ADVERTENTIE 4m\ BUPRAIBI DOEJEIN'HETSTATION' O?ESTA^)RATIES)> DE ONTMOETINGSPLEK BU UITSTEK --- Ongedeeld Jeruzalem beste voor minderheden Pet nederzettingenbeleid op de Westelijke T>rdaanover is onverstandig, meent Teddy Koliek Paar niet omdat de Amerikanen dat zeggen. JSraël moet alleen behouden wat het voor zijn JNiligheid nodig heeft. K HEB de Amerikaans-Israëlische betrekkingen sinds ■*• 1945 van nabij geobserveerd ik heb heel wat conflicten tus■Fl de twee regeringen meege- Israël hoedde zich altijd T*°or directe confrontaties met een ■Nierikaanse president. Het hui- WlSe meningsverschil over kre- siert geen van beide Betijen. Zijn we in Israël zelfs de meest H'ementaire regels van fatsoen ■6rgeten? Wij hebben niet auto- recht op de hulp die we Amerika ontvangen, zelfs niet Rt> het betrekkelijk kleine bedrag Wft nodig is om een lening te ga■Jftderen die we zoals alle vorige gingen zullen terugbetalen. Hoe onze zaak ook is, we ]ü; !)°gen nooit vergeten dat de hulp ?le we van de Verenigde Staten ontvangen ons op zijn ■i ?J{nst verplicht tot een zekere bc} } , A.an de andere kant heeft presii|i jer»t Bush overdreven en zich 0 °°r emoties laten leiden op een i /!anier die een staatshoofd zich ;le* kan permitteren. Wij zijn er, oor gekwetst. Hij houdt ons bij\ °°rbeeld voor dat Amerikaanse i zinnen en vrouwen ons hebben 1 K6rdedigd tijdens de Golfoorlog. •f |~.ush weet heel goed dat dit beslist l A* Amerika's reden was om de 't ih°rl°? te voeren- °°k an hÜ 0, JJ°eilijk vergeten zijn dat toen wij t | erden aangevallen, wij ons er alij, .6en maar van onthielden onszelf t .e verdedigen omdat we ons schik|, en naar de Amerikaanse politiek. *Vat verwacht Bush werkelijk .ai Israël? De datum voor de vre,i' is nog niet eens beji 'aald en hij vraagt ons dingen te , jCcePteren waarvan wij dachten j. .at ze onderwerp zouden zijn van J Verhandelingen met onze te, BeJ>standers. , t 'k zeg dit ondanks mijn frustra- Ji '.es over de arrogantie van mijn ( o'Ben regering en ondanks mijn I Pvattingen over nieuwe neder- I gingen. Gaza is een aparte, treui j'Se zaak, maar de Westelijk Jor, ■ Snoever is de bakermat van de °dse geschiedenis. j 'sraël veroverde en verdedigde re Westelijke Jordaanoever gedu, *Ide twee bloedige oorlogen e aarin wij werden aangevallen en r grote offers in slaagden de plannen te verijdelen van een vijand die ons wilde uitroeien. Niettemin ben ik tegen joodse nederzettingen, maar niet vanwege een dictaat van Amerika en ondanks het feit dat de rechtervleugel in Israël steun aan de nederzettingen tot waarmerk van patriottisme heeft verheven. Ik twijfel niet aan ons recht ons daar te vestigen, maar ik geloof niet dat het wijs is. De Westelijke Jordaanoever is het land dat God aan Abraham beloofde, maar er werd geen tijdstip bij genoemd. Israël moet behouden wat het voor zijn veiligheid nodig heeft en meer niet. Een zwakke grens is minder gevaarlijk dan onze heerschappij over anderhalf miljoen onwillige Arabieren. Israël heeft nu tot taak vele Sovj et-j oden op te nemen. Ik geloof niet dat ook maar één Sovj et-immigrant hier gekomen is voor de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Ik ben ervan overtuigd dat de investeringen in bezet gebied beter aan nieuwe banen in Israël kunnen worden besteed. JARENLANG was algemeen aanvaard dat Jeruzalem de laatste kwestie was die bij onderhandelingen ter sprake moest komen. De geschiedenis is in Jeruzalem altijd levend gebleven; religie en nationalisme zijn er vervlochten in een gepassioneerde duizendjarige omhelzing. Zelfs de opstellers van het Camp David-akkoor —Jimmy Carter, Menachim Begin en Anwar Sadat — lieten dit vraagstuk rusten. In tegenstellng tot mijn regering geloof ik dat het onbelangrijk is of er een Palestijn uit Jeruzalem in de uiteindelijke Palestijnse delegatie naar de vredesonderhandelingen zit. Israël heeft tijd en politieke goodwill verspeeld met deze onbelangrijke kwestie en het enige resultaat is dat Jeruzalem nu middelpunt van discussie is. Mijn overtuiging staat vast: Jeruzalem moet de ongedeelde hoofdstad van Israël blijven, onder de uitsluitende soevereiniteit van Israël. Hierover is iedereen in Israël het eens. Een ander punt is even duidelijk. Jeruzalem is een multiculturele stad en moet dat blijven. De religieuze en historische aanspraken van christenen en moslims moeten net als die van de joden gerespecteerd blijven. Dit argument rechtvaardigt de Israëlische soevereiniteit over Jeruzalem. Israël heeft bewezen dat het de beste beschermer van minderheidsrechten in het Midden-Oosten is, ondanks al zijn fouten. De vrijheid van godsdienst en de toegankelijkheid van de heilige plaatsen werden beschermd door alle Israëlische regeringen. We kunnen ons meten met democratieën overal ter wereld en steken scherp af tegen alles wat onze buurlanden laten zien. Zeker met al onze historische voorgangers in het Heilige Land is het contrast groot. Voor hun betekende verovering automatisch vernietiging van de cultuur der verslagenen. Moskeeën werden kerken en toen de kansen keerden werden kerken moskeeën. Toen Jordanië Jeruzalems Oude Stad beheerste werden er achtenvijftig synagogen vernietigd en ondanks bepaalde wapenstilstandsovereenkomsten werden joden er niet toegelaten en christenen vanuit Israël slechts mondjesmaat. Er was ook geen vrije pers, om maar eens een ander burgerrecht te nemen. Heel wat anders dan het scala aan Arabische publikaties dat nu in Jeruzalem verschijnt. De stad zelf was in een deplorabele staat. Gedurende negentien jaar Jordaanse bezetting groeide de Arabische bevolking niet omdat er een voortdurende uitstroom was van mensen die elders werk zochten. Sinds de hereniging van 1967 is de Arabische bevolking in de stad verdubbeld. Welk ander land heeft ooit een gebaar gemaakt vergelijkbaar met het Israëlische respect voor de moskeeën op de Tempelberg? Jeruzalem is het belangrijkste symbool in de joodse liturgie en de Tempelberg is zijn meest geheiligde plaats, het punt waarnaar alle joden ter wereld zich richten in hun gebed. Toch hebben we hem aan de moslims gelaten. De laatste tijd is er wat afgedongen op deze hoge morele principes. Ministers bleken de doelstellingen van radicale, messiaanse joodse groepen actief te steunen. Het feit dat minister van huisvesting Ariel Sharon naar de moslimwijk van de Oude Stad verhuisde, is daarvan een onzinnig voorbeeld. En anderhalf jaar geleden was er het geval van de duistere aankoop van een Grieks-orthodoxe ruimte nabij de Kerk van het Heilig Graf, zonder instemming of voorkennis van de rechtmatige eigenaren, die ten dele gefinancierd bleek te zijn uit overheidsgelden. Hoewel men beweert dat zulke activiteiten de veiligheid van de joodse bewoners van Jeruzalem vergroten, gebeurt precies het omgekeerde. Arabieren, moslims en christenen schrikken ervan en ze gaan denken dat Israël hen uit Jeruzalem wil verdrijven. De Arabische bevolking wordt er door geradicaliseerd. Als we onze eigen extremisten in toom houden, bevordert dat de veiligheid in Jeruzalem en het internationale karakter van de stad. Door rechten van minderheden in de wet vast te leggen die nu alleen door bestuurlijke decreten worden gegarandeerd, kan het vertrouwen van de minderheden groeien. Moslims en christenen verdienen in Jeruzalem als gezagsgetrouwe burgers volledige politieke rechten. Daarover is geen discussie mogelijk. Hoe aantrekkelijk het Palestijnse idee van een gedeelde soevereinitiet over Jeruzalem ook lijkt, het lijkt mij onpraktisch en onuitvoerbaar. Hoe kunnen er twee wetten gelden in een stad? Het zou onvermijdelijk tot een nieuwe verdeling leiden, tot het herbouwen van de muur, een resultaat dat niemand wenst, Israëli's noch Palestijnen. Verwacht ik dan dat de Arabieren hun droom om van Jeruzalem een hoofdstad te maken zullen opgeven? Nee, maar ik denk dat ze zich moeten neerleggen bij dit compromis. We zullen geen van allen krijgen wat we willen. Ik zou graag vasthouden aan Hebron, een stad die zoveel betekenis heeft in de joodse geschiedenis, maar ik geloof dat we haar moeten opgeven ten gunste van vrede. We zullen allemaal pijnlijke offers brengen en velen onder ons zullen aan hun dromen vasthouden, misschien generaties lang. Maar hopelijk zullen we eraan gewend raken als buren te leven. We hebben wijsheid en tolerantie nodig. Die vragen wij ook van de regeringen die ons willen begeleiden op het pad van de vrede. Teddy Koliek is burgemeester van Jeruzalem. ©New Perspectives Quarterly -de Volkskrant MAAR Jeruzalem is de nationale hoofdstad geweest van slechts één volk, het joodse volk. In 1996 vieren we het feit dat koning David deze stad tot zijn machtscentrum maakte. Al die tijd was Jeruzalem de hoofdstad van elke politieke eenheid die de joden hebben gevormd en het was het brandpunt van hun verlangens in ballingschap. De Arabieren en moslims hadden er eeuwenlang een hoofdstad van kunnen maken, maar ze hebben het nooit gedaan. Vertaling Hans Schoots ' V 111 i • '• . I Multicultureel Jeruzalem Foto Daniel Koning-de Volkskrant --- Ook nette journalistiek kan onwaarachtig zijn door Martin Sommer tweedaagse conferentie die deze week onder auspiciën van de Erasmus Universiteit in Rotterdam werd gehouden. Power, media and (inter)national behaviour, luidde de titel. De lezingen en discussies waaierden uit van „Het Midden-Oosten en het verkeerde beeld in de media" tot „Utopisme, een substituut voor religie in de media" en van „Het opbreken van politieke systemen in Oost-Europa" tot „De bureaucratisering van Europa en de media". Veel van de sprekers kwamen aan een bespreking van de rol van de media niet toe, maar een aantal netelige vragen voor de journalistiek heeft de conferentie zeker opgeleverd. 5r HE balance is always a lic." Met deze zeer citeer- A bare one-liner kritiseere David Halberstam in zijn boek fhe best and the brightest de hoor-en-wederhoordwang in de Anierikaanse pers. Het boek gaat °ver de oorlog in Vietnam en de erslaggeving daarvan. Amerikaanse oorlogsverslaggevers Móesten —en moeten nog steeds— van hun redactie thuis et nieuws altijd in de tweede almnca a laten volgen door het commentaar van de officiële instanties. ~e lezers hebben immers recht op b<*lans in de verslaggeving. Helaas was dat commentaar een voorspelbare ontkenlng — het was oorlog — van het Slechte nieuws door de plaatselijke c°mmandant of de militaire persvoorlichter: een leugen met in de £rant niet meer dan rituele betekenis. Maar niemand die erover P'ekerde om het hoor-en-weder- n°or af te schaffen. . Sindsdien is het tobben gebleven n de journalistiek, althans dat was Qe indruk die resteerde na een Volgens Karel van Wolferen, voormalig correspondent in Tokio van NRC-Handelsblad en inmiddels met zijn baanbrekende boek The enigma ofjapanese Power coryfee in het internationale lezingencircuit, is niet alleen de tweede, maar ook de eerste alinea gelogen. Hoe kom je in Japan aan nieuws? Niet door iemand te citeren, want er is niemand om te citeren. De macht in Japan is ongrijpbaar; er is geen regering met een regeringsbeleid, geen partij met een standpunt, geen oppositie zoals wij die kennen. Elke correspondent in Tokio, zegt Van Wolferen, weet dat onze — en met name de Amerikaanse— politieke berichtgeving op basis van citeerbare besluiten van beleidsmakers, in Japan onmogelijk is. Maar de bureauredactie thuis eist citaten van beleidsmakers — ook als die er niet zijn. En schept dus een Japan naar haar eigen beeld en gelijkenis — mirror imaging heet dat. Een Japan dat weinig van doen heeft met de werkelijkheid, want we beschikken niet over het gereedschap, de begrippen, de benadering, de criteria, om te beschrijven hetgeen zich in een totaal andere samenleving afspeelt. Het journalistieke tekort kwam tijdens de conferentie een- en andermaal aan de orde. De politicus Frits Bolkestein raakte in zijn lezing aan de totalitaire verleiding, waardoor journalisten (meer in het algemeen intellectuelen) de waarheid die zich voor hun neus afspeelt, inruilen voor een „hogere waarheid" — meestal van linkse signatuur. Zelfcensuur hangt vaak ook samen met de positie van de correspondent: de (meestal jonge) journalist wil het plaatselijke regime niet te vaak over de knie leggen, want het gevaar zit in een klein hoekje. Kritiek is niet goed voor zijn hachje, als hij eruit gezet wordt niet voor zijn carrière, en in beide gevallen niet voor het (pas verworven) bureau van de krant in het betrokken land. Dit type mediakritiek is wel bekend. Van Wolferen betreedt echter met het nadenken over de problemen die hij in Japan tegenkwam, onbetreden terrein dat óók vragen opwerpt voor de journalistiek in het algemeen. Wat zijn de ongeschreven regels waarmee journalisten hun wereld op het computerscherm intoetsen? En is hun gereedschap (nog) wel geschikt? Als het gaat om de vraag hoe tot de waarheid en de werkelijkheid te geraken, heeft de journalistiek weinig diepe gedachten te bieden. Eigenlijk komt men meestal niet veel verder dan de algemene regels van het genoemde hoor en wederhoor en het geloofsartikel van de scheiding van nieuws en commentaar. Maar in de praktijk schieten we daar niet veel mee op. Twee jaar geleden speelde zich in de Volkskrant een kleine discussie af naar aanleiding van een stuk van Frénk van der Linden in het toenmalige weekblad De Tijd. Bij het „bloedbad van het Plein voor. de Hemelse Vrede" in juni 1989 bleken geen duizenden doden te zijn gevallen, zoals journalisten — ook die van de Volkskrant— aanvankelijk meldden, maar honderden. Jan Luijten, de chef buitenland van de Volkskrant, verklaarde hoe dit soort fouten gemaakt kunnen worden. De journalistiek, aldus Luijten, is aan allerlei fysieke beperkingen onderhevig, zoals het sluitingsuur en het feit dat één correspondent onmogelijk op drie plekken tegelijk kan zijn. Maar ook schreef hij: „Objectiviteit bestaat niet — journalisten hebben ook hun voorkeuren, sympathieën en antipathieën —, maar de feiten zijn wel heilig." Dat is de theorie. Maar hoe aan de feiten te komen? „Correspondenten zijn dus vaak afhankelijk van hun eigen (beperkte) waarneming en van de verklaringen van getuigen. Bij de beoordeling van de betrouwbaarheid daarvan is de journalist veelal aangewezen op zijn ervaring en intuïtie." Ervaring en intuïtie. Daarvoor brak ook Van Wolferen tijdens de conferentie een lans: verslaggeving naar het eigen inzicht van de correspondent, zonder het keurslijf waarin de klassieke berichtgeving is gegoten. Maar het is wel van belang vast te stellen dat ervaring en intuïtie heel weinig te maken hebben met verificatie, noch met hoor en wederhoor, noch met een scheiding van nieuws en commentaar. Als er iets „subjectief' is, dan wel intuïtie. Het betekent dat we eens moeten gaan nadenken over de kloof tussen de theoretische lippendienst aan de feiten en wat een journalist in de praktijk doet om aan zijn verhaal te komen. Het wordt tijd voor een leerstoel in de filosofie van de journalistiek. Een serie colleges van de nieuwe Rotterdamse hoogleraar persgeschiedenis Jan Blokker mag ook. Martin Sommer is redacteur van de Volkskrant. --- MOORDDADIG MEDICIJN door Koen Koch LOEDWRAAK bestaat niet j meer in Joegoslavië, zo meln echte deskundigen ons nu, v 6 ar de stijl van politiek bedrijven WÜ toch wel hemelsbreed likk onze- Staat bij ons compro-ojJbereidheid bereidheid voorop, gaat het bij e °m het spel van geven en ne- Sjen'?m open en eerlijke discuslee' °ij de Balkanbewoners telt al- e uitkomst, met minder dan noe oVerwmning wordt geen gesjeJjen genomen, akkoorden zijn tiek instrumenten om de polii e strijd voort te zetten. cüj eze analyse van de politieke W^H1" van Joegoslavië, die zou sCn e'en in bepaalde psychologise e.:kenmerken die Kroaten en 2o y,lërs dan toch weer gemeen Voo hebben, dient als opmaat sia rde aanbeveling om de Joego- lat en het maar onderling uit te cJ=n. vechten. We zorgen dat het 8e 1 met overslaat naar naburie landen en vervolgens komen _Wel weer eens kijken wanneer * stof is opgetrokken. recl! 6 geleden is de filosofische di ntvaardiging voor deze hou- KpfS van wijze onverschilligheid on imuleerd- Een van buitenaf gelegde of met buitenlandse 20i kot stand gebrachte oplossing kir! zogenaamde zelfbeschik'ngsrecht van de direct betrokkenen miskennen, een maatschappelijk draagvlak missen en dus toch geen standhouden. Alleen de Joegoslaven zelf (of de Ethiopiërs, Oegandezen, Cambodjanen) kunnen de Joegoslavische (of de Ethiopische, Oegandese, Cambodjaanse) problemen oplossen. Als het daarbij volgens onze normen een beetje gewelddadig en bloederig toegaat, is dat vervelend, maar die mensen zijn nu eenmaal zo. En wanneer het echt te onsmakelijk wordt, dan schakelen we over naar een ander televisiekanaal. Deze houding van principiële onverschilligheid zou misschien te pruimen zijn geweest voordat de bemoeienis van de EG met Joegoslavië op gang was gekomen. Dat zou dan wellicht een heilzaam tegenwicht hebben gevormd voor Europese overschatting van eigen inzichten en mogelijkheden. Het zou onze politici althans gedwongen hebben scherper te formuleren waarom juist nu in de Joegoslavische zaak ingegrepen moest worden nadat jarenlang de Europese leiders geen belangstelling hadden getoond voor het Servische wangedrag jegens de Albanezen in Kosovo. Maar als nu het standpunt van verlichte („ze zoeken het zelf maar uit") onverschilligheid wordt ingenomen, dan schuilt daar ook iets van wrok in over die ergerlijke Joegoslaven die alle bemiddelingspogingen hebben doen mislukken: dan moeten ze het maar zelf weten ook. Met die wrok mengt zich dan soms ook nog de giftige suggestie dat de Joegoslaven eigenlijk wel een beetje plezier aan hun burgeroorlog beleven. In Die Zeit schrijft Marion Graf in Dönhoff: „En als ze dan toch hun Servo-Kroatische haat willen uitleven, laat hen begaan". Een land in een volstrekte economische chaos, tienduizenden mensen op de vlucht, families verscheurd door de politieke strijd, een bevolking gegijzeld door hun nationalistische leiders die alleen maar door het voortzetten van het conflict hun positie kunnen behouden, een bevolking ook, die afgezien van die enkele Rambo-types die genieten van het geweldgebruik, nog steeds verbijsterd is over wat haar nu overkomt en zich daarvoor in stilte schaamt. En de Duitse gravin adviseert om hen maar te laten begaan en Rudolf Augustin laat in Der Spiegel weten dat het de overige Europeanen ook nauwelijks wat aangaat als de partijen in de burgeroorlog elkaar de koppen wensen in te slaan. Er gaat werkelijk een Germaans beschavingsoffensief door Europa. Het is één ding om de betrekkelijke machteloosheid van de EGbemoeienis vast te stellen, om het gebrek aan inzicht in de Joegoslavische kwestie breed uit te meten, om de tactische blunders op te sommen. Het is van een andere orde vast te stellen dat georganiseerde moordpartijen ons niet aangaan, het slaat de morele basis onder ons buitenlands beleid weg. Inderdaad getuigt het van zelfoverschatting te denken dat de EG „de" oplossing voor het Joegoslavische probleem in handen zou hebben. Het beste dat men van inmenging van buitenaf mag hopen, is dat mogelijkheden voor vreedzame oplossingen die recht doen aan democratie en menselijke waardigheid, niet geblokkeerd maar juist bevorderd worden. Als er een Europese politicus is geweest, die precies het omgekeerde heeft gedaan, is het wel de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Genscher geweest. Door zijn voortdurend dreigen met de erkenning van Kroatië en Slovenië als soevereine staten als sanctiemaatregel tegen de weerspannige Serviërs speelde hij alle nationalistische extremisten in de kaart. Met eerbied voor het recht van zelfbeschikking had dit natuurlijk weinig te maken, eerder met de verloedering van een te pas en te onpas aangeroepen beginsel. Een recht komt een groep of een individu toe of niet, maar een recht kan nooit toegekend worden aan de ene partij om een andere partij te .straffen. Het zou betekenen dat het recht van zelfbeschikking voor de Kroaten niet zou bestaan wanneer de Serviërs zich zouden gedragen. Door Genschers dreigementen werden de Kroaten in hun onverzoenlijkheid gestimuleerd, de Serven gaf hij de argumenten om te geloven in een Europese complottheorie. In het algemeen ondersteunde Genscher indirect de claim van de nationalistische extremisten dat volk en staat behoren samen te vallen, dat een oplossing voor de Joegoslavische problematiek ligt in het oprichten van afzonderlijke nationale staatjes, die etnisch homogeen zijn. Waar juist in Joegoslavië sprake is van ongekende ethnische diversiteit, is dit een recept voor moord en deportatie op grote schaal. De kunst van de politiek ligt eerder in het vermijden van de allergrootste ellende dan in het realiseren van grootse, alomvattende oplossingen. Misschien verdient Van den Broek, in deze de onvermoeibare tegenspeler van Genscher, toch wel enige waardering. 'De Duitse bijdragen aan de gedachtenvorming over Europese politiek en Europese verantwoordelijkheden, of ze nu van Genscher of van Dönhoff en Augustin, baren meer zorgen dan aangenaam is. --- de Volkskrant Mars op Boekarest DE JAARLIJKSE mars op Boekarest, ondernomen door bijzonder boze mijnwerkers, heeft doden en honderden gewonden nagelaten. Het optreden van de met bijlen en knuppels bewapende kompels uit de Jiu-vallei was verwoestend en niet alleen in letterlijke zin. Op het eerste gezicht heeft de situatie iets ironisch. Ruim een jaar geleden haalde president Iliescu de mijnwerkers naar de Roemeense hoofdstad om hem al meppende te verlossen van de acties van studenten die om zijn aftreden vroegen. Nu keren ze zogezegd op eigen gezag terug teneinde op dezelfde ruwe wijze het vertrek van premier Roman, en liefst ook van Iliescu zelf, te bewerkstelligen. Het optreden van de mijnwerkers heeft zn eigen logica. Verleden jaar had het regerende Front voor Nationale Redding tijdelijk weten te zorgen voor bevoorrading van de winkels in hun woonplaatsen, en dus zwoeren ze Iliescu trouw. Nu zijn de lonen bevroren, en stijgen de prijzen, ook als gevolg van beginnende economische hervormingen, en de mijnwerkers keren zich tegen hun voormalige held. Die omslag heeft niets mysterieus, en hoeft niet te worden verklaard uit een „communistische coup van de basis", zoals de afgetreden premier Roman doet, en evenmin uit een van de andere complottheorieën die in Roemenië nog weliger groeien dan de tabak. Al mag de mogelijkheid dat Iliescu ook dit keer onder een hoedje speelde met de mijnwerkers om zo van zijn eigen premier af te komen niet helemaal worden uitgesloten. Niet het waarom van de boosheid van de mijnwerkers is verbijsterend, wel de manier waarop zij, nu al voor de tweede keer, menen die te moeten uiten. Namelijk via het systematisch bedrijven van politieke terreur. Het feit dat dit allemaal kan. zonder dat de bevolking en de politici zich daarvan met gepaste verontwaardiging afkeren, geeft aan dat er in Roemenië nog steeds niet of nauwelijks sprake is van een democratische politieke cultuur. De nieuwe verkiezingen die president Iliescu in het vooruitzicht stelt, bieden voor dit probleem niet automatisch een oplossing. Het is immers volstrekt onduidelijk welk program het Front aan de kiezers wil voorleggen - de hervormingen van Roman of juist het stopzetten ervan. Wat de Roemeense parlementaire oppositie betreft, die is de laatste anderhalf jaar niet verder gekomen dan gemopper in de marge. Angst kan er worden ingeramd, democratisch bewustzijn moet groeien. In een klimaat van politieke vaagheid en economische stagnatie hebben Roemeens chauvinisme en barbaars straatgeweld vrij spel. Europa kan weinig anders dan zijn geschoktheid laten blijken, en aandringen op enig respect voor recht en wet. --- Geachte Redactie Energieheffing Het is mij niet duidelijk waarom Marieke Aarden het begrijpelijk noemt dat multinationals, VNO, en VNCI zich met zulk misbaar keren tegen de door de regering voorgenomen brandstof- en energieheffing (de Volkskrant van 19 september). Ik vind dat niet begrijpelijk, maar diep treurig en nogal onthullend voor de lage prioriteit die in die kringen blijkbaar wordt toegekend aan milieupolitiek en duurzaamheid. Geen van de argumenten die wordt aangevoerd, deugt ook maar voor een cent. 1. Wanneer milieumaatregelen als inspectie, controle en opsporing worden betaald uit milieuheffingen, is dat geen „truc", maar een volstrekt logische zaak. Of Milieubeheer die bedragen nu uit heffingen haalt of uit de schatkist, maakt, als het goed is, voor die bedrijven niets uit. 2. De overheid heeft geen „strijkstok" waar het geld „aan blijft hangen". Je kunt het nog zo oneens zijn met de manier waarop het overheidsbeleid wordt gevoerd, maar het is idioot om het voor te stellen alsof Lubbers of Kok of Alders belastingen bedenkt om ze voor eigen plezier over de balk te gooien. Met belastinggeld worden talrijke nuttige zaken bekostigd zonder welke de heren ondernemers hun zaken helemaal niet zouden kunnen doen: havens, wegen, onderwijs, sociale voorzieningen, ordelijk bestuur, en niet te vergeten: miljoenen aan directe subsidies. 3. Een energieheffing is bedoeld om het gebruik van brandstoffen en daarmee de milieuvervuiling af te remmen. Energie en grondstoffen zijn in ons bestel vrijwel onbelast, in tegenstelling tot arbeid. Als we ooit nog iets van het milieu willen behouden, moet die verhouding veranderen. Daarover zijn vriend en vijand het wel eens. Om dan nu te beweren dat de overheid van energie een „melkkoe" zou willen maken, is je reinste stemmingmakerij. Een aantal grootverbruikers in Nederland heeft nog altijd onbehoorlijk lage energietarieven terwijl arbeidsintensieve bedrijven worden gestraft, omdat zowat alle belasting (en premieheffing) op arbeidsplaatsen drukt. Het is uitstekend dat de regering daaraan iets wil veranderen. Het is eerder de vraag of het niet te weinig is, en te laat. 4. Zoals het stuk terecht vermeldt, wil de regering een en ander liefst zoveel mogelijk in EG-verband regelen. Het gejengel over de concurrentiepositie is dus voorlopig ook volkomen onterecht. Bovendien zitten de heren ondernemers hier in Nederland méér dan goed wat energietarieven betreft. Als we hier energieheffingen invoeren, is het voorlopig meer rechttrekken dan belasten! BILTHOVEN Bram van der Lek --- Forum publiceert artikelen die discussies kunnen uitlokken over actuele onderwerpen. De auteurs schrijven op persoonlijke titel. De lengte van een bijdrage dient bij voorkeur de 800 woorden niet te overschrijden. De redactie behoudt zich het recht voor artikelen te redigeren en in te korten. REDACTIE: ARNOLD KOPER, JOS VAN DER LANS, MARGOT MINJON EN ANNEKE TEUNISSEN. ---