DAG IN DAG UIT REDACTIE WIM DE JONG & HENRICO PRINS Maker van poëzie-tientje wil anoniem blijven Van wie zijn de zinnen 'Ik wil dat je in dit leven/naar mij hongert/naar mij verlangt/naar mij smacht'? Waarom zijn ze anoniem in een briefje van tien gulden gedrukt? En wat wordt bedoeld met de regel 'de Verloren Zaak', die elders op dat biljet van mevrouw Dries uit Leiden kon worden aangetroffen? Vorige week woensdag vroegen we op deze plek om een verklaring voor deze anonieme poëtische ontboezemingen, en jawel: menige lezer van deze rubriek waagde een poging. 'Ik denk dat dit briefje van Tien zichzelf de gepragde tekst op de buik heeft geschreven', probeerde Bert Pompe uit Eindhoven. 'Het schijnt vaker voor te komen dat geld naar zich wil laten hongeren, verlangen en smachten. Ik ken het geval van een Honderdje dat dreigde met zelfverscheuring als het niet zou worden bijgevoegd op mijn spaarrekening. Het werd een Verloren Zaak.' 'Dat tientje? We hebben hier te maken met het typische geval van een afleidingsmanoeuvre', wist drs R. Goris te Arnhem. 'Die zogenaamde poëzie, hoe aardig ook, is een truc om de vervalsing ongemerkt te laten. Zo klaar als een klontje. Overigens: zei ik "aardig"? Een bericht van iets onvergelijkelijks als een ongeïdentificeerd ruimtewezen, dat zich van valsemunterij bedient, ik bedoel maar, daar heb ik geen oordeel over. Pragen? Ha!' Gerard LeNéz uit Holwierde stuurde een op de tekst geïnspireerd eigen gedicht dat te lang is om hier af te drukken, en iemand met een onleesbare naam zond een niet ondertekende, Engelstalige tekst in over het fenomeen F-art, vrij vertaald 'de kunst van het schrijven van kleine boodschappen op bankpapier'. Wel interessant hoor: F-art, zo blijkt uit dat verhaal, werd bedacht door een Nederlander, die twee spelregels hanteert. De tekst of tekening moet in het wit van het watermerk staan, maar dat niet helemaal aan het zicht onttrekken. En de biljetkunst mag niet racistisch zijn of getuigen van slechte smaak. Bij het F-art-manifest, dat als een soort kettingbrief door de wereld hoort te gaan, is een kopie gevoegd van reeds bewerkte bankbiljetten. Op een Australische dollar: 'Please come/and hunt mei hunt me doun/wilh your/wet lips/stronger than an arrow'. Op een lers pondbiljet: 'Show me legal tenderness, money only makes a mess. Op een Nederlands briefje van tien: 'Waarom besteed je dit tientje niet aan je moeder, die al je zakgeld betaalde, je kleren kocht en voor je kookte?'. We weten nu ook uit wiens pen de dichtregels echt zijn gevloeid, maar hebben beloofd het geheim van 'de Verloren Zaak' nog niet te verklappen. Medio augustus wil de persoon in kwestie pas toelichten wat het groepsproject onder die titel behelst. Tot die tijd wordt van u niet meer gevraagd dan dat u zich laat prikkelen door meer van dit soort mysterieuze teksten. Ze zullen nog her en der opduiken. Zo maar doen dan? Ludiek, toch? --- Verhalenverzamelbundels UNDELS verhalen van één schrijver verkopen meestal niet geweldig. Romans gaan in principe beter. Toch lezen de mensen best graag korte verhalen, alleen het liefst allerlei schrijvers door elkaar. En er moet een thema zijn: liefde, bevrijding, jonge auteurs, reizen... In een Bruna-winkel en een middelgrote gewone boekhandel geneusd. Een half uur lang titels genoteerd van verhalenverzamelbundels. Kroegtijgeren -De leukste verhalen uit de kroeg, Opwindende trucjes - De mooiste verhalen van, Met liefde - De mooiste liefdesverhalen, Achterkanten -Billen in woord en beeld, Goed gebundeld 1994, Spannend gebundeld 1994 - Verhalen van topauteurs van nu, Vrij reizen, Sterke verhalen: verzonnen reizen, Vrouwentroost - Hartverwarmende verhalen en gedichten, Rusteloze vrouwen '95, Onder onze ogen - Verhalen over de oorlog, Eindelijk vrij! - De bevrijdingsdagen van, Goed gebundeld 1995, Voorkanten -Borsten in woord en beeld, Beregoed!, Een moeder uit duizenden, Kinderen, Oorlog, Van Dattum, Tjantik Indonesia, La Douce France, Io Vivat, Ik wil een paard! 'Meneer, kan ik u helpen?' 'Ja, ik zoek iets voor iemand die graag leest.' 'Weet u ook wat hij of zij leest?' 'Niet precies.' 'Is het een volwassene? Op het moment loopt Ademloos heel goed. En Opwindende trucjes is al aan de zesde druk toe.' 'Zon volwassene is het niet. Eigenlijk weet ik helemaal niets van hem af, ik mag alleen elk jaar op zijn verjaardag komen.' 'Aha, wat heeft u vorig jaar gegeven, als ik het vragen mag?' 'Goed gebundeld 1994.' 'Kijk es aan. Nu komen we ergens. En?' 'Hij was er wel blij mee geloof ik.' 'Dat kan ik me voorstellen. Een bundel van Meulenhoff, een uitstekende uitgeverij! En Goed gebundeld 1995 is nog beter. Het staat derde in de Bruna Top-10!' 'En Goed gebundeld 1994 is nu afgeprijsd zag ik.' 'Ja. Maar dat heeft uw kennis al. Daar kunt u niet weer mee aankomen, neem ik toch aan?' Geblader. 'U ziet meneer: de schrijvers staan alfabetisch achter elkaar. Dat is in de meeste verzamelbundels zo. Anders krijgen ze onderling ruzie. En het is ook wel overzichtelijk, vindt u niet?' 'Maar passen die verhalen dan zomaar achter elkaar? Marga Minco na Ischa Meijer.., ik weet het niet... en dan weer Ellen Ombre.' 'Stuk voor stuk uitstekende schrijvers. Meulenhoff is een eersteklas uitgeverij, die selecteert dat prima.' 'Een beetje een liefdeloze letter.' 'Een neutrale letter zou ik zeggen.' 'Geen mooi papier.' 'Ja, het is geen düür boek: 12,90. Kijk es meneer, we zijn een boekwinkel, geen parfumerie of juweliers. Ik heb ook niet alle tijd, kijkt u rustig voor uzelf nog even rond hè? Mevrouw... krantje...' Dat schrijvers zich in zulke bundels laten bijeendrijven, dat kan ik begrijpen. Gelezen worden is sowieso het hoogste, elke auteur hoopt dat het werkt als reclame voor het eigen produkt, en het levert een paar honderd gulden op. Dat uitgevers het spul uitgeven snap ik ook: waar een markt is, is een boek. Maar waarom kopen mensen dit alfabetisch/ thematische gooi- en smijtwerk, terwijl op de plank ernaast van dezelfde auteurs echte boeken staan? Het lijkt slim: je krijgt veel verschillende, over hetzelfde, voor weinig geld. Maar het is dom: thuis blijkt het weer van alles niks te zijn. Tormus Oosterhoff --- lezer Het PAROOL Naam: Dan Cohen (41) Beroep: psychiater te Amsterdam Leest: Het Parool, 10 jaar abonnee Oplage: 102.500 'Ik raakte uitgekeken op het Handelsblad, maar wilde wel een avondkrant. Toen heb ik een proefabonnement op Het Parool genomen. Het beviel me wel. Het Parool is onbevangener dan het Handelsblad, heeft minder het oog op Den Haag. Niet altijd de nuance, maar ook niet de rancune en het gezonde gevoel van iedereen, zoals in De Telegraaf. Beleidsmakers krijgen in Het Parool niet zo de kans om lange stukken te schrijven. In het Handelsblad zie je dat wel. Mensen die het een en ander gestudeerd hebben in Leiden en dan bij NRC terechtkomen. Dat ligt dicht bij elkaar. Leiden-Den Haag-NRC. 'Het Parool komt uit een opstandig nest. Met mijn achtergrond is dat wel prettig. Vijftig jaar na de bevrijding wordt de bevrijdingskrant nu gedrukt door De Telegraaf. In Het Parool werd de vraag gesteld waarom die nou juist gedrukt moet worden door de krant die na de oorlog verboden werd. In het Handelsblad kun je die vraag niet stellen, want dat was ook behoorlijk fout. Laatst had Het Parool op de voorpagina een artikel over Duitse deserteurs in de Tweede Wereldoorlog -of die een pensioen moesten hebben. Dat voorstel was afgestemd in het Duitse parlement, want dat was een slag in het gezicht van de Duitsers die hun land hadden gediend. Dat zijn allemaal SS'ers met een pensioen! Zo'n opening past in de traditie van Het Parool. 'Ze zijn vlot met interessante dingen. Zo hadden ze een interview met een hoogleraar uit Leiden die gedichten had vertaald van Horatius of zo. Het boek moest nog verschijnen. Een half jaar later staat zo iemand plotseling in de belangstelling. Met de IRT-affaire was het heel duidelijk. Dan vroeg iemand op een etentje: "Zeg, heb je gelezen dat..." En dan hoopte ik een nieuwtje te horen, maar in Het Parool woedde dat dan al weken. 'Bart Tromp vind ik heel goed. Waarom? Hij heeft altijd gelijk. Haha! Hij heeft serieuze onderwerpen die ik nergens anders lees. een scherp analytisch vermogen en hij is erudiet. Geen borrelpraat, zoals zo veel columnisten. Sandberg heeft ook een column, maar daar vind ik niet veel aan. Ik doe bij hem nooit een inzicht op. Op Karel van het Reve ben ik een beetje uitgekeken na twintig jaar. Ik lees hem nooit. Bart Middelburg wel. Ik heb het idee dat hij met de verslaggeving van de georganiseerde misdaad in Nederland begonnen is. 'Ik lees de krant om zeven uur 's avonds en doe er drie kwartier over. Eerst blader ik 'm door en dan lees ik 'm van achteren naar voren. De voorpagina vergeet ik zo wel eens. Buitenlands nieuws interesseert me het meest. 'Politieke schandalen vind ik leuk, zoals met die Claes. En Amsterdams nieuws. Dat mis ik in andere kranten. Als ik ergens naar toe ga, probeer ik altijd Het Parool te kopen. Toen ik nog in Leiden werkte, kocht ik Het Parool op het station terwijl hij thuis op de mat lag. In mei gaan we een weekje naar Cadzand. Ik weet niet of Het Parool daar te koop is, maar ik zal het zeker proberen. 'De ingez'onden brieven zijn wel gezellig. Het zijn altijd eigenwijze mensen die die rubriek vullen. Ik heb zelf een keer een ingezonden brief gestuurd over de PLO en het Midden-Oosten en toen kreeg ik te horen dat die te lang was. Ik vond dat er wel meer lange brieven in stonden, dus ik dacht, ik kan er ook wel een tegenaan gooien, maar zo ligt het kennelijk niet. 'Peter van Straaten wisselt erg. Soms is hij een beetje oudbakken. Het is geen Vader & Zoon meer. Veel prostitutie, dat weet ik nou wel. Misschien is het nostalgie. Ik vond Jaap Vegter in Vrij Nederland tien jaar geleden ook veel beter.' Moniek de Blij --- MEDIA VANDAAG DOOR ELLEN VAN DEN BOOMGAARD d, blikt samen met oud-Aja- C "y Rep terug op de voetiiM ax teBen Bayern itoi ■' eerder een reportage geluidswallen. In Nederland is j "J 350 kilometer van aanwezig. 07.29 uur. rt }:in Taal is in gesprek mét Loi f itsü ?n' bedenkster van de mini- i!e.s Nederlands voor Chinezen ] j ""S kort twee keer per week :,r, radio te horen is. Zij vertelt onverwachte succes van de llijljt er> de behoefte die er aan lhn te bestaan. Radio 5, üuur. . "Hor, 'Izijn TWEE Fnts Spits ontvangt \ j Pr°gramma journalist René S ver Lee. reportage-redacteur Üj,, set Brabants Dagblad. Voor V arie Verhalen van de onder- W ö" e samenleving krijgt hij Prijs J*8 Gouden Pennetje, een W-n°.or J°ng journalistiek talent. 0 2> 12.00 uur. \^ Vv rdenkt programmamaker Ht ?ergeijk- Voor de NCRV h\ !,™ï programma's over to- K^ter en cabaret- Later irjJLl* hij Volgspot, een nachtpro: ar o i over de theaterwereld. Vier r 4!- d.en maakte Van Bergeijk % | ",arige leeftijd een eind aan s. Ven- Collega's, vrienden en familieleden halen herinneringen op en staan stil bij de vraag waarom zijn leven zo dramatisch eindigde. Radio 5, 13.08 uur. dingen die gebeuren gaat in op de toekomst van de Koerden. Het Koerdische vraagstuk staat nu in de belangstelling, door de oprichting van het Koerdisch parlement in Den Haag en de negatieve reactie hierop door Turkije. Radio 1, 14.00 uur. anno joosten constateert dat de PvdA moeite heeft jongeren te binden. De politieke partij ging daarom te rade bij de EO, die hier betere resultaten weet te bereiken. Een gesprek met Sharon Dijksma (PvdA) en Wïm de Knijff (EO). Verder wordt ingegaan op vragen als: hoeveel creditcards heeft een mens nodig en hoe wordt er in de toekomst gekookt. Nederland 3, 20.20 uur. kenmerk spreekt met dienstweigeraars. In Duitsland zijn mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog uit het Duitse leger deserteerden, nog steeds niet gerehabiliteerd. In Nederland hebben zij die weigerden te vechten tijdens de politionele acties in Indonesië geen eerherstel gekregen. De positie van dienstweigeraars is weer actueel, in de oorlog in het voormalig Joegoslavië, vindt Kenmerk. Verder aandacht voor de Ruandese vrouwen die nu de kinderen van hun beulen baren. Vorig jaar werden tijdens de geweldsexplosie van Hutu's tegen Tutsi's veel vrouwen verkracht. Nederland 1, 20.31 uur. panorama Reportage over de toepassingen van de digitale snelweg in België. BRTN 1, 20.45 uur. russian wonderland Portretten van zakenman en politicus Mark Goryachev, twee zusters en hun strijd om te overleven en de moeder van een soldaat in Tsjetsjenië. BBC 2, 21.00 uur. HET LAATSTE GLAS MELK is een tV-Spel geschreven door Eli Asser en gebaseerd op zijn ervaringen tijdens de oorlog als verpleger in Het Apeldoornse Bosch, een inrichting voor joodse geesteszieken. In de nacht van 20 op 21 januari 1943 is het gesticht omsingeld met Nederlandse marectiaussee. De volgende dag begint de deportatie door de Duitse SS. De patiënten hebben geen keus, de verplegers wel: Vluchten of meegaan met de patiënten. De jonge verpleger Matthieu blijft. De schizofrene patiënt Aaron probeert hem over te halen te vluchten. Aaron weigert het glas melk dat Matthieu voor hem haalt. Volgens traditie is dat aan de stervenden voorbehouden. 'Onzinnig', vindt hij. Als je sterft, krijg je een glas melk, maar als je hemel en aarde beweegt om in leven te blijven, kun je verrekken van de honger.' Volgens Eli Asser kloppen de details met de werkelijkheid, maar zijn de relaties tussen de hoofdpersonen verzonnen. 'Het verhaal is niet de werkelijkheid, maar wel de waarheid. Het is niet precies zo gebeurd, maar wel zo geweest.' Nederland 1, 21.05 uur. spielen die wissenschaftler gott? Documentaire over de ethiek van de biotechnologie en de houding van de christelijke kerken ten aanzien van dit fenomeen. Duitsland 1, 23.00 uur. de toekomst is in gesprek met Paul Fentener van Vlissingen, presidentdirecteur van SHV Holdings NV, een onderneming met 35 duizend werknemers en een jaaromzet van 22 miljard. Een gesprek over de lange traditie van ondernemerschap binnen zijn familie, de kunst van het ondernemen en zijn filosofische en spirituele inspiratiebronnen. iVederland 1, 23.16 uur. \k Vreenegoor en Dirk Zeelen- Ity j "et laatste glas melk. Neder' «1.05 UUr. FOTO KIPPA --- Bevrijdingskrant De Telegraaf betreurd Sifj terdamse gemeenteraad be- Vj et dat het Nationaal 4en VhtChmité De Teleëraaf de °P- "eeft gegeven een krant te n t6r herdenking van de be\J" De raad vindt dat het cosland Parool> Tr(>uw en Vrij Ne- e*e l. ad moeten benaderen. Vts u nten zijn uit het verzet \ r|eek°men. De Telegraaf is een kranten die vanwege hun \i eJ ln de oorlog in de jaren Er „j 'S 6 tijd werden verboden. Vaf Woensdag geen discussie *Sk pan 'let aannemen van de Sdat kele raadsleden bekenden Ze net wisten waarvoor ze Mvje!,n gestemd. Zij volgden het y/^van hun partijgenoten. Toch vindt GroenLinks-raadslid F. Kohier de motie een belangrijk politiek gebaar. 'Het 4 en 5 mei comité heeft een historische blunder gemaakt. Het is smakeloos om net te doen of er niks is gebeurd.' Bij de fracties zijn volgens hem veel klachten binnengekomen over de keuze voor De Telegraaf. De Telegraaf liet tijdens de raadsvergadering een stapel vers gedrukte herdenkingskranten bezorgen. Volgens het 4 en 5 mei comité is er een vergissing in het spel. 'Het is een festivalkrant, een informatief bulletin over de diverse activiteiten. De krant gaat niet over de oorlog of over bevrijden en herdenken.' --- Ook heavy metal houdt de jeugd van de straat !vTrr~~ '■ Npri lichtheid van heavy me- 3, 23.25 uur. o!nuziekstroming die zich de %alsh Jaren zo wijd heeft ver- sPe heevy metal. Subgenres als Nied ath- en blackmetal ken- Sig v6r vn e'gen fanatieke aanailerü r de niet-ingewiJden bliJft Sis Cg al gewoon teringherrie, of f'en vn moeder die zoonlief komt 'l'^öe;!1 cor>eert, opmerkt in de t vitiri eid van heavy metal: Wn X te hard- en vind de Nerj H°k vaak niet leuk-' Het ?fi A.nt * haar zoon bezoekt is P°morlïa, en de teksten r* sp de zanger 'necrofilisch, % fa~* "iet ln'ken en alles. Het Hij tentasieteksten, 'haast hij zich r heZf 88?n'want sex met ri n een ervaring meea °Pomorfia is een van de Ne% i„ Se metal-bands die te zien De licht- Som metal die de VARA t ct-reri uitzendt- De door Imf filrr, |facteur Hans Polak gemaak°cht "eeft als ondertitel Een zoeky een vrouwelijke fan, o 1 een i azen van een metallabel, ares aan het Koninklijk Oorrj at°rium komen aan het 1p iek 6n 'everen commentaar op s'ial oan groepen als Altar, Ce-s>eason en Crusade For Christ. Altar maakt volgens zanger Edwin Kelder metal met anti-religieuze teksten. Hun cd heet Youth against christ, en blijkt autobigrafisch. Kelders broer is godsdienstleraar en zat ooit bij de Youth For Christ-beweging, hij ontmoette daar een vrouw, kreeg vier kinderen en weg was zijn vrouw. Aardig is het beeld waarin een groepje jongens en meisjes, dat onder de naam Eindhovens Studenten Headbangfront bij elkaar zit, fotokopieën van Altars teksten bestudeert. Na enig close reading, luidt de conclusie dat Altars teksten niet satanisch maar anti-christelijk zijn te noemen. Het groepje zit erbij als' serieuze bijbelexegeten, en serieus is eigenlijk iedereen in de film. Jongerenwerker Jacob van Andel waarschuwt enkele bezoekers van een Drentse jeugdsoos voor de gevaren van Altars negatieve teksten. Hij doet dat na een optreden van René van Ginkel, die liedjes zingt met regels als Jesus loves you. Het wordt duidelijk dat een groep als Altar, in een plaatsje als het Drentse Hardenberg, nog heel wat weerstand oproept. Maar meer vanwege de inhoud van hun teksten dan omdat de muziek agressie zou opwekken. 'Ik kan er weer tegenaan, en hoef geen bushaltes meer te slopen', zegt een afgepeigerde bassist Nils Vos na een optreden van Altar. Muziek als uitlaatklep en manier om jezelf van de rest te onderscheiden. Wat dat betreft is het met heavy metal hetzelfde als met alle andere popmuziek: het houdt de jeugd van de straat. Dr Wim van Noort, een metal-fan die aan de Rijks Universiteit Leiden sociologie van de popmuziek doceert, wijst op het jeugdige en onschuldige aspect van de muziek. 'Er zijn weing fans van boven de 24 jaar; dan krijgen ze een gezin en een mooi huis, en dan gaan ze zich met andere dingen bezighouden.' Intussen maken ze het voor de 'zingende schoolmeester' Fred Pieters onmogelijk om met zijn overigens behoorlijk gedateeerde rock nog aan de bak te komen als muzikant. Want 'er zijn in Nederland tachtigduizend van die bandjes waarvan er velen onder de prijs spelen, zij verpesten de markt. Gijsbert Kamer De heavy metal-band Altar, FOTO VARA --- FILMS OP TV DOOR HUIB STAM smith! (Michael O'Herlihy, 1969). Disney-film over een van moord verdachte indiaan en een boer die hem helpt. Duitsland 1, 14.20 uur, tweetalige uitzending. charroi (Charles Marquis Warren, 1969). Boef Elvis Presley probeert zijn leven te beteren. Matig vehicle voor de ster met weinig muziek bovendien. BBC 1, 15.15 uur. jeux interdits (René Clément, 1952). Kinderen verwerken op een bizarre manier de waanzin van de oorlog. Beroemd, geraffineerd antioorlogsdrama met Brigitte Fossey. TV 5, 20.00 uur, Frans ondertiteld. ★ head office (Ken Finkleman, 1986). De onnozele zoon van een senator leert in deze komedie op harde wijze de mores van het Amerikaanse bedrijfsleven. Met Judge Reinhold en Eddie Albert. Nederland 2, 21.20 uur. macbeth (Roman Polanski, 1971). Prachtige en realistische, maar wel nagesynchroniseerde versie van Shakespeares stuk. Met Jon Finch en Francesca Annis. Duitsland 2, 00.15 uur. * the good wife (Ken Cameron, 1987). Jonge Australische vrouw hoopt dat het huwelijk haar aanzien en geluk zal brengen. Met Rachel Ward en Sam Neill. BBC 1, 00.20 uur. the bells are ringing (Vincente Minnelli, 1960). Telefoniste ontfermt zich over een schrijver, die helemaal niet zo zielig blijkt te zijn. Musical met Judy Holliday en Dean Martin. Duitsland 1, 00.50 uur. Films met een * worden speciaal aanbevolen. Films op Duitsland zijn nagesynchroniseerd, tenzij anders vermeld. --- Theo van Gogh vervolgt gesprekken op SBS 6 Van onze verslaggeefster AMSTERDAM Er komen geen fijne gesprekken meer met Theo van Gogh op RTL 5. Het programma Een prettig gesprek verhuist zeer waarschijnlijk naar het nieuwe commerciële station SBS 6, dat eind augustus ïn Nederland gaat uitzenden. Van Gogh heeft alle vertrouwen in algemeen directeur Fons van Westerloo, die al eerder van RTL 5 overstapte naar het Scandinavische station. Volgens René van Praag, producent van Van Gogh, is de toekomst van RTL 5 vaag. --- De X-factor van het Nederlandse fotomodel 'Een meisje is een ruw produkt dat geschikt gemaakt moet worden voor de markt, als een diamant die geslepen moet worden.' Aldus Stephane Pescimoro in Elle Topmodel, kroniek van het boeiende leven der topmodellen. Deze directeur van de afdeling 'New Faces' van Elite, het meest prestigieuze modellenbureau ter wereld, windt er geen doekjes om: een mooie meid is handel. En mooie meiden worden niet geboren maar gemaakt. Door Elite. Modellenbureau Factory in Amsterdam wordt de 24ste Elite-vestiging in de wereld. Marina Musch, voormalig model en eigenares van Factory, kon dit voorjaar, na maanden van keihard onderhandelen, eindelijk haar levenswerk verzilveren. Op haar voorwaarden. De helft van de aandelen in Factory ruilde ze om voor een bedrag waar een mens heel erg vrolijk van wordt. Door de fusie beschikt Factory nu over een netwerk van bureaus die de Hollandse waar' wereldwijd aan de man gaan brengen. En natuurlijk telt ook de status. Elite is de Mercedes onder de modellenbureaus. Alle topmodellen werken er; Cindy Crawford, Naomi Campbell, Linda Evangelista en al die andere meisjes die supersterren werden dank zij de geoliede marketingmachine van Élite. Ze zijn nu ook een beetje van ons. Met de synergie tussen Factory en Elite zit het volgens Marina Musch wel goed. 'Wij staan bekend als een typisch moederbureau, net als Elite. Dat betekent dat we zelf op zoek gaan naar nieuwe talenten, die we in een jaar tijd helemaal klaarstomen. We investeren veel in meisjes die we echt zien zitten. Met de eerste foto's, een bezoekje aan de tandarts en de dermatoloog als het nodig is, ben je al gauw tien- tot twintigduizend gulden verder. Daarna sturen we ze naar het buitenland. De eerste keer reist er altijd iemand van het bureau mee. Dat moet wel, anders staat een ander bureau haar op het vliegveld op te wachten en ben je haar kwijt. Het is een keihard.' Met een diepe zucht: 'Je moet een hele harde zakelijke tante zijn; de slechtheid in jezelf naar boven halen.' Nog een aardige kwalificatie van Elite: het Ajax onder de modellenbureaus. Elite spendeert een miljoen dollar per jaar aan scouting. Het werkterrein schuift steeds verder op. Oost-Europa en Moskou zijn al grondig uitgekamd, tegenwoordig is Siberië een bron van nieuwe gezichten. Marina Musch doet het in Nederland allemaal zelf. 'We krijgen hier veel brieven, vijftig tot honderd per week. Maar als we daarvan tien nieuwe gezichten per jaar overhouden, mag ik van geluk spreken. In de zomer ga ik vaak kijken op schoolpleinen in de provincie. Ik zoek meisjes van zestien, zeventien jaar. Op die leeftijd moet je beginnen. Je krijgt er een zintuig voor, het Oog. Eileen Ford, de legendarische modellen-makelaar uit New Vork, had het altijd over de K-factor. 'Als een meisje binnenkomt zie ik meteen of ze het heeft. Aan bepaalde regelmatigheid in het gezicht, volle lippen, het lichaam. Maar daarmee ben je er nog maar voor de helft. Ze moet een goede houding hebben, alert zijn, en vooral niet dom. Er is tegenwoordig zo veel keus. Als je heel mooi bent maar geen persoonlijkheid hebt, krijg je wel werk, maar je komt nooit in de top.' Modellen maken is een mannenberoep. Samen met het hoofd van de Elitevestiging in Londen is Marina Musch de enige vrouw in het gezelschap van bureaubazen. 'Je hebt natuurlijk de alledaagse vooroordelen. De grote heren in de modewereld die denken dat je dit werk voor je hobby doet. Bij het beoordelen van modellen zie ik geen verschil. Ik kijk naar de meisjes met een mannenblik, ik zie mooie sexy vormen. Alleen bij die armoedige gru«ge-meiden zag ik het niet. Ik heb er wel even aan meegedaan vanwege de vraag. Maar zon Kate Moss ziet er niet uit. Ze zal wel een of andere aantrekkingskracht hebben op mannen, maar die ontgaat me.' Wat heeft Nederland de wereld te bieden, wat modellen betreft? Marina Musch: 'We zijn ontzettend veelzijdig, omdat we hier zo veel verschillende culturen bij elkaar hebben. Je ziet hier alle variaties in huidskleur en gezichtstype. Van donker tot koffiebruin tot Aziatisch. En allemaal lang. Bovendien zijn Nederlandse meisjes nuchter. Makkelijk om mee te werken, in tegenstelling tot veel buitenlandse modellen.' Bart van Oosterhout FOTO MARC DE GROOT FOTO GILLES BENSIMON FOTO MICHAEL WRAY I ---