inderdaad een paar heel domme passages in. En ik denk dat sommige tegenstanders opzettelijk het eerste boek aanhalen om de man maar als een radicaal neer te zetten." „Tja, en dan wordt hem door velen nog altijd de schuld van de mislukte kabinetsformatie van 1977 in de schoenen geschoven. De rol van Reekman in die tijd is belachelijk overbelicht. Tal van factoren hebben een rol gespeeld bij de mislukking van de formatie. De belangrijkste is waarschijnlijk geweest dat we te weinig bedacht zijn geweest op het alternatief (de WD-red.) dat het CDA achter de hand had. Dan waren er de persoonlijke tegenstellingen tussen de potentiële kabinetsleden. Denk aan een man als Andriessen, die het regeerakkoord niet wilde ondertekenen en tegen wie Den Uyl min of meer een veto heeft uitgesproken. Dat het op ons congres in '77 juist de motie-Reekman is geweest die tot afhaken heeft geleid, is betrekkelijk toevallig. Er lagen toen vijf, zes moties van dezefde strekking. Ook zonder Reekman zou een dergelijke motie zijn aangenomen. In die zin is het verbond tussen het mislukken van de kabinetsformatie en de naam Reekman volstrekt niet terecht. Maar dat trauma leeft nog héél duidelijk en héél diep en men blijft dat op Reekman projecteren. Wat ikj wel vind, is dat Reekman zich dat had moeten realiseren en nu niet zijn naam had moeten zetten onder dit manifest." Heeft Reekman in het partijbestuur dan niet uitgelegd wat zijn beweegredenen zijn geweest? „Jawel,\maar dat moeten jullie hem zelf maar vragen." Odijk. Twaalf kilometer onder Utrecht. Dorp in het gebied van de rood aanlopende kersen en broedplaats van actievoerende christenen in de socialistische beweging. Piet Reekman houdt eerst duidelijk de boot af. Hij zegt absoluut geen tijd te hebben voor een gesprek, maar na enig aandringen is hij toch bereid een paar zaken „recht te zetten". Hij praat „namens zichzelf, en niet namens de werkgroep". Waarom nou weer die WESP in de PvdA? Piet legt uit: „Directe aanleidingen tot het ontstaan van de groep zijn de teleurstellingen en afhaakneigingen bij een groot aantal partijleden op het verkiezingscongres in februari. Teleurstelling op meerdere punten, zoals het voorbehoud dat Den Uyl maakte om toch één of twee kerntaken te behouden. Veel mensen hebben heel wat inhoudelijke punten weggeslikt om Den Uyl als lijsttrekker te kunnen handhaven. Niettemin bleef er wrevel en je kon mensen in de wandelgangen horen zeggen dat ze uit de partij zouden lopen. Ik ben toen één van degenen geweest die tegen die mensen heeft gezegd: haak nou niet direct af. Ik heb gewezen op de reële dingen die op het congres waren bereikt. De zes strijdpunten." „We zijn toen met een groep bij elkaar gekomen om de teleurstellingen te spuien en te proberen de linkse critici voor de partij te behouden. Dat is vrij goed gelukt, dacht ik. Kijk maar naar de betrekkelijke verkiezingswinst van de kleine linkse partijen, die in de prognoses toch veel hoger scoorden. Die club (van zon tachtig mensen, red.) is tussen congres en verkiezingen nog vier keer bijeen geweest en is blijven bestaan als werkgroep om allerlei langlopende gedachten uit te werken. Over economie, vrede en emancipatie. Aanvankelijk vonden we dat we onze gedachten nog voor de verkiezingen in een manifest zouden moeten neerleggen. Maar toen we zagen dat de campagne gunstig liep en de strijdpunten van het congres voldoende werden geaccentueerd, hebben we publicatie uitgesteld." Maar waarom dan zo kort na de verkiezingen, waardoor Den Uyl nu hinderlijk voor de voeten wordt gelopen bij de besprekingen met De Koning en Lubbers? Reekman: „Zo wordt het inderdaad uitgelegd. We zijn nu ineens de wesp, de horzel op de neus van Den Uyl. Maar we hebben juist gezocht naar een zo geschikt mogelijk moment. Wat is dan wèl het juiste tijdstip" voor een linkse stroming in de partij die naar buiten wil treden? We hebben gezegd: direct na de verkiezingen en niet later tijdens de kabinetsformatie, dat proces niet verstoren." Bent u niet geschrokken van de reacties? „Ik had ze wel verwacht, maar niet in de mate waarin ze gekomen zijn. Mij is kwalijk genomen dat juist fk met mijn voorgeschiedenis tijdens de formatie van 1977 m'n handtekening onder het manifest heb gezet. Waarom hebt u dat eigenlijk gedaan? „Omdat ik in de maanden tussen congres en verkiezingen steeds soüdair ben geweest met de de groep. Ik vond dat nu de WESP zich wilde manifesteren ik niet meer weg kon lopen. En bovendien hoef ik me toch ook niet monddood te laten maken? Ook Reekman legt dan uit dat over zijn rol bij de mislukte kabinetsformatie in '77 een vertekend beeld bestaat. „De motie die toen heeft geleid tot het niet meedoen in de regering en waarvan ik de eerste ondertekenaar was, die was niet eens de scherpste. En bedenk dat die motie door tweederde van de partijraad is aangenomen. Om nu te zeggen dat ik het tweede kabinet-Den Uyl om zeep heb geholpen, is een stuk geschiedvervalsing." Terug naar nu. Vindt u niet dat u de partij op dit moment schade heeft berokkend? „Misschien tijdelijk enigszins, maar op de langere termijn zeker niet. Noteer maar dat ook ik vind dat, nu een links meerderheidskabinet er niet in zit, een coalitie van CDA, PvdA en D' 66 heel reëel moet worden nagestreefd. Ze schuiven me ook altijd in de schoenen dat ik tegen het CDA zou zijn. Maar dat is gewoon niet waar. Ik zeg wél dat er een kabinet moet komen waarin de eigen aard van de partij voldoende herkenbaar blijft." Los van alle verontwaardiging over het optreden van de WESP blijft binnen de PvdA de vraag in hoeverre fractie en partijbestuur hun onderhandelaar Den Uyl willen blijven binden aan de zes strijdpunten. We komen weer terecht bij partijbestuurder Willem van de Zandschulp. „In principe wel, maar een feit is nu dat de WESP die strijdpunten op sommige punten heeft aangescherpt. Ze formuleert sommige dingen absoluter, heeft de neiging er nog iets bovenop te doen. Terwijl in het overleg met de andere kandidaat-regeringspartners er mogelijk toch iets zal moeten worden gesleuteld aan die strijdpunten." Wat bijvoorbeeld? „Ik ga hier niet zitten afstrepen of invullen. Wat je nu al in de krant aanbiedt ben je kwijt en daar hoef je dan niet meer over te onderhandelen... Er zullen straks, als het zover komt, ongetwijfeld meningsverschillen gaan ontstaan over wat nog wel en wat niet meer acceptabel is. In deze fase ben ik er echter van overtuigd dat de meerderheid van de partij, inclusief de meesten in de linkervleugel, vindt dat we het uiterste moeten proberen om mee te regeren. In tijd van hoogconjunctuur heb je nog ruimte de regeermacht bij rechts te laten. In deze tijd waarin aan alle kanten in het bestaan van mensen gesneden dreigt te worden, moet je er bij zijn. Ook om de vakbeweging de helpende hand te kunnen toesteken." Van de Zandschulp zegt het niet zo direct, maar laat doorschemeren dat enige concessie op sociaal-economisch terrein („het hangt ervan af wat er met de opbrengst van een loonmatiging gebeurt") niet is uitgesloten. „Maar zon punt om geen kruisraketten te plaatsen en ons standpunt over het sluiten van de twee kerncentrales, daar kan niks van af," zegt hij. Reekman daarover: „Dat zijn inderdaad twee punten die het gemakkelijkst zijn te toetsen, daar zit naar mijn mening geen enkele rek in. Wat die kerncentrales betreft, daarover heeft het congres afgesproken dat ze zo gauw als technisch mogelijk is moeten worden gesloten. En technisch is het mogelijk in drie of vier maanden." En als het nu langer duurt? Straks komen er misschien technici die zeggen dat het op zon korte termijn niet kan. Reekman haalt de schouders op en zegt grimmig: „We zullen zien." Hij wil het graag over iets anders hebben. Zegt: „Een veel belangrijker punt is de handhaving van de koopkracht van de minima. Dit punt speel Ik hoog. En waarom? Ik denk dat deze kwestie, dat doemdenken over de minimuminkomens, ook door mensen van ons, heeft meegespeeld in het stemmenverlies, vooral in de oude volkswijken in de grote steden. We zijn er toch niet duidelijk genoeg over geweest. Als je nu weer ziet dat alles wat in Nederland een adviesfunctie heeft op economisch terrein roept dat ook de rrünima moeten inleveren, dan verzet ik me daartegen. Recessie of niet, aan de absolute minima mag niet worden getornd. Kan me niet schelen waar ze het wèl zoeken. Ik vind dat een partij als de PvdA, die toch representatief is voor de gewone man, die garantie moet bieden." En als Den Uyl op dat punt nou toch toegeeft? „Ik verwacht gewoon van hem dat hij dat niet doet. Ik heb daar het volste vertrouwen in. Als bij hem toch die neiging, zou ontstaan, dan zal een apart tussentijds congres bijeen worden geroepen. Dit punt weegt niet alleen zwaar voor mij, maar voor de hele partij." Moet Den Uyl volgens u het kabinet leiden? „Van Agt zie ik in ieder geval niet zitten, dat zou slecht vallen bij onze mensen. Met Den Uyl heb je een zekere garantie dat er een kabinet komt dat een zo progressief mogelijk beleid voert. Ik heb veel meer achting voor Joop dan men denkt. Er wordt mij in de schoenen geschoven dat ik principieel voor oppositie ben, maar dat is flauwekul. Dat beeld is ontstaan bij de vorige kabinetsformatie. Ik wil best toegeven dat ik toen op een enkel punt een beoordelingsfout heb gemaakt." U kunt nu op de partijraad niettemin forse kritiek verwachten over uw nieuwe wespeprikken. „Dat zou best kunnen. Er ligt nu al een aantal moties uit de gewesten. Ik heb ook al stemmen gehoord van: royeren maar. Dat zal zon vaart niet lopen. Als de kritiek op de WESP ertoe leidt dat de strijdpunten nog eens extra worden onderstreept, dan mag er van mij een stormpje losbarsten. Het gaat mij vooral om de partij waar ik óók lid van ben en om deelname aan een regering waarin onze beginselen herkenbaar blijven." En wat zegt de man die met de hele partijballast op zijn schouders aan de tafel bij De Koning en Lubbers zijn best zit te doen voor een PvdA-aandeel in de regering? Op het zelfde partijtje waar Relus ter Beek de WESP-actie vergelijkt met de prikken van een bos brandnetels, staat Den Uyl lang te praten met „achter-de-schermen-werker" Jaap Burger. Even is er tijd voor een commentaar op de WESP. „Ach," zegt Joop en hij tuit de lippen, „last heb ik er niet van. Integendeel, het effect is dat de gelederen in de partij zich heel duidelijk sluiten. ledereen vindt dat het gedonderjaag afgelopen moet zijn." Maakt de „andere kant" er geen gebruik van? „Nee hoor. Ach , ze plagen je er een beetje mee. Maar er wordt geen betekenis aan gehecht. Oke hoor." En weg is-ie. Bert Bommels Bert Bre voord ---