ADVERTENTIE VANVOLVO NAAR VIJFHUIZEN F 0,90 PER MINUUT. ■■■■■MnMH___H_ana_R!HHa Tussen Volvo enVijfhuizen kun je plannen uiteenzetten, besluiten bespreken, kortom, doorgaan met je werk. En toch kost bellen in de auto maar f 0,90 per minuut.* In de avonduren en in het weekend is het zelfs nog minder: m^ic-«06-0106 f 0,60 per minuut.' Meer weten? Hel gratis: / BELLEN IN DE AUTO IS GOEDKOPER DAN JE DENKT. 'Ml I UITZONDERING VAN A 11 NNI T I --- ADVERTENTIE VAN CASTRICUM NAAR CITROEN F 0,90 PER MINUUT. Tussen Castricum en Citroen kun je een telefoontje krijgen dat een afspraak is verschoven, horen hoe laat je wordt verwacht, kortom, doorgaan met je werk. lm toch kost bellen in de auto maar f 0,90 per minuut.* In de avonduren en in het weekend is het zelfs noe minder: fimmih f' 0,60 per minuut.' Meer weten? Bel gratis: 06-0106. v„ / BELLEN IN DE AUTO IS GOEDKOPER DAN JE DENKT. '-'[ r UITZONDERING VAN AUTOTELEFOONNLT 1 --- Studiedag moet voorkomen dat treiterijen op school uitgroeien tot ware cultuur Pesten is volgens hulpverleners probleem van hele klas Van onze verslaggever STIEVEN RAMDHARIE DEN HAAG — Op twintie basisscholen in Den Haag hielden de doorgewinterde pestkoppen en hun meelopers zich de afgelopen maanden opvallend rustig. Opmerkingen als „Hé, muts", „Karin, daar moet de schaar in" of „Hé, bruine, ben je weer in de poep gevallen?" waren even niet te horen. Maar op sommige scholen was de adempauze voor de zondebokken in de klas slechts van korte duur. Toen de mooie pestmap van de Riagg was doorgeworsteld en het proefproject was afgelopen, vielen de boosdoeners terug in hun oude, vertrouwde rol. De leraar had het nakijken. De moeite die hij had gedaan om het pes- ten eindelijk bespreekbaar te maken, had in bepaalde gevallen maar weinig opgeleverd. De zwijgende meerderheid in de klas deed weer af en toe of haar neus bloedde. Pedagoog H.Janssen, hulpverlener bij de Haagse Riagg Zuidhage, vindt dat het pestprobleem serieus moet worden genomen, zowel door leraren als leerlingen. Halve maatregelen moeten uit den boze zijn. „Pesten is vooral een probleem in de klas en als je daar iets aan wilt doen, moet je een duidelijk beleid voor ogen hebben. Een klassegesprek af en toe helpt zeker niet, want dat heeft alleen effect op korte termijn." Vandaag komen ze bij elkaar op een studiemiddag in Den Haag —jeugd- leraren, beleidsmakers en schooldirecteuren — om zich te buigen over de pestproblematiek. Ruim vierhonderd belangstellenden meldden zich aan, maar er is slechts plaats voor 125 van hen. Pesten in het onderwijs trekt de laatste jaren steeds meer de aandacht. Volgens sommige schattingen wordt een op de twintig leerlingen gepest op school. Het probleem wordt steeds meer opgemerkt, maar concrete maatregelen ertegen zijn tot op heden niet gepresenteerd, zeker niet in het basisonderwijs. De studiedag, waarop een speciale pestmap wordt gepresenteerd, moet tot een kentering leiden. Het boekwerk, waarvoor al een paar honderd scholen in het land belangstelling hebben getoond, geeft aan wat scholen kunnen doen om de „pestcultuur", vooral op klasniveau, te bestrijden. De ideeën variëren van serieuze groepsgesprekken en toneelvoorstellingen tot onderlinge interviews van kinderen. Een vrij nieuwe aanpak, want tot nu toe stonden vooral de pestkop, de zondebok, de leraar en de ouders centraal. De klas kwam tot nu toe nauwelijks aan bod. Terwijl het juist de leerlingen zijn, zo meent Janssen, die kunnen voorkomen dat het pesten uitgroeit tot een ware cultuur in de klas. Preventief kan er heel wat worden gedaan. „Uit enquêtes blijkt dat 70 procent van de kinderen pesten afkeurt. Maar 80 procent zegt zelf wel eens te pesten. Ze doen het wel, maar ze voelen zich er niet prettig mee. De sfeer in zon klas speelt een grote rol en als je dat kunt veranderen, ben je al een eind op weg." Janssen, een van de schrijvers van de map, nam samen met enkele collega's het initiatief voor de handleiding. Bij ruim 20 procent van de gevallen van jeugdproblemen die bij de Haagse Riaggs binnenkomen, spelen pesterij tj es op school een rol. Uit gesprekken met leraren in de regio, met wie de Riaggs veel contact hebben, werd bovendien duidelijk dat de scholen geen raad wisten met het probleem. De zondebok in bescherming nemen, bemoedigende opmerkingen („Kop op, joh") of een preek voor de klas hadden vaak een averechts effect. „Pesten wordt vaak ook onderschat", zegt psycholoog B. van der Meer, schrijver van het boek De zondebok in de klas. „Leraren doen het wel eens af met: 'Kom nou, daar word je hard van. Het zelfvertrouwen en het zelfbeeld van zon leerling gaan wel naar de knoppen." Een gesprek met de slachtoffers, waarbij de leraar zich in de situatie van de leerling probeert in te leven, heeft volgens de Haagse hulpverleners goede resultaten. De zondebok moet worden bijgebracht hoe hij zich moet opstellen als hij weer wordt gepest. Hij moet „nee" kunnen zeggen of met een antwoord klaarstaan. Veel slachtoffers weten zich geen raad met een situatie, aldus Janssen. Hij noemt het voorbeeld van het jongetje dat van de rest van de klas niet mag meedoen met voetballen. „Vechten helpt niet en je moet ook niet lullig langs de zijlijn wachten tot iemand je vraagt om mee te doen. Vraag het gewoon en als ze je dan nog weigeren, moet je vragen 'Waarom niet?'. Laat niet over je heen lopen." Van der Meer, een van de gastsprekers op de studiedag, is enthousiast over de groepsaanpak die in de map wordt gepropageerd. Als gymleraar in Amsterdam maakte hij zelf mee hoe een leerlinge werd gepest. „Ze kreeg altijd een bal in haar gezicht. Ik ben met de les gestopt en ik heb met de klas gesproken. Thuis werd ik opgebeld door leerlingen die het fijn vonden dat ik het probleem aan de orde had gesteld. Dat meisje werd daarna altijd in bescherming genomen door de klas." --- Museum verwacht weinig problemen bij restauratie schilderijen Beschermplaten veroorzaakten grootste schade aan Van Goghs Van onze verslaggever AMSTERDAM — De schroeven waarmee de beschermplaten aan de achterkant van de doeken zijn vastgezet blijken de grootste boosdoeners te zijn geweest. Hoewel de koppen van de schroeven slechts minimaal uitsteken, hebben die de grootste beschadigingen veroorzaakt op de geroofde schilderijen van Van Gogh., Je kunt je niet voorstellen dat juist de schroeven van de beschermplaten de meeste schade hebben aangebracht." Restauratrice C. Peres van het Van Gogh Museum in Amsterdam legt uit hoe ze de komende weken en maanden tewerk zal gaan. „Het is niet even een kwestie van een penseel pakken en aan de slag gaan. We beginnen met een uitgebreide documentatie van de schade. Het doek wordt nauwkeurig tot op zeer kleine onderdelen gefotografeerd, losse verfdelen worden vastgezet. Deuken in het doek worden naar voren gehaald. Waar het doek is beschadigd, wordt gekeken of we de draden kunnen hechten." Gele en rode stickers op het doek geven de plek aan waar verfdeeltjes zijn verdwenen. Herstellen of laten zoals het nu is, zou de vraag kunnen zijn. „Het zou mij niet zoveel uitmaken om de schade zichtbaar te houden", geeft Peres toe „want de beschadiging is een historisch feit. Maar het karakter van het schilderij en daarmee ook het kijkgenot zijn verstoord. Het gaat om de leesbaarheid van een schilderij." Bovendien, zo legt ze uit, weet niemand meer over een jaar of twintig waardoor die beschadigingen zijn veroorzaakt. „Zonder uitleg zou niemand het meer snappen." Het is mogelijk de doeken voor het blote oog vrijwel onzichtbaar te herstellen. De krassen en deuken zijn duidelijk zichtbaar. Drie geroofde schilderijen staan op ezels opgesteld in de centrale hal van het Van Gogh Museum, nog zonder lijst. Twee ervan, het Stilleven met Bijbel en Korenveld met Kraaien hebben het flink te verduren gehad. Aan een derde doek, De Maaier, is helemaal niets te zien. „Dat klopt", legt Peres later even uit, „want dit schilderij hebben we al weer gerestaureerd". De Bijbel vertoont forse krassen links en boven in het doek. In het midden is een stevige deuk waarneembaar. Het Korenveld heeft rechtsboven een flinke haal gehad. Peres: „De schilderijen zijn van de muur gehaald en vervolgens redelijke vakkundig uit de lijsten gehaald. Daarna zijn ze opgestapeld en in drie zakken vervoerd. Aan de achterkant van alle schilderijen zijn één of twee dunne platen bevestigd, ter bescherming en versteviging van het doek." Juist die protectieplaten hebben krassen en deuken in de doeken veroorzaakt. „De kop van de schroeven heeft zich bij het stapelen in de verflaag van de doeken gedrukt. Bij Het Korenveld is het doek zelfs aan de rechterkant gescheurd. Omdat De Bijbel een donkere achtergrond heeft, zijn de beschadigingen op dit doek het best zichtbaar." De recherche heeft het museum een rond doosje beschikbaar gesteld waarin stukjes van de beschermplaten, zeer kleine brokjes hout en schilfertjes verf van de geroofde doeken liggen. De verfmonsters worden zoveel mogelijk gebruikt voor een analyse van de beschadigde doeken, maar „erg veel heb je hier niet meer aan" stelt Peres vast. „Elke restauratie levert nieuwe informatie op over de schilderijen van Van Gogh. Die informatie is weer bruikbaar voor het Van Gogh-researchproject dat onder leiding staat van de conservator van het museum, L. van Tilborgh. De restauratie van de schilderijen is technisch niet al te moeilijk, verduidelijkt Peres. „Maar het werk heeft een duidelijk ethische kant. Zo zal een doek nooit met echte verf worden overgeschilderd. Er wordt gewoon waterverf gebruikt, om het mogelijk te maken de restauratie eventueel later weer ongedaan te maken. Het ergste op dit moment is dat de taal van de doeken van Van Gogh is verstoord", laat Peres weten. Over de kosten van de restauratie kan de restauratrice nog niets zeggen, evenmin over de duur ervan. „Tijd is heel betrekkelijk. Ik vraag me af hoe relevant het is, hoe lang zoiets gaat duren." Restauratrice C. Peres (zittend) met naast haar een voorlichtster van het Van Gogh Museum. Achter hen de drie beschadigde schilderijen van Van Gogh. Foto wim Ruigrok - de volkskrant --- Wankele afspraken gemaakt over speciaal onderwijs Van onze verslaggever UTRECHT — Aan het einde van de vijfde en extra ingelaste vergaderronde hing er maandagavond tegen middernacht een lichte euforie in het Utrechtse vergadercentrum. De onderwijsorganisaties en staatssecretaris Wallage waren het eens geworden over het afremmen van de groei van het speciaal onderwijs. Op een inderhaast belegde persconferentie lieten beide partijen duidelijk merken hoe verheugd zij waren over de ingeslagen weg: een definitieve vermindering van de groei van het speciaal onderwijs. Het gewone basisonderwijs en het speciaal onderwijs worden gezamenlijk verantwoordelijk voor een betere opvang van kinderen met leer- en gedragsproblemen in het gewone basisonderwijs. Gevolg moet zijn dat er minder kinderen naar het speciaal onderwijs gaan. „Ik ben trots dat we samen een vraagstuk hebben opgelost dat tientallen jaren slechts met eenzijdige stappen van de overheid werd aangepakt", sprak Wallage tevreden. Maar het akkoord is nog helemaal geen akkoord, hoogstens een uiterst wankele afspraak met een reeks zware voorwaarden vooraf. De ondertekening door de onderwijsorganisaties volgt pas als de staatssecretaris het met die organisaties eens is over twee andere netelige kwesties: de schaalvergroting in het basisonderwijs en dreigende bezuinigingen op het Londo-stelsel voor de exploitatiekosten. Bij het eerste knelpunt, het plan om het aantal kleine scholen flink te verminderen, kan Wallage rekenen op stevig verzet. Bij de exploitatiekosten zit de bewindsman met een structureel tekort, dat schommelt tussen de 100 en 150 miljoen gulden per jaar. Dé schoolbesturen hebben hem al laten weten dat ze nu de scholen met een absoluut minimum aan geld in stand moeten houden en niet nog verder kunnen beknibbelen op zaken als onderhoud, schoonmaak en lesmateriaal. --- Optimistisch Wallage is echter als immer optimistisch. In Utrecht zei hij over de schaalvergroting binnen enkele weken een akkoord te verwachten; een oplossing voor de Londo-kwestie zal „over enige maanden" tot stand komen. Dat laatste moet worden geregeld in de onderwijsbegroting, waarvoor de voorbereidingen op het ministerie al gaande zijn. Pas als alle onderdelen van deze „moduleachtige aanpak", zoals Wallage het noemt, zijn afgewerkt, worden de afspraken over het speciaal onderwijs bekrachtigd. Die dus zeer voorlopige afspraken behelzen het volgende: in het schooljaar 1991-1992 wordt een landelijk netwerk van samenwerkingsverbanden tussen scholen voor basisonderwijs en speciaal onderwijs gemaakt. Ongeveer vijftien gewone basisscholen zullen dan in een „zorgplan" afspraken maken met een speciale school over verwijzing van en extra hulp voor kinderen met leerproblemen. Het gaat daarbij alleen om de scholen voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden (lom), het onderwijs voor moeilijk lerende kinderen (mik) en de scholen voor speciaal kleuter onderwijs (iobk). Op zijn beurt geeft de staatssecretaris de basisscholen geld om de benodigde hulp op te zetten voor leerlingen met problemen. Hij heeft daarvoor tot en met 1994 140 miljoen gulden beschikbaar, mits de scholen voor speciaal onderwijs vanaf het schooljaar 1991-1992 de verwachte jaarlijkse groei met ongeveer 1600 leerlingen weten tegen te houden. Komen er wel meer leerlingen in het speciaal onderwijs, dan krijgen de basisscholen minder geld. Al in het regeerakkoord was geld uitgetrokken voor extra groei van het speciaal onderwijs, omdat de Raad van State in 1989 een door ex-staatssecretaris Ginjaar afgekondigde opnamestop in het speciaal onderwijs ongrondwettig verklaarde. Dat geld is dus al gereserveerd. Een tegenvaller is dat de groei dit jaar hoger uitvalt dan in de meerjarenraming was voorzien. Er komen 2500 leerlingen bij in plaats van de verwachte 1600. Daarmee is al iets afgesnoept van het in het regeerakkoord afgesproken budget, waar nu nog 140 miljoen gulden van over is. Wallage belooft de basisscholen in het voorlopige akkoord nog meer. Als het ze lukt het aantal leerlingen in het speciaal onderwijs te laten dalen, mogen ze het geld dat wordt bespaard op het veel duurdere speciaal onderwijs zelf gebruiken voor betere opvang. Het geld zal niet wegvloeien naar de schatkist. Deze aanpak vraagt van de scholen een „inspanningsverplichting" om stabilisatie en later daling van het aantal leerlingen te realiseren. Dwang is er niet, maar wel een valbijl aan het einde. Als de groei in het speciaal onderwijs doorzet, dan komt de staatssecretaris in 1995 met wettelijke maatregelen die de groei in één klap zal stopzetten. „Met de organisaties is afgesproken dat zij dan begrijpen dat de overheid zijn verantwoordelijkheid neemt." Oftewel: als het ministerie ingrijpt, mag er niet worden gemopperd. --- Extra zorg De vraag is nu hoe de individuele scholen op de afspraken van de organisaties zullen reageren. Toen in 1987 duidelijk werd dat er een opnamestop voor het speciaal onderwijs in de lucht hing, werd kort voor die tijd een extra grote groep leerlingen vanuit het basisonderwijs doorverwezen naar het speciaal onderwijs. Te veel scholen hadden toen nog het idee dat ze de extra zorg voor de moeilijk lerende kinderen of leerlingen met gedragsproblemen zelf niet aankonden. Het is zeker nodig dat die situatie verandert. Onzeker is of dat in het korte tijdsbestek tussen 1992 en 1995 lukt. ROBERT SIKKES --- Delfts laboratorium zet datasysteem op over vervuiling Golf Van onze verslaggever AMSTERDAM — Het Waterloopkundig Laboratorium in Delft heeft van de milieu-organisatie van de Verenigde Naties (UNEP) opdracht gekregen een datasysteem op te zetten voor de milieuverontreiniging in en rond de Perzische Golf. De opdracht moet binnen twee maanden zijn afgerond. In het computersysteem worden alle beschikbare gegevens over de milieuverontreiniging opgeslagen. Internationale organisaties hebben de afgelopen maanden al onderzoek gedaan, maar er moeten ook nieuwe metingen worden verricht. Het laboratorium zal zelf de vervuiling in de Perzische Golf bestuderen. De gegevens over de luchtverontreiniging tengevolge van de oliebranden worden verzameld door het Energie Centrum Nederland in Petten. Het Instituut voor Milieuvraagstukken van de Vrije Universiteit in Amsterdam zal de verontreiniging op het land bestuderen. Er zullen ook deskundigen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne aan meewerken. Met de opdracht is een bedrag gemoeid van driehonderdduizend gulden. De gegevens zullen door UNEP worden gebruikt voor het opstellen van een actieplan. --- Maij belooft invalide beter toegankelijk openbaar vervoer Van onze verslaggeefster DEN HAAG — Minister Man v Verkeer wil het openbaar vervoer i gankelijker maken voor gehandiwK ten en ouderen. Ze wil daarvoor g vrij maken door op andere P°?te!L. bezuinigen. De minister heeft dit o dag toegezegd bij de aanbieding van. rapport van de stuurgroep Modi' Gehandicapten en Ouderen, waarm belangenorganisaties van beide g pen zijn vertegenwoordigd. In het advies heeft de vraagd om meer knielbussen, tram \ lage vloeren en aangepast mate voor de rolstoelgebruikers. EvenbuSworden investeringen gevraagd inJ ,( sen en treintaxi, die als aanVU!;capvormen van vervoer voor Sena^„en. ten en ouderen zouden kunnen di Al jaren dringen de Gehandicapt raad, de Stichting Dienstverleners handicapten en de Cosbo (de sameni kende ouderenbonden) bij de °veT aan op betere voorzieningen M bus, trein en metro. Tot dusver Kr s ze weinig gehoor. „_É Maij heeft zich minder onversc» j getoond door over te gaan tot de i ling van de stuurgroep eind vorig J j Deze zomer komt ze met een yo waarin onderdelen van het advies den verwerkt. De stuurgroep vindt dat het open vervoer zo moet worden ingericn gt rolstoelgebruikers en personen di snel kunnen reageren ervan j>e ji> Het overpompen van de acryl i$ is zonder problemen verlopen. kleur-, smaak- en reukloos en hi f enkele seconden dodelijk. gtff ethaan vertoont soortgelijke schappen. Het is nog niet te zeggenij: neer deze stof is gelost, omdat weer op komst is. > ---