Weglopers op de radio Van-onze verslaggever HILVERSUM — De AVRO gaat via de radio drie programma's uitzenden over het kind in de echtscheiding) en eenzelfde aantal uitzendingen besteden aan het kind dat wegloopt. Vanavond wordt om 18.21 uur via Hilversum 1 het eerste deel van de serie over echtscheidingen uitgezonden en op donderdag 6 -december is om 19.00 uur op Hilversum 2 het eerste programma over kinderen die weglopen te beluisteren. De samenstellers van de serie over het scheiden, Jan Aagten en Jan Ravensteijn, willen zonder te moraliseren, door middel van gesprekken met ouders, inmiddels zelf volwassen geworden kinderen, gezinssociologen, een kinderrechter en een kinderpsychiater, de problemen waarmee een kind uit een gescheiden gezin te kampen heeft signaleren. In het orogramma over de kinderen die weglopen, van Paul Keet kpmt het zelfbeschikkingsrecht van minderjarigen aan de orde. In dit programma wordt eveneens aandacht besteed aan het werk van de Sosjale Joenit, die zich voor weggelopen kinderen inzet. Paul Keet voert gssprekken met ouders en kinderen, waarbij de vraag waarom de conflicten zo groot waren, dat alleen het weglopen als een oplossing werd gezien, centraal zal staan. --- Onnodige verdubbeling Gisteravond was er op het scherm een wedijver te zien tussen twee maandagse actualdteifcenirubriekein in de behandeling van de energiecrisis. AVRO's Televizier sprong er wat mij betreft verrassend uit met een nationale vraagbaak over crisisgevolgen. Daartoe had men een panel bijeengroepen van deskundigen, de redactie aan de telefoon gezet en de kijkers vier telefoonnummers aangeboden voor het stellen van vragen. De meeste kwesties die werden aangesneden., betroffen alledaagse zaken, zoals benzine, hamsteren, feestverlichting en dergelijke. Daarnaast kwamen ook fundamentele economische problemen aan de orde, de politieke daarentegen weer nauwelijks. Het zou aardig zijn om te weten of de door 'Zon duizend telefoontjes getoonde weetgierigheid nu pas is opgewekt — bijvoorbeeld sinds de televisierede van Den Uyl. De ongerustheid van gisteravond contrasteert wel met de zorgeloosheid van veel DAF-arbeiders vorige week vrijdag in Brandpunt. Zowel Televizier als Hier en Nu hadden beelden uit diverse Europese hoofdsteden; dat is óp zon avond een onnodige verdubbeling. In de NCRV-rubriek kwam voorts de journalist van het Israëlische dagblad Maariv in beeld, die het afkeurende commentaar heeft geschreven op de Nederlandse regeringspolitiek. Hij trof geen wederpartij, die hem daarover terzake doende vragen kon stellen. Dat trof ook niet de consul van Koeweit, die daarna door Wim Jansen werd geïnterviewd. Alleen daar kwam overigens de weigering van de Nederlandse regering ter sprake om nog eens apart ondersteuning uit te spreken van de verklaring van de EG-ministers in november over het Midden-Oosten. Het is opvallend dat die weigering (door minister Lubbers in Brussel verwoord) in de buitenlandse en vooral Arabische pers zon aandacht krijgt, terwijl er in de Nederlandse üubliciteit nauwelijks over wordt gerept. Aan zon televisie-avond heeft men kunnen constateren dat de energie-crisis nu werkelijk tot de televisie en tot het nationale bewustzijn is doorgedrongen. Het heeft lang geduurd voor de actualiteitenrubrieken de oliekwestie op hun waarde begonnen te schatten, maar nu wordt het in overvloed getoond. Voor zover economisch beleid ook crisis-beheersing inhoudt (paniek maakt sommige zaken onnodig erger) speelt de televisie daarbij een centrale rol. Dat was gisteravond de zin van de Televizieruitzending. JAN BANK --- flHo^HflßVf^£^ïflA9^H^iir'Jlii!fö (gember 22.00 uur Cfn de pakjes KRO-tv Va*. 6°ek Verscheen de tweede grote Vfli», *n boek voor menig heerlijk Wth *mil'e-album van een halve °'ek leven in Nederland. fis» ~ 61<3 door Michel van der Plas en ï'Vr*na bee|dverhaal . . . 380 leuke, V'g fDet' 96kke foto S"" ' Za' °nge" 9raagte bekeken worden, de )ila b°ek ... een album dat men akk.cnerid zal doornemen .. . geen °K tot 9 amusement . .het boek kan öe*innir,q brengen. De Tijd. ''e s ƒ dziiden met 380 onvergetelij- boekhandel --- (ADVERTENTIE) / Zegt de ene \ /batterij tegen de andere:\ kom jij van Philips? \ l Zegt die andere: 1 V Ken je dat / \ niet horen dan. J PHILIPSJ --- TELEUISIG & RADIO MARGA KERKLAAN: ”Mensen sarren elkaar met bijbelteksten” Van onze verslaggever BAARN — Marga Kerk] aan draagt teksten, brieven en, koffie met rum aan. Zij port regelmatig in de open haard, die nauwelijks noe brandt. Haar kat klaagt, wil naar buiten. Buiten wintert het en de kat blijft binnen. Beledigd. Het is maandagavond. Marga Kerklaan heeft eindelijk tijd voor een gesprek over haar televisie-programma Misbruik van de Bijbel, dat de eerste keer over de bijbel en de homofilie ging en aanleiding heeft gegeven tot verhitte discussies. De titel van het programma aileen al bleek in staat in het domineesland dat we nog altijd zijn, velen met de Bijbel op de knieën en de oren gespitst voor het scherm te roe Den. Blaar voor actie bij het van de eigen interpretatie aüwijken van een bijbeltekst. Dat zou zeker gebeuren en een stroom van reacties op de eerste uitzending werd dan ook verwacht. Tien telefoons waren na de uitzending bemand. Het bleken er niet genoeg, want die telefoons stonden, zoals dat heet, roodgloeiend. Niet alleen gebeld werd er overigens door geschokten. Dat was viji tot zes percent. Velen lieten horen het programma als bevrijdend te hebben ervaren. Er waren ook veel dankbare homofielen. Een daarvan zei dat 'het voor hem 24 jaar te 'laat was gekomen. Enkelen scholden alleen maar. De uitzending lokte een tegenprogramma van de EO uit. KHO-voorzitter Loerakker, die voor het programma de lucht in ging, als zijn mening ten beste gegeven had, dat je er alleen de tegenstanders mee in de kaart speelde, leek gelijk te gaan krijgen. Gods woord kan, net als zijn naam, tien jaar na de dood van God, niet niet „ijdel" gebruikt worden. En het kon natuurlijk helemaal niet dat er in het programma iemand durfde te zeggen dat de Bijbel Gods woord niet was. Die iemand was pater Lucas Grolienberg, een bijbelgeleerde. Hij heeft het, zegt Marga Kerklaan, in de uitzending niet zo gezegd. Hij zei: „Laten we het zo niet meer noemen. Het wekt zoveel misverstand." Ze haalt de letterlijke tekst en laat me lezen: „Ik vind het een benaming van dat boek, die misleidend werkt en gevaarlijk is. Het is misleidend want het wekt de indruk dat God dat boek geschreven heeft en dat als je het openmaakt God tot je spreekt, en gevaarlijk omdat mensen die iets wat ze zelf doorgevoerd willen zien. dat in ds bijbel kunnen opzoeken en dan staat daar het gezag van God achter. Dat vind ik gevaarlijk en dat leidt tot onmenselijkheid". door Ruud Gortzak „En in feite, dat kan iedereen zien, dat boek is geschreven van a tot z door mensen. En dat zijn allemaal — en dat maakt ons verwant met hen — dat zijn gelovige mensen uit verschillende tijden". lets verder in de tekst staat: „Ik zou mensen willen leren om de Bijbel, op de enig tegenwoordig mogelijke manier voor ons, moderne mensen, iustorisch te benaderen. Dat het allemaal erg historisch bepaald is". Marga Kerklaan neemt weer het woord. Ze zegt: „Zie je, als je de Bijbel op een historische manier benadert, dan neem je een stuk autoriteit weg. We wilden mensen in het openbaar nu eens zeggen: je mag het ook anders zien, heus het kan. De Bijbel moet niet langer dienen om andere mensen ermee dood te slaan. Het lijkt er toch op dat de Bijbel altijd mensen tegen elkaar opzet. Mensen sarren elkaar met bijbelteksten en je hebt „herders' die teksten uit de Bijbel als toverformules van de preekstoel laten rollen. Mooie woorden waarvan niemand zich afvraagt: wat betekenen ze. En de voorgangers die tegen homofielen zeggen, bid maar goed dan gaat het over, gebruiken naar mijn mening Jezus als een soort medicijnman". Maar dan blijft nog de vraag waarom ze zon programma wilde maken. Marga Kerklaan: „Ik had uit gesprekken gemerkt dat er mensen in hun gewone levenssituatie gebukt blijken te gaan onder de doem van het absolute woord. De EO uitzending over homofilie heeft velen in ellende gestort. In gesprekken met mensen van de geestelijke gezondheidszorg hoorde ik over de gewetensnood waarin mensen die willen scheiden verkeerden". „Er werd me ook verteld dat mensen in de Bijbel gingen zoeken naar wat daar eventueel over de abortus geschreven zou kunnen zijn. Een programma over de Bijbel en de seksualiteit leek me dan ook heel zinrdg en toen ik dat eens zei bij de geestelijke gezondheidszorg hoorde ik daar: je zou er een heleboel goed mee kunnen doen". „Ik ben toen naar de KRO gestapt en heb een aantal mensen opgezocht die er iets zinnigs over zouden kunnen zeggen. Het moest namelijk wel goed worden. De KRO stemde ermee in dat we een proefprogramma maakten, waarna we allemaal nog het recht hadden om nee te zeggen, als het ons toch tegenviel." „Op het proefprogramma werd gesproken over homofilie en echtscheiding. Dat bleek te veel voor een uitzending. Daarom hebben we het gesplitst. Eerst het programma over de homofilie en op 18 december de uitzending over de echtscheiding. Er komt volgend jaar vlak voor de verkiezingen trouwens nog een derde programma. Over de Bijbel en de politiek. Over de vraag wat nu toch eigenlijk evangelische politiek is". Kon je, buiten de specialisten die in het programma aan het woord komen, makkelijk mensen vinden die over hun homofiel zijn of hun echtscheiding wilden spreken? Marga Kerklaan: „Het ging met de homofielen makkelijker dan met gescheiden mensen. Scheiden blijkt voor vele gelovigen toch een bijzonder moeilijke zaak. Ik wilde mensen hebben die makkelijk over hun frustraties en over hun strijd om daar overheen te komen, konden praten.. Mensen die ook voor de camera zichzelf kondein zijn. Die hun eigen verantwoordelijkheid willen en kunnen zien. Velen kunnen dat niet. We merkten dat ook met de reacties op de eerste uitzending. Er waren mensen die protesteerden op gezag van anderen: Mijn man vindt het ook, hij is directeur van een zaak. Weinig mensen durven iets te stelten op eigen gezag." „Om op de mensen voor het programma terug te komen, veel gescheiden mensen zien dat gescheiden zijn toch als een schande. Dat past ook wel in de westerse cultuur waar het huwelijk heilig is. Ik heb uiteindelijk wel een goed stel overgehouden. Ik heb nergens ook maar iemand onder druk gezet. Ik wil nooit ten koste van mensen op de televisie een goede beurt maken. De KRO stond helemaal inhoudelijk achter het programma. Het is goed om een programmaleiding te hebben die zon programma accepteert, zelfs wanneer ze weten dat er uit eigen kring negatieve reacties op zullen komen." „Toen het eruit was heeft de Open Deur me gebeld en gezegd dat ze er erg gelukkig mee waren en bisschop Simonis was het weliswaar niet eens met wat we zeiden, maar heeft wel gezegd dat hij getroffen was door de serene sfeer waarin het gebracht werd. „Ach, we hebben op een rustige manier getracht man en paard te noemen en ook hopelijk duidelijk kunnen maken dat je jeze' moet aanvaarden zoals je bent. We verkondigen geen nieuw evangelie maar proberen de mensen aan het denken te zetten. We proberen de aanzet te geven tot iets dat nog veel aanvulling behoeft in de vorm van artikelen en dergelijke. Als de massamedia elkaar goed aanvullen dan kun je wat oplossen. Ook al krijg je van de tegenstanders dan te horen: „Het einde der tijden is nabij. Er zullen valse profeten op staan." Het is laat geworden. Marga Kerklaan laat me een ikoon zien. Ze heeft die gemaakt na' een uitzending van Studio Vrij, die op een heel andere manier ook een functie blijkt te hebben. Bij de deur zegt ze: zul je hetgeen hier gezegd is nauwgezet behandelen? Eén verkeerd woord in de krant en er steken mogelijk stormen op. Wat later belt ze op. Ze wil het stuk toch eerst lezen. Er zijn al stormen genoeg ontstaan. MARGA KERKLAAN --- VANDAAG In Gamma (Nederland 2, 20.20 uur) zit een reportage van het Wijn instituut van de Universiteit van Bordeaux. De reportage geeft beelden van de oogst in een wijngaard en laat daarna de eerste verwerking van de druiven zien op zowel een traditioneel wijnbedrijf als bij zeer grote, moderne wijnhandels in Frankrijk en Nederland. Gamma besteedt verder aandacht aan de Internationale Conferentie over de Rijn en aan de landelijke poging tot inventarisering van het openbaar vervoer in ons land. Achter het Nieuws (Nederland 1, 21.55 uur) zal aandacht besteden aan de energiecrisis in Nederland en daarbuiten. Ad Langebent heeft om 22.25 uur op Nederland 2 een gesprek met mr G. A. Wagner, president-directeur van de Koninklijke Shell-groep over de energievoorziening in de wereld. Radio In Spreekuur (Hilversum 2, 16.00 uur) heeft Jacques van Kollenburg een gesprek met Rita Kohnstamm, hoofdredactrice van het blad Ouders van Nu en het daaruit ontstane maandblad School. Aanleiding tot dit gesprek vormt de Sinterklaasviering op 5 december, waarin de verhouding ouders-kinderen een grote rol speelt. --- De onweerstaanbare Opkomst van de TROS — Volgend &/ staat de TROS twee grote Le.urtenissen te wachten: het lWei.ken van de A-status en de van haar stichter, t)0eJ- M. Landré. Beide feiten tjbll zich in de aangegeven voor zodat de heer nog als directeur mee dat zijn schepping °t> dV°^Waardige omroep wordt H r!2elfde n als de indertiJd \ $o°r hem zo bestreden zuiö KRO. NCRV en VARA. tJSrp 0s is afkomstig van een in «W,. zin „buitenparlementaire" fcv •Si tegen de Hilversumse zui- NvPectaculair was een televisie op een booreiland buiten de territoriale wateren. Toen de wet continentaal plat aan deze REM-televisie een einde maakte, richtten de organisatoren de Televisie en Radio Omroep Stichting op, de TROS, met de bedoeling om volgens nieuwe normen van de aankomende omroepwet het inmiddels open gemaakte bestel binnen te komen. Op 1 oktober 1966 begon de TROS met een status van aspirantomroep, goed voor één uur televisie per week en drie uur radio. Een jaar later werd de omroep de C-status toegekend, hetgeen betekende dat de televisiezendtijd tot één avond per week werd uitgebreid. Op die hoeveelheid bleef de TROS vier, jaar lang zitten, op 1 oktober 1971 werd zij B-omroep. Kenmerkend voor de spectaculaire groei van de laatste jaren is dat de TROS de helft minder tijd nodig heeft om van de vereiste tweehonderdduizend leden (voor een B-status) naaide vierhonderdduizend (drempel van de A-status) omhoog te klimmen. Kenmerkend voor de stabiliteit is ook het afnemen van het aantal openbare conflicten in de omroep. De begintijd werd gekenmerkt door het schandaal van de VAT-aandelen van kleine spaarders, die in de ondergang van het bankiershüis Teixeira de Mattos mee verdwenen. De eerste omroep-jaren gaven regelmatig ver naar buiten reikende conflicten te zien en vooral te horen rondom programmamakers. De TROS is groot geworden door een goede en vooral effectieve schatting van wat de kijkers willen zien. Men heeft het gezocht in de verstrooiende programma's, die volgens eigen TROS-tellingen 61 percent van het totale programma-aan-, bod uitmaken. De andere categorieën die volgens de omroepwet aan bod moeten komen, zijn ook in de TROS-telling matig; informatief en educatief samen 28 percent, cultureel 11 percent. De adjunct-directeur van de TROS, drs C. Baay, voegde daar in een lezing in Eindhoven aan toe: „Er van uitgaande dat de ontspanningsfunctie een hoge prioriteit heeft, zal het u wellicht niet verwonderen dat de kijkdichtheid en waarderingscijfers een hard gegeven moeten zijn voor elke programmaleiding." Een actualiteitenrubriek kent althans de TROS-televisie niet. Men interpreteert de wettelijke opdracht van informatie met algemene informatieve programma's over auto's en geneeskunde. Het ontbreken van een actualiteitenrubriek wordt beargumenteerd mèt gezegden als dat het publiek genoeg heeft van politiek, bij andere zendgemachtigden er te veel over moet horen en zijn televisie-apparaat voor ontspanning wenst te gebruiken. De TROS houdt aan politieke kleurloosheid vast. De enige uitzondering — de politieke commentaren van Sal Tas — is dan ook spoedig beëindigd, üc TROS wil niet alleen tuei links zijn maar ook openlijk niet rechts. Met dit omroepbeleid heeft de TROS zich in zeven jaar een ledenbestand verworven dat even groot is als de bestaande en gevestigde omroepen. Allerlei onderzoekingen bevestigen die populariteit. Voor jongeren is de TROS aantrekkelijk volgens een Nijmeegs onderzoek, twee enquêtes over omroepverkiezingen wijzen een sternpercentage voor de omroep van Landré uit. Het profiel van het TROS-lid is een paar jaar geleden door mediasocioloog dr P. Hofstede: een collectiviteit die zich sociaal-economisch in opwaartse beweging bevindt, de managers van morgen met een opvallend aantal D'66-ers. Dat beeld zal intussen wel wat moeten worden bijgeschaafd, op het punt van D' 66 bijvoorbeeld. Maar de TROStypen kan men regelmatig waarnemen in de aan de quizshow Zevensprong deelnemende paren. door Jan Bank De nieuwe sociale klasse, die in de TROS haar ontspanning zoekt, loopt door de oude verdeling van zuilen heen. Het is ook mogelijk dat de TROS een groot aantal godsdienstige leden telt die ontevreden zijn over hun voormalige godsdienstige omroep. In ieder geval is de omroep van Landré een doorbraak van het Hilversumse zuilenstelsel, doordat men géén levensbeschouwelijk of politieke kleur bekent. De AVRO mag dan in beginsel ook een algemene omroep zijn, zij doet in haar informatieve programma's nog een zekere (liberale) kleur, de TROS laat ook dat na. In de aanvankelijke strijd tegen het omroepbestel heeft de TROS 7.ich sterk verbonden met het dagblad De Telegraaf, zowel idëel als commercieel. Dat laatste kan blijken uit de Telegraaf-exploitatie van het winstgevende programmablad TROS-Kompas. De secretaresse van de hoofdredactie van het blad. Mary Schuurman, werd de eerste omroepster en in zekere zin het gezicht van de nieuwe omroep. Niet alle contacten met De Telegraaf zijn altijd vriendelijk verlopen zoals bleek uit de snelle aanstelling en het snel daaropvolgende ontslag van TROS-directeur H. F. van Loon, tevens Telegraaf-journalist. Ook in de campagne van dit dagblad tegen het NOS-bestuur heeft mede-NOS-bestuurder Landré zich discreet van de aanvallen gedistantieerd. Niettemin profiteert de TROS zeer van de Telegraaf-steun. en omgekeerd. De commerciële aanpak is aan de omroep van Landré niet vreemd. Zo af en toe wordt er een informatieve film uitgezonden, over de PTT bijvoorbeeld, die dan achteraf een public-relations-produkit van het desbetreffende bedrijf blijkt te zijn. In de nabije toekomst, wanneer de TROS een A-status zou hebben verworven, staat een samenwerking met het nieuwe weekblad van Bonaventura op stapel, waarbij televisie en pers elkaar gaan aanvullen. Wibo van der Linde, de nieuwe hoofdredacteur, is ook in onderhandeling over een TROS-actualiteitenrubriek. Wanneer straks de TROS een A-status heeft bereikt, wordt het Hilversumse omroepbestel voor het eerst geconfronteerd met een volwaardig uitgegroeide nieuwe omroep. Het betekent het einde van een bepaald soort ideële verzuiling en, met succesvolle zenders als Veronica aan de deur van Hilversum, een risico voor de ideële omroepen. Het open bestel wordt met zijn eigen consequenties geconfronteerd. JOOP LANDRé ---