Twee slachtoffers van stalinisme in DDR staan elkaar nu naar het leven Oude kameraden halen elkaar door het slijk Van onze correspondent JOS KLAASSEN BERLUN — Heeft Waker Janka (76) gelijk en was de filosoof Wolfgang Harich (67) een agent van de Russische geheime dienst KGB? Of heeft Harich gelijk en is Janka een „misselijke kwaadspreker" of —erger nog— „een hondsgemene leugenaar"? Gisteren kwam het voor het Berlijnse Landgericht tot een proces, want Harich heeft Janka wegens smaad aangeklaagd. Harich bestrijdt namelijk, dat hij KGB-agent is geweest. Het is een dieptreurige zaak: twee oude communisten, die in de jaren vijftig samenwerkten bij de Oostduitse uitgeverij Aufbau —Janka als chef, Harich als lector — en die allebei tegenstander waren van de stalinistische politiek van Walter Ulbricht, zijn vijanden geworden. Onder het stof van de DDR smeulde dat conflict waarschijnlijk al, maar sinds de Duitse eenheid is het een laaiende ruzie geworden. De vervolgden van de stalinistische terreur in de DDR slaan elkaar nu de hersens in. Het begon allemaal op 22 juni 1990 met een uitspraak van Walter Janka in de voormalige SED-krant Neues Deutschland. Daar beweerde Janka dat zijn voormalige lector Wolfgang Harich — docent aan de Humboldt-universiteit en uitgever van het Duitse Tijdschrift voor Filosofie — jarenlang voor de Russische KGB had gewerkt en dat de filosoof in 1956 in opdracht van de toenmalige Russische ambassadeur in de DDR, Georgi Poesjkin, tegen SED-leider Ulbricht had „samengespannen". In zijn zojuist verschenen memoires Spuren eines Lebens (uitgever: Rohwolt Berlin) herhaalt Janka deze beschuldiging. Walter Janka koestert een diepe wrok tegen Wolfgang Harich, want Harich was op 23 juli 1957 als kroongetuige opgetreden in het showproces tegen Janka, die de aandacht van de Stasi had getrokken omdat hij ten tijde van de Hongaarse crisis de schrijver Georg Lukacs in veiligheid had willen brengen. Wolfgang Harichs verklaring bracht hem als „staatsgevaarlijke intellectueel" indertijd voor vijf jaar in de staatsgevangenis Bautzen. Harich zelf was in maart 1957 al door de SED-justitie tot tien jaar gevangenis veroordeeld, wegens „vorming van een staatsvijandige groepering", die Walter Ulbricht wilde afzetten en van plan was de landbouwcoöperaties te ontmantelen. De onthullingen van Sovjet-leider Nikita Chroesjtsjov over de wandaden van Stalin hadden de Oosteuropese communistische intellectuelen diep geschokt. Niet allen werden helden. Harichs ijver om Janka te belasten kende geen grenzen, schrijft Walter Janka in zijn mémoires (en trouwens ook in zijn eerder verschenen bestseller Schwierigkeiten mit der Wahrheit). Volgens Walter Janka was Harich gezwicht voor de druk van de Oostduitse staatsveiligheidsdienst. Maar de filosoof had niet alleen zichzelf aangeklaagd, doch ook zijn chef Janka. Janka zou volgens Harich geroepen hebben dat Stasi-minister Erich Mielke, officier van justitie Ernst Melsheimer en minister van Justitie Hilde —„Rode Hilde" — Benjamin het vuurpeloton verdienden vanwege de schade die ze de samenleving haden berokkend. Harich ontkent dat gezegd of geschreven te hebben, hoewel „iedereen wist dat Janka ervoor pleitte Mielke tegen de muur te zetten". Maar hoe komt Janka erbij Harich te beschuldigen agent van de KGB te zijn geweest? Medio november 1956 had Harich zich bij Janka gemeld met de boodschap, dat hij naar Hamburg zou reizen om deel te nemen aan een gesprek van Duitse intellectuelen, georganiseerd door het tijdschrift Constanze. Onderwerp: de opstanden in Polen en Hongarije. --- Iraakse „politie” in Zakho wekt achterdocht VS-soldaten ZAKHO (Reuter, AP, DPA, NYT) — Gewapende Iraakse soldaten waren dinsdag nog steeds aanwezig in de stad Zakho in het noorden van Irak. Dit tot woede en irritatie van de Amerikaanse mariniers die in de buurt van het stadje tentenkampen opzetten voor Koerdische vluchtelingen. Er hebben zich nog geen schermutselingen voorgedaan tussen de Iraakse „politieagenten" en de 1800 Amerikaanse, 100 Britse en 60 Franse militairen. „De intimidatie van de Irakezen neemt toe. Het is er een erg gevaarlijke situatie, die zo uit de hand kan lopen", zegt een Amerikaanse sergeant. „Er liepen 's nachts mensen rond ons kamp. Ik weet niet wie ze waren. Gebouwen in Zakho zelf kunnen we niet betreden na het donker. Dat is te gevaarlijk." Volgens een Amerikaanse kolonel gaat het om „een klein probleem dat een groot probleem kan worden". De Iraakse soldaten komen steeds dichter bij de Amerikanen. Volgens de sergeant, Lee Tïbbetts, wordt 's nachts met lichtspoormunitie geschoten in de buurt van de Amerikanen. Zakho is volgens Tibbetts nog vol met Iraaks wapentuig. Geweren, granaten en raketwerpers zijn aangetroffen in opslagplaatsen. De stad ligt bezaaid met munitie. „We zijn hier gekomen voor een humanitaire actie. Maar zelfs dat willen deze mensen niet. Laten we ze geen politieagenten noemen. Het zijn gewoon Iraakse soldaten met AK-47 geweren. Ze zitten in de hele stad, op elke straathoek, in het hele grensgebied", aldus Tibbetts. De Amerikanen hebben grote moeite Koerdische guerrillaleiders en stamhoofden ervan te overtuigen dat het veilig is voor de Koerden om uit de Iraakse en Turkse bergen terug te keren naar het laagland van noord-Irak. Nog steeds zeggen duizenden van de gevluchte Koerden pas te willen terugkeren als Saddam Hussein het veld heeft geruimd. Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken gaan van de ongeveer 850 duizend naar Turkije gevluchte Koerden dagelijks 510 vluchtelingen dood. Woordvoerder Richard Boucher heeft gezegd dat 600 ton voedselhulp per dag nodig is in de Turks- Iraakse bergen. Op dit moment wordt 400 ton afgeleverd, maar Boucher zei te verwachten dat tegen het eind van de week elke dag de maximale hulp zal kunnen worden gegeven. Vijf guerrillaleiders die maandag in Zakho in het eerste tentenkamp werden rondgeleid, waren ervan overtuigd dat de veiligheid op dit moment niet optimaal is. De Amerikanen zijn niet van plan voor een langere periode in noord-Irak te blijven. De bedoeling is de tentenkampen aan de VN en internationale hulporganisaties over te dragen en ten slotte zouden de Koerden de kampen zelf moeten gaan leiden. De commandant van de Amerikaanse troepen, luitenant-generaal John Shalikashvili, heeft Iraakse officieren vorige week vrijdag opdracht gegeven hun troepen tot dertig kilometer ten zuiden van Zakho terug te trekken. Iraakse vliegtuigen en helikopters mogen zich niet boven de 36ste breedtegraad vertonen, zo was Bagdad al eerder te verstaan gegeven. Twee Iraakse bataljons hebben zondag inderdaad Zakho verlaten, om prompt te worden vervangen door verscheidene busladingen mannen in nieuwe camouflage-pakken, gewapend met Kalashnikov-geweren. Volgens inwoners van Zakho heeft Radio-Bagdad de mannen beschreven als politie-agenten uit Mosul, maar veel Koerden zijn van mening dat het gaat om militairen en leden van de gevreesde geheime dienst. Maandagmiddag zaten groepjes bewapende jonge Iraakse soldaten in de enkele theehuizen in Zakho en patrouilleerden door de stoffige straten, te voet en met auto's. Inwoners van Zakho zeiden op straat aanhangers te zijn van Saddam en vertelden niet bang te zijn voor de „politie", van wie er tussen de 700 en 2000 in de stad aanwezig zouden zijn. Maar privé laten ze blijken doodsbang te zijn voor de Irakezen. Luitenant-kolonel Bob Flocke, de woordvoerder van de Amerikaanse hulpactie die „Provide Comfort" wordt genoemd, zegt dat de Irakezen kijken hoever ze kunnen gaan. Flocke wil niet zeggen of de VS de Irakezen hebben opgedragen de stad te verlaten. „Maar we zullen niet toestaan dat ze mensen intimideren". De Amerikaanse mariniers lopen geen patrouille door Zakho, maar rijden rond in grote trucks, machinegeweren in de aanslag. Helikopters vliegen over de stad. De mariniers hebben een waterzuiveringsinstallatie aangelegd in Zakho, bij de rivier. Er is geen elektriciteit om de watertoevoer te regelen. De mariniers delen water uit aan de dorstigen. De Amerikanen hebben hun hoofdkwartier opgeslagen in de vroegere basis van de 44ste Iraakse divisie, in de oostelijke wijk van Zakho. Vlakbij wordt het eerste vluchtelingenkamp ingericht. Sinds zondag zijn tweehonderd blauw-witte tenten opgezet in een groen korenveld. In totaal moeten er zeshonderd tenten komen. Vanaf gisteren werden de eerste vluchtelingen uit de Iraakse bergen verwacht. De vallei bij Zakho moet in totaal aan 100 duizend vluchtelingen onderdak gaan bieden. Vanuit de bergen zijn intussen bijna tienduizend Koerden overgebracht naar een nieuw tentenkamp bij Silopi, in het zuid-oosten van Turkije. Een Koerdisch jongetje heeft in het vluchtelingenkamp in Isikveren (Turkije) een schommel gemaakt. Foto Reuter --- BUITENLANDSE BLADEN In de weekbladen heerst alom beg"P voor het sturen van militairen naar noord-Irak om de gevluchte Koerde te helpen. Alle verhalen staan in het teken van vragen en speculaties. H lang gaat het duren? Raken de geallieerden verzeild in een . burgeroorlog? Moeten uiteindelijk Verenigde Naties de veiligheid van Koerden garanderen? Kunnen we (<• liever gezegd: kunnen de Koerden) • Saddam Hussein vertrouwen, als m beterschap belooft? Het zijn vragen die de weekbladen niet kunn beantwoorden, maar die de komen weken wel het nieuws zullen domineren. --- The Economist VOLGENS THE ECONOMIST het Westen desnoods met geweld dam Hussein of zijn opvolger dwingen de Koerden voortaan "n te behandelen". Als er geen drUjSjCc Bagdad wordt uitgeoefend, is het r groot dat de Koerden over ccn]tajf« maanden, als de buitenlandse rruU hulp-operatie wordt beëindigd. het slachtoffer zullen worden van dams repressie. Volgens The Econ° zou het Westen een concessie kun doen: Irak mag weer olie exporter ruil voor de garantie dat de Koe niet langer worden onderdrukt. j. The Economist waarschuwt ° . gens voor een herhaling van het r ma-scenario. Vijftien maanden n Amerikaanse militaire interventie puinhoop daar nog minstens zo gr°' vóór de invasie. In Panama m ori- Washington het werk niet af. In n mjst Irak mag dat volgens The Econo1 niet nog een keer gebeuren. --- NewsweeK HET IS MAKKELIJKER om de * g pen in noord-Irak te krijgen dan straks weer uit te halen, concW „ Newsweek. Met het besluit m»1 naar noord-Irak te sturen maakt. P dent Bush gelukkig wel een ein" een maand vol misstappen. Het vvi van de oorlog is Bush duidelijk. afgegaan dan het handhaven van d p de. In het geval van de Koerden „ medelijden het uiteindelijk Se^°k $ van kille'calculatie en RealpoW*' analyseert Newsweek. jjft Uit een opinie-onderzoek van $ weekblad blijkt dat driekwart va $ Amerikanen het sturen van ml wd' naar noord-Irak steunt. Tweeo denkt dat de Amerikanen er ove .( half jaar nog zitten. Bijna 60 pr g van de Amerikanen is van rnerunë e|] het allemaal voorkomen had *j\(j( worden, als het staakt-het-vuren jj( Golfoorlog pas was afgekondigd omverwerping van Saddam Huss --- TIME DOOR AMERIKAANSE naar noord-Irak te sturen is PreS ff Bush aan een humanitaire, maa kante onderneming begonnen. het werd een keer tijd, meent want president Bush heeft zich te $ verzet tegen een militaire uit angst voor een politieke en nu" situatie a la Vietnam. Ji- Volgens Time kan niemand iH len hoe lang de geallieerde soldat , noord-Irak moeten blijven. Het r f bestaat, zo meent Time, dat de de troepen betrokken raken ty langdurige oorlog tussen de Koerd J het leger van Saddam Hussein. cX M nog 30 duizend Iraakse soldaten noord-Irak en de Koerdische ve ef\ strijders zouden zich aan het hergr ren zijn. ,$ Wat zijn dan de opties? Het vve wijst een soort Gazastrook in Irak. a hoop is gevestigd op de Verenigd . ties. Een VN-vredesmacht zou na ef drie maanden de rol van de miW- moeten overnemen, maar daar} £ nieuwe resolutie van de Veiligheidi t voor nodig. Volgens Time zullen en de Sovjet-Unie daar hun veto uitspreken, omdat ze vrezen dat e precendent wordt geschapen da> toezicht in Tibet of de Baltische ï>v mogelijk maakt. aé Het omslagverhaal van Tinte $ overigens over iets heel anders: ni vervuiling in China. De ruim een v jard Chinezen worden op gr°te,?t. &' bedreigd door toenemende lucn waterverontreiniging, ontbossing» tasting van de ozonlaag en zure r Volgens Time is dat het noodlot vai■ f Derde Wereld-land dat snel lid wu e\i den van de geïndustrialiseerde v/ .(• China is waarschijnlijk het mees\ a, vuilde en vervuilende land ter v[ maar de autoriteiten doen hun ui best om het te maskeren. Er v -e 4 geen cijfers gepubliceerd en een a * milieulobby bestaat niet. Beijing oe' dat het rijke Westen maar mef fP Spiegel gaat ook over milieuverv maar dan dichter bij huis. Zo vla* het begin van het toeristenseizoen het Duitse weekblad de alarmbel de Middellandse Zee. Der de ramp met de supertanker HaV om nog eens in herinnering te bre$ wat Jacques Cousteau in de jaren .m tig al zei: de Middellandse Zee IS "#1 gisch „dood". Sindsdien is er veranderd. ou/iije 'f Nog steeds lozen de Po, de Rn" de Nijl hun gif ongezuiverd in °- .$i dellandse Zee. Der Spiegel heett n over „de stervende zee" en omslag een kleurenfoto van een tiestrand uit een willekeurige r bijna geheel overspoelen door cc perige, druipende olievlek. .opu.v ART VAN IP^, --- Jdjikwil * dat de hoge rente vast staat maar m'n geld niet; * een vaste rente van nu ten minste 7,75%; * zélf bepalen hoe lang het rentepercentage vast moet staan; * zélf bepalen wanneer de rente moet worden uitbetaald; * tóch aan m'n geld kunnen komen; * met ten minste f 10.000,--beginnen. Dit alles kunt u zélf naar eigen wens combineren in het nieuwe NMB Maatwerk Sparen. Als u nu zegt "Ja, ik wil meer informatie", dan kunt u £"*"%._ natuurlijk even binnenlopen bij het UO6-0222275 NMB kantoor van uw keuze. In een -"/•////",'°X persoonlijk adviesgesprek vertellen , wij u graag alles over de voordelen van NMB Maatwerk Sparen. Meer informatie kunt u ook krijgen door ons gratis te bellen 06-0222275 (maandag t/m vrijdag van 9.00 tot 21.00 uur) of door de coupon aan ons op te sturen. NMB Maatwerk Sparen. Alle vrijheid en tóch een hoge rente. rr~~7 1 In ik wil meer weten over NMB 1 Jt*) Maatwerk Sparen. > Stuurt u mij uw informatiepakket toe. Naam: m/v Adres: Postcode/Plaats: Telefoon: '. In gesloten envelop zonder postzegel sturen aan: NMB Bank Afdeling Sparen, A^-S^ l /PR IV DD 03.16 NMB BANK Antwoordnummer 5, 1000 pa Amsterdam De NMB denkt met u mee. I I --- BUITENLAND Irak wil met politieke hervormingen uit isolement komen Saddam staat bevoegdheden gedeeltelijk af aan kabinet BAGDAD/WASHINGTON (DPA, AP, Reuter) — De Iraakse president Saddam Hussein heeft een deel van zijn macht afgestaan ten gunste van het kabinet. Het officiële Iraakse persbureau INA heeft dit dinsdag gemeld. Volgens het persbureau heeft de Revolutionaire Commandoraad, de hoogste beleidsinstantie in Irak die werd voorgezeten door Saddam, besloten een 22 jaar oud decreet in te trekken dat de macht van de regering overhevelde naar Saddam Hussein. INA meldde niet welke bevoegdheden Saddam afstaat. Saddam is behalve president en voorzitter van de Revolutionaire Commandoraad, ook leider van de regerende Baath-partij. In deze functies domineerde hij de regering volledig. Veel waarnemers geloven dat de voorgestelde veranderingen alleen bedoeld zijn om te suggereren dat Irak een zekere mate van democratie wil invoeren. Bagdad hoopt zo de opheffing van de VN-sancties te bewerkstelligen en een einde te maken aan het internationale isolement. Ook de gesprekken van het Iraaks bewind met Koerdische leiders over autonomie worden hiermee in verband gebracht. Iraakse en Koerdische leiders toonden zich dinsdag tevreden over de voortgang van de onderhandelingen in Bagdad. „De gesprekken ontwikkelen zich in positieve zin", verklaarde een Koerdische balling in Londen die contacten onderhoudt met Koerden in noord-Irak. Volgens deze bron probeert de leider van de Koerdische delegatie, Jalal Talabani, zelfbestuur te verwerkelijken in een democratisch bestuurd Irak. De onderhandelingen van de Koerden met het bewind-Saddam heeft de woede gewekt van de Iraakse shi'itische oppositie. In de Noordiraakse stad Zakho, op ongeveer vijftien kilometer van de Turkse grens, bevinden zich nog steeds Iraakse militairen, hoewel de Amerikanen de Irakezen te verstaan hebben gegeven zich minstens dertig kilometer terug te trekken. De geallieerden bouwen in en om Zakho vluchtelingenkampen voor de Koerden in Turkije en het grensgebied. Ter waarschuwing aan het adres van deze troepen niet tussenbeide te komen bij de bouw van de kampen, vaart het vliegdekschip Theodore Roosevelt en de met geleide raketten uitgeruste kruiser Richmond K. Turner van de Rode Zee naar het oosten van de Middellandse Zee. Daar zullen zij zich voegen bij de al aanwezige schepen van de Zesde Vloot. Met hetzelfde doel stuurt de Britse regering een artillerie-regiment naar noord-Irak om de kampen te beschermen. Irak is fel gekant tegen de bouw door Amerikaanse, Britse, Canadese, Franse en Nederlandse militairen van vluchtelingenkampen in het noorden. Het land heeft gisteren de VN officieel verzocht ze over te nemen. Bagdad noemt het opzetten van de kampen „een niet te rechtvaardigen en ongegronde aanval op de soevereiniteit van Irak". Ook Spanje, Noorwegen en Duitsland sturen militairen naar noord-Irak voor hulp aan de koerden. De laatste twee landen doen dit ondanks een artikel in hun grondwet dat militaire operaties buiten het NAVO-grondgebied verbiedt. Bondskanselier Kohl zei dat deze bepaling niet van toepassing is, omdat het gaat om een „puur humanitaire zaak". --- Minister Baker reist onverwacht naar Sovjet-Unie DAMASCUS/WASHINGTON (DPA, Reuter) — De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken James Baker heeft zijn bezoek aan Israël, dat vandaag op het programma stond, onverwacht uitgesteld. In plaats daarvan reist hij naar het stadje Kislovodsk in de Kaukasus, waar hij donderdag zijn Sovjet-collega Bessmertnych ontmoet. Gespreksonderwerpen: de regionale vredesconferentie in het Midden-Oosten en „hoogstwaarschijnlijk" een top tussen Gorbatsjov en Bush. Op de bekendmaking volgden speculaties dat Baker voortgang boekt tijdens zijn derde vredesreis door het Midden- Oosten in zes weken. Baker zelf liet zich daarover gisteren, na negen uur durende gesprekken met de Syrische president Assad, niet uit. Gevraagd of hij enige vooruitgang heeft geboekt in het onderhoud met Assad, wiens medewerking van doorslaggevend belang is voor het slagen van zijn vredesmissie, zei de Amerikaanse minister: „Ik hoop van wel." Meer wilde hij niet zeggen. Syrië wil dat Israël de VN-resoluties nakomt en zich terugtrekt uit de bezette gebieden, waaronder de in 1967 op Syrië veroverde Golan-hoogte. Ook wil Damascus dat de VS en de Sovjet-Unie deelnemen aan een vredesconferentie voor het Midden-Oosten. In Tunis werd bekend gemaakt dat met het oog op de ontmoeting Baker-Bessmertnych drie hoge PLO-functionarissen naar Moskou zijn vertrokken met een boodschap Yasser Arafat. Het Witte Huis ontkende dinsdag overigens dat Moskou en Washington overeenstemming hebben bereikt over een datum voor de Sovjet-Amerikaanse top. Sovj et-functionarissen zeiden dinsdag dat Gorbatsjov en Bush elkaar begin juni in Moskou zouden ontmoeten. Wel zei woordvoerder Fitzwater dat Baker de kwestie van de topconferentie „hoogstwaarschijnlijk" aan de orde zal stellen tijdens zijn gesprek met Bessmertnych. Moskou en Washington kwamen in januari overeen de oorspronkelijk voor februari vastgestelde topontmoeting te verschuiven naar eind juni. Het uitstel hield verband met de Golfoorlog. Washington stelde vorige week echter de uitvoering van het verdrag over de beperking van de conventionele strijdkrachten (CFE) als voorwaarde voor doorgang van de topconferentie. Het CFE-verdrag werd in november in Parijs getekend door Bush, Gorbatsjov en de leiders van 21 landen. Het verdrag is echter nooit uitgevoerd als gevolg van een geschil over de poging van Moskou het verdrag te omzeilen. Het Kremlin probeert 3.700 tanks, pantservoertuigen en artilleriestukken te redden door drie legereenheden onder te brengen bij de marine en de kustverdediging. --- Mémoires Janka schrijft in zijn mémoires: „Voor mij bestond geen twijfel dat Harich deze reis maakte met toestemming van Walter Ulbricht of Kurt Hager en van de Russische ambassadeur Poesjkin." Al in het voorjaar 1956, kort na het uitbreken van de Hongaarse opstand, had Poesjkin contact gezocht met Harich en ook toen had Harich advies ingewonnen bij zijn collega's van de Aufbau-uitgeverij. Daaruit zou Janka hebben afgeleid dat Harich al Jarenlang een KGB-agent" was geweest. Walter Janka bestrijdt Wolfgang Harich voornamelijk met zijn boeken, Harich zoekt, de confrontatie in Oostberlijnse zalen en zaaltjes. Gisteren in de gerechtszaal van het Landgericht, eerder onder andere in de Club van Berlijn van de voormalige Kulturbund. „Was laster niet hét strijdmiddel van de stalinistische politiek?" attaqueert hij Janka. Harich vindt de beschuldiging dat hij KGB-agent was „bespottelijk". Volgens hem leed hij begin jaren vijftig „licht aan grootheidswaanzin". Als Janka hem indertijd had toegeroepen: „Stop ermee, we gaan ons ongeluk tegemoet!" had Harich zijn gefilosofeer over „een eigen Duitse weg naar het socialisme" onmiddellijk gestaakt. Maar volgens Harich had Janka hem juist aangemoedigd en hem geadviseerd met Sovjet-ambassadeur Poesjkin over zijn ideeën te praten en vooral niet te vergeten bij Poesjkin aan te dringen op het vervangen van Walter Ulbricht door Paul Merker of Franz Dahlem, vooraanstaande SED-ers. Harich ontkent Walter Janka verraden te hebben. Harich: „Toen ik gearresteerd werd, wist de Stasi alles al." De Aufbau-uitgeverij was al sinds voorjaar 1956 mikpunt van de Stasi. De Oostduitse filosoof benadrukt dat hij in zijn getuigenis 48 ontlastende verklaringen voor Janka heeft afgegeven. Thans klaagt Harich dat hij langer onder het stalinisme heeft geleden dan Janka. Het onrecht dat hem is aangedaan, is niet goedgemaakt, want nog steeds geldt tegen hem een beroepsverbod. Hij mag aan de Berlijnse Humboldt-universiteit niet werken. ---