VS diep bezorgd over veiligheid in Surinantf Van onze verslaggevers WASHINGTON De VS zeggen 'in de sterkst mogelijke bewoordingen' de 'terroristische aanslag' op het Surinaamse televisie station te veroordelen. In een verklaring van het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt de Amerikaanse regering 'diep bezorgd' te zijn over de verslechtering van de veiligheidssituatie in Suriname. Washington verklaart de regering van president Venetiaan steeds te hebben gesteund en dat ook voluit te zullen blijven doen. Degenen die verantwoordelijk zijn voor de aanslag, moeten zo spoedig mogelijk worden aangehouden en berecht. Met de Nederlandse regering en de regeringen van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) zal overleg worden gevoerd over de situatie in Suriname. Concrete stappen worden in de verklaring niet aangekondigd. Er zijn ook geen verzoeken van de Surinaamse regering om bijstand binnengekomen, aldus een woordvoerder van het ministerie. In Den Haag heeft de Tweede Kamer dinsdag koel gereageerd op het conflict dat in Suriname is gerezen tussen de democratisch gekozen regering president Venetiaan en het leger onder leiding van Desi Bouterse. Geen van de grote partijen wenste op een mogelijke militaire betrokkenheid van Nederlan het conflict vooruit te lopen- .^ Bovendien was de Kamer j dagavond nog overwegend ho gestemd over de afloop van he ( bat in het Surinaamse Par'enLc Woordvoerders van de grote ties schaarden zich achter de klaring van minister Kooijmans n. Buitenlandse Zaken dat een e ~ tueel verzoek van Venetiaan O" sistentie serieus zal worden ° ~. wogen. Kooijmans deed die toe ging vorige week ook al 'n cc"rjsprek in Den Haag met z')nhMa> naamse ambtgenoot Soef Mungra. cc Voorwaarde voor een eve'1 militair ingrijpen zou voor N .* land zijn dat landen als Fran' Amerika en wellicht ook Amerikaanse leden van de OA fl een dergelijke operatie niee'?a|rfl| Venetiaan heeft de afgelopen <&*# geen contact opgenomen me f Nederlandse regering. Voor .. bekend is er ook geen contac ■ weest tussen de ministers van * tenlandse Zaken of de minIS van Defensie. , eop In Den Haag werd er dinsdag. gewezen dat de Surinaamse dent niet alleen op Nederland speelde toen hij het leger met van buitenaf dreigde. Op gr°n%|t' het raamverdrag vindt op bep schaal militaire samenWe plaats tussen de beide landen- --- Advertentie WIE IS DE BESTE SCHRIJVER VAN NEDERLAND7 Lees het in Kwadraats Groot Literair Lees Kijk Knutsel en Doe Vakantieboek f 39,90 (mcl. gratis T-shirt). Morgen eindelijk in de hnpVaintcl! --- Waterschap Delfland verlangt uitsluitsel over lozingsvergunningen voor tuinders 'Van al dat papierwerk wordt het water niet schoner' Het waterschap Delfland moet als gevolg van een uitspraak van de Raad van State aan vierduizend tuinders aparte lozingsvergunningen gaan verstrekken. Maar misschien valt de hoeveelheid werk toch mee: het kabinet praat binnenkort over die vergunningplicht. Van onze verslaggeefster Aukje van Roessel DELFT Achter de rug van de dijkgraaf van het Hoogheemraadschap van Delfland ruist een lieflijke waterval. Op zijn werkkamer in het monumentale grachtenpand in Delft valt het water al eeuwenlang in stilte omlaag. Het landelijke tafereel op het schilderij is echter in tegenspraak met de oorspronkelijke taak van de dijkgraaf: het omhoog malen van water om het holle land van het westelijk deel van Zuid-Holland droog te houden. De prachtige kamer met het antieke meubilair, het wapen met de keizerlijke arenden en de bode in formeel kostuum herinneren eraan dat de eerste dijkgraven adellijke heren waren. 'Laat je niet door het huis imponeren', zegt dijkgraaf mr AP. van den Berge. 'Een dijkgraaf is maar zó groot.' Hij houdt duim en wijsvinger een centimeter van elkaar. Het geeft ook aan hoe groot Van den Berge, die begin volgend jaar met pensioen gaat, zijn invloed schat op het politieke krachtenspel rond de kwaliteitsverbetering van het oppervlaktewater. De meest recente ontwikkelingen zijn volgens de dijkgraaf 'een politieke ellende waar niet mee te werken valt. Hij doelt op een uitspraak van de Raad van State die voor het waterschap waarschijnlijk bergen werk tot gevolg heeft. Door die uitspraak ziet het schap zich genoodzaakt afzonderlijke vergunningen te verlenen - vierduizend in totaal - aan elke tuinder in het Westland. Tot voor kort meende Delfland te kunnen volstaan met een algemene afspraak met alle tuinders over een beperktere lozing van bestrijdingsmiddelen op het oppervlaktewater. Wat het waterschap in een lastig parket brengt, is dat het ministerie van Verkeer en Waterstaat zulke convenanten lijkt goed te keuren, terwijl het ministerie van VROM staat op de uitgifte van aparte vergunningen. 'Ik heb het gevoel dat een politiek meningsverschil tussen enerzijds Verkeer en Waterstaat en anderzijds Milieu over onze rug wordt uitgevochten', zegt de dijkgraaf. Op een oude kaart laat Van den Berge zien hoe boeren ruim zevenhonderd jaar geleden het land op het water hebben veroverd. De honderden slootjes en sloten die toen werden gegraven, doorkruisen het gebied. Honderdveertig gemalen pompen nog steeds het water uit het holle land omhoog naar de boezem, de benaming voor de grote afwateringskanalen die zelf ook nog zon veertig centimeter beneden de zeespiegel liggen. Over de opvolging van de dijkgraaf is onlangs gestemd in de verenigde vergadering van ingelanden, de naam voor alle eigenaren van grond of huizen in een waterschap. De huidige burgemeester van Bergen op Zoom, drs P. Zevenbergen, staat als eerste op de voordracht aan de Kroon om Van den Berge op te volgen. Het besluit over de be- £jlke kas heeft een pijpje naar een sloot, en elk pijpje betekent werk' noeming wordt in augustus genomen. 'Waterschappen zijn de oudste democratische organen in Nederland', zegt de dijkgraaf. Hij verwijst naar het recente pleidooi van de commissie-Van Thijn voor een gekozen burgemeester: 'Een waterschap is moderner dan een gemeente.' De twee overheden vertonen wel overeenkomsten: de burgemeester, wethouders en inwoners van een gemeente zijn vergelijkbaar met de dijkgraaf, hoofdingelanden en ingelanden van een waterschap. Van verkiezingen voor de functie van hoofdingeland zal weinig ingelanden echter iets bijstaan. Tot nu toe konden alleen eigenaren van gebouwen of grond invloed uitoefenen in het waterschap; zij betaalden een bijdrage en kregen daardoor zeggenschap. Maar het idee dat alleen bezitters belang hebben bij een goed functionerend waterschap is verouderd. De jongste taak van het waterschap, de beheersing van de kwaliteit van het oppervlaktewater, is van belang voor elke ingezetene van het hoogheemraadschap, ook voor bijvoorbeeld een huurder van een woning in de binnenstad. Daarom betalen alle Nederlanders al mee aan de waterschappen, en door een wetswijziging krijgen ze op 1 januari 1995 ook stemrecht. Vooral het waterschap Delfland, dat 1,2 miljoen ingezetenen telt, is de laatste tijd veel in het nieuws geweest. Eind maart verloor Delfland voor de Raad van State een procedure van de Zuidhollandse Milieufederatie. Al enkele jaren moet het hoogheemraadschap de ene na de andere procedure uitvechten, telkens over de uitgifte van lozingsvergunningen. De aanvaringen met de Milieufederatie gaan volgens dijkgraaf Van den Berge niet om het uiteindelijke doel. schoon water, maar om de verschillende zienswijzen die de twee partijen hebben op de beste manier om dat doel te bereiken. 'Wij hadden een convenant gesloten met de overkoepelende organisaties van de tuinders in het Westland. Dat leek ons de meest praktische manier om de door het rijk opgelegde doelstellingen voor schoner water te halen. Toen wij op 1 januari 1991 met dat convenant gingen werken, waren provincie en rijk daar blij mee. De Zuidhollandse Milieufederatie maakte echter bezwaar. Het lijkt erop dat zij nu toch de provincie en het rijk achter zich hebben gekregen.' Met de uit 1970 daterende Wet Verontreiniging Oppervlaktewater in de hand spande de Milieufederatie procedure op procedure aan tegen het waterschap. De milieuclub vindt dat alle tuinders afzonderlijk een lozingsvergunning moeten aanvragen. De Raad van State gaf de federatie daarin eind maart gelijk. Maar volgens Van den Berge is het verlenen van die vergunningen praktisch onuitvoerbaar. Hoe ingewikkeld het werk voor het waterschap is, moet een foto van het hedendaagse landschap aantonen: een sloot met aan weerszijden kassen, kassen en nog eens kassen. 'Het Westland is het grootste aaneengesloten tuinbouwgebied ter wereld. Ruim vierduizend tuinders hebben hier kassen. Elke kas heeft een pijpje naar de sloot, elk pijpje is werk.' Onder de druk van de processen en het wegvallen van de steun van provincie en rijk is het convenant sinds 1 februari van de baan. 'Maar het verdriet me wel', zegt Van den Berge. 'We werden kapotgeprocedeerd. Ik zit hier niet voor het voeren van processen, maar voor de kwaliteit van het water.' Volgens de wet moet hij nu ruim vierduizend vergunningen gaan verlenen. Het hoogheemraadschap heeft berekend dat in de vergunningverlening voor één tuinder voor één teeltsoort zeven maanden werk gaat zitten. 'Dus als een tuinder tomaten en paprika's teelt, zijn we daar al meer dan een jaar mee bezig.' De verschillende tuinbouwtechnieken en teelten maken de vergunningverlening zo ingewikkeld. Met al het werk dat daarin gaat zitten, is er nog niet één druppel water ook maar iets schoner, is het bezwaar van het schap. Het convenant was volgens Delfland dan ook een praktisch instrument om de vervuiling bij de bron aan te pakken. En het werkte, zegt Van den Berge: de kwaliteit van het water ging waarneembaar vooruit. Het idee om met alle tuinders in één keer een afspraak te maken, kwam ook niet uit de lucht vallen. Van den Berge had de indruk dat in Den Haag werd overwogen deze aanpak landelijk in te voeren. Passages uit brieven van minister Maij van Verkeer en Waterstaat geven volgens hem aan dat ook zij inziet dat het verlenen van afzonderlijke vergunningen ondoenlijk is. Van den Berge meende daaruit 'naar eer en geweten' te mogen opmaken dat - medio 1994 - een Algemene Maatregel van Bestuur van kracht zal worden die de individuele vergunningverlening overbodig maakt. De uitspraak van de Raad van State heeft dat echter op losse schroeven gezet; volgens de dijkgraaf is het als een mokerslag aangekomen. Vóór zijn vertrek, zegt hij, moet er politieke duidelijkheid komen over de lozingsvergunningen. Daar ziet het wel naar uit: de ministerraad vergadert binnenkort, mogelijk al komende vrijdag , over een Algemene Maatregel van Bestuur die minister Maij in voorbereiding heeft. Het betekent in elk geval dat Maij en haar collega Alders van VROM kennelijk overeenstemming hebben bereikt over de vergunningplicht. De inhoud van de voorgestelde maatregel is echter nog onbekend. Dijkgraaf A. van den Berge: 'Ik zit hier niet voor het voeren van processen, maar voor de kwaliteit van het water.' foto marcel molle - de volkskrant --- Binnenland Raamverdrag zou militaire actie legitimeren Ingrijpen in Suriname 'relatief ongevaarlijk' Van onze verslaggever DEN HAAG De uitspraak van minister Kooijmans van Buitenlandse Zaken dat hij een eventueel verzoek van de democratisch gekozen regering van Suriname om assistentie serieus zal bekijken, lijkt op het eerste gezicht een dooddoener. Maar diplomatieke taal is wel vaker ondoorgrondelijk. Een Haagse diplomaat verduidelijkt dat het hier gaat om een duidelijk signaal aan meneer Bouterse: pas op uw tellen. Nederland balt dus wel degelijk de neo-koloniale vuist, zo moet niet alleen de legerleiding in Paramaribo maar vooral ook de Surinaamse gemeenschap in Nederland het gebaar van Kooijmans verstaan. In beide gelederen zal men zich echter met de nodige scepsis afvragen wat Nederland militair dan wel te bieden heeft in dit deel van Latijns-Amerika. Bij de leek zal zich toch al snel de vraag opdringen hoe het kan dat Nederland, ondanks maandenlang trompetgeschal van diverse Haagse bewindslieden over de bittere noodzaak van militair ingrijpen in het voormalige Joegoslavië, geen infanterist op de been weet te brengen voor Bosnië en kennelijk wel in staat is een flinke gevechtseenheid naar Suriname te sturen. Dat nu is, al weer volgens Haagse bronnen die niet te zeer op het scenario van militair ingrijpen in Suriname vooruit willen lopen en derhalve anoniem willen blijven, een vergelijking die mank gaat. Deelname aan een grote legermacht in Bosnië dreigt een gevaarlijke en langdurige operatie te worden waarvoor geen dienstplichtige te porren zal zijn. Een bliksemactie in de voormalige kolonie daarentegen zou relatief ongevaarlijk zijn en van beperkte duur. Ergo. in Den Haag wordt ervan uitgegaan dat de animo voor een dergelijke operatie wel aanwezig zal zijn. Anders dan in Bosnië kan bovendien in het specifieke geval van Suriname een beroep worden gedaan op de beide detachementen mariniers - Antilliaanse dienstplichtigen en Nederlandse beroepsmilitairen - die zijn gestationeerd op Curagao en Aruba. Voorstanders van militair ingrijpen in het worst-case scenario - terugkeer naar een situatie waarbij het leger, lees: Desi Bouterse, opnieuw de macht grijpt in Paramaribo - voeren het recente Raamverdrag aan als politieke legitimatie van een eventuele militaire actie. In die bilaterale overeenkomst heeft de militaire component veel aandacht gekregen. Weliswaar gaat het daarbij vooral om Nederlandse hulp bij de hervorming van het leger en om het opzetten van een politiek en ambtelijk krachtdadig ministerie van Defensie in het kader van het democratiseringsproces. Maar indien president Venetiaan van oordeel zou zijn dat juist dat fragiele democratiseringsproces spaak dreigt te lopen vanwege het optreden van het leger, zou hij met een dringend verzoek aan Den Haag om militaire bijstand in de geest van het Raamverdrag handelen. Vandaar dat Kooijmans ook weinig anders kan dan toe te zeggen dat zon verzoek serieus zou worden overwogen. Daarbij wordt er in Den Haag overigens op gewezen dat Venetiaan niet alleen op Nederland doelde, toen hij maandag in het Surinaamse parlement speculeerde op steun van het buitenland in het geval van een hoog oplopend conflict met het leger. In ieder geval de Amerikanen en bij voorkeur ook Frankrijk en de Organisatie van Amerikaanse Staten zouden het internationale karakter van een dergelijk militair conflict moeten symboliseren. Met enige fantasie zijn er twee regionale precedenten op te noemen voor Amerikaanse betrokkenheid: Grenada in 1983 en Panama in 1989. Die acties in Amerika's achtertuin vonden echter plaats onder verantwoordelijkheid van de republikeinse presidenten Reagan en Bush. In hoeverre ook de democraat Clinton voor zijn land de rol van internationaal politieagent ziet weggelegd, moet nog maar worden afgewacht. Voor Washington dient een militair ingrijpen toch ten minste het gunstige neveneffect te hebben dat het drugsverkeer vanuit Suriname de nekslag kan worden toegediend. Ook voor de Tweede Kamer geldt de voorwaarde dat Nederland niet in zn eentje de strijd aanbindt met Bouterse en de zijnen. Twee jaar geleden tikte de Kamer Kooijmans' voorganger Van den Broek op de vingers toen deze zich in tegenstelling tot premier Lubbers wat al te enthousiast toonde over een militair ingrijpen in Suriname. Uit de lauwe reactie van de grote fracties op de nu gerezen situatie in Paramaribo sprak opnieuw de hoop dat Bouterse op zn tellen past. Wio Joustra --- Onrust speelt Bouterse in de kaart I itii vee —^ Van onze verslaggever AMSTERDAM De nacht van 7 op 8 december 1982, een nacht vóór de decembermoorden die vijftien vooraanstaande Surinamers het leven kostten, gingen in Suriname de gebouwen van de radiostations Radika en ABC in vlammen op. Ook drukkerij de Vrije Stem werd in brand gestoken. Het Surinaamse leger eiste de verantwoordelijkheid voor de aanslagen - toen nog openlijk - voor zich op. De betrokken media waren verzetshaarden tegen de revolutie', stond in een verklaring namens legerleider Desi Bouterse. Dat gold voor meer journalisten: van de vijftien Surinamers die de dag erop werden doodgeschoten, waren er vijf journalist of eigenaar van een radiostation. Een zesde, hoofdredacteur W. Lionarons van de Vrije Stem, stond ook op de dodenlijst, maar was niet thuis. De verhouding tussen de legerleiding en de Surinaamse media is sindsdien niet meer goed gekomen, hoewel kritiek op de militairen zelden openlijk werd uitgesproken. Maar nieuws over Suriname is nu eenmaal zelden opwekkend, en de legertop heeft veel sympathie verspeeld. Ook na 1982 zijn veel conflicten uitgevochten over de rug van de boodschappers van al die onaangename berichten. Afgelopen februari nog was chefstaf B. Sital van het leger openlijk woedend op de maandag aangevallen Surinaamse Televisie Stichting (STVS), omdat die het Comité tot herdenking van de Dag van de Revolutie te weinig welgezind zou zijn. En na de kerstcoup van december 1990 werd het STVS-gebouw korte tijd bezet en het personeel in gijzeling genomen; deze keer onder leiding van bevelhebber I. Graanoogst. Afgelopen maandagnacht lieten de daders van de brandaanslag geen visitekaartje achter, maar gezien de voorgeschiedenis ligt hun identiteit wel voor de hand. De afgelopen weken heeft het leger op alle mogelijke manieren geprobeerd het debat in de Assemblee over de benoeming van een nieuwe legerleider te frustreren. Dat is mislukt, maar door de integrale uitzending te verhinderen kon kennelijk toch een soort overwinning worden behaald. Dat het heel goed mogelijk is om anoniem aanslagen te plegen en nooit gepakt te worden, bewijst het platbranden van het hoofdkwartier van de Surinaamse narcoticabrigade ruim twee jaar geleden. Hoofdinspecteur Ch. Santokhi merkte naar aanleiding daarvan op dat de leidinggevenden' in de drugsorganisatie zich ongrijpbaar hebben gemaakt voor justitie en politie, onder meer doordat ze bescherming genieten van het leger. De daders zijn nooit gepakt. De narcoticabrigade moet zich nog steeds behelpen met een wrakke behuizing. Tot zover geen nieuws in de Surinaamse verhoudingen. Maar daarmee is het doel van de aanslag van maandagnacht nog niet verklaard. Intimidatie van de Surinaamse televisie lijkt geen direct voordeel op te leveren voor de tegenstribbelende legerofficieren. Zelfs Desi Bouterse weet tegenwoordig dat populariteit niet meer gewonnen wordt door aanslagen met pitbulls. Met de daders zal de afgetreden legerleider dan ook waarschijnlijk niet geïdentificeerd willen worden. Bouterse heeft een ander doel voor ogen - het enige dat het hem waard was om de bevelhebberspost in het leger op te geven. De leider van de revolutie wil via zijn partij NDP alsnog de politiek in. Hij is gebaat bij vervroegde verkiezingen, vooral nu de gewone Surinamer het steeds maar slechter krijgt en de coalitie onder leiding van president Venetiaan elke daadkracht lijkt te ontberen. De verbale aanvallen de afgelopen maanden van de legertop op minister S. Gilds van Defensie waren ook niet alleen bedoeld om de benoeming van A. Gorré tot legerleider te blokkeren. De legertop liet herhaadelijk weten dat wanneer Venetiaan zijn minister zou laten vallen, de verhoudingen al een stuk beter zouden zijn. Gilds is lid van de Surinaamse Partij van de Arbeid (SPA), een kleine zelfstandige in de Surinaamse politiek, waartoe ook vakbondsman Fred Derby behoort. De Nieuw Front-coalitie zou het terugtrekken van de SPA waarschijnlijk niet overleven, waardoor de regering de steun in het parlement zou verliezen. Dat broze evenwicht in de Assemblee is een dankbaar object voor de oppositie. Elke maatschappelijke onrust wordt daarom dankbaar aangegrepen om het vuurtje verder op te stoken. Ontwrichting en destabilisering komen Desi Bouterse dus wel goed uit. Als het tot verkiezingen komt, heeft hij als een van de weinige Surinamers voldoende deviezen achter de hand en zal het ongetwijfeld komen tot gulle schenkingen aan vele volksfondsen. Er is al een markt toegezegd waarop de NDP goedkoop levensmiddelen gaat verkopen. Stemmen zijn wel met minder gewonnen. Jeroen Trommelen Een archieffoto van het gebouw van de Surinaamse Televisie Stichting, dat in de nacht van maandag op dinsdag In brand werd gestoken, foto leo vogelzang --- PERSOONLIK Dame Freya Stark. een van grootste ontdekkingsreiziger ' de twintigste eeuw en schnp van een twintigtal boeken. honderdjarige leeftijd overle* Dame Freya, die een groot desr haar leven doorbracht in den- en Verre Oosten, stier! in haar woning in Asolo. ItaWreisde door Perzië, Arabië. Tut* en Afghanistan in een tijd da' landen door nog maar zeer w* westerlingen waren bezocht- »J boeken ontstonden uit de die zij haar vrienden schreef r- Stark werd op 31 januari 189Jboren in Parijs, als dochter twee Engelse kunstenaars. Zijv' in de Eerste Wereldoorlog 1 die aan de universiteit af om aa" Italiaanse front als verpleeg*"-'' werken. Later studeerde zijJr bisch in Italië en aan de I»n<| School voor Oriëntaalse Stud'1- De Britse schrijfster Pc" Gilliatt is op 61-jarige leeftijdl'* leden. Gilliatt. die jarenlang Ml gen schreef voor The New en The Observer, overleed zo" in Londen na een langdurige Ze heeft een reeks romans. bi<* ficën en scenario's op haar tt staan. Haar scenario voor de . Sunday, Bloody Sunday uit ' werd genomineerd voor een 0> De in 1932 als Penelope Co* ( geboren schrijfster groeide °"t Groot-Brittannië en de Veren'?. Staten. Ze was tweemaal getrojL{ laatstelijk met de Britse schrijver John Osborne. 4 Burgemeester A. Hubers . Apeldoorn heeft dinsdag zi)n f slag aangeboden. Met ingang 1 november wil hij met Pc.n.sl jj Hubers is dan 61 jaar en hij|S n 25 jaar burgemeester gew^j* drie gemeenten. Na een ambte carrière werd hij in 1968 t"1--meester van Ouden-Amstel. da» ■ ging hij naar Beverwijk. In doorn is Hubers l * eneenhalf jaar burgemeester • weest. --- Coalitie bereid sociaal stelsel nu te besprek Van onze verslaggeefster / DEN HAAG Een meerderheid van de Tweede mer wil de voorstellen voor een ". f we organisatiewet sociale verZ(Étf ringen bespreken. Het feit dat | lijkertijd de parlementaire werknemersverzekeringen ga «\ is, hoeft dat niet te J zeggen zowel de CDA- als de PV.f| fractie. De oppositiefracties he" wel bezwaren. Staatssecretaris Ter Veld vanhaa: ciale Zaken zond maandag TJ voorstellen voor een nieuwe Org (f. satiewet naar de Tweede Kamer' }, gen het advies van de Raad van te in. De Raad van State vind' verstandiger te wachten met een, bat over deze wet tot de uitkom van de komende parlementair quête bekend zijn. --- Celstraf geëist voor oplichting blinde ANP ZWOLLE De officier van justitie bij de rechtbank in Zwolle heeft dinsdag een gevangenisstraf geëist van twaalf maanden waarvan vier voorwaardelijk tegen de 46-jarige ex-directeur van een verzorgingstehuis voor visueel gehandicapten in Ermelo. De man wordt ervan verdacht een bejaarde blinde bewoner va ,got tehuis te hebben opgelicht ~ hem een machtiging te 'atenhalil<' nen die toegang gaf tot diens rekening. Hij zou zich bijna ve jj. duizend gulden hebben toeg gend. lei' De verdachte werd naar ding van deze zaak ontslage hoofd van het blindeninstitum- ---