Overeenkomst tussen Kok en Gorbatsjov is opmerkelijk wacht eenzelfde drama als >rbatsjov. De overeenkomsten de positie van Wim Kok en 'chael Gorbatsjov zijn even optrkelijk als schrijnend, "eide politici vechten voor hun 'cht in een verschrompelende "tU die worstelt met haar verlefc en beide leiders lijken ge- J*ft te worden door hun eigen Verban, ondanks hun grote verasten voor de maatschappij, ttet begint al met de aanloop van ï1 drama. Zowel Kok als Gorba-, '°y zijn groot geworden als appaltsÜks. De knuppel in het hoeni hok gooien —wat beide vereüWers later zou kenmerken en 'ten — konden zij onmogelijk al het begin van hun carrière Pas bij het bereiken van de tonale socialistische topposi- die van secretaris-generaal 111I11 de communistische partij van 'Soyjet-Unie respectievelijk par- Aeider van de Partij van de Ar- leggen beiden hun politieke en hun carrière in de Bgschaal. doet in 1985 het licht ">■ Kok in 1991. Beiden beseffen 'durven te zeggen dat het zo niet j*Ber kan. Dat de partij verziekt 'het systeem failliet is. Alsboodoppers van het slechte nieuws zij een onafwendbare la- kritiek over zich van burgers 6 Vrezen voor verworven rech■s (lees: centen). tragiek krijgt extra reliëf |°r de unanieme lof van niet- TOjleden. Gorbatsjov is mondiaal ••Heest populaire Russische poli- ooit. Staatshoofden, interna°Qale media en vooraanstaande jTSers prijzen zijn vastberaden'd en zijn vernieuwende, heldetoekomstvisie. 1 /P veel kleinere schaal gebeurt in Nederland. Het CDA &st Kok bijkans het graf in. De 1 ö ziet beteuterd toe hoe Kok wat de VVD sinds 1977 heeft gelaten: het saneren van de ver- Jgingsstaat. Groen Links en D 66 .jachten electorale winst, dus Kok niet al te zeer in het Inetje zetten, maar afkeuring f 'nhoudelijke gronden is ook in nauwelijks te horen. binnen de eigen partij zinnen de ondergeschikten echter op een coup. De partijleider is ziek, overwerkt. De partijleider kan al zijn zware functies niet meer aan, heet het plotseling. De partijleider gooit de indrukwekkende reputatie van de partij te grabbel: het aanzien van de partij is nog nooit zo laag geweest. Terug naar de goede oude tijd van Brezjnev en Schaefer, toen iedereen alleen maar meer beloofd kreeg en er nog niet gesproken werd, althans niet in eigen gelederen, over loon naar werk. Coupplegers vormen echter niet de grootste bedreiging voor Gorbatsjov en Kok. De dogmatici lopen daarvoor te ver achter bij de realiteit. Zij bevestigen alleen maar de crisis van de partij. Het werkelijke gevaar voor beide leiders ligt bij de spreekwoordelijke hond die er met het been vandoor gaat waar de leiders met de partij thans om vechten. In de Sovjet-Unie lijkt Jeltsin het been al te pakken te hebben: in Nederland is het het even wazige D 66 dat handig lijkt te profiteren van de strijd binnen het socialisme. De enige oplossing voor Gorbatsjov en Kok is: doorgaan op dezelfde weg. Geloven in eigen kunnen en gelijk, zeker op lange termijn, waarbij een groot verlies aan electorale (niet morele!) kracht de prijs kan zijn. Revolutionairen worden vaak slachtoffer van hun eigen creaties, staatslieden zijn in staat hun ideeën in goede banen te leiden. Het is te hopen dat Gorbatsjov en Kok de vooraanstaande plaats behouden die zij verdienen: zowel in de geschiedenisboekjes als in hun partij. AMSTERDAM H. P. Th. Coebergh Wim Kok bereidt een toespraak voor. Foto Bert verhoeff --- Hoongelach Op de conceptresolutie van het partijbestuur kan geen énkel congres op dit moment een goed antwoord vinden. Wat het ook doet, aannemen of verwerpen, het antwoord is altijd fout en zal de partij alleen maar meer schade toebrengen. Steun aan de resolutie zal hoongelach oproepen bij vriend en vijand. Daarmee valt best te leven. Veel erger is dat het voortbestaan van de partij aan de orde is. Want wat zijn dan nog de beginselen waar de partij voor staat? Voor welke zwakken maakt de PvdA zich dan nog sterk? Aan de andere kant betekent het afwijzen van de resolutie een schisma in de partij, een kabinetscrisis en een oppositierol tot een flink stuk in de volgende eeuw. Kiest u maar! Het ergste wat kan gebeuren is dat deze resolutie in stemming komt. Een uitweg, geen fraaie, maar om schoonheid gaat het al lang niet meer, is misschien mogelijk als het congres in staat is een aantal keuzes te maken. Dat betekent: 1. Dat het erkent dat er fors moet worden ingegrepen in de uitgaven voor WAO en Ziektewet; 2. Dat dit ingrijpen gebaseerd moet zijn op gedegen analyse en besluitvorming en niet op paniekvoetbal, zoals nu, omdat de begroting van volgend jaar nog even sluitend moet worden gemaakt; 3. Dat de PvdA aangeeft wat de sociaal-democratie in deze postmoderne tijd nog voor betekenis heeft; 4. Dat Kok niet mag worden weggestuurd, maar ook niet de indruk krijgt dat dit nog eens kan passeren als volgende zomer blijkt dat de boekhouders zich weer hebben vergist. ZOETERMEER Michel Bertrand --- Eer In dit luie lamlendige land met al zijn uitkeringsproblematiek moet weer eens een frisse wind gaan waaien. Ik pleit voor een kabinet met een brede basis van PvdA, D 66 en VVD, oftewel nieuwe verkiezingen. Nederland snakt naar een meer begeesterende politiek vanuit Den Haag in plaats van de marginale regering waarmee we nu opgescheept zitten. Het maakt niets uit of de PvdA de rit uitzit en alsnog bij de dan te houden verkiezingen gehalveerd zal worden, of de eer nu aan zichzelf houdt waarbij zij in ieder geval een duidelijker positie inneemt en de schade kan beperken. Dit is de kans om eindelijk het CDA buiten de regering te manoeuvreren. Het CDA is dan ook doodsbang voor de val van het huidige kabinet (waarschijnlijk banger nog dan de PvdA, want het is de lang verwachte trendbreuk van decennia lange confessionele politiek). Laat de PvdA de kiezer recht in de ogen kunnen blijven kijken, zodat er eindelijk weer eens politiek bedreven kan gaan worden. D 66 is na 25 jaar volwassen genoeg geworden om de rol van het CDA over te nemen. De VVD heeft reeds aangetoond een heel stuk opgeschoven te zijn in de richting van het midden. Nu de PvdA zelf ook een ruk naar rechts maakt, is de ideale coalitie panklaar! Het is in het belang van de zuiverheid van de politiek, maar ook in het eigenbelang van de PvdA om op het congres van 28 september te breken met dit CDA. AMSTERDAM drs L. van Warmond --- Patatgeneratie Nu breken met het kabinet zou neerkomen op weglopen voor de verantwoordelijkheid nu de situatie minder rooskleurig is dan in het regeerakkoord voorzien. Wat heb ik aan een partij die bij slecht weer wegloopt en langs de kant gaat staan om tegen anderen te roepen dat ze het verkeerd doen? Over de verkiezingsuitslag na zon breuk hoeft niemand zich illusies te maken. Stel dat de PvdA de absolute meerderheid had en een veel kleiner CDA als bijwagen zou hebben in de regering. De kiezers zouden ons dan niet nóg eens de absolute meerderheid gunnen, maar ons decimeren. Even terug naar Nederland, vlak na de Tweede Wereldoorlog. Toen had de PvdA mensen als Drees, Lieftinck en Tinbergen. Nederland lag in puin, we hadden niet eens een houtje om op te bijten. Toen kon de PvdA wel regeren. Mij moet iemand maar eens uitleggen waarom zij het nu niet zou kunnen. Of zijn we allemaal van de patatgeneratie? UTRECHT A. Broers (28, tien jaar lid van de PvdA) --- Onmisbaar Niemand is onmisbaar. Dit geldt voor Wim Kok, voor ondergetekende en voor ieder ander. Gelukkig maar. Ik vind het zeer bedenkeiijk als een partijleider zijn positie binnen zijn partij verbindt aan die van de coalitie. Het congres mag dit niet als uitgangspunt nemen, nu niet en in de toekomst niet. Het congres maakt uit wat het uitgangspunt is van de PvdA. Mochten Wim Kok, het partijbestuur en de Tweede-Kamerfractie volharden in wat nu ter tafel ligt, dan rest het congres niets anders dan deze lieden naar huis te sturen, zonder de coalitie te breken. POELDIJK N. van Dijk --- „Stuk over Kok klopte niet” Jll Het Vervolg van 21 septem- J stond een artikel van de hand JJ Jan Tromp over Wim Kok, H^er de kop „Niet het opknopen, u*ar het bungelen doet pijn". schrijft hij ook over mijn J «ij het SER-advies en over mijn Pacten met PvdA-mensen. dj m te voorkomen dat de punten Jan Tromp noemt voor waar deorden aangenomen en daarmede L Geschiedenis zouden gaan bepa- ie?> geef ik toch maar even de door v6reen te controleren feitelijke sh ergave van wat zich heeft afgejj* was in de eerste week van juli >L6tl akkoord tussen Stekelen■s LrB en kroonleden van de SER ttJ.'k hoogte van de uitkering ja zou afhangen van het aantal dat men had gewerkt. De I v had met de kroonleden een compromis kunnen bereiken als het verlagen van de hoogte van de uitkering buiten beschouwing zou blijven. Aangezien de kroonleden wel wilden dat de uitkeringen zouden worden verlaagd, is er nooit een akkoord tot stand gekomen. 2. Stekelenburg is op 9 juli niet gelyncht in de Federatieraad. De raad heeft ingestemd met de lijn van het bestuur van de FNV dat verlaging van de uitkeringen een brug te ver zou zijn. Het verschil van inzicht tussen het bestuur en de Federatieraad ging over de vraag of het compromis tussen de kroonleden en de vakbeweging over onder andere passende arbeid aanvaardbaar was. Het bestuur stond achter het compromis; de Federatieraad had er bezwaar tegen, maar dat bezwaar is inmiddels achterhaald. 3. Er is geen permanent driehoeksoverleg geweest tussen Kok, SER-kroonleden en Stekelenburg. Ook is onjuist dat Kok gesuggereerd zou hebben dat hij, als de SER-leden het onderling niet eens zouden worden, zou ingrijpen in de uitkeringen. De FNV heeft daarover nooit iets gehoord, zelfs niet op de avond van 12 juli, de vrijdag van het SER-advies, toen ik Wim Kok telefonisch informeerde over het beraad in de SER. Ook toen is niet gezegd dat de PvdA dacht aan ingrijpen in de uitkeringen. Overigens, ook al zou de FNV ervan afgeweten hebben, dan nog zou dat waarschijnlijk niet tot een andere FNV-opstelling in de SER hebben geleid. AMSTERDAM Johan Stekelenburg --- Jan Tromp C'wijfel er nauwelijks nog aan. Jfc het congres van de PvdA in zal de partij met een be- Vy-jhjke meerderheid achter g,lll Kok, zijn beleid en voortstande regeringsdeelname gaan L* n- Het zal een hele geruststel- Vijntan t 1 ik echter wel betwijfel is of Irw.Tromp het ook in de gaten zal Al wekenlang verheugt op de genadeslag die hij gelijk verwacht. lostanaf vandaag kunnen we verk, *Ün van het grenzenloze gein 't* van Jan Tromp. Want wie er vJ?n oordelen zó naast zit als hij, &v nt de baan van sportverslag* eer biJ De Posthoorn. En dan ss.^,n voor zaterdag-amateurwed- Vïi en- BIJTEN M. L. van Kleef --- Compromissen Ik heb er een beetje moeite mee dat de Volkskrant oud-Philips-topman Wisse Dekker als een soort grand old man aan het woord laat. Als ik me niet vergis, is de verloedering van Philips onder Dekker begonnen en moet de huidige Philipsdirecteur Timmer nu puinruimen. Dekker beschuldigt de Nederlandse politiek ervan te veel compromissen te sluiten, maar hij heeft, gelet op de wildgroei bij Philips, in zijn tijd hetzelfde gedaan. Dekker is voor mij een loepzuivere exponent van het kapitalisme en die ideologie is voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de milieuverontreiniging die het voortbestaan van de mensheid bedreigt. NIJMEGEN Paul de Jager --- Suggesties Ondernemers mogen zich volgens Wisse Dekker best met politiek bemoeien: dan zou het met Nederland heel wat beter gaan. Hierbij enkele suggesties voor Dekker. Wat denkt hij van Van de Klugt, Udink (van wijlen Ogem), in elk geval een van de bestuurderen van Bredero en RSV. En niet te vergeten iemand van de Friesch-Groningsche Hypotheekbank, evenzo van Westland- Utrecht Hypotheekbank, van Nederhorst natuurlijk, en van nog zon parel: EMS. Dekker kent er vast nog wel meer, bijvoorbeeld een directeur van V & D-warenhuizen. LEIDEN G. de Wind --- Fusie Geachte mevrouw Minjon. Weet u wat er met die meneer met de korte regenjas is misgegaan bij de fusie? NIJMEGEN Peter Zwaard --- Zondagsrust Wat een hoop schijnheiligheid over de zondag als echte rustdag in het artikel „Mens kan in deze jachtige wereld niet buiten rustdag" in de Volkskrant van 21 september. Want wordt het nou niet eens tijd dat juist de gezamenlijke kerken bij zichzelf te rade gaan als het gaat om het bewaren van de zondagsrust? Ik ben opgegroeid in een dorp in het zuiden des lands waar men, zoals in vele andere gemeenten, juist op zondag het gehele dorp wist te terroriseren door eindeloos klokgebeier. De kerkgangers mogen van mij de zondag benutten om zich aan de dienst van God te wijden, maallaat in het kader van (ik citeer:) „een zekere gezamenlijke bezinning op inhoud en koers van menselijk leven en werken" de ongelovigen dan in vredesnaam met rust! UTRECHT R. Veerman --- Keuze Op de U-pagina van 21 september geeft Ibrahim A. Farouk duidelijk aan hoe er door veel moslims over niet-moslims wordt gedacht. Nederland wordt clichématig en zeer ongenuanceerd afgeschilderd als Sodom en Gomorra. De heer Farouk verwart echter verplichtingen met verworven vrijheden. Je mag inderdaad in Nederland naakt aan sommige stranden liggen. Je mag inderdaad in Nederland zelf uitmaken met wie je naar bed wilt 0f... juist niet! Er mag inderdaad in Nederland véél meer dan in de vaak nog in de middeleeuwen levende moslimculturen. Maar ... er móet niets! Dat zal voor veel moslims misschien moeilijk te begrijpen zijn, aangezien in de moslimcultuur, met al zijn doctrines en verplichtingen en de gigantische sociale controle op de naleving ervan, geen plaats is voor zélf denken en zélf in vrijheid keuzes maken of beslissingen nemen. Misschien ten overvloede: het staat de heer Farouk geheel vrij om naar een ander land te vertrekken. Een moslimland bij voorbeeld. Zo tolerant zijn we nu ook wel weer. NIJMEGEN Mardi Muller --- Verkiezingen Maart 1990. Ik loop de deuren langs om mensen voor de gemeenteraadsverkiezingen te bewegen PvdA te stemmen. Talrijke malen moet ik uitleggen waarom de PvdA de operatie-Oort heeft geslikt. Sinsdien heb ik nog veel vaker de standpunten van de PvdA moeten uitleggen, niet alleen aan anderen, maar ook aan mezelf, waarbij ik vaak tot de conclusie kwam dat ik me maar heel matig in het beleid kon herkennen. Vooral het laatste jaar zijn er voortdurend twijfels gerezen over onder andere de rol van de PvdA in de Nederlandse besluitvorming ten aanzien van de Golfcrisis, de Tussenbalans met de onredelijke huurverhogingen en de rigoureuze prijsverhogingen in het openbaar vervoer. Nu moet ik de WAO-kwestie zien uit te leggen, terwijl ik er beslist niet van overtuigd ben dat volumebeleid alléén niet werkt. Als in deze regeerperiode de lagerbetaalden niet onevenredig zwaar zouden zijn getroffen, had ik de WAO-plannen misschien nog geslikt, maar nu worden bepaalde welstandsgroepen gecumuleerd gepakt en dat kan echt niet. Daarom hoop ik dat het PvdAcongres Kok geen mandaat geeft, dan durf ik de kiezers bij de volgende verkiezingen nog onder ogen te komen. SCHIEDAMJan-Willem Mennink --- Beroving Er is iets voordeligs aan de armoede, daarvan kan ik getuigen. Met mijn giro-pasje bij de hand sta ik in de rij voor de automaat op de Ceintuurbaan. Ik doe mijn pas in de gleuf. „Kies het geldbedrag", meldt het scherm. Ik wil 50 intoetsen, maar word opeens van achteren vastgegrepen. Ik zie een flikkerend mes ter hoogte van mijn keel. „Vijfhonderd gulden, of anders!" sist een gemene stem in mijn oor. Ik durf niet achterom te kijken. De rij wachtenden zwijgt als het graf. Ik ben alleen met het mes, het geld en de dood. Ik tik 500 in, met trillende vingertjes, want ik ben niet in de wieg gelegd voor held. „Uw saldo is niet toereikend. Neem uw pas terug", meldt het scherm. „Wel verdomme" vloekt de sisstem achter me. Hij geeft me een duw en zet het op een hollen. De rij buigt zich bezorgd over me heen. Ik trek mezelf omhoog en wandel, gewichtiger dan voorheen, verder. Ik voel me merkwaardig levend en gelukkig arm. AMSTERDAM Dick Sinnige --- Galeries Het is het goed recht van de galeries Van Krimpen en Art& Project hun zaken naar Rotterdam te verplaatsen. Maar er is in het geheel geen reden voor deze heren om in de aankondiging van hun verhuizing te impliceren dat (met uitzondering van Paul Andriesse) er in Amsterdam geen galeries zouden zijn die serieus hun werk doen. Waarom toch altijd dat likken en trappen? AMSTERDAM Pieter Heynen --- Dierproeven Monique Bestman schrijft op de U-pagina van 21 september dat ze geen enkele dierproef gerechtvaardigd vindt. Haar goed recht, maar vervolgens vraagt ze zich af of een mens op basis van het verschil in intelligentieniveau meer is dan een dier, in dit geval een aap. Ja, mijns inziens is de mens daardoor méér! En door dat hogere intelligentieniveau heeft de mens een sociaal stelsel weten te ontwikkelen waardoor geestelijk gehandicapten, baby's en bejaarden enigszins beschermd worden. Laten we niet vergeten dat onze intelligentie voortvloeit uit wetenschap. Dat dit, vooral op medisch gebied, soms dierenlevens kost, lijkt mij onontkoombaar. LEEUWARDEN Jan Holtman --- Bibliotheek Er kleeft maar één nadeel aan het invoeren van een kwartje leengeld per boek, vindt de Openbare Bibliotheek Tilburg: de kwarrjesautomaat kost 1500 gulden per jaar (de Volkskrant van 21 september). Ik geloof dat er nog een ander nadeel is. Door het teruglopende aantal uitleningen worden de auteurs direct aangetast in de inkomsten die zij uit de regeling leenrechtvergoedingen krijgen. Die vergoedingen zijn namelijk gebaseerd op het aantal uitleningen. Voor gevestigde auteurs zal er vermoedelijk weinig veranderen; voor aankomende auteurs is het een klap. Bovendien voelen zij in hun toch al zo holle beurs dat het aantal boeken dat de bibliotheken aanschaffen, terugloopt. AMSTERDAM M. van Kempen --- Joegoslavië De redactie buitenland van de Volkskrant probeerde vorige week met man en macht de veroveringstocht van het Joegoslavi- k sche leger te rechtvaardigen. Er is tot nu toe heel wat bereikt. Links Nederland is helemaal in de war gebracht. De oorlog is van een machtsstrijd omgetoverd tot een etnisch conflict en alle volkeren van Joegoslavië zijn als strijdlustige wilde stammen afgeschildert. De consensus is bereikt: er is een stammenoorlog gaande, laat het Joegoslavische leger zijn werk maar doen. OUDERKERK Borjan Cace --- Reacties op Bolkestein waren vrij bekrompen Helaas, de gemiddelde reactie op Bolkesteins artikel was nogal bekrompen. Menig briefschrijver lijkt te ontkennen dat er überhaupt een probleem bestaat. Autochtone inwoners van de oude wijken, vanouds de onderlaag van onze maatschappij, wordt verteld zich aan te passen aan hun nieuwe medebewoners. Dat deze groep autochtonen zowel qua opleiding, levensstijl, woonsituatie als inkomen hiertoe het minst goed is toegerust, wordt genegeerd. Evenals het feit dat dit volksdeel het meest te duchten heeft van de concurrentie van de nieuwkomers, variërend van werk en woonruimte tot partnerkeuze. Begrip voor hen die zich in wanhoop en vertwijfeling tot extreemrechts wenden is dan ook meer op zijn plaats dan de nu gebruikelijke verkettering. De lusten en lasten van de multiculturele samenleving zijn te ongelijk verdeeld om een dergelijke onvoorwaardelijk afwijzende houding te rechtvaardigen. Wat voor de een de opwindende kennismaking met een nieuwe cultuur, met wereldmuziek, dadels, olijven en exotische eettentjes betekent, betekent voor de ander vreemde geurtjes, de honderdmaal versterkte roep van een mullah, de verloedering van de buurt en lawaai in het trappenhuis. Tegelijkertijd wordt het islamitische volksdeel in de waan gelaten dat het verblijf tijdelijk is en wordt het allochtonen mogelijk gemaakt om elke verantwoordelijkheid voor de belabberde prestaties van de tweede generatie te ontkennen. ledere prikkel tot een zelfstandige oplossing van bestaande problemen ontbreekt. Zeker, men kan het niet eens zijn met de analyse van Bolkestein en met de oplossingen welke hij aandraagt. Dit doet echter niets af aan de kern van zijn boodschap: namelijk dat dit een probleem betreft waarover te lang het stilzwijgen is bewaard. LONDEN Daan Huisinga --- Frisdrank fSa? bet artikel „Het drink-maar- Sens dcc van Punica" (Vervolstor Van 21 september) stond een ir,a ende fout: de frisdrank zou var.r ? procent vruchtensap be- Pu : Vrücl?ICa hevat echter 50 procent sUiU ensaP> zonder toegevoegde JTERDAM J. Glansbeek r°cter & Gamble Benelux NV --- Hanen $6ptp heer Nijhof (U-pagina van 21 fien heeft volkomen gelijk: kloLAaan heeft een biologische 0lft lï reageert op de zon. Daarlast eft men 's winters ook geen an u Zi^n scnriue alarmkreet. Uur,. °rdt het om ongeveer 8.00 MaarICnt en is iedereen al uit bed. *°öie na december, als we de t>er weer tegemoet gaan? Orr, 7t„rste tijd iedere dag gewekt uur: geen probleem. 7.00 We^en later: iedere dag om Cta -MtT: nog geen probleem. >30 uur: och. le w„ V UUr: begint wat vervelend Oft, i'™ "ur: irritant. kort °° uur: permanent slaapte- En J-ou uur: om je op te vreten. re; "artJe zomer om 4.00 uur: je l«Ste terreur. Ver?n haan in de bebouwde kom? tic leden via een Algemene Poliv er ordening! LIEDRECHT Johan Lavooi --- U pagina De rubriek U is een podium voor lezers. Bijdragen over actuele onderwerpen zijn welkom mits bondig geformuleerd en ondertekend met naam en adres. Te lange brieven worden ingekort. Redactie: Margot Minjon. Postbus 1002,1000 BA Amsterdam --- Ideeën van Wisse Dekker schandelijk In het artikel „Nederland onder het regime van president-commissaris Wisse Dekker: 'Laat het parlement zich een jaar of drie stilhouden'", (Het Vervolg van 21 september) reduceert Dekker onze samenleving tot een systeem dat in puur economische begrippen als vraag en aanbod gekend kan worden. Het goed functioneren-van dit economische systeem staat centraal en is maatgevend: de economie .is de motor van de samenleving. Hoewel het enigszins komisch is om te constateren dat Dekker hier vervalt tot een bijna marxistisch determinisme in zijn karakterisering van onze samenleving, heeft zijn opvatting een gevaarlijke tendentie. Hapert er immers iets aan de economische motor, dan is er onmiddellijk sprake van een crisis en moeten er vergaande autoritaire maatregelen worden genomen: — De ministersploeg mag alleen bestaan uit technocraten op economisch gebied die de economie, en dus de maatschappij, wel weer even op poten zullen zetten. — Het parlement mag deze „vakmensen" niet in de weg lopen en moet derhalve (tijdelijk) buiten werking worden gesteld. — De (justitiële) orde in de maatschappij moet worden hersteld, waarbij we best wat meer autoriteit kunnen gebruiken. — De democratie, die toch al op haar eind loopt, moet opgeofferd worden aan de economische vooruitgang. De roep om autoriteit en orde, de constatering dat er sprake is van een crisis-situatie, de opvatting dat de democratie heeft gefaald, hebben geleid tot de onheilspellendste gebeurtenissen in de geschiedenis. Wanneer we ons niet realiseren dat in onze samenleving op zeer invloedrijke posities ondemocratische krachten werkzaam zijn, heeft het democratisch systeem inderdaad gefaald. MEPPEL S. de Jong Pen --- Heren, let op vrouwen die nooit zeuren! In Vervolgens lees ik met bewondering het relativerend geschreven verslag „Hoezo WAO" van Anna Bridié over de eenzame ziekte die overspanning heet. Ik herken al veel en bewaar haar stukken dan ook zorgvuldig. Om mij heen zie ik een verontrustend aantal vrouwen uit de Tweede Emancipatiegolf die hard op weg zijn om zich letterlijk ziek te werken. Wif emancipeerden wel, maar „de maatschappij emancipeerde niet mee" (het eufemisme van de jaren negentig). We moesten toch al twee keer beter zijn (en blijven!) om onze huidige functies te bevechten. Fulltime banen propten we jarenlang in deeltijd-uren. Onze echtscheiding „deden" we even (onze mannen kregen natuurlijk te weinig aandacht). Ook de opvoeding van de kinderen daarna deden we wel „even" alleen. In het weekend en de vakantie bestierden we een half weeshuis, want dan waren de kinderen van onze nieuwe minnaars natuurlijk bij ons. De nieuwe vrienden zijn goeddeels weer vertrokken (toch te weinig aandacht) en onze kinderen klieren zich inmiddels de middelbare school door (te weinig aandacht, namelijk). Energieverslinder Schuldgevoel steekt steeds vaker de kop op, getraind als we hierin van oudsher toch al zijn. Het Grote Veinzen begint en drijft ons langzaam maar zeker naar de totale uitputting. Nee, Met Ons Is Niets Aan De Hand! Tweedubbelbelast werken we driedubbel zo hard, onze kansen —inmid- tussen de 40 en 50 — op de arbeidsmarkt kennend. Voor je het weet word je immers vervangen door een kneedbare yup? Werkgevers, opgelet! Bedrijven worden wellicht in de toekomst beboet voor het afleveren van een nieuwe WAO'er. Let op die vrouwen die nooit zeuren, die altijd kunnen vergaderen, óók rond etenstijd. Die altijd een map met werk mee naar huis nemen, óók in het weekend. Let op als deze ideale werknemers opeens iets te vaak een griepje krijgen, of vlak voor een stafvergadering afbellen. In het voorstadium van de overspanning is nog veel te voorkomen, dat daarna (lees Anna Bridié) ontzettend veel tijd en vooral pijn en moeite kost om weer te genezen. Zo er nog iets te genezen valt, want iedereen weet dat lege accu's niet meer opladen. Tot slot. Ik hoor een bepaald soort Heren honen: .Jullie hebben het toch zelf gewild?" Nee, bepaald soort Heren. Dit was namelijk de afspraak niet. Wij zouden de werklast en thuislast samen delen, herinnert u zich nog? Nu elke Slimme Meid zich van regeringswege op haar Toekomst dient voor te bereiden, wordt het tijd om met deze gelijke verdeling eindelijk eens ernst te maken. Anders krijgt de maatschappij straks ongetwijfeld de rekening gepresenteerd. VOORBURG T. Ankersmid --- Waarom is uit WAO naar de bijstand gaan zo erg? Waarom is het eigenlijk zo schandelijk als mensen geen WAO meer krijgen en in de RWW of bijstand moeten? Is het zo erg als die mensen straks alles wat zij boven een bedrag van ongeveer 7000 gulden bezitten, eerst moeten opeten voordat zij een maandelijkse uitkering van zon 1100 gulden als alleenstaande of ongeveer 1500 gulden per gezin kunnen krijgen? Is het zo erg als zij straks alle bijverdiensten en de verdiensten van gezinsleden bij de uitkerende instantie moeten inleveren? Is het zo erg dat die ex-WAO'ers voortaan verplicht worden hun sollicitatiebrieven, te laten lezen door een controlerend ambtenaar? Is het zo erg dat zij voortaan al hun bank- en giro-afschriften ter controle moeten overleggen aan een ambtenaar? Tast dat hun privacy misschien aan? Is het zo erg als die ex-WAO'ers straks niet meer hand in hand durven lopen met een vriend of kennis? Is het zo erg dat zij straks huisbezoek zullen krijgen van ambtenaren die naar bewijzen zoeken voor de aanwezigheid van vrienden? Is het zo erg als straks die vrienden geacht worden de ex- WAO'ers te gaan onderhouden? Is het zo ecg als die ex-WAO'ers straks nauwelijks meer vrienden thuis durven te ontvangen, uit angst dat hun buren de vriendschap zullen aangeven bij de Sociale Dienst? Zou dat hun sociaal functioneren kunnen belemmeren? Is het zo erg dat straks de bijstandsuitkering van vele ex- WAO'ers ingetrokken zal worden als de Sociale Dienst ze ervan verdenkt een vriend óf vriendin te hebben? Is het zo .erg dat zij vervolgens enkele maanden zonder inkomen moeten zien te overleven, in afwachting van de uitspraak in de procedure die de Sociale Dienst tegen hen aanspant? Zouden ook zij dan mogelijk tot de daklozen gaan behoren? Is het zo erg, dat die ex- WAO'ers straks allemaal eerst toestemming aan de Sociale Dienst moeten vragen voor activiteiten in verenigingen en politieke of maatschappelijke organisaties? Is het zo erg als die ex-WAO'ers straks geen hogere opleidingen meer mogen volgen? Zou hen dat misschien belemmeren in hun ontplooiingsmogelijkheden? Als dat allemaal zo erg is dat daartegen geprotesteerd, gedemonstreerd en gestaakt moet worden, waarom wordt dan alleen tegen de afschaffing van de WAO geprotesteerd en niet tegen deze regelgeving die al jarenlang op mensen in de RWW en bijstand wordt toegepast? LELYSTAD C. Schadee --- Televisie ledereen is het er over eens dat voor migranten het leren van de Nederlandse taal noodzakelijk is. Hierbij komen echter nogal wat problemen kijken: — Voor de cursussen Nederlands voor allochtonen bestaan lange wachtlijsten; — Veel migrantenvrouwen mogen/willen/kunnen om wat voor reden dan ook hun huis niet of nauwelijks uit. Zij zijn dus niet in staat een cursus Nederlands buitenshuis te volgen; — Sommige meisjes van elf tot vijftien jaar zitten thuis en komen helemaal de deur niet uit. Om deze mensen toch de Nederlandse taal te onderwijzen, kan mijns inziens uitstekend gebruik gemaakt worden van het medium televisie. Elke morgen een half uur Nederlandse les in plaats van het testbeeld. Televisie leent zich bij uitstek voor aanschouwelijk onderwijs. Dat heeft het voordeel dat men voor de lessen Nederlands de moedertaal van de cursisten niet nodig heeft, zodat alle anderstaligen deze lessen kunnen volgen. De lessen kunnen natuurlijk ook uitgebreid worden met programma's die migranten wegwijs maken in de Nederlandse samenleving. UTRECHT Daniëlle van Es ---