(Advertentie) --- Zonder Britse hulp Na het einde van de oorlog moesten de Nederlandse mijnenvegers, zonder Britse hulp, het Nederlandse kustgebied en de scheepvaartroutes van mijnen zuiveren. De Duitsers, die ook tijdens de oorlog af en toe probeerden te varen, hadden dicht onder de kust een vaargeul van één mijl breed opengehouden. Deze geul werd op twee mijl gebracht, een werk, dat reeds in 1946 gereed was. In 1947 waren de laatste verankerde mijnen opgeruimd, de vrije geul werd tot vier mijl verbreed en eind 1947 gingen de Duitse bemanningen van de R-Boote spijtig naar huis, waar zij onder Britse leiding aan het werk werden gezet. De Nederlandse mijnenvegers hebben, sinds het einde van de oorlog, in totafal 53000 mijl afgelegd in gevaarlijke wateren. Eerst kanalen vegen en voortdurend schoonhouden, daarna bekende en van mijnen verdachte velden stukje voor stukje — twaalf maal dezelfde baan bij magnetische mijnen — afknabbelen. En het resultaat is geweest, dat binnen de geveegde routes sinds de bevrijding geen enkel schip op een mijn is gelopen. „Geen enkel schip," zegt ltz. Elfferich met nadruk, „ook al wordt dikwijls luidruchtig het tegendeel beweerd." Zoals bij de ondergang van Het „Hammerblock", een onder de mijnenveger bevestigd apparaat, dat het geluid van de scheepsschroef, vele malen versterkt, nabootst. Door deze geluidstrillingen worden acoustische mijnen, ongeveer een halve mijl vóór het schip, tot ontploffing gebracht. het Noorse schip „Skoghaug", dat op Kerstmis 1947 dicht onder de Nederlandse kust op een mijn zou zijn gelopen. Een verschrikkelijke ramp, waarbij 26 mensen om het leven kwamen. Was de mijnenveegdienst te kort geschoten? De marine liet een duikeronderzoek instellen en dit bracht aan het licht, dat een ketelontploffing de oorzaak was geweest. Het is verder niet zo héél vreemd dat gezagvoerders, die buiten de veilige vaargeul op een mijn gelopen zijn, bij hoog en bij laag beweren dat het i n het geveegde kanaal gebeurde. Want de verzekeringsmaatschappijen wijzen elke aansprakelijkheid af, indien de kapitein het risico van de gevaarlijke zee neemt. Het vlaggesclup van de Dia de flottille mijnenvegers, de Walcheren, op volle snelheid. Deze lichte houten scheepjes - voormalige Duitse R. Boote - zijn uitgerust met enorm sterke Dieselmotoren, die het vaartuig een maximum snelheid van 24 mijl kunnen geven. Deze schepen, met hun geringe diepgang, worden bij voorkeur gebruikt bij het vegen in zeer ondiep water. --- MIJNEN "PJE honderdduizenden mijnen, •*-'' die in de loop van de oorlogsjaren in de Europese wateren zijn neergelaten, behoren tot twee grote kerngroepen: contactmij - nen en invloedsmij nen. De eerste groep, de verankerde mijnen, die bij een botsing met een schip exploderen, zijn het eenvoudigst van constructie. Zij zijn ook het gemakkelijkst op te ruimen. Dit geschiedt door een lange gesleepte staaldraad, die voorzien is van messen en patronen, die de ankerkabels van de mijnen doorsnijden of doorschieten. De losgeslagen mijn komt dan bovendrijven en wordt vanaf de mijnenveger met geweerschoten tot ontploffing gebracht. De invloedsmijnen, die weer verdeeld worden in magnetische en acoustische, luidden tijdens de tweede wereldoorlog een geheel nieuwe, gecompliceerde mijnentechniek in. Magnetische mijnen exploderen onder invloed van het krachtveld, dat door stalen schepen wordt uitgezonden; acoustische mijnen komen tot ontploffing door het geluid van de scheepsschroef. De magnetische mijn, die op verraderlijke wijze soms eerst bij de achtste of negende impuls explodeert èn vernuftige combinaties van magnetische en acoustische mijnen waren voor de geallieerden een bron van voortdurende zorg. Om de magnetische mijn onschadelijk te maken wordt gebruik gemaakt van een z.g. solenoïde, die beurtelings positief en negatief gepoold is. Dit L.L.-tuig wordt door een mijnenveger gesleept en het opgewekte magnetische veld doet de magnetische mijnen op veilige afstand achter het schip ontploffen. Acoustische mijnen worden vernietigd met behulp van het „Hammerblock", een sterke electrische bel, die onder de mijnenveger gesleept wordt. De geluidsgolven activeren de acoustische mijn, die vèr vóór het schip detoneert. --- Sedert einde van de oorlog: In Europese wateren bijna 40.000 mijnen vernietigd Britse kusten zijn veilig (Van onze correspondent) LONDEN, 16 Dec. — „Het einde van de grootste mfjnenveeg-operatie in de geschiedenis is in zicht." Dit verklaarde lieutenant-commander P. D. Scharp, de technische adviseur van de „Central Mine Clearance Board", (centrale mijnenveegraad) de organisatie, die vanuit Londen de gecombineerde operatie in de Europese wateren leidt. Naar schatting zijn tijdens de tweede oorlog in de wateren rond Europa 600.000 a 800.000 mijnen gelegd. Een groot deel van deze projectielen is in de loop der jaren ongevaarlijk geworden. Vele losgeslagen verankerde mijnen waren voorzien van een veiligheidsinrichting, die voor automatische explosie zorgde. Verder zijn, vanaf het einde van de oorlog bijna 40.000 mijnen van elke soort geveegd of onschadelijk gemaakt. Tijdens het hoogtepunt van deze operatie waren 1900 mijnenvegers van 15 landen in actie. Dat het einde nadert blijkt uit het feit, dat van de 260 schepen, die sedert de oorlog als gevolg van mijn-ontploffingen vergingen er het laatste halfjaar slechts zeven verloren gingen. Aan deze gigantische operatie, die door' Engeland, de Verenigde Staten, Frankrijk en Rusland gemeenschappelijk wordt geleid, namen niet alleen geallieerde schepen deel. Ook Duitsland en Italië en het neutrale Zweden en Turkije veegden mijnen onder toezicht van de Londense Raad. Deze organisatie, die alle gegevens verzamelt — de dagrapporten van de Nederlandse flottille-commandanteh gaan vla de commandantzeemacht naar Londen — en wier beslissingen gepubliceerd worden door de „International Routing and Reportlng Authorithy" (1.R.R.A.), heeft in de loop der jaren grote delen van de Europese wateren voor de scheepvaart vrij kunhen geven. Nooit echter wordt een absolute garantie gegeven. De formule luidt dan ook steeds als volgt: „Deze wateren worden geacht vrij van mijnen te zrjn." --- Noorwegen „gezuiverd” De kusten van de Britse eilanden worden als veilig beschouwd behalve een klein veld van diep-zeemijnen ter hoogte van Noord-lerland. Dit veld is geveegd, maar het is onmogelijk een afdoende controle uit te oefenen, daar de veegdraden op de rotsachtige zeebodem breken. Voor oppervlakteschepen is dit veld echter ongevaarlijk. Noorwegen heeft zijn kusten volledig gezuiverd en in de Middellandse Zee verwachten de Italianen en Grieken tegen het einde van de komende zomer, alle mijnen van hun kusten en wateren te hebben verwijderd. Aan een deel van de Belgische, Nederlandse en Duitse kust, waar zeer veel mijnen zijn gelegd en waar het vegen wordt belemmerd door de vele zandbanken en eilanden, is het werk grotendeels beperkt gebleven tot het vegen van brede, veilige stroken, die door boeien zijn gemarkeerd. Mijnenvegers rijn steeds aan het werk om deze stroken te verbreden en te verbeteren. Dit geldt ook voor de wateren aan de Noordkust van Denemarken, in het Kattegat de Sont en de Belt, waar nog duizenden mijnen liggen. In de Baltlsche en Zwarte Zee en bij de Noordkaap hebben Russische mijnenvegers velden geveegd. Zo is de verwachting gewettigd, dat het mijnengevaar spoedig voor de scheepvaart verdwenen zal zijn. --- EEN flottille Byms (in Amerika gebouwde mijnenvegers) in kiellinie op weg naar het veegterrein. Deze 260 ton metende schepen, die een snelheid kunnen ontwikkelen van 13 mijl, hebben met het moederschip Vulkaan deelgenomen aan de vlootmanoeuvres der Westerse Unie. De Koninklijke Marine beschikt over tien van deze vaartuigen, die bemand zijn met 26 koppen. --- BOVEN DE WADDENEILANDEN: NOG 16000 MIJNEN Bezuiden IJmuiden alle bekende „velden” systematisch opgeruimd Geen enkel schip liep op mijn binnen geveegde routes (Van onze speciale verslaggever) DEN HAAG, 16 December — De zee buiten de Nederlandse kust is voor een deel knap mijnenvrij. De Itz. I. S. J. W. Elfferich van het bureau Mijnendienst op het «ministerie van Marine, zegt dit niet zonder voldoening. Er kan weer veilig gevaren worden, voorlopig nog via de geveegde routes, die vier mijl breed zijn. Maar van Urnuiden tot Vlissingen bestaan geen bekende mijnenvelden meer. De rommel is opgeruimd. Doch kom vooreerst nog niet boven Terschelling. Buiten de geveegde geul — slechts twee mijl breed en verderop slechts één mijl — naar de Duitse havens. Hier is het nog een chaos, een zee des doods, waarin naar ruwe schatting nog 16.000 mijnen liggen. Z e sti e n duizend, voor het grootste deel magnetische' en acoustische, die na zoveel jaren slechts gedeeltelijk slapend of doof zijn en die het vrije verkeer onmogelijk maken. De taak die de Mijnenveegdienst zich hier gesteld heeft is het verbreden van de veilige vaargeul. Aan een volledig vegen kan niet gedacht worden. De mijnen zullen hun eigen, langzame dood moeten sterven. „Drijvende mijnen' zijn niet zó gevaarlijk De Noordzee, bewesten de kustlijn Umuiden—Vlissingen is de trots van de zesde flottille Byms (Amerikaanse mijnenvegers) die vanuit Urnuiden en Vlissingen geopereerd heeft, de vierde flottille, die uit zeer snelle voormalige Duitse R-Boote bestaat en twee flottilles in Engeland gebouwde mijnenvegers (Micky's). De zee is uitgekamd. Tussen Urnuiden en Den Helder ligt nog een strook verdacht gebied dat nog onderhanden genomen moet worden, maar verder is de Nederlandse westkust schoon. De Micky's, die een groot aandeel hebben gehad in dit ruimingswerk, liggen, wegens gebrek aan geschoold personeel werkeloos in de havens van Nieuwediep en Amsterdam. De R-Boote vegen op het ogenblik vanuit Borkum een kanaal voor een telefoonkabel naar Denemarken en de Byms — die met het moederschip „Vulkaan" aan de vlootmanoeuvres der Westerse Unie deelnamen — zijn aan het werk bewesten Texel, waar het ook nog niet helemaal secuur is. Vóór de oorlog werkte de Koninklijke Marine met grote, stalen mijnenvegers van ruim 500 ton (de Byms meten 260 ton, de Micky's 230 ton en de voormalige R-Boote slechts 123 ton). De brave Abraham Crijnse en haar collega's werden onbruikbaar, zodra de eerste magnetische mijn op het borlogsterrein verscheen. Tóch hebben deze schepen de oorlog overleefd. Vandaag doen zij dienst als patrouillevaartuigen in Indonesië. Tijdens dê oorlog moest de Mijnenveegdienst in vreemde havens opnieuw worden opgebouwd en uitgerust. Eerste voorwaarde was, dat slechts met houten schepen gevaren kon worden. Een twintigtal visserstrawlers, die bij het uitbreken van de oorlog een toevlucht hadden gezocht in Britse havens werden overgenomen en met modern materiaal uitgerust. Het grootste deel der bemanningen voegde zich bij de Koninklijke Marine. Verscheidene van deze schepen gingen door mijnontploffingen of bombardementen verlor.n. Geleidelijk werden de omgebouwde trawlers vervangen door speciale, voor de mijnenveegdienst gebouwde schepen, die de namen van de Nederlandse eilanden droegen. Deze schepen opereerden aanvankelijk in Engelse wateren, later — du de verovering van Antwerpen — in de Scheldemondingen. Van deze moderne vaartuigen gingen de Marken en de Walcheren door mijnontploffingen verloren en de Wieringen moest, volledig opgevaren, worden afgevoerd. --- Drijvende mijnen „Leveren de van hun ankers geslagen mijnen geen gevaar op voor de scheepvaart?" Die zogenaamde drijvende mijnen spreken erg tot de verbeelding. En inderdaad zijn er de afgelopen jaren honderden losgeslagen mijnen op geveegde routes geraakt. „Maar er is mij geen enkel geval bekend" — zo verzekert de deskundige — „dat 'n schip door een dergelijk projectiel getroffen werd." Dit is ook logisch. Want een schip dat zich voortbeweegt, veroorzaakt een boeggolf, die alle drijvende voorwerpen die in de weg komen als met zachte hand opzijduwt. Een drijvende mijn glijdt dus langs een schip. Slechts een vaartuig dat ten anker ligt of dat zeer bruusk van koers zou veranderen, loopt gevaar in botsing te komen met een drijvende mijn, hoewel dit ras practisch uitgestorven is. De „Prinses Astrid," die in het Kanaal verging, is zeker niet op een losgeslagen projectiel gelopen. Zolang er geen duikeronderzoek is geweest — dat de Belgen blijkbaar niet nodig achten — is de oorzaak niet vast te stellen. En de Deense vrachtboot „Ivar," die enige weken geleden bij Terschelling onderging? Di t schip was reddeloos verloren toen het door de storm ait de twee mijl brede vaargeul werd geslagen. De „Ivar" moest op een mijn lopen. De zee ten noorden van de Waddeneilanden is dodelijk voor elk schip dat, om welke reden ook, uit zijn koers raakt. Hier liggen de zestien duizend mijnen, die voor het grootste deel per vliegtuig zijn afgeworpen. Ja, die route om de noord, naar en van Duitsland, de havens Bremen en Hamburg steekt precies en vereist groot vakmanschap. Het is geen kleinigheid bij zware zee een schip in een geul te houden, die voorbij Delfzijl slechts één mijl breed is. De mijnenveegdienst kan zich hier helaas voorlopig slechts bepalen tot het vrijhouden en verbreden van de vaargeul. De meeste mijnen in dit gebied zullen vermoedelijk móeten verjaren en dan moet nög bewezen worden of alle magnetische mijnen na een periode van acht tot twaalf jaar inderdaad „dood" zijn, zoals wordt aangenomen. --- Duivelswerk in Surabaja Ook in Indonesië heeft de mijnenveegdienst na dé capitulatie van Japan veel, nuttig en gevaarlijk werk gedaan. Het moederschip „Jan van Brakel" en acht mijnenvegers hebben hier al vegende een afstand van 25000 mijl afgelegd. Er moert hier onder bijzonder moeilijke omstandigheden gewerkt worden, daar de Japanners bij de ontruiming van Java vrijwel alle gegevens vernietigd hadden. Dat zuiveren bijvoorbeeld van de haven van Surabaja was duivelswerk. De Jappen hadden hier lukraak met mijnen gesmeten en de haven was schromelijk verwaarloosd. De Nederlanders moesten dus mijnenvegen en baggeren tegelijk, hetgeen als volgt gebeurde: de bodem werd met dieptebommen gegeseld, waarna zonder gevaaj een meter gebaggerd kon worden. Vervolgens wéér dieptebommen, die in de modder verzonken mijnen tot explosie brachten en wéér een meter baggeren. Deze operatie moest een keer of vier herhaald worden om helemaal gevrijwaard te zijn tegen late Japanse verrassingen. Op deze wijze werden in de haven van Surabaja alleen vijftig mijnen onschadelijk gemaakt. Dit werk moest zo zorgvuldig geschieden, omdat een mijn, die na het afwerpen eenmaal haar vaste stand heeft aangenomen, bij elke verandering van houding — hetgeen een verandering in de krachtlijnen betekent — detoneert. De mijnenvegers van de Koninklijke Marine zullen blijven varen en vegen. Nog korte tijd in Indonesië, waar nog heel wat te beredderen valt, daarna in de Nederlandse wateren, die nog grote zwarte vlekken vertonen. Zij vegen, opdat anderen kunnen varen. Zij vangen zelden meer iets op de Nederlandse westkust, waar de zee bijna weer vooroorlogs geworden is. Maar die éne mijn, die de flottille van commandant Van 't Hart na maanden eentonige arbeid onlangs boven Goeree tot ontploffing bracht, maakt alle kosten en moeiten meer dan goed. Hier is een schip, dat misschien ergens op de wereldzeeën vaart en dat niets weet, voor zijn ondergang behoed. --- BLOEDIGE DRAMA’S IN DE DUINEN Wezel en Hennelijn zijn nuttige rovers Zij houden konijnenstand binnen redelijke perken "VT/ÏE vaak in het duin komt, maakt geregeld een of ander konijnendrama mee. Dan kan het oor van de wandelaar worden getroffen door een klaaglijk gepiep, afkomstig van een konijn, dat zich strompelend en huppelend voortbeweegt. Tien tegen een, dat het op korte afstand wordt gevolgd door een wezeltje of zijn grotere broertje de hennelijn. Deze stelt zich, zodra hij onraad merkt, na een paar zijsprongetjes, in de buurt verdekt op. Komt de voorbijganger niet tussen beide, dan volgt het rovertje zijn slachtoffer en bespringt het ,weer, zodra het er de kans voor i krijgt. Meestal wordt het konijn j een beet in de hals toegebracht totdat het door bloedverlies bezwijkt. De gangbare lezing is, dat de halsslagader wordt doorgebeten, het bloed uitgezogen en de buit daarna in de steek wordt gelaten. In gevangenschap blijken de wezels zich echter doorgaans anders te gedragen; zij doden hun prooi door een beet in kop of hals, waarna het slachtoffer geheel of gedeeltelijk wordt opgegeten. Bijzondere voorkeur genieten dan de hersenen. De jachtmethoden onzer wezels zijn dus nog niet voldoende bekend; in dit opzicht kan ieder, die veel in het veld komt, opheldering verschaffen. In de vrije natuur leidt het bloedspoor meestal tot in een konijnenhol; het beste bewijs dat deze vlucht ook het slachtoffer niet baten zal. Voor de rover is' er nauwelijks veiliger slachtplaats denkbaar. De medelijdende wandelaar voelt de aandrang in zich opkomen, het arme konijn van zijn slachter te verlossen Doch meestal is het hiervoor al te laat en dan betekent het slechts uitstel van executie. Wezel en hennelijn zijn nuttige rovers: zij houden de konijnenstand binnen redelijke perken. Slechts de jager — en in bepaalde gevallen de pluimveehouder — hebben er belang bij dat ze hem niet in de weg lopen En al mag de jager dan nog zon gewaardeerde vervolger zijn van het schadelijke konijn — hij duldt meestal geen concurrentie, met het gevolg dat iedere wezel voor hem op zijn hoede moet zijn. Konijnpaadjes Overal in het duin lopen de konijnpaadjes, vaste wegen, waarlangs Lepus cuniculus zijn hol verlaat of weer opzoekt. Wie er een beetje op heeft leren letten, wijst ze gemakkelijk aan. Smalle gootjes en tunneltjes, tussen of onder de vegetatie door; de stroper kent ze maar al te goed. Hij volgt ze en legt hier en daar listig zijn strik, die hij aan een struik met een stokje in de grond bevestigt. Ook de koddebeier weet ze te vinden, want alleen langs deze wegen ontdekt hij de strikken. Soms wacht hij op de plaats waar een konijn gestrikt is, de stroper af. Een héél enkele keer met succes Van lieverlede drukken hier niet alleen konijn, stroper en koddebeier, maar gok de wandelaars hun voetstappen. Vele duinpaden hebben hier hun ontstaan te danken. Het voedselgebied van Cuniculus is niet uitgestrekt; gemakkelijk loopt men in een kwartier van de ene grens naar de andere De nabijheid van het hol met zijn „vele voetgangen" is natuurlijk van belang bij de nadering.van een viï'and. Behalve buizerds, die niet handig genoeg zijn om een gezond konijn op de vlucht te vangen, zijn er ook nog de zeearend en de slechtvalk. Vooral de laatste weet in de trektijd menig pluimstaartje te verschalken. Niets wordt ontzien Konijnenschade wordt niet in de eerste plaats veroorzaakt door het ondergraven van duincomplexen, maar vooral dom vraat aan kruiden, struiken en jonge boompjes. Voor het konijn is er maar heel weinig veilig. En zonder vegetatie is het duin tot de ondergang gedoemd. Een bijzondere voorkeur legt het dier aan de dag voor biestarwegras en lielm, de grondleggers van het duin in eerste instantie. Deze planten hebben tot taak het zand, dat door de zee is aangebracht en door de wind opgewaaid met hun wortels vast te leggen. Zij vormen zogezegd de- voorhoede. Hiervan worden slechts delen van sprieten gegeten, die dan half verorberd kwistig in het rond worden gestrooid. Ook de wortels worden afgeknaagd. In de winter, wanneer bladgroen ontbreekt, en een dikke sneeuwlaag de bodem bedekt, worden bomen en struiken van hun bast ontdaan Soms heeft het ontschorsen tot zulk een hoogte plaats, dat men op het eerste gezicht zeker het konijn niet zou verdenken. Maar geduldige waarnemers hebben gezien, dat dit knaagdier ook de kunst van het klimmen verstaat! De kringloop van voedingstoffen, die plaats heeft vlak onder de schors wordt door deze „behandeling" onderbroken en er zijn maar heel weinig struiken die zich hiervan kunnen herstellen. Het best stelt zich hiertegen nog de kardinaalsmuts te weer, onder andere door het vormen van nieuwe scheuten. Percelen die niet tot diep onder de grond met kippengaas zijn afgezet, tonen in konijnrijke duinen maar al te duidelijk de armelijke sporen. Bosaanplant wordt hier vrijwel onmogelijk gemaakt. Een plantje dat, naar men tot nog toe meende, door het konijn werd gemeden, het Sint-Jacobs-kruiskruid, wordt dan ook wel een „armoede" genoemd, omdat het in streken waar Cuniculus vrij spel heeft, dikwijls de enige begroeiing uitmaakt. Het schijnt echter, dat het konijn sinds enige tijd heeft ontdekt dat ook de wortels van dit mooie onkruidje heel goed eetbaar zijn. Sindsdien is 't aantal „konijnenvrije" plantjes al weer met een zeer belangrijke vertegenwoordiger verminderd. Creditzijde Heeft dan niemand, behalve de jager, de poelier en de gastronoom, iets ten gunste van het konijn van te voeren? Welzeker; niemand minder dan dr. Jac. P Thijsse, die heel goed wist dat onze duinen alleen in stand kunnen worden gehouden „bij de gratie van het konijn", heeft er aan herinnerd dat een vogel als de bergeend, bij voorkeur zijn eieren uitbroedt in een verlaten konijnenhol; dat de tapuit er zo goed als helemaal op aangewezen is en ten slotte dat ook de holenduif en het steenuiltje er van tijd tot tijd gaarne gebruik van maken. En waar zou de buizerd, die de hele winter door onze duinen bevolkt, zijn voedsel vandaan moeten halen? De conclusie lint voor de hand: geen uitroeien van het konijn tot en met, doch leven, en zij het een klein beetje, laten leven! JAN OVERMAAT --- Vrije routes rond Nederland De Nederlandse westkust is nagenoeg mijnenvrij, al moet de scheepvaart voorlopig nog gebruik maken van de geveegde routes, die vier mijl breed zijn. Tussen Den Helder en IJmuiden bevindt zich nog een klein mijnenveld. Ten Noorden van de Waddeneilanden, waar nog 16.000 mijnen „slapen", is de vrije vaargeul slechts twee mijl breed; boven Delftzijl slechts één mijl. De mijnenveegdienst gaat thans ook deze route tot vier mijl verbreden. Ver in zee, bewesten Scheveningen en IJmuiden, bevin-t den zich afgebakende munitiestortplaatsen, waar duizenden tonnen, uit de Westwal afkomstige munitie voor altqd begraven zijn. ---