Telex onderschept
Edwards manoeuvres staan nauwkeurig beschreven in de verslagen van de talrijke rechtszaken op het Britse Kanaaleiland Jersey waar de broers (Pieter, Hugo, Ruurd en Eric contra Edward; zusje Anneke staat er buiten) elkaar het leven zuur maken. Daaruit blijkt dat op 17 december 1984 op het hoofdkantoor van de Heerema Groep te Leiden een telex werd onderschept gericht aan Edward en afkomstig van het Britse Trafalgar House, een offshore-concern en grote concurrent van Heerema. In detail werd uitgelegd welke installaties van Trafalgar op de Noordzee door Edward per helikopter op 20 december moesten worden bezocht.
Verder werd ontdekt dat Edward, als president van Heerema, enkele geheime besprekingen met directieleden van Trafalgar had gevoerd, met als doel de onderneming aan de Britten over te doen. Bijvoorbeeld op 29 november 1984 in het Hilton op Schiphol. Edward onderhandelde niet alleen met Trafalgar. Zijn broers kwamen er achter dat hij tevens contact had gezocht met het Amerikaanse McDermott, de aartsrivaal van Heerema in de offshore-industrie. Met nog meer concurrenten zou hij hebben geprobeerd zaken te doen, maar daarvoor ontbreken de bewijzen.
Voorts is gebleken dat Edward heimelijk een eigen vennootschap had opgericht, Subsea Engineering Services. Op 18 december werd Wj geschorst en enkele weken later, op 9 januari 1985, ontslagen. In een rondschrijven aan grote klanten meldde Edward op 14 januari dat hij voor zich zelf was begonnen. De naam van zijn nieuwe bedrijf Subsea moest hij wijzigen in Allseas, omdat reeds een Brits bedrijf onder die naam op de offshore-markt actief was.
Mét Edward vertrokken een man of vyftien naar Allseas, onder wie het technisch Personeel van de Eager Beaver ('gretige bever'), een door Heerema ontwikkeld rupsvoertuig dat in staat is op de zeebodem geulen te graven als bedding voor oliepü- Pen. Volgens Pieter en Hugo was de Eager Beaver op dat moment de grote winstmaker van het concern, en berokkende Edward de onderneming grote schade, omdat de onderhoudswerkzaamheden aan het voertuig niet konden worden uitgevoerd. De technici waren immers naar Edward
overgelopen en bovendien had Edward de constructiegegevens meegenomen.
---

Geen werk
Edward ontkent. Volgens hem was er helemaal geen werk voor de Eage. _ avei Over liet boekjaar 1984 zou de Be..ver hooguit één procent van de totale netto groepswinst hebben opgeleverd. Via zijn advocaat het hy de rechter in Jersey tevens weten dat zijn broers Pieter en Hugo juist altijd tegen de plannen voor de geulengraver waren. Waarom ze zich er nu zo over opwonden, was hem een raadsel. Dat hij het familieconcern aan de concurrentie had willen uitleveren was ook flauwekul. Inderdaad had hij met Trafalgar-bestuurders gesproken, maar dat waren normale zakelijke contacten geweest. Niettemin heeft Edward nu ook de beschikking over een geulengraver, de Digging Donald, gravende Donald, een machine die gebaseerd is op de Eager Beaver.
De rechter op Jersey hakte in een driedaagse zitting in februari dit jaar de knoop door: Edward werd veroordeeld en moest de rechtbank twee maal 500 pond sterling betalen, omdat hij het bevel van de rechtbank had genegeerd zich aan het zogenaamde Trustakkoord te houden. De boete is een schijntje vergeleken met de claim die hij nog aan zn broek zal krijgen als uitvloeisel van het Trustakkoord, waarin is vastgelegd dat elk familielid dat de Heerema Groep bewust in gevaar brengt honderd miljoen gulden moet betalen aan de overige belanghebbenden. Het Trustakkoord is een overeenkomst die wijlen Pieter Schelte Heerema in 1975 op papier heeft gezet en waarin hij bepaalde dat zijn concern werd ondergebracht in een trust, min of meer te vergelijken met de Nederlandse stichtingsvorm. De Heerema-trust valt onder de wetgeving van Jersey. Onder de trust hangt een houdstermaatschappij die om fiscale en juridische reden is gevestigd te Panama. Deze houdstermaatschappij heeft de aandelen van alle werkmaatschappijen van de Heerema Groep. Een insider: „Heerema wist toen natuurlijk nog niet wat al die jongens van hem later zouden gaan doen. Misschien wel met speedboten aan de Rivièra rondhangen." Daarom werd het bedrijf in een trustvorm gegoten, waarbij nauwkeurig werd omschreven waaraan alle belanghebbenden (de zogenaamde trustees) zich hadden te houden en hoe een trustee zijn belang eventueel te koop kon aanbieden aan de overige trustees. Rondhangen aan de Rivièra deden de zoons niet. Pieter en Hugo studeerden met succes bedrijfskunde in Delft en Edward werd een briljant genoemd werktuigkundige die geknipt leek voor de rol van president van Heerema, een onderneming die in de hoogtijdagen van de offshore (begin jaren tachtig) met zon tweeduizend werknemers gemakkelijk een jaaromzet behaalde van een miljard gulden. Een reus op de offshore-markt en op bepaalde terreinen absolute markdeider. Ook nu het de offshore-industrie als gevolg van de gekelderde olieprijzen bepaald niet voor de wind gaat, houdt Heerema stand. Hoofdzakelijk omdat de dure apparatuur van het concern voor een belangrijk deel al is afgeschreven.
---

Hoogstandjes
Heerema CFirst in Performance' - nummer één in prestaties) ontwerpt, fabriceert en installeert booreilanden, het liefst in ruwe zee waar de twee vlaggeschepen van het concern, de enorme werkeilanden Balder en Hermod, door alle concurrenten worden bewonderd vanwege de hoge efficiency en technische hoogstandjes. Een werknemer: „Heerema is macho. Daar werk je graag."
Vervelend is dat menig personeelslid nog steeds wordt geconfronteerd met het verleden van de oprichter van het concern, ir P.S.Heerema. Heerema, de SS- Obersturmführer die als onderdirecteur van de Nederlandsche Oost Compagnie arbeiders recruteerde voor (land)bouwwerkzaamheden in de oostelijke, door de nazi's bezette gebieden van Europa. „Het germaansche ras is scheppend. Daarentegen is het joodsche volk parasitair... Daarom moet in elk arisch land de joodsche kwestie opgelost worden", zei hij tijdens een lezing op 13 juni 1941.
Senior vocht bij de Waffen-SS tevens aan het Oostfront, maar verhuisde rond 1943 naar het andere kamp toen de nazi's er achter kwamen dat Heerema met de Oost Compagnie vooral aan zijn eigen portemonnee had gedacht. Met het ronselen van arbeiders voor Rusland ging hij zo rigoreus te werk, dat zich vrijwel niemand meer vrijwillig meldde voor de werkzaamheden ten behoeve van de 'nieuwe toekomst. Omdat Heerema toch nog in het verzet belandde, werd hij na de oorlog slechts licht gestraft. Heerema's oorlogsverleden bleef vrijwel geheel uit de publiciteit toen hü in 1963 het nieuws haalde met een spectaculaire actie op de Noordzee. In samenwerking met Cornelis Verolme en bankier Fehmers van Teixeira de Mattos installeerde hü het illegale REM-tv-eiland voor de kust. Voor de financiering hadden de drie de Volks Aandelen Trust (VAT) opgericht, waarmee later duizenden particuliere beleggers de boot zouden in gaan.
Anders was het in 1978 toen Heerema via een houdstermaatschappij op de Antillen plotseling grote pakketten aandelen opkocht in gerenommeerde Nederlandse aannemersbedrijven als Stevin en Ballast- Nedam. In de daarop volgende paniek werd zün periode bü de SS breeduit belicht. De Heerema Groep heeft nog steeds een 'substantieel minderheidsbelang' in het huidige Volker Stevin.
De kinderen van Pieter Schelte Heerema hebben leren leven met het besmette verleden van hun vader. Allen konden goed met hem opschieten, werden vrü opgevoed en bewonderden zün tomeloze inzet. Van vaders ideeën namen zü afstand. Behalve Edward. Zün bewondering voor
Eindredactie Het Vervolg: AD DE BOER, YVONNE GNIRREP en DICK SLOOTWEG
z'n vader ging zover dat hij ook zijn ideeën overnam. Insiders bevestigen dat de manier waarop Edward zün politieke denkbeelden uitdroeg een van de oorzaken is van de breuk tussen hem en de rest van de familie: met Edward aan het roer zou de Heerema Groep nooit het imago kwütraken van dat er toch iets niet deugde.
Edward Heerema bleek zich in te laten met notoire fascisten als Glimmerveen van de Nederlandse Volksunie en enkele ultra rechtse oproerkraaiers in Vlaanderen, door wie hij financieel flink getild schijnt te zyn. Zün politieke denkbeelden dreigden de Heerema Groep schade te berokkenen.
Over Edwards politieke activiteiten werd niet gesproken voor de rechtbank in Jersey. De verslagen maken wel herhaaldelijk melding van bepaalde activiteiten die de onderneming geen goed deden. Het accent ligt op Edwards zakelijke capaciteiten. Die schoten schromelijk tekort. Enkele werknemers van de Heerema Groep: „Edward was technisch zeer goed. Maar dat er ook nog geld moest worden verdiend, vergat hü te vaak." En met grote stelligheid: „Onder zijn leiding dreigde het bedrijf de verkeerde richting uit te glijden. Hij kon ook geen eenheid in het managementsteam creëren. Het begon als vuurwerk alle kanten op te spetteren."
In de bedrijfstak waren deze geluiden al üekend. Er wordt verwezen naar Edwards nieuwe bedrijf, de Allseas Engineering Services. Die vennootschap zit financieel aan de grond, tot grote ergenis van de ABN die er tot verbazing van cliënt Heerema Groep te Leiden toch enige tientallen miljoenen in gestopt heeft.
Edward Heerema heft het glas tijdens de doop van zijn pijpenlegger op zaterdag 26 april.
---

Het Vervolg De Heerema-broers en hun strijd om de erfenis
Enige jaren voor zijn dood trof Pieter Schelte
Heerema maatregelen, die moesten voorkomen dat zijn levenswerk geruïneerd zou worden. Je wist immers niet wat 'die jongens van hem later zouden gaan doen. Het heeft niet mogen baten; er is een gevecht om de erfenis, de reus op de offshoremarkt. Zoon Edward, voormalig president-directeur van de Heerema Groep, vindt in processen vier broers tegenover zich. En anders dan zijn broers heeft Edward geen afstand genomen van het verleden van hun vader, de voormalige SS-Obersturmführer. Willem Beusekamp las de stukken en sprak met direct betrokkenen.
I R Pieter Schelte Heerema heeft er lang voor zijn dood alles aan gedaan om te voorkomen dat zijn zes kinderen zijn levenswerk zouden ruïneren. Al snel nadat de voormalige SS-
officier in 1981 op 73-jarige leeftijd was overleden, begon echter het gedonder. En sinds kort wordt de Heerema Groep, een van de grootste offshore-industrieën ter wereld, beconcurreerd door zn ex-president-directeur: Edward Pieter Heerema, de op één na oudste zoon van Pieter Schelte. Vanuit Den Haag opereert Edward (39) met zijn Allseas Engineering BV, een directe concurrent van Heerema Engineering Services, een van de werkmaatschappijen van de Heerema Groep. Afgelopen zomer hadden beide bedrijven ingeschreven op twee orders op de Noordzee. Edward kreeg de opdrachten. Op het hoofdkantoor van de Heerema Groep in Leiden was men niet echt ongelukkig; de prijs waarvoor Edward de jobs kreeg, moet verliesgevend zijn geweest. Dat het Edward slecht gaat, zullen vooral zijn broers Pieter Hugo (35) en Hugo Jan (34) niet erg vinden. Pieter en Hugo vormen samen met de Amerikaan L Bump het zogenaamde executive committee van de Heerema Groep en hebben in samenwerking met hun broers Ruurd Herre (43) en Eric Niels (25) Edward ontslagen. Edward, de meest invloedrijke zoon van ir Pieter Schelte die in 1981 de dagelijkse leiding kreeg van de onderneming, moest vorig jaar het veld ruimen omdat hij in het geheim het complete familieconcern heeft trachten te verkopen aan de concurrentie.
De paradepaarden van het Heeremaconcern: de werkeilanden Balder en Hermod. Rechts: Pieter Schelte Heerema Foto RIOD A
---

Dure verbouwing
Edwards trots is een groot schip dat hij bij de werf Boele in Bolnes heeft laten ombouwen tot een uiterst geavanceerde pijpenlegger. Geluk zijn vader is Edward gek op Germaanse namen; hü gaf het vaartuig de naam Lorelay, een afgeleide van het Duitse Lorelei. Specialisten van de Heerema Groep blijken het schip te kennen, en bevestigen: een knap stukje techniek. De püpenlegger is alleen wat duur uitgevallen. De verbouwingskosten zouden met zon veertig miljoen zijn overschreden, zodat Edward uiteindelijk een rekening gepresenteerd kreeg van 140 miüoen gulden. Een expert: „Met de huidige prijzen op een markt die totaal op zn gat ligt, kun je dat niet terugverdienen."
Vandaar dat Edward Heerema met alle macht probeert geld los te krijgen van de Heerema Groep. Daarbij heeft hij het gemunt op de in Jersey ondergebrachte familietrust die volgens hem nu ineens behoort tot de onverdeelde nalatenschap van zijn vader, terwül ir P.S. Heerema de trust juist had opgericht om het familieconcern buiten de schermutselingen te houden die altijd uitbreken als het hoofd van een groot welvarend familiebedrijf overhjdt.
Edward stapte vorig jaar naar de rechtbank in Den Haag en even later ook naar die in Amsterdam in een vergeefse poging de trust open te breken en als een erfenis te laten verdelen. De Nederlandse rechters wezen hem erop dat de overige familieleden — wellicht terecht — de Nederlandse wetgeving niet zouden erkennen, omdat de trust was opgericht onder het recht van Jersey. Dat vond de rechter in Jersey ook en Edward werd bij monde van deurwaarder Berend Boiten gesommeerd zijn juridische acties op Nederlands grondgebied te staken. Hü mocht voor het kantongerecht in Leiden nog wel een zaak wegens smaad voeren tegen broer Pieter, die hem tijdens een bijeenkomst in Zwitserland had uitgescholden. De erfenis waarover Edward het heeft en waarmee hij waarschijnlük zijn financiers over de brug heeft gekregen, bestaat slechts uit een bankrekening, wat schilderijen en aandelen Koninkbjke Olie van ir P.S. Heerema. Te weinig derhalve om de schulden op de Lorelay mee af te lossen. Edward moet dat zelf ook goed weten, want hü is door zn vader benoemd tot executeur-testamentair en is derhalve precies op de hoogte van de omvang van de nalatenschap.
Hü zou zün deel in de trust kunnen verkopen aan de andere trustees. Dat heeft Edward wel geprobeerd, maar om in één klap uit de zorgen te zün vroeg hü zon exorbitant hoog bedrag dat de overige familieleden het aanbod verbaasd ter züde legden. Daarop werden de accountants van Kiynveld Kraayenhof ingeschakeld voor het vaststellen van een redelijke prijs.
Edwards deel werd door de accountants drastisch lager gewaardeerd, maar tot transacties kwam het met. Waarschijnlijk vond hü de prijs te laag.
Uit de Jersey-dossiers kan worden opgemaakt dat Edward binnen de Heerema Groep op geen enkele steun meer hoeft te rekenen. Immers, iemand die achter de rug van iedereen om het familiebedrijf wil verpatsen, later personeelsleden meeneemt en het familieconcern hinderlijk voor de voeten gaat lopen 'schendt op flagrante wijze de plichten die hij heeft als trustee, zoals die omschreven staan in artikel 17 van de wet, getiteld Plichten van de Trustee.
Zo lag hij ook al snel overhoop met de Supervisory Committee, te vergelijken met een raad van commissarissen, waarin sinds 9 oktober 1984 zitting hebben Dirk Netjes, Willem Cordia en Bert Twaalfhoven. Dit trio verving de heren Jacob Kroese, Jan van Schaik, Rudolf de Jong en financieel expert Cees de Bruin (eind 1983 al weg) die onder Heerema senior voldoende hadden verdiend en geen zin meer hadden de familietwisten bü te wonen. De leden van het Supervisory Committee zijn overigens tegelijkertijd trustee van de trust.
Volgens Edward Heerema zün Netjes, Cordia en Twaalfhoven onbekwaam en missen zij de noodzakelijke ervaring in grote industriële bedrüven. Als voorbeeld noemt hü Twaalfhoven die hem vlak voor zijn benoeming tot toezichthouder te verstaan had gegeven 'dat hü weinig tijd had, niet beschikbaar was voor persoonlijke discussies en iedere maand slechts een minimale hoeveelheid informatie wenste te ontvangen.
Twaalfhoven (57) is president-directeur van Indivers, een succesvolle industriële onderneming met 25 werkmaatschappijen, gespecialiseerd in de produktie van turbines en industrieel gereedschap, waarmee vorig jaar een omzet werd behaald van een kleine 200 miljoen gulden. Twaalfhoven heeft verder een handvol commissariaten, ondermeer bü de MIP, de Maatschappij voor Industriële Projecten, en is voorzitter van de Harvard Business Association.
---

Aperte onzin
Op het hoofdkantoor van de Heerema Groep wordt er rekening mee gehouden dat Edward Heerema de familie zal blijven achtervolgen in een poging geld los te krijgen. Edward zelf is niet voor toelichting bereikbaar, niet op zijn kantoor in Den Haag noch in zijn woonplaats Chatel-Saint- Denis nabü Lausanne in Zwitserland. Wel bereid tot het maken van enige op- en aanmerkingen is mevrouw Pauline Wolfswinkel, oud-secretaresse van Edward toen hij nog president van was van de Heerema Groep, en thans pr-officer van Edward bü Allseas. Mevrouw Wolfswinkel stelt voorop dat Allseas Engineering BV 'op geen enkele manier is geïnteresseerd in de Nederlandse pers. Haar indruk is dat je in de Nederlandse media al snel 'vogelvrij bent. Zij bevestigt dat Allseas (een kleine honderd werknemers) het moeilijk heeft omdat Edward op het dieptepunt van de markt van start is gegaan. Óp 1 januari 1985, dus toen hü geschorst, maar formeel nog president van de Heerema Groep was. Zij geeft tevens toe dat de geulengraver (Digging Donald) van Allseas is ontwikkeld binnen de Heerema Groep als Eager Beaver. Allseas zou de kinderziektes er hebben uit gehaald. Maar dat Edward de Heerema Groep beconcurreert, zou onjuist zün. „De Heerema Groep is meer voor het grote hijs- en zetwerk. Wü zün veel gespecialiseerder." Of haar directeur nog verder gaat procederen, noemt zij een 'erg onbeleefde vraag. Zü heeft het over 'een privè-aangelegenheid waarbij iemand via normale juridische procedures zün recht probeert te halen. Dat Edward betrokken is bü politieke activiteiten ter extreem rechter züde noemt zü 'aperte onzin. Mevrouw Wolfswinkel: „Daar heeft de heer Heerema helemaal geen tijd voor. Hü reist veel om orders binnen te halen".
WILLEM BEUSEKAMP
---