ADVERTENTIE I nu al 2de druk verschenen I dus weer te koop in de boekhandel Louis Sinner f™"™^ . I Vijfjaar I . leven met kanker Duizenden mensen in Nederland maken dagelijks mee wat Leendert Vriel en zijn vrouw hebben beleefd. 159 bladzijden paperback f 16,50 een boek van Bosch & Keuning, Baarn --- Virginia Woolf geeft in dagboek gevoelig en scherp tijdsbeeld door dr. J. Kuin I ich verdiepen in het werk L een auteur alleen steunend L?fle tekst eigen smaak en in,)n'_ dan, als echte bewonde- E is gewekt lezen wat ande- van het werk vinden; ten- te de aandacht richten op de ieur en zich verbazen over de "aerlijke verwikkelingen tusliilrk st en alledaagse werkend: dat is wellicht de est vruchtbare werkwijze j_r criticus. Er zijn weinig j eurs die zich zozeer voor e benadering lenen als Virla Woolf zowel wegens de *uteit van haar werk als wel s het reeds gepubliceerde onttenmateriaal. James Joyce is zij de meest lijjIjrijke experimentele romanl^ Ster u'l e oefa-mde jaren % van deze MUW' ln 1956« |W'en Jaar na haar dood stelde fyj man Leonard Woolf eert tL'er Diory samen uit haar der|i_.? aSboeken die met enkele onder van 1915 tot 1941 lopen. koos hij fragmenten die N(t,ratief waren voor haar schrij- opmerkingen over eigen k*, reacties op andere auteurs, images die typerend zijn voor r schrijftechniek. k,eze. verzameling is nu in vertapS Uitgekomen bij de Arbeiderster» Ln twee compacte handzame *rw acks onder de titel Schrijbj De vertaling, de so( e fnaar nuttige aantekeningen en Ik "awoord zijn van Joop van liet • *"e een lever,dige hoewel vlekkeloze vertaling leverde. "lan we onbekend is met de rojète van Virginia Woolf moeten Ha fragmenten taaie kost zijn lev voor de bewonderaar ervan jr,,,. ren zrj soms adembenemende den-Ur- De gehele wordingsgeschiekaj. van haar romans en essays r^,.s.mer> op de voet volgen. Het b, -te deel is in dit opzicht het oüt«ndst want het beschrijft het s'aan van haar grote experimenl9s r°rnans vanaf Jacobs Room van £ tot The Waves van 1931. "ÜM tweede deel behandelt een & ~*r intense periode; dan zwoegt H, aan The Years, de roman bif_ J 0 zij haar grootste twijfels Wj' behouden omdat het een stap was op de ingeslagen experi(/"tele weg. De arbeid aan deze ■toon werd afgewisseld met een il,:,I.' eindigende stroom literaire biet en essays waaronder twee Vm, n over de positie van de en0!' W: A Room of One's Own (1929) ihree Guineas (1938). •W eze werken worden gedragen w, e.en zeer eigen visie op de Op e"jkheid. In haar romans is zij sr_jjj°ek naar de kern van het men- Vjfj bewustzijn: hoe vormen erw'"6en zich tot structuren in de ij_ £he, hoe treedt de buitenwereld <üai« Innerlijk van de mens en jSt zij j_em u_t tot activiteit *ir._.aar feminisme concentreerde Va» £?oral op de eis dat „dochters toj bestudeerde ouders" niet meer rje fai zullen worden opgeofferd aan br0 'nanciële inspanningen om hun de ,rs. naar een dure kostschool en l(j "n'versiteit te sturen maar dat ten?, oolt reent hebben op een in•tUd e vorminK- Niet alleen de de rient of de huisvader maar ook Ü&D nter en de huismoeder hebtiw„rechtop „een eigen studeerkaiJL* Dit lijkt een snobistische tyj_f • typerend voor het milieu i_, ar>n Virginia Woolf leefde maar lic ?e opbloei van de moedermavo on alt z'ch eigenlijk dit patroon y.een ander niveau, djJJ 's het opmerkelijk dat in de st)oekfragmenten nauwelijks iets is terug te vinden over deze inhou-» delijke aspekten van haar werk. Op 9 maart 1926 noteert zij: „Want de hele romanschrijfkunst is gebaseerd op het vermogen een verhaal te kunnen vertellen." Welnu, haar dagboek concentreert zich geheel op het hoe van de vertelling, op ambachtelijke problemen zoals de juiste volgorde, het inkrimpen of uitbreiden van de tekst, de vraag vanuit welk gezichtspunt, vanuit welke persoon verteld zal worden, het afzwakken of versterken van de concrete tijd en plaats, het ritme van de taal, de begeleidende symboliek. Voor de inhoud moet men de werken zelf lezen. Voor Virginia Woolf lijken een wijsgerige visie, een maatschappelijke bewogenheid, een strijdbaar feminisme moeiteloze gegevenheden te zijn, die iemand eventueel ook tot wijsgeer, politicus of maatschappelijk werker kunnen maken. Het artistieke stelt zich bij haar pas aan de orde als deze bevlogenheden vorm .moeten krijgen in materiaal, in de taal van een verhaal. Dit betekent niet dat de literatuur „slechts" een kwestie van vormgeving zou zijn; de artistieke problemen die Virginia Woolf tracht op te lossen kunnen alleen maar gesteld worden vanuit haar wijsgerige en sociale bewogenheid. Er is bij haar sprake van een nauwe wisselwerking; op 23 november schrijft zij, wanneer de inspiratie voor een nieuwe roman ongewoon lang uitblijft: „Voorheen droegen ontwikkelingen in de methode nieuwe onderwerpen aan, omdat ik de mogelijkheid ging zien om ze aan te snijden". De houding van Virginia Woolf zou een concrete illustratie kunnen zijn bij het uitstekend artikel van N. Tertulian: Autonomie en Heteronomie van de kunst in het derde nummer van het tijdschrift Wijsgerig Perspectief in 1977 dat geheel is gewijd aan de esthetica. Naast dit gedetailleerd verslag van haar zorg voor de vorm bevatten deze fragmenten boeiende reflekties over andere schrijvers maar zij getuigen vooral van de pijnlijkheid van het scheppingsproces. Het is steeds opnieuw dezelfde moeizame gang: na de vreugde van de begininspiratie het zwoegen en de strijd met het weerbarstige materiaal, de dagelijkse dreiging van de lege bladzijden die gevuld dienen te worden; het eindeloze herschrijven, soms tot tien of vijftien keer toe; de opluchting dat alles achter de rug is met het deprimerende gevoel dat het resultaat geenszins beantwoordt aan de visie; maar terstond ook weer de vastberaden wil om zich opnieuw in dezelfde ellende te storten omdat een nieuwe inspiratie zich heeft aangediend. Wat doet zij om de spanningen van dit schrijversbestaan aan te kunnen? Zij schrijft. Haar dagboek: „Ik stel echter bij deze vast dat het bijhouden van mijn dagboek niet geldt als schrijven" (20 januari 1919). In dit boek kan zij immers ongecontroleerd optekenen wat in haar opkomt zonder de dreiging van het herschrijven. Een selectie van delen maakt altijd nieuwsgierig naar het geheel: wat heeft Leonard Woolf weggelaten; in hoeverre is het gepubliceerde representatief voor het geheel? Voor deze vragen zal in de nabije toekomst voor iedereen de mogelijkheid van een antwoord geschapen worden: in vijf delen zullen de volledige dagboeken van Leonard Woolf worden gepubliceerd; het eerste deel is zo juist verschenen. Het bevat de eerste zeven dagboeken en omvat de jaren 1915—1919. (Voor de volledigheid zij vermeld dat ook alle brieven worden uitgegeven; de twee reeds verschenen delen beslaan de periode van 1888 tot 1922). Arme Olivier Bell, de vrouw van Virginia Woolf's neef en biograaf Quentin Bell verzorgt de editie; er is een minutieus notenapparaat dat bijna een overdaad aan informatie biedt (Virginia Woolf hoeft bijvoorbeeld maar een vergadering of een concert te vermelden of tijd, plaats, programma, sprekers en organiserende instanties worden nauwkeurig vermeld). Alle personages krijgen korte biografieën mee en het register lijkt onfeilbaar. Op zijn onnavolgbare wijze (het is de ironie en afstandelijkheid van een •Lytton Strachey, de auteur van o.a. Eminent Victorians gecombineerd met volstrekte historische betrouwbaarheid die Strachey ten enemale miste) heeft Quentin Bell een inleiding geschreven waarin het eerste deel in de contekst van haar tijd wordt gezet De tijd is nog niet aangebroken om een oordeel over deze dagboeken te formuleren. Na dit eerste deel gaat men zich toch al afvragen of Virginia Woolf ons geen even boeiend en bont beeld van de twintiger en dertiger jaren van deze eeuw gaat geven als ooit de grote Pepys heeft gedaan voor de zestiger jaren van de zeventiende eeuw. Het zou een triomf voor de feministe Virginia Woolf en kenmerkend voor onze tijd zijn: de robuuste extraverte Pepys en de verfijnde ingetogen maar uiterst scherpe Virginia tezamen als de twee grootste dagboekschrijvers van de Engelse literatuur. Gezien het specialistisch karakter van het Schrijversdagboek stelt zich opnieuw de vraag naar de zin van een vertaling: zij die werkelijk geïnteresseerd zijn zullen waarschijnlijk de Engelse tekst preferen. Deze twijfel geldt echter niet voor de vertaling van Orlando, een roman die Virginia Woolf in 1928 publiceerde. De taal van dit prachtige verhaal is allesbehalve gemakkelijk zodat een Nederlandse versie velen welkom zal zijn. Gelukkig heeft Geraldine Franken op zeer inventieve wijze de honderden (hier steekt geen overdrijving in) taalproblemen opgelost die deze vertaling stelde. Aan de vertaling is een instruktieve beschouwing toegevoegd van de specialist James Naremore. In het Schrijversdagboek vindt men een uitvoerig verslag van de uitgelaten sfeer waarin deze roman werd geschreven. Na drie „ernstige, poëtische experimentele boeken, waarvan de vorm altijd zo nauw luistert. . . " (14 maart 1927) en terwijl de eerste ideeën vanhaar moeilijkste roman The Waves al opdoemen, wil zy een literaire escapade schrijven: Orlando is dan ook haar vrolijkste en luchtigste boek. De lezing ervan wordt echter een unieke ervaring omdat deze speelsheid is gebaseerd op een uiterst gecompliceerde struktuur. De roman is tegelijk een portret van haar vriendin Vita Sackville West( de vrouw van Harold Nicholson, wier dagboek over haar lesbische ervaringen onlangs door haar zoon is gepubliceerd); een geschiedenis van haar stamvaderlijk slot Knole Castle; een studie over de biografie; een onderzoek naar sexuele tweeslachtigheid; een uitbeelding van een amateuristisch schrijversleven (zoals Vita leidde); en een kleurig schilderij van vijf eeuwen Engelse cultuurgeschiedenis. Al deze thema's krijgen aparte en langdurige aandacht en toch versmelt alles tot een verhaal dat gebaseerd is op nauwkeurige gegevens en tegelijk uiterst fantasievol is. Dit bereikt Virginia Woolf door een adellijke jongeman Orlando te volgen in zijn lange leven vanaf de tijd van koningin Elizabeth I tot in de twintigste eeuw. In de achttiende verandert hij van geslacht omdat heel de beschaving vrouwelijker zou zijn geworden. Het boek is met niets in de Engelse literatuur te vergelijken. Naar het einde toe lijkt de spanning wat te verslappen; dan wordt V.W. kennelijk in beslag genomen door vorm-problemen die de opzet van haar volgende roman zal stellen. Als men deze publikaties visueel zou willen aanvullen zou men moeten bladeren in Lady Ottoline's Album, een zeer verzorgde uitgave van allerlei privéfoto's die deze rijke gastvrouw van haar vele artistieke vrienden maakte. Een hele serie van Virginia Woolf in aktie en van alle leden van de Bloomsbury-group geeft aan schimmige namen een boeiende alledaagse gestalte. SCHRIJVERSDAGBOEK door Virginia Woolf. Vert., nawoord en aantekeningen van Joop van Helmon. De Arbeiderspers. Twee delen. Samen ƒ49,50. THE DIARY OF VIRGINIA WOOLF, Vol. I 1915—7919, Introduction by Quentin Bell, Edlted by Arme Oliver BeU, The Hogarth Press, London, ƒ 45,80. ORLANDO door Virginia Woolf. Vert. Gerardine Franken. Nawoord Ti Naremore. De Bezige BIJ. ƒ 24.50. LADY OTTOLINE'S ALBUM, SnaphoU & Portraits of her famous contemporariei (and of herself) photographed for the most part by Lady OttoUme Morell, London. ƒ 40,40. Zesmaal Virginia Woolf. Foto uit „Lady Ottollne's Album". --- Een roman als een broedmachine door Kees Fens g Op bladzijde 76 van de roman g?7* lust voor het oog van Jan ??ebelink stelt de hoofdfiguur, Swijgman heet, zich*« in gedachte de vraag: „In elke waanzinnige wereld ben j terechtgekomen?" Gezien de ?ard van het tot dan vertelde ir!viaan de gedachte overbodigve,u niet ontzegd worden. De raag veronderstelt distantie bij t* hoofdfiguur, de situatie van Schouwer, al is het maar voor jVer>. en daarbij ook een waar- jetneter waarop een schommee n^e grens tussen wat normaal n waanzinnig is, af te lezen is. 4e .e waardemeter kan er zijn voor rnane^er- de Swijgman van deze rovar. die niet, althans hij heeft toen auteur geen enkele kans geten hrkonnis van die schaal te lavan D''Jken. Vanaf de eerste regels 0rnsti • ooe,t z*Jn P,aats> trJd en öe i beden zo beschreven, dat schjj ofdt»guur bij zijn eerste veracht " al op de geciteerde fie_ Maar gel{°men zou moeten zijn. een . Wanneer hij opkomt, blijkt hij hedc„ Plaats, tijd en omstandiger, ij i. Passende figuur: een onwe- P 61"500" treedt een onwedaarn Wereld binnen. Dat er Ren if n°R alleen onwezenlijke dm"-oor. ncn gebeuren, is welhaast MoPClbaarva m°nten van reflectie, althans «ortstondice ontnuchtering, waardoor.de hoofdfiguur even bulten de kunstmatige situatie geplaatst zou kunnen worden, ontbreken. Wanneer dat ogenblik dan op bladzijde 76 aanbreekt, is het te laat. En het vervolg van de geschiedenis wijst uit, dat van een ontnuchtering nauwelijks gesproken kan worden: het verhaal gaat op gelijke wijze door. De gedachte is in deze zo opgezette roman dus niet alleen overbodig, hij is ook onjuist: ze wordt verwoord vanuit een andere romanconceptie — een met een bijvoorbeeld sterk werkelijkheidsgehalte, althans een herkenbaarheidskarakter die het ongewone waanzinnig kan maken — dan de gegevene, waarin geen persoon of zaak de gelegenheid krijgt zichzelf eerst te presenteren alvorens een symbolische betekenis te krijgen: alles is gepresdestineerd en getekend voor zijn rol in dit broedmachine-drama, dit overzinnebeeldig verhaal van afsterven en dood in de hitte. Al meteen bij de eerste alinea wordt het eerste teken gesteld: „Het café lag in de uiterste hoek van het busemplacement, laag en geel, met donker-glimmende pannen op het dak dat met eigenaardige draaiingen verliep. Als een boze krab, half weggedoken onder het zand." Al is de vergelijking weinig beeldend, de wat angstwekkende bedoeling ervan zal duidelijk zijn. En de vergelijking is in zoverre niet toevallig, dat, met gelijk angstwekkend bedoelend karakter, talloze dieren en diervergelijkingen in de roman optreden. " Alleen vogels en vissen — die de vrijheid van lucht en water kennen — missen het onheilspellend karakter. Maar voor mensen worden vaak beestenvergelijkingen gebruikt, het dorp D. waar de roman speelt, zou een jungle kunnen zijn, als de onwezenlijkheid van het geheel aan beschrijvingen en symboliseringen er niet eerder een onheilig museum van opgezette dieren van maakte. Een lust voor het oog is een roman van de soort waar mensen en dingen niet mogen verschijnen dan na geboetseerd te zijn door de zeer verfijnde literaire vingers van de auteur, die de regels kent, maar ze ook alleen maar volgens het reglement kan toepassen. Niets in de roman verraadt de vrijheid die de werkelijke schrijver kenmerkt. En die de lezer aan een klimaat van literaire oververhitting onttrekt. Sterven en dood staan centraal. Het zou te veel ruimte vragen alle aanduidingen vanaf het eerste begin te noemen — sommigen zijn aardig, maar dan worden ze herhaald en daardoor gekunsteld, andere zijn meteen overgeaccentueerd.' Het is jammer dat de auteur niets aan zichzelf en aan de vrijheid kan overlaten; zelfs in de naamgevingen kent de roman geen toevalligheden. Swijgman is bijvoorbeeld de hele roman door een man van zeer weinig woorden. Centrale plaats van handeling is een mavoschool. Daar heeft het grote sterven plaats. Tegenover de school woont een begrafenisondernemer, altijd druk in de weer met zijn bedrijf. Van de plaats D., waarin zich Dieren laat herkennen (en dan nog al die beesten ook) wordt gezegd dat het steeds meer een centrum van lijkverbranding wordt. En wat gebeurt er aan het einde? Swijgman steekt de school bij een plechtigheid rond een dode leraar in brand, daarmee een tweede crematorium openend, ben je geneigd te denken. De vernietiging van de oude stad, ook plaats van jeugddroom en jeugdtrauma van Swijgman — is daarmee compleet. Verhalen over verval en afbraak van de oude stad aan de rivier — ook het water heeft een sterk symbolische functie — zijn intussen verteld. In het verleden van de stad wordt ook het verleden van Swijgman vernietigd en hij die als een aangeschoten vogel het stadje binnenkwam, vliegt weg, de vrijheid tegemoet. Symbolisch verdwijnt hij aan het einde van zijn verhaal; alles is opgelost, hij lost ook op. Waarmee de kunstmatigheid van de figuur die hij is, nog een laatste zwaar accent meekrijgt. De roman kreeg als motto een uitspraak van Francois Maurice mee. Die wist in zijn misschien nu wat verouderde romans, ook de weg in kwaad en beroerieheid en de adderkluwen als beeld van het menselijk bestaan was hem niet vreemd (de boze slangen kruipen ook door Siebelinks roman). Maar zelfs het monsterlijkste in zijn roman is zo geschreven-dat het zou kunnen gebeuren: de broedplaats van het kwaad wordt nooit, als bij Siebelink, een broedmachine, dat wil zeggen een kunststuk. Het is wellicht niet onmogelijk, hoewel ik er zelf mijn sterke twijfels aan heb, het hele uiterlijke gebeuren te lezen als een verbeelding van de innerlijke chaos van de hoofdfiguur, als een verbeeldingsproduct van zijn gekwelde geest. Daarmee kan iets van de onwezenlijkheid van het uiterlijk gebeuren en de oversymbolisering van personen en situaties verklaard worden, maar daar staat tegenover dat er dan heel wat in de roman — al die plaatsen waar een verteller duidelijk aan het woord is — af moeten vallen. Ik houd Een lust voor het oog op een poging aan het realisme van de traditionele soort te ontkomen. De poging valt te prijzen. De middelen en het resultaat helaas niet. Wat deze roman mist: openingen, dalen, schijnbare toevalligheden, gaten die het verhaal de vrijheid kunnen geven welke symbolisering mogelijk maakt en de lezer verbanden laat leggen en mensen leert ontdekken. EEN LUST VOOR HET OOG door Jan Siebeunk. Ultf. Atbeoaeum/Loeb Paperbacks. ƒ2240. Jan Slebellnk --- HOE ERG IS RIJK? OVER BOEKEN GESPROKEN 'U'R zou eens een kleine genealogie van de rijkdom geschreven moeten worden, al was het maar om na te gaan op welk moment in de geschiedenis het eigenaarschap van aanzienlijke materiële welvaart definitief in een kwade reuk is geraakt Ik schat de tweede helft van de 19de eeuw. Van de oudheid tot ver in de late middeleeuwen wordt het meer dan gemiddeld bezit van aardse goederen aangemerkt als een deugd, een genade of in ieder geval een vanzelfsprekend maatschappelijk gegeven dat ook uitstekend te pas komt in een militaire orde. Bewoners van Attica wier landerijen meer dan 500 maten graan opleveren kunnen zich de organisatie van een veldtocht veroorloven en zijn dus generaal. In aflopende hiërarchie worden ze gevolgd door mensen die hun eigen paard meebrengen (cavaleristen), door kleine luyden die een puntig stuk ijzer heben weten te bekostigen (de infanterie), en tenslotte door armoedzaaiers die altijd nog met de blote vuist of als roeier hun bijdrage mogen leveren aan de export of het behoud van de Griekse beschaving. . Dit model van sociale geschakeerdheid heeft een taai, en lange tijd volstrekt geaccepteerd leven gekend, waarmee uiteraard niet is gezegd dat er onder minder-bedeelden nooit eens afgunstig is gekankerd of gerebelleerd (hoewel het in dat laatste geval altijd eerder om privileges ging dan om een eerlijke verdeling van macht, kennis en inkomen), noch ook dat leden van een nieuwe, derde stand er van zouden hebben afgezien de wijze te imiteren waarop renaissancistische prinsen en kerkvorsten in een bad van weelde onbekommerd de beest uithingen. Pas in de vorige eeuw begint er binnen de samenleving serieus gemorreld te worden aan maatschappelijke wanverhoudingen waarvoor men zich tevoren op zn hoogst in de hemel meende te hoeven verantwoorden. De christenen worden puriteins, de humane burgers socialist, en de staat verstrekt de paarden en de kanonnen in gratis bruikleen aan alle recruten van het nationale leger. AAN het eind van die eeuw werd Jean Paul Getty geboren in Minneapolis, USA, d.w.z. in het (westerse) land dat zich 't langst heeft verzet tegen de gedachte dat hoogwaardig privébezit suspect zou zijn, waar ook nooit een eigen socialistische traditie is ontstaan, en dat ten tijde van Karl Marx een president eerde die o.a. verkondigde: „Men kan de loontrekker niet helpen door de loonbetaler omlaag te halen. Men kan de armen niet helpen door de rijken te vernietigen. Men kan de mensen niet ecuwig helpen door voor hen te doen wat zij zelf zouden moeten en kunnen". Getty is oud genoeg geworden om nog te moeten meemaken dat zelfs in zn geboorteland aan de filosofie van Abraham Lincoln is gemorreld. Het heeft hem niet verhjnderd ongeveer de rijkste man van de wereld te worden, maar hij is er toch mee blijven zitten, getuige de autobiografie As I Sec It die hij vlak vóór zn dood in 1976 voltooide en waarin hij de zegeningen van een sterk en particulier ondernemerschap breed uitmeet zonder ooit verlost te raken van een soort verontschuldigende ondertoon. Ik denk niet dat het gaat om een kwaad geweten dat hij met de moedermelk heeft ingedronken — hij is trouwens al gezoogd met kapitaalkrachtige olie. Het kwaaie geweten is hem meer opgedrongen door een nieuw ideëel concept van sociale rechtvaardigheid dat hij scherp heeft gezien, want hij moet een buitengewoon intelligent en sensibel man zijn geweest, maar waarvan hij de praktische uitwerkingen (fiscale progressie, overheidsbemoeienis, bijstandswetgeving: „men kan de mensen niet eeuwig helpen door voor hen te doen wat ze zelf zouden moeten en kunnen") met waarschijnlijk des te groter agressiviteit te lijf ging. Die ambivalentie bepaalt de waarde van het inmiddels ook vertaalde boek méér dan de society-verhalen over de vijf mislukte huwelijken, de relaties met de wereldadel, de ontvoering van kleinzoon Paul 111 en de kunstverzamelingspassie, want die dingen zijn in de mondiale boulevardpers sappiger opgeschreven dan de auteur over zn hart kon verkrijgen. Het zelfportret van een oliemagnaat: bewonderaar van Lincoln en F. D. Roosevelt die de mouwen liet opstropen, bewonderaar dus ook van Truman en van zelfs dèt aspect van de communistische staat dat nog van draconische straffen weet tegen luie lanterfanters. Minachter van Eisenhower en Dulles die met hun halfethische heilsdoctrines het zakenleven voor de voet liepen — dus ook van Johnson die de geldverkwistende oorlog in Vietnam had behoren te voorkomen. En trouwe kameraad van Nixon die ten val werd gebracht door een affairetje „ter hoogte van een molshoop", maar intussen de architect was van de vrede en van herstelde betrekkingen met Rusland en China waar ze ook olie hebben en orde kennen. Het zelfportret van een man die door alle politieke troebelen heen tussen '45 en '75 hoffelijke maatjes is gebleven met de Arabieren, en die tot zn 83ste is blijven geloven dat zijn vriend de hertog van Windsor in 1937 terecht met Adolf Hitler heeft „gepalaverd" om WO II af te wenden. Een pragmaticus kortom. Maar dat hebben wij bijna net zo verdacht leren vinden als een kapitalist — hoè Getty ook volhoudt dat iedereen tenslotte een graantje meepikt van zijn productieve miljarden. Want dat zeggen ze allemaal. JAN BLOKKER ZOALS IK HET ZIE. door J. Paal Getty. Vert. Jan Noordermeer. Elsevier, f 24,50. --- Liedjes van Ome Karel In vader of moeder klimmen, volgens mij doen vooral hele kleine kinderen dat heel graag. Later klimmen ze in bomen en nog weer later op de brommer en — als ze heel ambitieus worden — nog weer wat later op de carrière-ladder. Over dat klimmen in ouder heeft Karel Eykman een leuk liedje geschreven. Het werd ooit gezongen door Edwin Rutten in VARA's kleuter-televisie-programma „De film van Ome Willem" en het staat nu afgedrukt in een bundeltje liedjes en versjes, allemaal uit hetzelfde programma. „De liedjes van Ome Willem" heet het boekje en het is een bloemlezing van vier jaar Ome-Willem-shows. Kenmerkend voor de liedjes is de alledaagse opzet. Geen lyrische grootspraak, geen poëtische hoogstandjes, geen schoolmeesteriaanse prekerijtjes, maar kleinkunst En dat betekent oog voor doordeweekse situaties, opgetekend in de buurt van kinderen of in ieder geval vanuit het bewustzijn dat kinderen anders tegen de werklijkheid aankijken dan grote mensen. Voorbeelden genoeg in het boek, die laten zien hoe Karel Eykman met taal en thema op deze manier omgaat. Het liedje Het vlugste of het langzaamste is er zo een (We doen, we doen wie het langzaamst kan fietsen. We doen, we doen wie het vlugst slapen kan ...) En 's Ochtends wassen dat zo typerend begint:lk was in bed de hele nacht en ik had net vannacht bedacht: 's avonds wassen is genoeg. Waarom dan óók 's ochtends vroeg? Je wordt van slapen toch niet vies? Alleen je oogjes, verder niets. Zo zijn er nog veel meer voorbeelden (Zwemmen, Poppenhuis, Een meestampertje en Onder Water). Cies Hessels heeft het bundeltje liedjes versierd met een serie fijnzinnige en geestige tekeningen. KINDERBOEKEN --- JAN PAUL BRESSER DE LIEDJES VAN OME WILLEM, door Karel Eykman. Met tekeningen van Cies Bessels. Uitgeverij De Harmonie. Prijs ƒlO.- ---