Een Filosofietje Koen Koch MINISTER Van Mierlo wil de enclave Gorazde behouden, zo heeft hij ons via een WgtraaBgesprek voor RTL 4 laten heil""11 Niet omdat de VN deze on- Uita >Pek tot 'veilig. gebied' hebben Plichoepen en Wl' dus een dure bes h ne°ben om de mensen daar te de Van Mierlo wil Gorazvan ebouden om later in het kader D, een politieke oplossing te ruilen beu, 6en ander gebied. Hij wil de rr,a °ners van Gorazde dus heleof al liet beschermen. Hij wil - als- jet een Nederlandse minister hier S]e , te willen heeft - Gorazde tyj. , voor een beperkte tijd als yelBeld in portefeuille houden. Vooan Mierlo meent tevens dat onir bet vinden van een politieke vaL°Ssng 'mogelijk verschuivingen pi bevolkingsgroepen moeten als tsllebben.' Etnische zuivering Opieen onderdeel van een politieke bet°fSS-'nB' En dan nog k'agen over steeri dat 'Po,'t'ek' en politici bij teut tmeer burgers in een kwade Jf komen te staan. e contouren van de oplossing waar Van Mierlo het over heeft, zijn duidelijk: verdeling van Bosnië tussen Servië en Kroatië in gebieden met een homogene bevolking, waarbij zolang het kan rond Sarajevo een gebiedje voor de Moslims wordt vrijgehouden. Het politieke programma van de ultra-nationalisten in het Bosnische conflict wordt dus door de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken aanvaard als basis voor een oplossing. Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken, kennelijk erop uit om dit nogal schokkende nieuws te verzachten, haastte zich te verklaren dat Van Mierlo hier vooral 'filosofisch heeft gesproken. Het was mij liever geweest wanneer hij 'filosofisch' had gezwegen. De plannen van Tudjman en Milosevic ter verdeling van Bosnië, waartoe'zij reeds in de winter van 1991/92 in principe hadden besloten, behoeven echt niet het Haagse stempel van goedkeuring om gerealiseerd te worden. Trouwens, wat betekent hier dat 'filosofisch spreken' eigenlijk? Moet 'filosofisch' gelijk gesteld wor- i den met 'wijs en weloverwogen'? Dat lijkt me nogal pijnlijk omdat het aanvaarden van etnische zuivering als onderdeel van oplossingen voor de problemen van een multi-etnische samenleving koren op de molen is van alle ultra-nationalisten, ook in ons eigen land. Het is ook mogelijk dat filosofisch' gelezen moet worden in de betekenis van 'een filosofietje', een niemandalletje, een hersenspinseltje, zoals Van Mierlo naar verluidt graag ten beste geeft, maar dat ver- | der niet al te serieus genomen moet worden. Dat zou misschien voor Van Mierlo nog de sympathiekste interpretatie zijn. al levert het tege- | lijk een diskwalificatie van zijn ministerschap op. Burgers moeten er immers van uit kunnen gaan dat hun regeerders serieus menen wat zij zeggen. Of moet Van Mierlo's uitspraak geplaatst worden in de filosofische traditie van de Stoa waarin het erop aan komt al het menselijk lijden gelijkmoedig en onaangedaan te dragen? Misschien niet eens zo gek gezien de Joegoslavische ellende. Of moeten zijn opmerkingen tenslotte toch opgevat worden als uitdrukking van het filosofisch systeem dat zijn partij D 66 aanhangt? Tegenover de ideologische beginselvastheid van de gevestigde partijen stelde D 66 bij haar oprichting de opvatting van het pragmatisme. ! Niet bepaalde beginselen moesten het richtsnoer vormen voor politieke oplossingen, maar de haalbaar- ! heid, waarbij dus niet beginselen maar de machtsverhoudingen de doorslag geven. De Amsterdamse hoogleraar economie Kleerekoper verduidelijkte destijds de D66-filosofie met de parabel van de snoek en het voorntje. Tegen de verontwaardigde protesten van het voorntje dat op het punt staat door de snoek te worden verorberd, wijst de snoek het voorntje erop dat het pragmatisch is dat hij, de koning van het zoete water, eet en niet wordt gegeten, en niet omgekeerd, omdat de maag van een snoek nu eenmaal groter is dan die van een voorn. Wanneer Slovenië en Kroatië zich hebben afgescheiden, wordt een tijdje later de erkenning van de republieken als politieke oplossing geproclameerd. Een VN-vredesmacht wordt opgericht als oplossing voor de militaire bezetting door Serviërs van de Krajina. Wanneer de Kroaten het gebied terugveroveren, verschrompelt die vredesmacht ! en honderdduizenden zijn gedwongen te vluchten. Wanneer Bosnië zich als eenheidsstaat niet kan handhaven, wordt als oplossing voor dat probleem de opdeling van dat ongelukkige land gesuggereerd. Moet er etnisch worden gezuiverd, dan wordt ook dat als onderdeel van de oplossing gelegitimeerd. Aanvaarding van datgene waartoe wapengeweld leidt, presenteren als oplossing is pragmatische politiek. Inderdaad, de enige manier waarop een eend zich uit de eendenkooi kan bevrijden is 'door de pijp uit te gaan'. Aan het eind van die pijp staat de kooiker die het beest de nek omdraait. Heel pragmatisch. Alle politieke oplossingen die tot nu toe door de westerse politici voor het conflict in ex-Joegoslavië zijn gesuggereerd, hebben een hoog pragmatisch gehalte. Eigenlijk zijn het niet meer dan herformuleringen van de situatie zoals die zich door militair geweld heeft afgetekend. --- FORUM Proklamasi kwam te vroeg voor Indonesië Republiek was in 1945 nauwelijks levensvatbaar Maandag begint koningin Beatrix aan een officieel bezoek aan Indonesië, dat de afgelopen week herdacht dat vijftig jaar geleden de onafhankelijkheid werd uitëeroepen. Voor P.L. Drooglever aanleiding de vraag op te werpen of alle kritiek op het dekolonisatiebeleid van Nederland wel zo terecht is. \ T T AS het Nederlandse beleid yy in Indonesië tussen 1945 Ij " en 1950 wel een mislukhe fVer net antwoord op die vraag e" m Nederland na 1950 steeds lij|!nJB twijfel bestaan. Ja, natuurshh ene helft van de bevolking ook uV-~St dat we 'Indië' hoe dan in h * waren Seraakt en dat het mop nieuwe Indonesië een romr ,e was geworden. Ned andere helft benadrukte dat l 0o~r'and te weinig begrip had ge- Sen Voor de gerechtvaardigde civ. ,Van het nationalisme en zich tUi-h met beschamende hardhangneid tegen de gang van zaken \f had verzet. partijen hebben gelijk, fr ar toch hebben zij samen de vör,rid niet in Pacht Met het van de afstand van vijftig r en een heleboel informatie . r> kunnen we er intussen ook over denken. Dat falen was ln'ns inziens maar betrekkelijk en „0n°ofdlijnen was het beleid zo gek 6 niet. Het was hoe dan ook van- I). .e Hoge Veluwe-conferentie van tje°"l 1946 gericht op dekolonisanie levensvatbaarheid van de i uwe staat en de mate waarin de J-uursoverdracht op ordelijke v 'Ze plaatsvindt, zijn bepalend dot i mate van het succes van de kolonisatie. j,.. ez'en wij nu wat in Indonesië is jjTUrd. Op 17 augustus 1945 riekel uUkarno en Hatta de onafnan')ke Republik Indonesia uit en c jaar later, op 27 de- C h 1949' aanvaardde Nederkel u '-,estaan van een onafhandj d Indonesische staat, waarvan Kepubliek de kern vormde, b "" yolgde een tamelijk geordende Heel wat milit 0 ren van het koloniale leger traden v.. tot de nieuwe Indonesische dri'f S,macnt en het Nederlandse beblii ven kon de eerste tjid rustig )ven doorwerken. itieri^z'en vanuit het perspectief van stpii kan men verder vastn e||en dat die onafhankelijke Indoo 8 'merne Staat op den duur een aan" 'arm ■ succes 's geworden. Het 'atiri 'S na net vertrek van de Neder- Qers niet uiteengevallen in de sa- pellende delen, zoals onheils- 'eten hadden voorspeld. Even(jen kan er worden gesproken van et ?verheersing door een bepaalde rje !Sc.ne groep. De Javaanse meer„, "eid laat zich gelden in het land, ar doet dat zeker niet exclusief. flon economisch opzicht blijft er Uk Vee' *e wensen over, maar inj Sen behoort het land met een Nat- kse toename van het Bruto tot ri°naal Produkt van 6 procent t de snelst groeiende economieën dip We^e'd- Een economie bovenve "' de gebaseerd is op een grote rscheidenhgjd van economische C,v'teiten. . iteressant is de stelling van de econoom Howard itid dat de °Pgang van het land als ?e Ustrieel producent in de jaren entig eigenlijk een voortzetting de |Van een ontwikkeling die al in rjori e ïaren dertig begon, maar va rde daarop volgende decennia oorlog, revolutie en wanbeheer onderbroken, 'n nu'del'jker nog is de continuïteit g estuurlijk en juridisch opzicht. 'nd°te delen van het Nederlandshaa'/ Cne rechtswezen zijn gehand-opa,cl'pa,cl' en hetzelfde geldt voor de tic a' Van de overheidsadministrastu vanouds wordt het land bejavUrd door de regenten, nu met de bj: aanse term 'bupati' aangeduid, sDe Staan door ambtenaren van Uit ?a'e densten. gedirigeerd van- Jakarta. elit 6 bestuurlijke en intellectuele vor! die in de koloniale tijd is ge- Pla d. neeft ërosso modo zijn Och 'n de maatschappij weten te tor iden- Dat doet zich ook in cul" 0veee| opzicht gelden. Ondanks de islamitische meerheid is vrijheid van godsdienst de . Van de wezenskenmerken van 'hdonesische staat. Ce Venals in de koloniale tijd is de a'e staatsmacht in handen van één man, terwijl de inspraak van de bevolking via een gedetailleerde regelgeving zorgvuldig aan banden is gelegd. Als toen is er een parlement dat weinig heeft in te brengen. Indonesië beantwoordt zeker niet aan het ideaal van de moderne democratische staat zoals wij dat koesteren, maar gemeten naar Indische normen kan het er aardig mee door! DE vraag blijft intussen in welke mate het bestaan van de koloniale staat en meer in het bijzonder het door Nederland na 1945 gevoerde beleid, heeft bijgedragen aan dat - late en betrekkelijke - succes van die Indonesische staat. Zouden orde en welvaart niet veel eerder zijn teruggekeerd indien Nederland meteen in 1945 de door Sukarno geproclameerde Republiek had erkend? Hadden Nederland en Indonesië zich dan niet de prijs van duizenden, ja honderdduizenden doden kunnen besparen en zou de verhouding tussen beide landen dan niet normaler, meer ontspannen en vruchtbaarder zijn gebleven dan nu het geval is? Dat is mogelijk, maar het antwoord zullen we nooit weten. Het lijkt aantrekkelijk de kortste weg tussen twee punten in de geschiedenis als de meest wenselijke voor te stellen en alle beleid dat niet daarop gericht is geweest als irreëel te verwerpen. Zo zouden we dan tenminste achteraf de waarheid kennen, en naar die norm gerekend zou het Nederlandse beleid in Indonesië zijn veroordeeld. stand zou hebben geleid. De hierboven geponeerde stelling gaat ervan uit dat de op 17 augustus 1945 geproclameerde Republik Indonesia vanaf dat moment een levensvatbare en functionerende staat zou zijn geweest. Van Indonesische zijde is het steeds zo voorgesteld. Wie echter de Nederlandse en Britse rapporten leest over de toestand op Java en Sumatra in de eerste maanden en jaren na de Japanse capitulatie, heeft redenen te over om daaraan te twijfelen. Er was weliswaar in het Republikeinse centrum een centrale leidersploeg, maar de greep daarvan op het veelkoppige karakter van de Indonesische revolutie was uiterst zwak. Deze leiders stonden zelf maar al te vaak met de rug tegen de muur en konden alleen met de dreiging van Britse en Nederlandse wapens iets van hun volgelingen gedaan krijgen. Hun vermogen tot economische wederopbouw was nagenoeg nihil. In dat alles kwam bij stukjes en beetjes verbetering. In de loop van het viereneenhalf jaar durend conflict met de Nederlanders slaagden zij erin over aanzienlijke gebieden iets van een bestuurlijke machinerie op te zetten, wat op zichzelf al enig zelfvertrouwen gaf. Politici deden ervaring op met het organiseren van partijen en het denken in staatsrechtelijke termen. Belangrijk was, dat zij in deze jaren van conflict en internationaal overleg een uitgebreide diplomatieke en militaire ervaring opdeden. De Indonesische staat van 1950 beschikte over een veel uitgebreider ploeg van wereldwijze diplomaten en politici dan in 1945 het geval was geweest. Men had buitenlandse vertegenwoordigingen opgezet en in internationale conferenties, tot in de Veiligheidsraad toe, een zelfstandige rol gespeeld. Bovenal was men er gaandeweg in geslaagd enige orde te scheppen in de veelheid van militaire en paramilitaire organisaties, die in 1945 overal als paddestoelen uit de grond waren gerezen. Het leger van de Republik Indonesia, de Tentara Nasional Indonesia, dat na het sluiten van de wapenstilstand in 1949 vanuit de binnenlanden in de grote steden van Java opdook, was een aan- zienlijk beter georganiseerd, gemotiveerd en gedisciplineerd geheel dan in 1945 het geval geweest was. Het werd geleid door talentvolle jonge kolonels als Nasution en Simatupang, maar ook Suharto, die naderhand in staat zouden zijn, de middelpuntvliedende krachten binnen de nieuwe staat afdoende te bestrijden. In al deze opzichten was de Nederlandse bijdrage aan de vorming van het nieuwe Indonesië een tamelijk negatieve. Deze bestond eruit dat Nederland fungeerde als de tegenspeler op wie de Republikeinse bestuurders, politici en militairen hun krachten konden uitproberen en, al doende, verbeteren. Maar daarnaast leverde het Nederlandse beleid ook een positieve bijdrage aan deze ontwikkelingen. De kern van dat beleid bestond uit een poging om in de niet door de Republiek beheerste delen van Indonesië tegenkrachten in het leven te roepen. Dit kreeg de vorm van een netwerk van deelstaten, dat tenslotte het grootste deel van de archipel bedekte. Ook hierin kregen grote groepen Indonesiërs de gelegenheid bestuurlijke ervaring op te doen. Een belangrijk gevolg van dit federale experiment was, dat het tal van politiek minder uitgesproken Indonesiërs de gelegenheid gaf zich te mengen in het conflict tussen de Nederlanders en de Republiek. Het was mede aan hun ingrijpen te danken dat dit tenslotte kon worden bijgelegd op de Ronde Tafel Conferentie van 1949, waar de spelregels voor de soevereiniteitsoverdracht werden vastgelegd. Zoals bekend overleefde dit federale bouwwerk deze soevereiniteitsoverdracht nog geen half jaar. In dat opzicht is deze vrucht van het Nederlandse beleid zeker geen succes geworden. Niettemin ben ik geneigd hieraan een positieve waardering toe te kennen doordat het federale bouwwerk in de kritieke jaren van de dekolonisatie heeft kunnen dienen als oefenschool vóór en platform van het niet-Republikeinse Indonesië. Niet alleen het mislukken van dc federatie in 1950, maar ook het succes van RTC kan gelden als toetsingspunt voorde historische betekenis van het federalisme. Op die conferentie spraken dc niet in dc Republiek georganiseerde delen van Indonesië zich publiekelijk en Het punt is natuurlijk, dat dit wel een erg grove versimpeling van dc werkelijkheid is, terwijl we evenmin weten of zon politiek van dc rechte lijn wel echt tot dc nu bekende toein alle rust uit voor een gemeenschappelijk Indonesisch staatsverband. Daardoor verkreeg dit een veel grotere legitimatie dan de Sukarnostaat van 1945 had bezeten. Als tweede positief effect van het door Nederland gevoerde beleid kan worden genoemd, dat het een begin heeft gemaakt met het naoorlogse economisch herstel van het land. Tijdens de diverse Nederlands-Republikeinse onderhandelingsrondes tussen 1945 en 1950 is er steeds gesproken over het scheppen van zodanige verhoudingen dat het in Indonesië geïnvesteerde buitenlandse, met name Nederlandse, kapitaal weer rendabel gemaakt zou kunnen worden. Concreet resultaat leverde dit niet op. De ondernemers konden pas in tiet voetspoor van de Nederlandse militairen weer naar hun bedrijven terugkeren. Het gevolg was dat pas in de loop van 1948 Indonesië in economisch opzicht weer enigszins begon te draaien, zodat ook de staat weer over eigen belastinginkomsten kon beschikken. Het waren deze inkomsten die na de soevereiniteitsoverdracht ter beschikking van de nieuwe Indonesische regering kwamen. ZO hebben we kunnen vaststellen dat het door Nederland gevoerde beleid, bedoeld en onbedoeld, positieve effecten heeft gehad voor de eenheid en stabiliteit van de nieuwe staat. Waar deze stabiliteit en levensvatbaarheid een van de hoofddoelstellingen was van dit beleid, kan het geslaagd worden genoemd. Echter, de andere hoofddoelstelling van dit beleid is steeds geweest dat er een hecht samenwerkingsverband zou worden gecreëerd tussen Nederland en het onafhankelijk geworden Indonesië. Het is op dit punt dat het beleid evident heeft gefaald. Nederland had gehoopt op een hechte Unie als belichaming van die samenwerking op de terreinen van bestuur, economie, buitenlandse politiek, cultuur en defensie. Daar kwam weinig van terecht. De meeste RTC-akkoorden hierover waren lege paragrafen, die alleen zouden kunnen worden ingevuld indien de partners dat ook werkelijk wensten. Aan Indonesische zijde bleef die wens steeds beneden de verwachtingen. De houding van de Indonesiërs tegenover Nederland bleef na 1950 uitgesproken tweeslachtig. Vlagen van publiek geuite warme genegenheid werden afgelost met demonstraties van ijzige kilte. Ten dele was dat een gevolg van de vaak gewelddadige confrontaties in de periode 1945-'50, terwijl ook het Nieuw-Guineabeleid daar debet aan is geweest. Maar ook los daarvan was deze tweeslachtigheid mijns inziens onvermijdelijk. Met de onafhankelijkheid kwam ook de verantwoordelijkheid voor het bepalen van een plaats in de wereld en het vaststellen van een interne machtsbalans op Indonesische schouders te rusten. De daaruit volgende consequenties zouden altijd voorrang moeten hebben boven de wens tot samenwerking met welke buitenstaander dan ook. Voor Nederland gold in feite hetzelfde. Maar waar in de relatie tussen beide landen Nederland steeds de initiërende partij was geweest die niet alleen financieel, maar ook menselijk en emotioneel zeer veel in deze partner had geïnvesteerd, werd dit van elkaar weggroeien hier als pijnlijker ervaren dan in Indonesië het geval was. De gevolgen daarvan zijn merkbaar tot op de dag van vandaag. P.J. Drooglever is historicus en bezet thans de L.J. Rogier wisselleerstoel aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, waar hij de geschiedenis van Indonesië van 1900-1960 doceert. Hij verzorgt tevens de bronnenpublikatie over de dekolonisatie van Indonesië. Binnenkort verschijnt het twintigste en laatste deel van deze Officiële bescheiden betreffende de Nederlands-Indonesische betrekkingen 1945-1950. President Sukarno tijdens een toespraak ter gelegenheid van de soevereiniteitsoverdracht in december 1949. anefo/spaarnestad fotoarchief --- de Volksrant Vijftig jaar Indonesië PREMIER KOK heeft Indonesië donderdag gefeliciteerd met de vijftigste verjaardag van de onafhankelijkheidsverklaring, waarmee hij voorzichtig erkende dat de Indonesische onafhankelijkheid op 17 augustus 1945 is begonnen. Een opmerkelijke stap, want het feit dat het staatsbezoek van de koningin pas maandag begint, duidt erop hoe gevoelig in Nederland het uitroepen van de onafhankelijkheid door Sukarno en Hatta nog altijd ligt. Tussen Sukarno's revolutionaire daad en de soevereiniteitsoverdracht door Den Haag lagen ruim vier jaren waarin Nederland, met wat nog altijd 'politionele acties' worden genoemd, heeft geprobeerd zijn koloniale gezag te herstellen. Deze periode heeft steeds een schaduw geworpen op de betrekkingen tussen Den Haag en Jakarta. Het Indonesische volk had recht op zijn onafhankelijkheid en het was een historische fout van de toenmalige Nederlandse regering dit recht met geweld te willen onderdrukken. Het kost nog altijd veel moeite de fouten uit deze periode toe te geven en het begane onrecht te erkennen. De emotionele reacties eind vorig jaar van sommige veteranen en Haagse politici rond het verlenen van een visum aan Poncke Princen, de Nederlander die in 1948 de kant van Indonesië koos, hebben dit nog eens duidelijk gemaakt. Het onderhouden van normale, goede betrekkingen tussen Nederland en Indonesië, iets waarnaar beide landen nu streven, vereist van Den Haag en Jakarta enige bedrevenheid in de politieke evenwichtskunst. Enerzijds zullen deze betrekkingen nog geruime tijd een wat bijzonder karakter houden, omdat het koloniale verleden niet kan worden weggewist. Dit betekent dat Neder- land niet het eerst aangewezen land is om beschuldigend naar Indonesië te wijzen, want een goed voorbeeld heeft Nederland destijds in Indië niet gegeven. Anderzijds kan het onderhouden van normale betrekkingen niet betekenen dat Nederland moet zwijgen over het schenden van de mensenrechten door Indonesië. Mensenrechten mogen ook niet ondergeschikt worden gemaakt aan commerciële en economische belangen. Hier een acceptabel evenwicht vinden is moeilijk gebleken. Want Indonesië reageert uiterst gevoelig op Nederlandse kritiek. Dit bleek in 1992, toen president Suharto boos verklaarde voortaan geen Nederlandse ontwikkelingshulp meer te willen ontvangen. Nu is overgevoeligheid voor kritiek toch al een zwak punt van Suharto. die bijna dertig jaar geleden aan de macht kwam na een bloedbad onder de van een couppoging beschuldigde communisten. Hij heeft de economie tot bloei gebracht, maar de vruchten van de vooruitgang worden ongelijk verdeeld. Sociale rechtvaardigheid, toch een van de vijf zuilen van de staatsfilosofie Pancasila. kent Indonesië niet. De stabiliteit die Suharto in Indonesië heeft gebracht, is gebaseerd op onderdrukking. De demonstratie op de dag van de onafhankelijkheid toont aan dat onder Indonesiërs het verlangen naar democratie en burgerrechten toeneemt. Ondanks de vrijlating van Subandrio en Omar Dhani - nog wel tegen de zin van de strijdkrachten - valt van Suharto op dit gebied geen radicale verbetering te verwachten. Wat dat betreft blijft de Indonesische president helaas aanleiding geven tot kritiek. --- Waar waren dan al die Sail-bezoekers? CIJFERS zijn abstracte grootheden waar lang niet iedereen goed mee om kan gaan. Dus zet een aanzienlijk deel van de bevolking zijn brein in de parkeerstand als cijfers en getallen worden gebruikt om bepaalde verschijnselen te beschrijven of te verklaren. Zo'n houding kweekt kritiekloze consumenten die hun perceptie van wat er in de wereld zo al gaande is, laten afhangen van de luimen van allerlei cijfergoochelaars. Gelukkig is er nog de serieuze journalistiek die een filter plaatst tussen pertinente onzin verkopende voorlichters en de uiteindelijke neerslag daarvan in de krant. Niets is echter minder waar. Want ook de journalistiek blijkt collectief ten prooi te kunnen vallen aan accuut cijfer-analfabetisme. Hoe anders valt immers te verklaren dat alle media klakkeloos hebben bericht over de successen van de recente Sail-manifestatie in Amsterdam? Volgens de jubelverhalen van de organisatoren zou een recordaantal van maar liefst 4,5 miljoen mensen de activiteiten hebben bezocht. Deze 4,5 miljoen paradeerden vervolgens triomfantelijk in de berichtgeving van de maar liefst 500 journalisten die - alweer volgens de Sail-voorlichters - het evenement beroepsmatig bijwoonden. Geen eentje die zich afvroeg of een stad als Amsterdam de ruimtelijke en logistieke consequenties van een dergelijke volksverhuizing wel aankon. Als onderzoeker ben je geneigd toch wat argwanender om te gaan met door organisatoren verstrekte bezoekersaantallen. Zeker als je je ook nog de grote anti-kruisraketten demonstratie van 21 november 1981 herinnert. De circa 250 duizend deelnemers (een aantal dat destijds door het gemeentelijk onderzoeksbureau werd vastgesteld) verstopten die dag vrijwel alle hoofdroutes in het centrum van de stad. Keren we terug naar Sail 95. Cijfer-analfabeten opgelet. Het aantal van 4,5 miljoen levert gespreid over vier dagen een dagelijks bezoek van 1,1 miljoen (en nog iets) personen op. Ervan uitgaande dat alle 800 duizend Amsterdammers (200 duizend per dag) de manifestatie bezochten, (onzin natuurlijk omdat een groot deel op vakantie was en bovendien niet iedereen belangstelling heeft voor ouwe zeilboten), trekken we van de 1,1 miljoen 200 duizend af. Blijven over 900 duizend bezoekers van buiten de stad waarvan er volgens de Nederlandse Spoorwegen dagelijks 50 duizend per spoor arriveerden en - ruimhartig als we zijn - geven we ook nog 50 duizend bus- en fietsbezoekers uit de omliggende gemeenten cadeau. Resteren 800 duizend dagelijkse bezoekers die per auto naar Sail zijn afgereisd Om het rekenen niet al te moeilijk te maken, schatten we de gemiddelde autobezetting op vier, waarmee Amsterdam dus vier dagen lang 200 duizend auto's extra te verwerken kreeg. Achter elkaar gezet levert zon wagenpark alleen al een file van ongeveer tweeduizend kilometer op. Zowel bij aankomst als bij vertrek dus. Het gaat hier natuurlijk maar om een uiterst grof model dat voor tal van nuanceringen vatbaar is. Maar, gegeven de algemene juistheid van voorgaande redenering, vallen er wel wat prikkelende vraagjes te bedenken voor de brengers van al het goede Sail-nieuws. Waar bevonden zich bijvoorbeeld toch al die bezoekers? De stad lag er tijdens Sail extreem rustig bij. Nergens extra mensenstromen, laat staan verstopte wegen. Pas rond het Centraal Station zag je meer drukte dan normaal, op het Sail-terrein zelf was het steeds gezellig, maar niet buitengewoon, druk Waarom toonden handelaren, kermisexploitanten en kraamhouders zich zo ontevreden over hun omzet? Me dunkt dat een spullenbaas die 1,1 miljoen potentiële klanten langs zijn nering ziet trekken iedere dag los moet zijn. Waar zijn in 's hemelsnaam die 200 duizend auto's geparkeerd? Nergens in de stad is ook maar iets te merken geweest van extra parkeerdrukte. Zoals gebruikelijk tijdens de zomerperiode beschikten alle stadsdelen over een zee aan parkeerruimte. Zelfs voor ons kantoor aan het IJ, op ongeveer 800 meter van het Sail-terrein, waren parkeerplaatsen vrij. Een speciaal voor Sail ingericht parkeerterrein nabij de Rai bleef nagenoeg leeg. Tijdens Sail 95 geen filemeldingen in of rond Amsterdam. Wat nu? Om de frictie tussen bewering en werkelijkheid enigszins weg te nemen, resten er slechts twee plausibele verklaringen. 1. Het overgrote deel van de bezoekers bestond uit onzichtbare buitenaardse zeilbootliefhebbers, naar Amsterdam getransporteerd via wormgaten in de hyperruimte en door de organisatie geteld met behulp van micro-electronica. 2. Speculerend op het cijfer-analfabetisme bij de pers. hebben de organisatoren gejokkebrokt over de aantallen, mede om de torenhoge tarieven die zijn berekend aan de honderden licentiehouders enigszins te rechtvaardigen. Het werkelijke aantal bedroeg maximaal 200 duizend bezoekers per dag. Op de afdeling voorlichting van Sail 95 kun je ze nog horen lachen Kees Loef De auteur werkt bij een onderzoeksbureau in Amsterdam. ---