KINKS beginnen een nieuw verleden Van onzer verslaggever door Cor Groeneweg j AMSTERDAM — Toen Ray Davies en The Kinfes de voorzatste maal op een Nederlands podium stonden (het was 30 ePtember 1973 in het Amsterdamse Concertgebouw) kreeg het Publiek nauwelijks de tijd om een laatste haastige opmerking oor de toegift op zich in te laten werken. „Dit is ons laatste oneertin Nederland. ledereen bedankt die hier ooit naar ons is luisteren." Woorden die direct gevolgd werden door hun „You really got me." «.R'k ïaal roemde daarop in het j.KC/Handelsblad een van de voor de }>lriks carakteristieke songs, „One of £e Reek and Roll Survivors." „Het °oi_e afscheidslied dat Davies de unks heeft kunnen aanbieden. Een J_d zon voorname rol heeft ge- Peed te midden van de door Davies ezmgen Amerikaanse helden als Vtey Lee Lewis, Dion and the Bel- J'jnts, The Hollywood Argyles en »°nnny and The Hurricanes. Davies 0ve*n van de mensen die het heeft j eTjeefd. Misschien stapt hij wel uit co ?'n'ts' omdat hij de situatie wil °ntinueren, zo opperde Rik Zaal. Sj.We', Ray Davies heeft besloten de [j Ual'e te continueren. De nu veerleefn aar ou<*e Britse popgroep over'Qe de meest heftige crisis in het jUziekleven van Raymond Douglas d« p es' *"n a^6el°Pen maandag, twee_, was hij na vier en een wl' Jaar weer terug in Nederland. Pint Z'^n n^s a's top-act op het nkpop festival in het Limburgse 2='een. En, met een knipoog naar Rik vit ' ï,one of the Rock and Roll Sur" ors" opende het concert. Om daar- maar te benadrukken wat Ray ™vies na het concert voor zn kleedafrier wilde uitleggen: na de rockiar s en thema lp's van de laatste '«ren keren de Kinks terug naar het Rofiangspunt van 1964, The Rock and Elly de Waard schreef in 1973 in deze krant dat het bijna ondoenlijk is om op mensen die de Kinks nooit gezien hebben over te brengen waar* om ze nu eigenlijk zo goed zijn. Omdat wat ze brengen :co „normaal", zo volstrekt onspectaculair en zo geweldig innemend is, zo schreef ze. Hoewel de Kinks iia de pop-explosie van de jaren zestig op één lijn stonden met de Beatles en de Rolling Stones, namen ze toch een aparte plaats in. En dat was dan te danken aan Kinks-leider Ray Davies en in mindere mate zijn broer Dave en de andere Kinks, toen bassist Pete Quaif e, sinds '68 John Dalton en drummer Mie Avory. Ray Davies componeert het meeste werk voor de Kinks, broer Dave mag zo nu en dan ook iets doen. Het sociale engagement met de gemiddelde burgerman loopt sinds 1966 als een rode draad door veel van de verzen die Ray schreef. Alle markante facetten van het leven van de gewone geconditioneerde burgerman bezong hij in nummers als Dandy, Mr. Pleasant en Plastic Man. De titels zeggen genoeg. Op een cynisch-ironische manier werd het gedragspatroon van de gewone burgerman aan de kaak gesteld. Veel van zijn songs ontleent Ray Davies aan het Londense leven. Hij en zijn broer groeiden daar op in de tuinstad Muswell Hill. Beiden bezochten de kunstacademie en bekostigden hun studie met de (geringe) inkomsten van het bandje waarin ze speelden. Terloops liep Ray nog een carrière als profvoetballer mis. In het Londense jeugdelftal speelde hij nog samen met Rod Steward, ook niet onbekend in de pop-wereld. In de Kinks klonk veel door van de opleiding van de broers Davies. Na de succesperiode van -1964 (You really got me) tot 1970 (Lola) ging Ray zich uitleven in podium-projecten als de roek-opera Arthur (over het leven van de gewone burgerman) en later Preservation (hoe een dictator een volk overheerst, door een volksrevolutie aan de kant wordt gezet, maar waar alles weer wordt als het was als de volkselite zich gevestigd heeft). Het bracht de Kinks maar weinig erkenning, hoewel Ray Davies de roek-opera Arthur, overigens eerder geschreven maar minder bekend als wat de eerste roek-opera heet, Tommy van de Who, beschouwt als het hoogtepunt in zijn werk. De crises in de groep volgden elkaar dan ook evenredig snel op als et) thema-lp's op de markt verschenen. Dat begon in 1970 toen de lp Lola versus Powerman and the money go round verscheen. Een snier van Davies naar de platenmaatschappijen die hem hadden uitgewrongen. Managers maken misbruik van de zwakheid van artistieke mensen. En ik ben zwak, zo heeft Ray eens in een interview gezegd. Maar de lp blijft onopgemerkt. Sterke geruchten deden er die tijd dat Ray er mee zou stoppen. Alle lp's en singles die de Kinks daarna maakten hadden weinig succes. Van de lp Muswell Hillbillies (waarin de sanering, respectievelijk ondergang van de geboortegrond van de broers Davies werd beschreven) tot en met de voorlaatste concept-lp, Schoolboys in Disgrace, een lp waarop het Engelse kostschool-systeem en haar gewoonten er van langs krijgen. Maar op Pinkpop was Ray Davies dan terug. Om te benadrukken dat de groep een duidelijke verandering heeft doorgemaakt sinds hun laatste concert hier in 1973. Dat was overigens ook al duidelijk hoorbaar. Muzikaal-technisch bleek de groep verbeterd. Ray Davies wilde na het concert wel uitleggen hoe en waarom. „Ik dacht dat het in 1973 ons laatste concert zou zijn, dat de band uiteen zou gaan. We zijn al zo lang opgetrokken als groep. Maar ik moet proberen er wat filosofisch over te zijn. Want ik weet het niet, we kunnen ook vandaag uit elkaar gaan. Wellicht is het een goede manier. Als je altijd bezig bent met de laatste show probeer je daar het beste van te maken." Wot gebeurde er tussen september 1973 en nu? „Ik kan me het me niet meer precies herinneren, maar ik denk dat we als groep een verandering hebben doorgemaakt, we wilden meer „stage-shows" doen. En ik deed dat. Maar ik ben er niet gelukkiger door geworden. Nu wil ik gewoon Rock and Roll spelen." En geen stage-shows meer, waarin toneel en muziek samen komen. „Later. Ik wil muziek van de Kinks en ik zal er voor zorgen ook. Want de Kinks zijn een Rock and Roll groep. Ik wil graag meer Rock and Roll. Voorlopig in ieder geval." Het laatste album. Sleepwalker, was daar al een voorbeeld van. Geen thema meer. Verschillende songs. Zijn de Kinks zo veranderd? „Ja, die laatste jaren. Ze zijn hechter geworden als groep. Instrumentaal beter. Optredens kun je nooit goed beoordelen. Je moet je kans grijpen. Je kunt herhalen en herhalen, vele keren. Wij willen nieuwe songs." Wat zegt Ray Davies in zijn songs. „Ik weet het niet. Communiceren. Prpberen te communiceren, mijn ideeën." Met het publiek. „Soms. Ik probeer te communiceren als ik optreed. Maar soms wil ik gewoon alleen op m'n gitaar spelen. Nu wil ik echt gitaar spelen. Maar als er aardig publiek is en je krijgt veel bijval. Als zij willen dat ik iets zing, zing ik het... En als ze het niet willen, speel ik het gewoon." Ook de oude hits. Gaat dat niet vervelen. Is het niet wat zwak die altijd te blijven spelen. „Dit (Pinkpop red.) was de eerste keer dat we die oude hits volledig achter elkaar hebben gespeeld. Daarvoor speelden we altijd een soort potpourri. Of we ze altijd zullen blijven spelen, ik weet het niet. Het is moeilijk. Ik denk dat iedereen zijn oude songs moet spelen. Het publiek kent die songs. Het geeft niet wat jij zegt, het is het publiek en steeds iets nieuws. Dat proberen we. De Engelse Kinks toeren nu veel in de Verenigde Staten. Blijven de Kinks nog wel Engels. „Het is daar groot. We spelen daar nu veel, terwijl we er vroeger nooit kwamen. Toen kwamen we in Nederland. Je kunt niet op twee plaatsen zijn. Maar ik woon nog steeds in Engeland. Buiten Londen. En je komt nog wel eens in Muswell Hill? „Nee, nee niet meer. Waarom? „En ... spoken, zo veel spoken Wat spoken? „Oh overal, uit het verleden. Wat gaan de Kinks nu doen? „Binnen twee maanden hopen we een nieuwe lp uit te brengen. Een Rock and Roll lp. Ik heb de songs. Ik wil m'n gitaarspel ontwikkelen. Meer als muzikant en als deel van de groep. Dat is wat ik wil. Maar in de groep blijven? „Nu zie ik wel wat ik morgen wil. Ik leef per dag. Want het is niet goed alles te programmeren. Ik heb geprobeerd m'n leven te programmeren. Ik maak me er nu geen zorgen meer om. Echt. It's only Rock and Roll. Soms zijn songs belangrijk. Ik wil graag omgaan met andere mensen. Een echt intiem lied. Ik wil woorden gebruiken, maar meer de muziek. Ik wil een betere musicus worden. Je broer Dave is altijd weggedrukt in de groep. Al jaren wordt er «jepraat over een solo-lp van hem. tiij moet er al lang mee bezig zijn. „Ik heb er delen van gehoord. Hij doet het helemaal in het geheim. Echte Rock and Roll. Maar misschien wil hij het wel helemaal niet op lp uitbrengen. Het is een gekke vent. Hij werkt stilletjes in zijn kelder. Doet alles zelf. Drums, bas. Geen ander lid van de groep komt er aan te pas." De Kinks, ze zijn de afgelopen jaren onopgemerkt gebleven. In een tijd dat de Beatles al lang uit elkaar zijn. Zo lang de geruchten gaan dat de Beatles weer bij elkaar komen gaan de geruchten dat de Kinks uit elkaar gaan. Ray Davies maalt er niet meer om. Hij leeft nu van dag tot dag. Want It's only Rock and Roll. Voorlopig in ieder geval. Ray Davies: leven van dag tot dag --- Het avontuur van Anne van der Waerden door Lily van Ginneken { e keramiek worden eigenlijk . e disciplines gecombineerd. Aan cic kant het sculptuur-element, a *!** de vorm is van belang. Aan de . "Qere kant, het schilderachtige, mers de manier waarop de huid n die vorm behandeld wordt is van HVen groot belang. . et gebeurt niet zo vaak, dat stukken j_ raßuek om beide aspecten even nar|lend Z^n'De ene keer ügt de an!i k meer °P de vorm, in een di i?r geval gaat het toch vooral om j. knappe mamer van glazuren. , keramiste Arme van der Waerden , " daarin een volkomen evenwicht e reikt Op het ogenblik is er een Positie van haar recente werk: D rs|miek en glasobjecten, bij galerie «itte Voet in Amsterdam, tot en et 18 juni. Gelijktijdig toont haar an John Wortel schilderijen en v? de omvangrijke tentoonstelling feh onge Nederlandse keramisten in in a"1*3" dit aar in museum Flehite Amersfoort, viel haar werk al op. b._|st niet omdat het zo opvallend of Va ar Van vorm en kleur was, maar int Wege * eenvoud en het subtiele jj er»se van de geglazuurde huid. aar grote stukken, in de vorm van eeeeknot:e piramides, waarin opzij n smalle spleet nieuwsgierig maakt geurde ruimte binnen in, hebben iets ov eim:mmgs. Decoreren doet ze in & het aleemeen heel Weinig, maar j. at geval tekende ze in de klei een enpatroon van een deur die steeds groot werd over de zijwanden een v ° ■* stukken hebben iets van ooit u i6dom'los van welke cultuur De h 's de sfeer die ze uitstralen. e tleur is zachtroze of blauw, het tegengestelde van een slappe pastelkleur. Ze maakt ook dozen, meer kistjes eigenlijk, omdat ze zo kordaat op poten staan. Op de bovenkant, of aan de zijkanten is er een kruisvorm uitgesneden. Een op zich niet zo opzienbarende ingreep, die echter bijzonder wordt omdat de losgemaakte delen even iets opspringen. Ze voegt daarmee een spanning toe die het materiaal van zich zelf eigenlijk niet heeft. Want gebakken klei veert nou eenmaal niet. En om dit soort aspecten is haar werk juist zo spannend. Bij de Witte Voet zijn nu hoofdzakelijk met de band gedraaide kommen te zien, heel eenvoudig van vorm. Ze staan op een onderstuk van een soortgelijke maar omgekeerde vorm. Eén geheel, ook in kleur, maar samengesteld uit twee afzonderlijke delen, die bij elkaar een diabolo-vorm hebben.. Mijn eerste opwelling is. zó moeten offerschalen er uit gezien hebben. Je biedt iets aan en zet het als extra attentie nog even op een voetstuk. Bij Flehite waren deze kommen heel doorzichtig geglazuurd, hier zijn ze allemaal vrij diepblauw van kleur. Want in plaats van in glazuur, is de kleur in engobe opgebracht. Dat wil zeggen dat de kleurstoffen niet in een chemisch mengsel van kwarts zitten, dat na het bakken een glasachtige laag wordt, maar dat ze, vermengd met dunne vloeibare klei, op de nog ongebakken vorm worden aangebracht. Hier kan dan nog overheen geglazuurd worden hetgeen dan weer een reactie op de engobe-kleuren heeft. Als geheel heeft het meer een geschilderd effect Hoe eenvoudig en vanzelfsprekend het er ook allemaal uitziet, Arme van der Waerden, maakt zoals ze vertelt, een vreselijk probleem van de dingen. Ze werd in 1945 in Amsterdam geboren, kreeg daar op het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs, nu de Rietveld academie, lessen van onder andere Theo Dobbelmann en woont nu in Vianen, waar ze thuis haar atelier heeft. Ze heeft pas wat verkocht en dat werkt bijzonder stimulerend. Daardoor kon ze wat noodzakelijke dingen aanschaffen en kreeg ze weer zin om te beginnen. Zo blijkt dat mensen die speciaal van jonge, nog niet bekende kunstenaars kopen, echt de kunst steunen. Zij. gaan namelijk helemaal af op hun persoonlijke voorkeur en stimuleren daarmee de kunstenaars om door te gaan. Als Arme van der Waerden over haar werk vertelt en er iets van laat zien, wordt een stuk meestal geïntroduceerd met de opmerking: „Die, oh, dat is helemaal een lijdensweg geweest". En opgewekt vertelt ze dan over een enorm getob met vorm en kleur. Dat geldt speciaal een grijsgroene keramiek doos, eentje met zon uitgesneden kruis, die tenslotte onder de oven is terecht gekomen en het breekpunt geweest is in haar manier van werken. Die ellende nooit meer. Steeds opnieuw bakken en glazuren. Telkens was er weer wat Dan was de kleur niet goed, dan brak er iets dat bijgewerkt moest worden. Steeds maar doorgaan om te proberen het zo te krijgen als ze het hebben wilde. Met stijgende verbazing hoor je dat aan. Van keramiek stel je je voor dat het lukt of niet lukt. Maar zon eindeloos proces oven in, oven uit, bijslijpen, plakken en restaureren.. Dat groengrijze stuk onder de oven, heeft de deur dicht gedaan. Het was te bewerkelijk zoals ze bezig was, met al die kleurtjes en verschillende vormen. Telkens opnieuw bakken. Het moest anders en efficiënter, er moest ook meer uit haar handen komen. Het eerste bewijs daarvan staat nu op de tentoonstelling. Ze heeft met engobe-materiaal gewerkt, in één kleur en één vorm, en blijft daar mee bezig totdat het in haar ogen helemaal goed is. Ze is best tevreden over die serie. „Daar had ik toch nog een hele boel aan te beleven. Die vorm gaat steeds verder, en tijdens het draaien trek je de vorm soms zo ver uit, dat het niet meer kan, en dan gaat het natuurlijk zakken. Precies dat punt, dat evenwicht. Heel vaak denk ik, was ik maar even eerder gestopt. Net zoals met dat ding dat onder de oven staat. Was ik maar één keer eerder opgehouden, want toen was het nog goed." Maar ze maakt er duidelijk een avontuur van. Ze ontwerpt vormen die in die materie eigenlijk niet kunnen, gebruikt glazuren die theoretisch niet mogelijk zijn en stopt na jaren een grote vaas opnieuw in de oven, omdat ze zich er in de loop van de tijd, steeds een beetje méér aan ergerde, dat het glazuur toch niet die glans had die ze eigenlijk wilde hebben. „Ik heb glazuur met een hele korte smeltperiode en het is óf net niet gaar, of net teveel... Maar het is ook wel een heel ingewikkelde stof, lithium-zinkglazuur, iets dat eigenlijk helemaal niet kan. Toen ik op school zat, moest ik glazuren maken. Dobbelmann gaf een glazuurt je op, iets met lood een heel eenvoudige glazuur. Ik ken mensen die daar nog mee werken. Ik ging een beetje andere dingen proberen en kreeg toen ineens een hele mooie glans met dat lithiumzink. Maar als huid paste het niet op de klei. Dobbelmann zei, dat dat kan ook niet. Maar ik wilde persé die glans, want die had precies de glans van kiezelstenen, dat kristalachtige met matte puntjes ertussen. Ik ben net zo lang doorgegaan met honderden proeven, tot het bleef zitten. Maar het is wel een lastig glazuur..' Met deze instelling stopte ze dus die vaas waar ze jaren geleden met veel zorg aan gewerkt had, weer met een nieuw glazuur in de oven, omdat ze hem eigenlijk nog mooier wilde hebben. Aan de vorm van die bewuste vaas zaten naar haar gevoel onlogische dingen. „Het was echt een zoekende vorm, zo van: dat kan . eigenlijk niet Hij heeft ook sterk dat van binnen uitgedrukt worden. Het is een heel klein evenwicht, als die buik rond was, had ik het gevoel dat hij inviel." Een dergelijk werk wordt niet op de draaischijf gedraaid; ze bouwt ze op met plakken klei, die ze aan elkaar zet en daarna met de hand in de gewenste vorm duwt. Een proces dat een eindeloos geduld vraagt, als je hoort hoe dat gaat. Ik vind dat er iets geheimzinnigs in haar werk zit en vraag of dat haar bedoeling is. Heel even wat terughoudend, antwoordt ze: „Jawel. Ik wil altijd dat er een soort kracht in zit die zich op een of andere manier manifesteert en dat het daardoor opengaat. Het is nooit zo, dat het zo maar hol moet zijn. Dan is het gewoon een slecht beeldhouwwerk of een slechte sculptuur. Het moet echt een huid zijn die van binnenuit spanning heeft, in tegenstelling dus tot een ding dat helemaal massief is. Een beeld is een massief ding en keramiek moet logischerwijs hol zijn, zodat je van binnen iets verwacht en dat het bijvoorbeeld net lijkt alsof er volume in zit dat er uit wil." Ze wijst op een foto waarop een Chinees oventje van aardewerk staat. „Dat had ook een heel duidelijke functie, dat hier iets in ging en daar iets uit kwam. Dat zijn heel interessante vormen als het echt hol moet zijn. Dat vind ik vaak zo irritant van de moderne keramiek, dat het holle beeldjes zijn." En even later. „Ik heb ook altijd vreselijk zin om dingen te maken waar gaten in zitten, alsof er een soort rook uit zou kunnen komen. Ik heb het nooit durven maken, omdat het me te veel deed denken aan, zeg maar, offerschalen, terwijl ik die nooit gezien heb." „Ja die Chinese vazen die op zon houten voetje staan, dat vind ik heel leuk, die aandacht die het dan heeft. Ik durf nooit naar dingen heel erg te kijken, want dan ben ik bang, dat, wat nu helemaal zelf groeit bij mij, op een heel logische manier, dat dat beïnvloed wordt, door een cultuur waar ik niets mee te maken heb." Soms zijn er ergens wel van die Hittieten-dingen opgegraven, een soort urnen met van die deurtjes erin, of openingen. Dan zeggen ze tegen me: je moet eens gaan kijken, dat is precies wat jij toen gemaakt hebt. Ik ben dan vreselijk benieuwd, maar ook als de dood dat ik ze na zou gaan apen, zonder dat dat helemaal precies met mij gebeurd is. Zon Chinees oventje zou je nooit kunnen doen. Als ik een ding maak met een deurtje en twee gaten erin, dan gebeurt er niks. Dat vind ik altijd zo vervelend als je werk van mensen ziet, waarvan je precies kan achterhalen hoe dat gegaan is. Dat je gewoon weet dat ze niet dingen hebben laten komen." Bang dat er aan haar werk misschien mystiekerige bedoelingen zouden worden toegeschreven, zeg ze nog eens nadrukkelijk: „Ik bedoel er helemaal niets speciaals mee. Ik bén gewoon die dingen. ledereen heeft een mysterie in zich dat hij zoekt. Het ontstaat allemaal net zo natuurlijk van uit mij, als een steen die uit de grond komt." Xeramisch object, 1975/76 Arme van der Waerden: „Ik bén gewoon die dingen" Doos met openingen en sluitsteen, 1971 Keramisch object, 1977 ---