Inktkoelies van de misdaad ____fl_L_. ET GEHEIM van de journalistiek schuilt in de knipselmap van recherchechef Dros. Zes dagen na het verhoor van de teamleider van het Kernteam Randstad Noord en Midden (KTR), is zijn map nog niet bezorgd bij de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden. Knippen de rechercheurs in Kennemerland zich nog een weg door oude jaargangen? Of had voorzitter Van Traa gelijk toen hij argwanend vroeg om de artikelen die moeten bewijzen dat journalisten willens en wetens en op gezag van criminelen onjuiste verhalen verspreiden om daarmee zand in de opsporingsmachine' van justitie te strooien? 'Op zeer korte termijn', zo wordt beloofd door de regiopolitie Kennemerland, zal de map van knipper Dros worden overgedragen aan Van Traa. De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) eiste, 'geschokt en verontwaardigd' over de aantijgingen, eveneens opheldering. Volgens hoogleraar journalistiek M. Snijders staat de geloofwaardigheid van het vak op het spel. Vanavond spreekt misdaadverslaggever Joop Hoek voor het Politie Instituut voor Openbare orde en Veiligheid in Hoogerheide over de relatie tussen politie en pers. 'Platte journalisten, noemt Hoek corrupte verslaggevers, naar analogie van de platte diender. Hoek schrijft voor het Brabants Nieuwsblad en is lid van de werkgroep politie en pers van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. 'Het werk van een misdaadver- slaggever is verschrikkelijk moeilijk geworden', zegt hij. 'De pers heeft dingen naar boven gebracht die geen opsporingsambtenaar prettig zal vinden. Daarbij heb ik nog nooit gehoord van een journalist die een zak geld op zijn weg heeft gevonden. Noch geloof ik dat er misdaadverslaggevers zijn die doelbewust foute informatie verspreiden.' De relatie tussen pers en gezag zal volgens Hoek steeds harder worden. Het is voor een verslaggever moeilijk genoeg om overeind te blijven in het schemerwereldje van de mis- daad, zegt hij, alleen al door de dreigemen- ten. 'In mijn beroepswereld heb ik eigenlijk alleen nog vijanden, van de politie tot de boeven. Daarom is het belangrijk sterk van geest te zijn en een solide redactie te hebben.' Eind mei sprak A. Docters van Leeuwen, de roerganger van het Openbaar ministerie, voor de Vereniging voor Media- en Communicatierecht al zijn bezorgdheid uit over al te soepele bronbehandeling door journalisten. 'Van belang is dat de toetsing van de aard, motivatie en de belangen die bronnen hebben bij hun openbaarheid, zich volledig aan enige beoordeling anders dan door de journalist onttrekken', zei Docters van Leeuwen. 'Het publiek is niet gebaat bij de publikatie van onwaarheden, ongefundeerde of ontijdige mededelingen, die als ver- dachtmakingen kunnen worden geïnterpreteerd.' De irritatie van politie en justi- Ftie lijkt zich te richten op het openbaar maken van bij officier van justitie Valente gestolen informatie (waarvoor misdaadverslaggever Peter R. de Vries vervolgd zal worden en mogelijk ook Feike Salverda vanwege een programma dat hij maakte voor RTL). Berichten over mogelijke voorkennis van politiechef K. Langendoen van de liquidatie van een Alkmaarse cri- mineel zouden onvoldoende zijn gecorrigeerd in de media. Moet het ongenoegen van justitie en politie worden beantwoord met het verbreken van contacten tussen journalisten en criminelen? Hoogleraar Snijders zegt stellig van niet. 'De taak van een journalist is niet het bewaken van recht en orde, maar het beschrijven van de werkelijkheid. En zulke beschrijvingen zijn ook van een crimineel te vernemen.' Natuurlijk kan een journalist over de schreef gaan. Als hij 'klakkeloos', zonder checken, hem door een crimineel verstrekte informatie publiceert, verzaakt hij een algemene journalistieke plicht. Erger nog is de journalist die 'willens en wetens' onjuiste en voor een crimineel voordelige informatie verspreidt. 'Zon journalist haalt de naam van zijn vak door het slijk.' Met de groei van de misdaad heeft ook de misdaadjournalistiek in Nederland zich sterk ontwikkeld. Het verslag van de moord op de Am- sterdamse wallen is vervangen door verslaggeving over bikkelharde drugsbenden, vrouwenhandel en internationale witwasconstructies. Voor betrokkenen worden de belangen steeds groter: gaat het voor een politieman om het slagen van een omvangrijk opsporingsonderzoek, voor een crimineel staat langdurige vrij- Laten journalisten zich gebruiken door gewetenloze criminelen? Zijn misdaadreporters zo tuk op primeurs dat ze de grenzen van het betamelijke uit het oog verliezen? Vragen die opnieuw actueel werden toen vorige week in de enquêtecommissie opsporingsmethoden recherchechef Dros en officier van justitie Gonzales de integriteit van journalisten in twijfel trokken. Zoveelste aanval in een strijd die al enige tijd woedt. 'Domme piepeltjes van justitie hebben het journaille teruggepakt.' De beurt is nu aan justitie om de aantijgingen hard te maken. door Mare van den Eerenbeemt heidsberoving op het spel of de bescherming van wederrechtelijk verkregen vermogen tegen een Pluk ze-team. Dat in de verslaggeving gebruik wordt gemaakt van criminele bronnen, spreekt volgens de meeste verslaggevers voor zich. Ook voor informatie over het reilen en zeilen bij justitie en po- litie werd de laatste jaren niet tevergeefs aangeklopt bij criminelen. De afweging tussen het eigenbelang van de bron en een algemeen maatschappelijk belang van publikatie wordt daarbij van geval tot geval gedaan. Als de informatie maar te checken is. De bloei van de misdaadjournalistiek en het gebruik van criminele bronnen blijkt ook uit de drie opvallendste Nederlandse publikaties in boekvorm op misdaadgebied van de afgelopen tien jaar. Voor De ontvoering van Alfred Heineken van Peter R. De Vries, De Dominee van Bart Middelburg en De Danser van Marcel Haenen en Hans Buddingh' is in zeer ruime mate gebruik gemaakt van criminele informanten. Dat de relatie met de onderwereld geen eenvoudige is, blijkt wel uit de bittere strijd die gevoerd wordt tussen Middelburg van Het Parool en de free-lance verslaggever van Deadline, Algemeen Dagblad, Aktueel en Panorama De Vries. Dit voorjaar ontspon zich in het vakblad De Journalist een felle dis- cussie tussen de twee aartsvijanden. Het startschot daarvoor werd gegeven in een column van Cees Grimbergen, eindre- dacteur van het televisieprogramma Vesuvius. Deze signaleerde dat die 'Domme piepeltjes van justitie het journaille hadden teruggepakt.' Bij De Vries en bij het misdaadprogramma Deadline werden invallen gedaan en van Te/egraa/journalist Joost de Haas werden de telefoongegevens bekeken om een anonieme getuige in een overvalzaak op te sporen. Grimbergen verwijt De Telegraaf, maar ook de Volkskrant, dat de gretigheid waar- mee de laatste jaren over misdaad wordt bericht is doorgeslagen naar 'geilheid. Hij maant misdaadverslaggevers tot terughoudenheid. Grimbergen: 'Het grenzeloos publiceren van hele en halve feiten, die slechts de misdaad en haar lakeien in toga en bef goed uitkomen, dient, behalve het ontregelen van de rechtsgang, geen enkel doel.' De Vries reageerde onmiddellijk. Over welke halve feiten had Grimbergen het eigenlijk? En grenzeloos publiceren, dat had De Vries zeker niet gedaan, als het ging om de informatie op de gestolen floppy's van officier van justitie Valente. Lovende woorden van Grimbergen over Het Parool als krant met een 'ijzersterke traditie in de berichtgeving over misdaad', schoten De Vries in het verkeerde keelgat. Had Middelburg niet de voormalige en volgens De Vries volslagen onbetrouwbare lijfwacht van mafiabaas Klaas Bruinsma de gelegenheid gegeven tot het 'grenzeloos' uiten van beschuldigingen? Over het helen van informatie schreef De Vries: 'Op het moment dat ik aannemelijk kan maken dat het gezag in Nederland haar bevoegdheden overschrijdt, de wet negeert, (onder ede) liegt, manipuleert, valse proces-verbalen opmaakt, onderzoeksinformatie voor de rechter achterhoudt en dubieuze inkijk- en afluisteroperaties uitvoert: dan publiceer ik dat gewoon. [.. .j En als de rechter dat later als heling beschouwt, dan verneem ik dat wel.' Middelburg reageerde met een verwijzing naar de 'omstreden modus operandi' van De Vries. De Vries 'likt zich in bij de grote jongens en hun advocaten en wacht dan braaf tot hem wat wordt toegeworpen. Een pakketje gestolen floppy's bijvoorbeeld, of de verblijfplaats van (Heineken-ontvoerder) Frans Meijer.' Volgens Middelburg heeft niemand De Vries ooit kunnen betrappen op onafhankelijke berichtgeving over 'de handel, wandel en bovenwereldconnecties van echte crimeleaders, tenzij hem daar tot op zekere hoogte toestemming voor werd gegeven.' Middelburg noemt het inpakken van verslaggevers met een overdaad aan vertrouwelijke informatie: PR at gunpoint. De politie Kennemerland wil de NVJ voorlopig niet te woord staan. De bond spreekt zich vandaag uit over verdere, mogelijk juridische actie. Morgen spreekt de voorzitter van het college van procureurs-generaal Docters Van Leeuwen met vertegenwoordigers van De Telegraaf. De misdaadverslaggevers van de krant gaan er van uit dat hun fiscale dossiers door de FIOD zijn bekeken, op verdenking van beloning door criminelen. --- RECLAME Appelmoes Vrijheid van meningsuiting staat niet vaak meer ter discussie in Nederland, op af en toe een politieke spotprent na. Anders ligt het voor vrijheid van commerciële meningsuiting. Want waarom anders maakt de reclame zoveel expliciete reclame voor de reclame zelf? Wereldwijd stelden de media het afgelopen jaar gratis advertentieruimte ter waarde van bijna tweehonderd miljoen gulden beschikbaar aan een pro-reclamecampagne van de internationale ver eniging van adverteerders lAA, de International Advertising Association. Overigens kun je je afvragen waarom de reclame tegelijk zoveel irritante reclame in opdracht van derden maakt, want dat is immers slechte reclame voor de reclame zelf. Nu zie je dus lAA-commercials op televisie en advertenties van de lAA in de bladen, ook in de Volkskrant. Deze krant wil namelijk als elk ander dagblad graag advertentieruimte verkopen, omdat dat inkomsten oplevert naast de abonnementsgelden. Daarom zie je naast die lAA-advertenties sinds kort ook advertenties van het Cebuco, de vereniging van krantenuitgevers. Reclame in de krant voor reclame in de krant. In een advertentie vorige week keerde de krantenclub zich tegen adverteren op tv onder het mom 'Gelukkig bestaat er ook nog zoiets als commercial onderbrekende reclame. 'Een goede dagbladadvertentie wordt behoorlijk serieus genomen', stellen de dagbladen. 'Een prettig idee voor de adverteerders die niet langer de kamer uitgezapt willen worden.' In een soortgelijke advertentie nemen de krantenuitgevers stelling tegen buitenreclame. Daarover werd de vereniging van exploitanten van billboards en abri's erg boos: kranten gebruiken immers zelf vaak buitenreclame om reclame te maken voor zichzelf. De buitenreclameclub heeft een klacht ingediend bij de Reclame Code Commissie. Het wachten is nu op protesten van de tv-reclame-exploitanten STER en IP tegen de Cebucocampagne. Want waarom maken dagbladen reclame voor zichzelf op televisie en zeggen ze tegelijk tegen andere adverteerders dat ze juist in de krant moeten? Nemen we nu eens zon proreclame-advertentie van de lAA in de Volkskrant onder de loep. Niemand is geïnteresseerd in een krant zonder advertenties' is de stelling boven een tekst die verder gaat met.. .om de doodeenvoudige reden dat zon krant niet te betalen is. Een andere, zeer recente, kopt: 'Zou u ƒ 15,- voor een pot appelmoes betalen?' 'Reklarrk dus de lAA-tekst, 'stimuleert de verkopen en zorgt voor minder kosten.' Of het om een cd-speler gaat of appelmoes, reclame houdt het betaalbaar, is de strekking. Maar neem nu die wending in de discussie over tabaksreclame van de laatste weken. Een verbod op reclame voor tabaksartikelen zou juist leiden tot een flinke toename van de consumptie, omdat zonder reclame-uitgaven de prijs per pakje omlaag kan. Dat is door het Nederlands Economisch Instituut onderzocht, in opdracht van de rookindustrie en reclamemakers. Niet de accijns, maar de reclame houdt roken duur. en de appelmoes goedkoop. Waarmee weer eens bewezen is: iedereen veegt zijn eigen straatje schoon. ErwinWijman --- Nederlands beschermd? De Tweede-Kamerleden Koekkoek en Van Middelkoop willen het gebruik van de Nederlandse taal als 'sociaal grondrecht' opnemen in de Grondwet. Daarmee moet het Nederlandsbeschermd worden tegen het oprukkende Frans, Engels en Duits. Een zinnige maatregel? Seth Gaaikema, cabaretier en vertaler van musicals: 'Het Nederlands bloeit als nooit tevoren. Onze taal leeften spreekt en doet; erwordt in gedacht, gewerkt en gezongen. Bescherming door de Grondwet is dus helemaal niet nodig. Althans, voorlopigniet. Ikkanmevoorstellen dat vanuit Brussel wordt bepaald dat er maar een paar talen gebruikt neemt. Het is toch raar dat men in Nederland de eigen taal teloor laat gaan. Maar voorinternationale contacten blijft het Esperanto ideaal. Neem de Europese Unie, al dat gedoe met tolken en vertalers wordt een grote chaos.' Maartje van Putten, spreekt als europarlemantariër (PvdA) principieel Nederlands: 'Alsikgedwon- mogen worden binnen de Europese Unie. Zodra die dreiging er is moeten we maatregelen nemen. Maar daar is het nu nog veel te vroeg voor.' Micha el van Wissen van Veen, woordvoerder van minister Ritzen van Onderwijs: 'De minister zelf is niet bereikbaar. Maar laat ik dit zeggen: Het is nooit de bedoeling geweest het Engels tot voer- taal te maken van de universiteiten en hogescholen. Het Nederlands blijft vooropstaan.' Prof. dr B. de Jong, geeft als hoogleraar geologie in Utrecht alleen college in het Engels: 'Laatst waagde een student het zijn doctoraalscriptie in het Nederlands te schrijven - om een of andere rare chauvinistische reden. Daarmee kan ik dus niet aankomen in Amerika. Het Nederlands heeft voor de wetenschap afgedaan. Als een briljante Turk in hakkelig Nederlands een praatje houdt, denkt iedereen: het zal wel niks zijn. Zo is dat ook met Nederlanders die gebrekkig Engels spreken. Bovendien is het onzin om de taal in de Grondwet te beschermen. Ik kom zelf uit Limburg en daar praten ze al drieduizend jaar plat dialect. Dat krijg je er niet uit. Zo is het ook met het Nederlands. Als een taal op deze manier beschermd moet worden, is ie het niet waard.' Ijsblok van Osdorp Posse, rapgroep die Nederlandse teksten gebruikt: 'Wij zijn in 1988 begonnen met Nederlandse raps, maar dat was niet omdat anders onze taal in een verdomhoekje terecht zou komen. We wilden gewoon eens wat anders. lets fris en Vernieuwends. Ik kan me lekkerder uitdrukken in mijn eigen taal, de woordgrapjes zijn duidelijker. Maar nee, bescherming voor de Nederlandse taal lijkt me niet nodig. Niet door onze posse en niet door een regeltje in de grondwet. Als Brussel straks bepaalt dat we nog maar één taal mogen gebruiken, dan doe je daar toch niets tegen. Ik heb ook wat jaartjes rechten gestudeerd, weetje.' Ko Hammer, oud-secretaris van Nederlanda Esperanto-Asocio, de Nederlandse vereniging voor Esperantisten: 'Natuurlijk moet er plaats zijn voor het Nederlands, voor intern gebruik. Daarom is het goed dat de politiek actie onder- gen door de omstandigheden een andere taal gebruik, dan zeg ik eerst tegen mijn gesprekspartner dat dat tegen mijn overtuiging is. Dat heb ik bijvoorbeeld bij de Dalai Lamagedaan. Het Nederlands dreigt als formele taal in Europa verloren te gaan. Je hoort wel eens van tolken dat over onze taal laatdunkend wordt gedaan. Daarom vind ik het opnemen van de taal als grondrecht een goed idee. Taal hoort bij je cultuur. Leuk trouwens dat juist het CDA hier mee komt. Het idee isoud, Piet Dankert en ik zetten ons al jaren in voor het behoud van het Nederlands. Florus Wijsenbeek, europarlementariër voor de WD: 'Ik kan hier in Brussel niets met mijn eigen taal en er is geen collega die er iets mee kan. Als ik wil voorkomen dat men hier schaapachtig rondkijkt terwijl ik een verhaal afsteek, moet ik Engels praten. Dat is de lingua franca van Europa. Dat de Nederlandse taal verdrongen wordt is onvermijdelijk. Zelfs al zou je het met hoofdletters in de Grondwet schrijven. Dat is bovendien helemaal njet nodig, want neem het Catalaans, dat bestaat ook nog steeds en is niet eens een officiële taal.' Douwe Kootstra, auteur van reisverhalen in het Fries: 'De taal in de Grondwet? Een absurd idee dat getuigt van het gebrekkige historische besef van de Nederlandse politici. Hier in Friesland weten we allang dat een taal niet af te dwingen valt met wetten of regels. Taal zit in de mensen. Het taalbewustzijn bepaalt of men blijft spreken in het Nederlands of het Fries, en dat bewustzijn is er nauwelijks. Zowel Friezen als Nederlanders zijn er eerder trots op dat ze goed Frans of Engels spreken. Het Fries is erkend als tweede rijkstaal en het gebruik ervan is verankerd in allerlei bepalingen en wetten. Maar intussen wordt wel de bibliotheekbus wegbezuinigd, terwijl het daar gebeurt: daar wordt gelezen, voorgelezen en over taal gesproken. Wat de politici moeten doen is minder klagen en meergeld vrijmaken voor creatief onderwijs in het Nederlands en Fries. Dat is de enige manier om een taal levend te houden.' ToineHeijmans ---