De professor praat tamelijk emotle- VuJ:r haar leven op de beroem- h JJetty aan de Overtoom. u* ze wel even Pret> een lacht ze schamper, fe.7 meeste tijd praat ze op IJk toon. alleen warmte in haar RIJ-u et saat over professor Kappers. HIJ was de JNk echtgenoot van Betty von " XqL de ..koningin van de IOC^1". die een maand geleden .&>J_*lße leeftijd overleed. Van ï'oto*01" heeft Lles Slort ook Ns* een hJstje.Dle staat.wél 1 een boekenplank. essor was een heel aardi- *egt ze. „De professorl rPpfbroek, noemden we y]:B** llep-ie altijd in. Dan een nieuw pak thuis, [ t£r «roeken, en dan moest ik %>'* Pantalon de pijpen half 5l«ül u n opzomen. Dat stond :'* ö? hooT- '* was toen echt een h £*»». Hij was ook een goed lW*, vergat zichzelf. Ik zal u _ lV»!!!en dat tt to oorlogstijd ■'t ft£-ed weggestopt heb. Hij ■Uitwoon weg en dan had-ie Pn • Zo was-ie. Ik stopte 't weg want we konden Pij «tijd niks krijgen, ook niet ■tarj- Vlak na de oorlog is hij ITVv.,Dat was heel erg. Een --- De kerk _&__ I 8 85 Jaar- Geboren op later ver' SS» de Kattenburgergracht . *». zusters. Haar moe- V? vlegel- en schUderiju bij 'haar vader was machl]• °-e Maatschappij Neder- ItS wOO ** m'n vader met een ,*1 £?* de acht-urige werkdag iHefiJ? werkkring geraakt 115*118 vn we nog een -tult van 11,^1],:erhuurd aan een dokter, Ila °0k lttinBslokaal had. Maar I rk'l e.weer gauw verlopen, We ukle' teveel rommel van en 11 er meer OP de grond. We k armer van als hij." t te u^af^ool meteen naar een Jt. Ni op de Lauriertas twaalf Jaar hè. Je moest Ir Wn Jaar werken voor Je ,g- 't Heette dat Je een ft We Leren, maar Je leerde er( Llasirjoesten gewoon linnen- V*-a_TIk zat m-estal aan de h6tW ?'machine of aan de fes(^bert hfne- Vroeger werden *fc%lm lakens toch altijd van 8 geborduurd. 'w°t ionnen 's morgens om 8 'fl etet Uur- Naar huis hollen * «f1 *a °m ha"* 2 weer terug. V 5 ik •fc mdc eerste Jaren 8 C'W» s avonds weer thuis V'«. aten er met zon twintig ** n **k i Werkten voor een heel t'C'eii» de Leidsestraat Het 1 * gezellig. Ik maakte 't Jl a°or, ik bezat geen ernst 't%*it?1n Jaar of 18 en toen zei **. wftei fe me dat-ie 't % \y°nd dat ik op atelier foSto w. '% was daar keurig 1 dat zat z0... Ik Ki ot*stt oPKevoed. M'n vader Hh6n r^.nts- maar hij was niet >itrj *«n moeder was katho- ** no« iedere week „De geestelijke zei toen dat hij 't beter vond dat ik in betrekking ging. Maar waar was 't om? De kerkmeester en zn vrouw, die hadden iemand nodig voor het huishouden. En zo ben ik daar in huis gekomen, op de Hoogtekadijk, helemaal Intern, 't Is de geestelijke zn schuld geweest. Ik ben zo het huls uit gegaan, en als je er eenmaal uit bent komt je er niet meer ln. Dat heeft me evengoed altijd geknakt — ik had een andere leven kunnen hebben als ik thuis was gebleven, als ik niet van 't atelier weg was gegaan. „Nee, ik kom nu nooit meer ln de kerk. Ik ben eraf gegaan. Ik weet nog precies hoe dat kwam. Ik ging altijd naar die kerk op het Waterlooplein, de Mozes- en Aaronkerk. Daar ging ik zo graag heen, niet om de preek, maar om het koor. Mijn zondag was dan goed, want ik vond 't geweldig — dat was zon uitgesproken mooi mannenkoor hè. Maar ln die kerk had Je betaalde plaatsen, en dat had ik niet. Drie keer ben ik van m'n bank af gejaagd, dat ze zeiden: mevrouw, of juffrouw, u zit op mijn plaats. Nou, en na de derde keer ben ik de kerk uitgelopen en ik ben er nóóit meer in geweest. Da's toch gek hè, hoe je 't zomaar los kunt laten." --- De grote lui Ze vond het bij de kerkmeester niet prettig. Ze voelde zich er alleen en wilde naar huizen waar meer personeel was. Ze kon als tweede meisje terecht op een villa aan het Emmaplein in Amsterdam-Zuid. Lies Slort: „Ik ben eigenlijk al van jongsaf aan meteen onder die grote lul geweest. Ik wilde dat liever, ik zocht dat Ik kan niet zeggen waarom, maar ik wilde dat hogere hebben." Na veel omzwervingen kwam ze in 1938 óp Villa Betty terecht „Ik werkte toen bij de 'Drie biggetjes' — zo werden de dames Boissevain en hun broer genoemd. Die woonden aan de Keizersgracht in een kolossaal huis. Ze gingen toen in Zwitserland wonen en in diezelfde tijd zocht mevrouw Ariëns Kappers, die de twee zusters nog van kostschool kenden, iemand omdat haar Duitse kamenier weg moest „Dat was een grote overgang hoor. Ik had negen Jaar bij Bolssevain gewerkt en die leefden veel eenvoudiger dan hier. Bij Boissevain was 't ook wel deftig, maar meer stijf-deftig hè. Hier was 't allemaal diners, diners, diners..." --- De hofhouding , .Er was ook veel personeel, een hele hofhouding. We hadden allemaal onze eigen taak. Ik had mevrouw en haar afdeling: slaapkamer, toiletkamer, badkamer. Niet voor de grote beurten, alleen 't dagelijkse bijhouden. Ik verzorgde mevrouw haar hele garderobe — heel houden en wassen. En ik moest alle klokken in het huis opwinden, daar kwam niemand anders aan. „Dan had je de butler, Johan Kort, die was hoofd van het personeel. HIJ was voor meneer, hè. Hij poetste al het zilver en diende tafel. HIJ had 's morgens altijd een rosé gesteept Jasje aan en 's avonds liep-ie in rok — zon jas met pandjes. Ik droeg 's morgens bruine katoenen japonnen en 's avonds bruine stoffen Japonnen met van die witte verpléegstersschorten en manchetten. Oeen kapje, wel een witte kraag. „De andere meisjes hadden gewone blauwe katoenen japonnen aan. Er was een meisje voor de kamers en een werkster voor het ruwe werk. En natuurlijk een keukenmeisje. Een tijdlang was er nog een tweede huisknecht. Die had een pauwblauw kostuum met koperen knopen, maar die moesten er later van de professor af. In de tuin werkten twee tuinmannen, maar die waren niet intern. En bij het koetshuls woonde de koetsier — die ging vroeger met mevrouw paardrijden en fietsen. , ,Het personeel at ln de keuken, helemaal beneden. Dat was een prachtige keuken. Ik vond 't helemaal een mooi huls. Als Je alleen al de hal bekeek met die enorme bogen en marmeren pilaren.' Maar 't was ook een somber huis. Ik vond die kamers... Je had de renaissance-kamer en de Moorse kamer, daar had Je weinig licht. Maar 't maakte wel veel indruk hoor." Mevrouw eind .jaren '30 --- De dag „Om half 8 's morgens kwam Ik beneden, en ik moest niet een minuut te laat komen, om de gordijnen open te trekken. De slaapkamer van mevrouw had twee ramen met openslaande deuren en een zljraam. Daarnaast was de toiletkamer met ook een raam. Eerst trok Ik dus de gordijnen open en dan liet Ik haar nog een half uurtje liggen. Meestal ging ik dan de salon stoffen of zoiets. „Ik hielp haar helemaal kleden. Ze trok nooit zelf dr Japon aan, nee hoor, die moest Ik over dr hoofd gooien en dicht maken. Daar was Je kamenier voor hè. Ik deed ook dr haar. Daarna ging ze ontbijten in de ontbijtkamer. In die kamer was een prachtig plafond, dat was afkomstig uit de Warmoesstraat uit het tabakshuis van Lehman, haar eerste echtgenoot. „Als mevrouw dan gekleed was, deed ik haar slaapkamer en toiletkamer. En daarna ging ik naar de naaikamer, ook op de eerste verdieping. Dat was mijn domein hè — een kamer met een hele rij witte kasten en allemaal spiegels. Als ze open stonden, zag je Jezelf wel tien keer. 't Was een verrukkelijke kamer, met uitzicht op het Vondelpark. Een tijdlang heb Ik elke dag een eekhoorntje aan het raam gehad. „Daar hield ik haar garderobe bij. Ze had heel veel kleren, ze deed iedere dag wat anders aan. Ik moest alles heel houden en wassen En ontvlekken. Mevrouw was erg slordig, ik moest steeds vlekken uit haar kleren halen met die akelige wasbenzine, ik kreeg daar altijd hoofdpijn van. Daar heeft ze nog wat van gezegd, toen ik m'n Jubileum vierde. Al 't personeel was in de eetkamer, en toen heeft ze een soort oorkonde voorgelezen waarin ook stond dat ze altijd zo slordig was. „Om één uur 's middags ging ze rusten op een bank die voor haar bed stond. Nooit lang — een kwartiertje, twintig minuten, 't Was eigenlijk met de moeite om die kamer ervoor klaar te maken. En dan moest Ik haar weer helpen met kleden, want ze droeg 's middags natuurlijk een andere japon dan 's morgens. Dan ging ze beneden in de Chinese serre zitten kaarten, patience — lets anders heb ik huur nooit zien doen. De butler zorgde daar voor de thee. „Als er gasten waren, ging ze zich voor het diner nóg een keer verkleden. Dan had ze hele mooie japonnen aan. Wanneer zij dan naar bed wilde, belde ze even en kwam ik naar boven. Vóór die tijd had ik de slaapkamer dan al helemaal klaar gemaakt. Ik hielp haar dan en nam dr kleren mee. Meestal was 't zo half 11. Maar ze was zó vreselijk langzaam dat ik er haast wel een uur over deed voordat ze ln dr bed lag. Eer ik dan zelf in bed lag, was 't toch ook al bij twaalven." De kamenier eind jaren '30 --- IN EN OM AMSTERDAM We hadden dikwijls mot, mevrouw en ik’ E GEWEZEN KAMENIER AN VILLA BETTY door KEES TAMBOER — Een maand of wat geleden kwam de neef k' die de °P-nbare verkoop van Villa Betty plus *1W naar n°B een oude foto van zijn tante üto. Het portret, in een versleten lijstje, staat op de t.v. %* het --1-* te zien' heeft ze er een schilderijtje met ren op de hei tegenaan gezet. I *as nou niet zo uitgesproken Iz_uevrouw hè. Mevrouw was itf* had niets liefs in dr, en dat \iï haar ogen ook uit In de lij yT;B vroeger een groot schil°D Daar stond ze ook H% Jrot- en koud. Een koud \ ]-« at 9-hüderij Is, toen ze tof* wegging, in de tuin ver£'hi m°est van haar." boyenhuisje in de H v Brandtstraat in Amsterit 1 de veranda kan Lies 1K» de bomen door, net de t»,J Vondelpark gelegen Villa waar zij 36 Jaar lang als *«ri heeft Bewerkt Zes jaar U? Pas, toen ze al 79 Jaar was Hlt'Wet meer kon lopen, ging zei vaak: Lies, zou JU trjj. met eens mee uitschelden? *t U H maSr WSt WUt " dan« Hj Qat mevrouw zo eentweefcho een andere kamenier kan Maar toen waren m'n t vaP_lemaal op. Als je er nóu ltre?Taan zei de dokter, * >k m'n handen van Je af." Lies Slort: „Ik geloof niet dat Je t anders zou doen dan voor je uitgestippeld i 5..." pasoolfoto wubbo oe jong --- Het bad „Eén keer per week ging ze in 't bad. O Ood, dat was wat. 't Water moest precies op temperatuur zijn, ik weet niet meer hoeveel graden, 38 dacht ik. Het mocht geen streepje te koud of te warm zijn, want dan maakte ze een kabaal. Q, schel daarover uit, 't was afschuwelijk. Dan was ik wel eens woedend op dr. „Het was zon marmeren bad, in de grond gebouwd, met een trapje. We hadden een grote thermometer, een lange stok met een meter Die heb ik een keer laten vallen en toen hebben we nooit meer zon grote kunnen vinden. Ik gebruikte toen een kleine en die moest je dan in het bad leggen. Dan was 't weer te warm — kraan open, nee, nu Is 't weer te koud — andere kraan open. Je kon 't nooit precies krijgen hè. En dan moest ze snel komen, want door dat marmer koelde het water altijd snel af. „De handdoeken werden verwarmd ln een nikkelen ton. Die stond in de badkamer en was aangesloten op de centrale verwarming. Zon grote nikkelen ketel was 't, met een deksel erop. Ook haar beddegoed ging erin. Dat ging niet zo uit de linnenkast haar bed in, daar moest eerst de kilte af. In die ketel gingen dus ook de badlakens. „Als mevrouw in bad was geweest, ging ze altijd nog een half uur in dr bed. Want het vermoeide haar toch." --- De zondag „M'n vader heeft gestaakt voor de acht-urige werkdag. Daar hebben ze hard voor gevochten en ik vind 't toch maar prachtig dat die er gekomen Is. Alleen voor ons gold 't niet hè. We hadden ook geen vijfdaagse werkweek — één keer in de veertien dagen hadden we een vrije zondag. „En dat was eigenlijk ook geen vrije dag. Johan de butler moest op zn vrije zondag altijd terugkomen om tafel te dienen. Ik vond dat altijd zo sneu, dat ik zei: nou, Johan, laat mij dat maar doen, ik heb vroeger ln betrekking ook al tafel gediend, ik kan 't best Ik mocht zondagmiddag toch niet weg en ik had verder niks te doen. „Mevrouw was ontzettend veeleisend. Ze nam veel tijd van Jou weg. Als ik dan m'n vrije zondag had, dan zong ze 't liedje van verlangen. Dan bleef ze maar voor dr kaptafel zitten praten, praten, praten. En ik zat maar te wachten, wachten, wachten. Ik deed dan dr haar van achteren en zij de voorkant. Dat duurde zo lang, nou, dan ging ik maar op een stoel zitten. JUt ging op m'n vrije zondag altijd naar huis. We aten om 2 uur en dan hield mevrouw Je maar vast. En zo kwam ik vaak te laat, en dan had ik de pest in hoor. Waarom ga Je dan niet gewoon weg? zeiden ze dan. Ik zei: Je kunt haar toch niet zo laten zitten, zonder japon. Ik was ook op een leeftijd dat Je niet zo makkelijk meer een andere werkkring kreeg." De professor eind jaren '30 --- De deur „We hadden dikwijls nogal eens mot, hoor mevrouw en Ik. Ik kon verschrikkelijk driftig zijn hè, och, verschrikkelijk. Ze kón je ook negeren ... Dan gaf ik de slaapkamerdeur een opdonder dat 't huis ervan bulderde. Dan zei Johan, de butler: Ood, Lies, schel toch uit „Wat mevrouw dan deed? Dan riep ze me terug, ze riep: „Lies, kom eens hier, doe de deur eens zachter dicht En dan deed ik 'm zóó zacht dicht dat je 't haast niet hoorde. Om te pesten hè. „Ja, we hebben wel overhoop gelegen met zn tweeen hoor. En toch: zij kon niet buiten mij en ik kon haast niet buiten haar. Ondanks alles. De weet zelf niet wat of dat toch eigenlijk was." --- De muziek „Ik had m'n leven wel anders gewild. Maar Je was eenmaal het huls uit — dus kon je niks anders dan dag en nacht in betrekking te blijven. Je kon niet meer terug ln huis. Je ouders zijn ook blij: als de kinderen groter worden, wordt 't gezin weer kleiner. „Toen ik bij de kerkmeester op de Hoogtekadijk zat, had Ik spijt Ik heb daar thuis nooit over gepraat Ik heb eigenlijk altijd m'n eigen leven helemaal met mezelf uit moeten maken. Dat is wel eens moeilijk, maar ik was ook altijd blij dat ik vrij was. Ik heb wel vier keer de kans gehad om te trouwen — ik heb er maar één keer spijt van gehad dat 't niet doorging. Dat was een leuke knul, daar was ik weg van. Bc zat toen nog op 't atelier. Maar hij woonde ln Zeist dus we zagen elkaar haast nooit „Het enige wat ik echt gewild had was dat ik les had kunnen nemen in muziek. Vooral piano. Dat maakte gewoon m'n leven uit Maar dat kon niet, m'n ouders konden 't niet betalen en het kostte meer dan Ik verdiende. „En toen ik eenmaal ln betrekking was, waar moest je dan studeren? Je kon toch slecht een piano ln de keuken zetten. In de villa stond wel een prachtige vleugel. Dat was wel een kwelling hoor, niemand speelde erop. „Ik heb er wel eens stilletjes op gespeeld. O Ood ja, als mevrouw weg was, zat Lies achter de piano. Dat vond ik iets geweldigs. Ik leed ln die tijd erg aan maagpijn, ik had altijd de zenuwen op m'n maag. Acht jaar lang. Dat kwam door kwaadsprekerij. Als mevrouw dan weg was, ging ik achter de piano zitten en m'n maagpijn was weg. „Ik kon heel goed fantaseren, ik speelde alle melodieën uit het hoofd. Ja, ik heb er spijt van dat ik niet ln de muziek ben gegaan. Nu kan 't niet meer, ik ben nu te oud. Als Ik 't over kon doen... ach nee, ik geloof niet dat je 't anders zou doen dan voor je uitgestippeld is". --- Recept QFI.EERDEN van de Landbouw Hogeschool in het Engelse Hertfordshire — een van de meest vermaarde agrarische instituten van het Verenigd Koninkrijk — hebben onlangs een opzienbarende ontdekking aan de wereld prijsgegeven. Na een diepgaande, om niet te zeggen, diepgravende studie van enkele jaren nebben zij een nieuwe voedselbron ontdekt die het cuislnaire gebeuren in onze verfijnde wereld ingrijpend zal veranderen. Het kwartet van even exclusieve als glibberige lekkernijen, kaviaar, oesters, slakken en kikkerbillen, zal worden uitgebreid met een specialité geheten Ver. Ver schijnt niet alleen bijzonder smakelijk te zijn, maar is zo rijk aan eiwitten dat een mens zich eigenlijk geen betere voeding kan wensen dan een dagelijks bordje Ver. Qua voedingswaarde laat Ver de biefstuk verre achter zich. Een van de voornaamste voordelen van Ver is, dat de delicatesse vrij makkelijk toegankelijk is. In die zin, dat het niks uitmaakt of Je Caransa heet of Merx. Je dient gewoon een schepje te hebben en een stukje grond onder handbereik. Dat mag de achtertuin zijn maar ook het plantsoen om de hoek. Men behoeft slechts het schepje in de grond te steken en een weinig aarde uit te nemen. Even schudden en met wat geluk heeft men binnen een paar minuten een maaltje bij elkaar. De merels weten het al Jaren: regenwormen zijn smakelijk en voedzaam. Professor Clive Edwards die het wormenproject in Hertfordshle leidde heeft grootse visioenen van de nieuwe cultuur. In de nabije toekomst, zo meent hij stellig, zal ieder huishouden zijn eigen wormenkwekerij hebben waarmee de dagelijkse behoefte ruimschoots kan worden gedekt. De diertjes gedijen uitstekend in een mengsel van keukenafval en stro. Volgens Edwards is niet alleen het verwende Westen gebaat bij de wurmencultuur, maar ook de Derde Wereld. „Wormen produceren sneller eiwit dan enig ander schepsel", deelt hij mee. Aan mijn trouwe vriendin en lieve collega Marjo van der Meulen, die niet erg moot zingt, maar wel heel goed koken kan, vroeg ik na te gaan welke culinaire mogelijkheden de regenworm biedt Ze reikte me twee interessante recepten aan, die ik hier gaarne ter beschikfctng stel. Als borrelhapje (Ver & la mode moulin). De regenworm in segmenten snijden of trekken Een licht belgnet-beslag maken de wormpartjes daardoorheen halen en frituren tot ze goudbruin zijn. Serveren met wat sambal, ketjap en kerrie, pikant gemaakt met tomatenketchup. Als voorgerecht (Salade tiède exotique). vier personen Per persoon een half ons regenworm, wat ijsbergsla, kort gekookte, dus nog knapperige peultjes en een gesnipperd sjalotje. Sla, peultjes en sjalot over vier kleine bordjes verdelen. Regenworm snel bakken in wat notenolie. Oebakken worm over de groente draperen. In de koekepan vervolgens aan het restje notenolie wat witte wijn-azijn, een halve uitgeperste sinaasappel, een scheutje cognac en peper en zout toevoegen. Even door laten koken en de warme saus over de vier bordjes verdelen Serveren met stokbrood. Als wijn bij deze gerechten beveelt Marjo een Sancerre aan, een tip die ik van ganser harte kan onderschrijven Deze lichte Loirewijn met zijn frisse en fruitige ofdronk heeft zich in het verleden een goede tafelgenoot getoond van schaal- en schelpdieren en ik zie niet in waarom het ook niet een geschikte begeleider zou zijn van een dampende schotel regenwormen ---