ZEEUWS REISJE door H. Besselaar et is nu alweer enige weken geleden, dat de Stichting tot Instandhouding van Objecten van Culturele Waarde in de Provincie Zeeland haar eerste object op feestelijke wijze presenteerde. Dat gebeurde bij Baarland (ZuidBeveland) en het ging om de gerestaureerde fundamenten van de middeleeuwse Hellenburg. Indertijd (in '74) was er van die fundamenten nog maar weinig te zien. "Brokjes steen tussen grasland en slootwater", schreven we toen 'n tikje teleurgesteld over dr. Renauds archeologische on t-dekking. Maar dat is nu wel anders geworden. De grondvesten van de burcht zijn nagenoeg geheel blootgelegd en fiks geconsolideerd. Een duidelijke plattegrond van 45 bij 50 meter, met vierkante en ronde lijnen van torenvoeten tekent zich af in het groene land. Er stond die middag een vlaggestok bij, waaraan een quasi-historische leeuwevlag werd gehesen. Bontgetooide Baarlandse schoolkinderen kregen prijsjes voor de mooiste tekeningen van gefantaseerde Hellenburgjes. En in het dorpshuis kreeg het festijn z'n officieel beslag met een rede van Borseles burgemeester, in aanwezigheid van een Belgisch grafelijk echtpaar (verre nazaten van Hellenburgs middeleeuwse kasteelheer Jan van Renesse). Om bij de Hellenburg te komen, hebben wij gebruik gemaakt van de RTM-busdienst van Rotterdam naar Goes. Deze tocht over de Zuidhollandse en Zeeuwse stromen behoort tot de meest afwisselende die je in ons land kunt ondernemen. Toen de grote vakantie losbrak - zo mogen we dat wel noemen - was die route er een van onafzienbare autofiles; maar op onze Hellenburgdag was alles er nog rustig. Na het vertrek van het busstation Zuidplein ben je al betrekkelijk gauw buiten de "bebouwde kom" - nu ja: kom? - op de snelweg over IJsselmonde. De Heinenoordtunnel onder de Oude Maas brengt ons naar de heerlijke ruimte van de Hoeksewaard met aardige dorpscontouren links en rechts, waar we vroeger per stoomtram heen plachten te gaan. Alles wat we zien onderweg, roept herinneringen op aan allerlei perioden. De lichtgrijze watervlakte van het Hollands Diep met de kaarsrechte dam naar het kunstmatige eiland, 't verkeersplein Hellegat, doet meteen denken aan de tijd dat we daar met blocnote en ballpoint rondzwierven tussen Deltawerkers; aan die onvergetelijke vaartocht met een onderlosser, zo'n schuit die ineens - na een lading stenen te hebben gelost - enkele meters hoger op het water kwam te liggen zodat we een diepe sprong moesten wagen om op een begeleidende motorvlet te komen. Ongemerkt rijdt de bus, door alle dromen-van-weleer heen, het eiland Overflakkee op. In Oude Tonge stappen wij over op de bus naar Duiveland. Weer een dam, nu een met een knik erin; en daar doemen beelden in de herinnering op van de kabelbaan naar Bruinisse. Duiveland - er is nu niets meer dat herinnert aan wat wij daar tijdens de watersnood van '53 beleefden. Nieuwerkerk en Ouwerkerk hebben nieuwe torens gekregen. De geweldige St. Lievens- of Monstertoren van de Schouwense metropool Zierikzee is ook niet meer de oude vertrouwde van voorheen. Men heeft hem, de rotsachtig ruige zeebonk met het visserspetje, glad gestreken en van een stijve hoge puntmuts voorzien, die hem, hoe vreemd het ook klinke, kleiner van gestalte doet schijnen. Van een forse kerel hebben ze er een keurig heertje van gemaakt, in restauratie-confectie. Terwijl de bus - wij zijn inmiddels in Zierikzee weer op een andere overgestapt - over de duizendpotige Oosterscheldebrug naar Noord-Beveland rijdt, glijden de gedachten terug aan nog véél vroeger dan de watersnoodperiode. In het begin van de jaren '20 voeren we met een salonboot van Rotterdam via Dordt, Numansdorp en Zijpe naar Zuid-Beveland, bijna een dagreis, van binnenzee naar binnenzee, van eiland tot eiland, aanlegsteigers met wuivende achterblijvers, opwindende geur van een machinekamer, dikke pluimen van rook uit de hoge zwarte schoorsteen, wiekende meeuwen, het klepelen van een scheepsbel en het rinkelen van de telegraaf, kaasboterhammen in de wind, een smaak van zilt en zoet vermengd. Dan het Katsche Veer, waar de omnibus klaar stond om ons naar Goes te brengen. Het lange dak van de Grote Magdalenakerk met de dakruiter (klok om z'n spits gebonden) wenkte van verre boven de groene tuinen van Wilhelminadorp. Aan het eind van de Oosterscheldebrug zien we die dakruiter nóg zoals hij altijd was, maar tegenwoordig voert hij een don-quichotte-strijd met de wolkenprikkende telecommunicatietoren. Alvorens naar de Hellenburg te gaan, zijn we in Goes nog even een straatje-om gelopen. Niet ver van de Grote Markt - dat vermaarde ensemble van streepjesstadhuis en gotisch kerktransept - is de Turfkade. Samen met de aansluitende Kleine Kade vormt die Turfka een van Nederlands mooiste stadsgezichten met een verzameling weelderige gevels: een laatgotische uit het geboortejaar van Willem de Zwijger, een statige uit de tijd van de Franse Zonnekoning, een 17de eeuws "vishuisje" met een koepeltje dat een schip als windwijzer heeft, nog een stuk of wat renaissance-huizen en een achtkantig paviljoentje met een zandstenen dolfijn als bekroning. Een zaligheid om naar te kijken, vooral op een lichtzonnige dag als het water een spiegel is, die alle schoonheid verdubbelt en alle herinneringen, oude en nieuwere, doet tintelen. I O N 4) bC aft •O « «• Cfi --- OAMMEN Andreas Kuyken Bij het naspelen van de partijen uit het wereldkampioenschap 1956 word ik niet alleen getroffen door een behoorlijke technische spelbeheersing en het betrekkelijk geringe aarttal fouten begaan in de tijdnoodfase, maar bovenal door een nuchterheid die voor mijn gevoel zo ongeveer schommelt tussen de frisse kleuren donker- en lichtgrijs. Nee, geef mij dan maar die nieuwe garde dammers - mét haar loze tijdindeling en mét haar hemeltergende techniek - wier ongebreidelde fantasie en gedrevenheid de stereotype neiging tot vereenvoudiging gewoonweg niet in het geïnspireerde brein laten opkomen! Wat een verademing, om tussen de meer gangbare partijen door onderstaand gevecht van jeugdkampioen Tjeerd Harmsma te ontvangen! Zijn tegenstander is Jos Stokkel, die in het open stadskampioenschap van Groningen '76 als grote revelatie en onder het toeziend ouderlijk oog een fraaie tweede plaats achter Hans Jansen bezette en daarmee tevens beruchte cracks van de vorige generatie als Eric van Sonderen en Andreas Kuyken voorbleef. De wortels van het op het scherp van de snede uitgevochten duel gaan terug op het vermetele treffen Theo Tielrooij - Wim de Jong '74, dat, zoals getrouwe lezers zich wellicht met niet onverdeelde gevoelens kunnen herinneren, toendertijd in deze kolom in een kleine drie afleveringen uit de doeken werd gedaan. Juist, na de openingszetten 1. 32-28 16-21 2. 31-26 18-22 3. 37-32 11-16 4. 41-37 7-11 5. 46-41 1-7 6. 34-29 20-25 7. 40-34 15-20 8. 45-40 10-15 9. 50-45 4-10 10. 29-23 21-27 11. 32 x 21 16 x 27 had de "Reus uit Driehuis" zijn mooie vondst 12. 36-31 27 x 36 13. 38-32! gelanceerd, welk offer tot de explosieve stelling van het eerste diagram leidt. Wit dreigt de geïnvesteerde pion met 23-18 en 34-30 terug te winnen, terwijl de tegenoffers 13 22-27 14. 32 x 21 17-22 15. 28x17 19 x 28 16. 33 x 22 11-16 voor zwart wellicht enigszins teleurstellend niet meer dan een vlotte puntendeling opleveren dankzij wits ressource 17. 34-29! 16x18 18. 29-24! 12x21+ 19. 26x17 20 x 29 20. 17-12 8x17 21. 37-31 36 x 27 22. 39-33 29 x 38 23. 43x1 14-19 24.1x14 10x19 =. - Zichzelf gehoorzamend besloot Wim de Jong om eveneens hoog aan de wind te zeilen, zodat er een prachtig tafereel ontstond: Theo Tielrooij - Wim de Jong 13 25-30!! 14. 34 x 25 11-16 15. 43-38 7-11 16. 48-43 20-24 17. 40-34 22-27 18. 32 x 21 . 16 x 27 19. 34-30 2-7 20. 45-40 15-20? 21. 40-34? (verzuimt 33-29! 23-18 30-24! met winst) 2 1 27-31? 22. 23-18! 12x32 23. 37 x 28 13-18 24. 26 x 37 9-13 25. 34-29 18-22? 26. 38-32 (versmaadt andermaal een snelle winst via 29-23! 22-27 of?, en 33-29 44-40 30-24 38-33 43x1 + ) 26 11-16? 27. 28-23! (een bescheiden bijdrage tot geschiedsvervalsing; in werkelijkheid besliste Tielrooij de partij via 27. 32-27 positioneel) 27. .... 19 x 28 28. 30x19 14 x 34 29. 25x14 10x19 30. 32x14 13-19 31. 14 x 23! 34-40 32. 37-31 36 x 27 33. 23-18 22x13 34. 39-34 40 x 38 35. 43x1 met winst voor wit! Ondertussen zijn op sakramentsdag van dit jaar te huize Harmsma ook Tjeerd en Jos na 13 zetten bij de stand van diagram 1 aangeland en was Jos de moeilijke taak toebedeeld om met zwart een verbeterde strategie te berde te brengen. Doch niet bevreesd! Teneinde u en mij voor een grimmige vervolgroman te behoeden, zij hier, niet zonder enige deernis, volstaan met de naakte notatie en een zeer summiere schets van het ware gebeuren. Tjeerd Harmsma - Jos Stokkcl 13 25-30!! 14. 34 x 25 11-16 15. 42- 38 16-21!? 16. 48-42 20-24 17. 40-34 15-20 18. 34-29 10-15 19. 45-40 22-27 20. 40-34 27-31 Toegegeven, in dergelijk ingewikkelde posities, waar de spelers met de grenzen van het betamelijke spottend zo openlijk de beest uithangen, dient men al woelend met boute konklusies de uiterste voorzichtigheid te betrachten. Maar alla: vanuit de tweede diagramstand begint het lot zich bliksemsnel te draaien, wanneer wit op de 21e zet een stevig initiatief uit handen geeft, zich voorts door een even onverwachts als doelmatige manoeuvre van zwart, zoals Tjeerd zelf aangeeft, verloren te staan! Maar ook Jos ziet het niet (22 2-7??), en na de bokkesprong 23 5-10 zou het pleit wel onmiddellijk beslecht zijn, ware het niet dat Tjeerd, in plaats van nog één enkel zetje rustig af te wachten, op een afwikkeling aanstuurt die hem pas na duizelingwekkende kombinaties over en weer alsnog een spectaculaire over winning inbrengt. 21. 34-30? Vergooit zijn kansen. Die scholen in het offer 21. 23-18! Na 21 13 x 22 22. 28-23! 19 x 28 23. 32 x 23 komt zwart door de dubbele dreiging 24. 35-30 23-19 29x16 en 24. 34-30 in verlegenheid. En op 21 12 x 23 22. 29x18 13 x 22 kan al 23. 34-30 en te zijner tijd 28-23 met goed spel. 21 7-11 22. 44-40? Wits enige verdediging bestaat uit 22. 23-18! 12 x 34 23. 28-23 19x28 34. 30x10 5x14 25. 33 x 22 17 x 28 en het opmerkelijke 26. 39 x 30!! Vervangt hij 39 x 30 echter door de vingerslag 26. 26x17?, dan komt er een abrupt afleven door 26. .... 11X22 27. 39 x 30 28-33!! en 28 14-19 29 22-28 30. .... 28 x 50! + 22. .... 2-7?? Voor een onbetwiste zege had de verrassende stoot 22 13-18!! gezorgd, die wit door de 'dreiging (9.-13) tot het afspel 23. 28-22 17 x 28!! 24. 33 x4 24 x 44 25. 26x17 12 x 21 26. 37x17 19 x 39 27. 40-34 11x22 28. 49 x 40 22-27! verplicht met schijfwinst voor zwart! 23. 40-34 5-10?!? 24. 23-18? Op slag beslist de inlas 24. 49-44 en dan pas 25. 23-18 + 24 12 x 23 25. 29x18 13 x 22 26. 28-23 19 x 28 27. 30x19 14 x 23 28. 25 X 5 22-27 29. 33 x 22 17 x 28 30. 26X17 11x22 31. 37 x 26 + !! 28 x 46 32. 5 x 4 via 27. 22-27 33. 4 x 31 36 x 27 34. 42-37!! 46 X 50 35. 43-39 50 x 42 36. 47 x 38 6-11 37. 34-29 11-17 38. 49-43 17-22 39. 29-23 15-20 40. 35-30 3-8 41. 43- 39 8-12 42. 39-33 12-17 43. 33-29 20 -25 44. 30-24 17-21 45. 26 x 28 27-31 46. 23-19 31-37 47. 28-23 37-41 48. 23-18 en zwart gaf zich gewonnen! "Een formidabele knokpartij"! --- SCHAKEN C. Orbaan Een van de mooiste partijen van het 17de IBM-toernooi viel in de laatste ronde. Liberzon speelde .(met wit, hetgeen als een klein voordeel "■wordt beschouwd op dit niveau) op winst want door een remise van Miles zou hij nog gelijk met de Engelsman kunnen eindigen. Adorjan speelde eveneens op winst en boven dien: de Hongaar zou graag in een mooie, briljante partij willen winnen. Immers, hij had een voor zijn doen slecht toernooi gespeeld en dit was zijn laatste kans iets aan zijn geschonden imago te doen. Hieronder ziet men, hoe Adorjan daarin slaagde. Wit: W. Liberzon (Israël) Zwart: A. Adorjan (Hongarije) Pirc verdediging 1. e2-e4, d7-d6 2. d2-d4, Pg8-f6 3. Pbl-c3, g7-g6 4. Pgl-f3, Lf8-g7 5. Lfl-e2, 0-0 6. 0-0, Lc8-g4 7. Lcl-e3, Pb8-c6 8. Ddl-d2, e7-e5 9. d4-d5, Pc6-e7 10. Tal-dl, Lg4-d7 11. Pf3-el, Pf6-g4 12. Le2xg4, Ld7xg4 13. f2-f3, Lg4-d7 14. f3—f4, Ld7-g4 15. Tdl-bl (Het begin van een dwaalweg. In zijn verlangen, vereenvoudigingen te vermijden. versmaadt wit een natuurlijke zet als Pf3 of desnoods Pe2.), c7-c6 (een bevrijdingszet, mogelijk doordat na ruil d6 niet meer twee keer aangevallen staat.) 16. f4xe5, d6xe5 17. Le3-c5, b7-b6 18. Lc5-a3, c6-c5 19. b2-b4 (anders staan La3 en Tbl helemaal gedeplaceerd maar de met winstbedoelingen omrankte actie ziet er nogal gekunsteld uit), c5xb4 20. La3xb4, Lg4-d7 21. Pel-f3, h7-h6 22. Tfl-el (wegens de dubbele'aanval op e5 is f5 nu praktisch verhinderd), Kg8-h7 23. Lb4-a3, Ta8-c8 24. Pc3-b5, Tc8-c4 (het begin van de weerlegging van wits acties, vooreerst gaat Pxa7 niet wegens Ta4, Pb5, Lxb5 met stukwinst) 25. Dd2-d3, Tc4-a4 (Adorjan heeft zeer goed gezien, dat Ta4 niet op dood spoor staat maar integendeel uiterst actief aan de tegenaanval meedoet. Direct Db3 faalt op Lxb5, Dxb5, Txa3, daarom:) 26. c2-c4, f7—f5 27. Pf3-d2 (want op Db3 zou Lxb5, cxb5. Txe4 zijn gevolgd), a7-a6 28. Pb5-c7, b6-bS 29. d5-d6, Pe7-c6 30. c4-c5 (relatief het beste was nog cxb5 geweest), Pc6-d4 31. Tbl-cl, Dd8-g5 (dreigt Txa3, Dxa3, Dxd2) 32. Pd2-f3, Pd4 x f3+ 33. Dd3xf3, f5xe4 34. Df3-e3, Dg5xe3t 35. Telxe3, h6-h5! 36. Te3-b3 (het is erg belangrijk, dat het voor c6 wegens Lh6 te laat was), Lg7-h6 37. Tcl-el, Lh6-d2 38. Tel-e2, e4-e3 39. h2-h3, b5-b4 (daarmee komt Ta4 tot nieuw leven en wordt het fraaie slot ingeleid) 40. La3-b2, Ta4xa2 41. Lb2xe5, Ta2-c2 42. Le5-d4, Tf8—flfü (Zwart kan op verschillende manieren winnen maar deze is de meest dwingende en briljante. Straks zal blijken, waarom zwart de andere toren op de tweede rij laat staan.) 43. Kgl-h2 (of Kxfl, Telt en mat), h5-h4 44. g2-g3 (er dreigde Lel!, Txc2, Lg3 mat), Ld7-c6 (met de bedoeling: Thl mat) 45. g3xh4, Ld2-elü (o.a. vanwege deze mokerslag liet zwart de toren op c2. Wit kan en kon niet een kwaliteit offeren ter verlichting en op Txc2 volgt nu Thl mat.) Wit gaf het op. "PROBLEEM" voor schakers De opgave van de vorige keer - hoe wint wit? - zag er zo uit: In deze partijstand (Markow - Miloetin, SU 1976) volgt: 1. Pd4-f5! en zwart gaf het op. Hij verliest te veel materiaal na exf5, exf5 evenals na Dd8, Pxd6t — ook Dxd6, Tg8, Tadl wint gemakkelijk - Ke7, Pxb7, Dc7 en naar verkiezing P x a5 of Dd4 of e5, D x b7, Dd6f gevolgd door Tadl. De nieuwe opgave: Hoe wint wit geforceerd? Oplossing in de volgende rubriek. --- BRIDGE R.van de Velde De belangstelling voor 'parpoint'-bridge kwam op in de nadagen van het auction bridge. Volgens bridgehistoricus Mei Stover mogen zich drie Miltons in 1921 als vader van deze aparte vorm van bridge beschouwen: Milton C. Work, groot theoreticus, aan wie we nog steeds de langzamerhand standaard geworden honneurpuntentelling (u weet wel: Aas = 4, Heer = 3, Vrouw = 2 en Boer = 1 pnt.) danken, ene Milton Reach die speelkaarten ontwierp die d.m.v. markeringen op de rugzijde geschikt waren voor het verdelen van de kaarten volgens de opgave, en ene Milton Bradley die aan par-pointbridge de eerste publicatie wijdde. * Waar het in par-point-bridge precies om gaat leert ons bij voorbeeld The official encyclopedia of bridge: Z «Uen s, V 3 h. A 10 7 r. B 10 8 7 5 k. A V 10 s. A 10 9 h. V 8 4 2 r H 92 k. H B 5 N opent met 1 Ruit., O volgt met 1 Sch. en hierna bereiken NZ 3 SA te spelen door Z, waartegen W met sch. 4 uitkomt. Om het 'par' resultaat te behalen mag O géén honneur spelen, welke kaart in N ook wordt bijgespeeld. Wanneer W hierna met ruit. V aan slag komt, kan hij nog eens sch. spelen en dan kan later O, met zijn ruit. A aan slag gekomen, zijn hoog geworden sch.-kleur incasseren. In een gewone parenweastrijd zou het contract ook down kunnen gaan als O in slag 1 toch een sch.-honneur had bijgespeeld, en wel omdat Z, onattent, de slag zou nemen, waarna precies hetzelfde gebeurt als hierboven beschreven. Maar als Z correct duikt en O dus de slag laat houden, is het uit met de verdediging. Als W met ruit. V aan slag komt heeft hij geen sch. meer over en dus kan Z veilig zijn ruit.-kleur verder ontwikkelen. Zou in een par-pointtoernooi door vergissingen van zowel O als Z 3 SA toch down gaan, dan zou O niettemin geen score op dit spel toegewezen krijgen. Een decennium na de ontdekking van par-point-bridgè door de drie Miltons stortte Culbertson zich op deze vorm van bridge. En zoals zijn hele stijl was, hij pakte het meteen in het groot, d.w.z. mondiaal aan. Zijn in 1932 begonnen serie van jaarlijkse World Bridge Olympics bestonden uit 16 gelegde spellen die op hetzelfde tijdstip over de gehele wereld werden gespeeld. De wereld was door Culbertson in zones ingedeeld zodat er in de NZ- en de OW-lijn zone-winnaars waren, naast natuurlijk de absolute winnaars, de "Olympische" kampioenen. Deze hele opzet bezorgde Culbertson ook weer massale publiciteit. De spellen die hij de deelnemers voorschotelde, hadden lang niet altijd dezelfde moeilijkheidsgraad als de tot nu toe door mij gegeven par-point-spellen. Er zat bijvoorbeeld ook wel eens een vrij gemakkelijk te vinden safety play tussen, zoals ik u enige rubrieken terug toonde. Maar Culbertson wist wel wat hij deed, want te moeilijke opgaven zouden natuurlijk velen ervan hebben weerhouden deel te nemen. In 1934 bereikten de World Bridge Olympics hun top: in 70 landen nam het ongelooflijke aantal van 90.000 bridgers aan dit toernooi deel! Daarna liep de belangstelling wat terug en Ely deed zijn onderneming toen over aan de American Contract Bridge League, die er, mede als gevolg van de oorlogsomstandigheden in Europa, na 1941 mee stopte. Onder de zonale winnaars bevonden zich een enkele maal de gebroeders Goudsmit, en in 1939 won zelfs een Nederlands paar de wereldtitel. Het waren de jeugdige Amsterdammers Nije-Königsbergen die deze prestatie in de NZ-lijn leverden, maar tragisch genoeg is hun overwinning niet in de annalen van de World Bridge Olympics opgenomen. Vóór zo ver valt te achterhalen als gevolg van de juist uitgebroken -wereldoorlog, want hierdoor zou de ACBL ervoor zijn teruggeschrokken de kapitale Olympische trofee, de duurste die de bridgewereld ooit heeft gekend, als wisselprijs naar Europa te 'zenden. Men vreesde de kostbaarheid niet meer te zullen terugzien, en dat dit niet denkbeeldig was, had de ACBL al geleerd uit de wederwaardigheden van de Amerikaanse trofee. In financiële moeilijkheden geraakt had een winnaar de trofee beleend, was niet, in staat de lening tijdig terug te betalen en de bank van lening verkocht de trofee, die sindsdien is verdwenen! Tot slot nog eens een opgaaf uit een par-point-wedstrijd, maar nu een van Nederlandse origine. s. AHVB987 ll H 2 r A H 10 4 k. - Zonder tegenbiederi bereikt W 6 Sch. waartegen N met klav V uitkomt. Hoe speelt W dit spel af? Volgende week het antwoord. --- SCRYPTOGRAM Horizontaal: 4. Dit enorme dier raakt toch helemaal in een harde storm verloren (4) 6. Drinkliederen (10) 9. Staande als een paal boven water (12) 10. Rijk man zonder kinderen (9) 11. Zo'n onnozel orgaan tekent de hele mens (6) 13. Dat gebrek heeft iets onbillijks (15) 14. Zeer bekwame werknemers (15) 16. Die vrouw wil altijd haar zin hebben (7) 18. Schaduwkant (5) 19. Zulke planten leveren snel schoeisel (9) 20. Kort voor en na nu (6) Verticaal: 1. Ongebonden (9) 2. Gemotoriseerd dier (8) 3. Die wagen geeft aansluiting op treinen (10) 5. Augurk (12) 7. Bezitters van munten (15) 8. Afmetingen van een wagen (9) 10. Die man loopt op heet water (11) 12. Lelijke voorwerpen (8) 15. Mongools voedsel (7) 17. Dat kledingstuk is gevaarlijk (5) Onder de inzenders van een goede oplossing worden drie prijzen (ƒ 25, ƒ 10 en ƒ 10) verloot. Oplossingen - per briefkaart - moeten uiterlijk a.s. donderdag in het bezit zijn van de redactie van het Z-bijvoegsel (postbus 3372 Amsterdam). In de linker bovenhoek op de adreszijde vermelden: Scryptogram. Oplossing Scryptogram van 16 juli Horizontaal: 1. sikkepit; 7. Oriënt; 8. huiler; 9. schroot; 10. gedekt; 12. bril; 13. rollen; 14-, heiblok; 15. muil«« ; ^ stukslaan; 18. gaaf; 1 ' meente. Verticaal: 1. schaduwt**,,, 2. knikkebollen; 3. « i«' 4. tochtlat; 5. kilogram. r stelling; 10. groentjes; gekar; 17. amen. , ^ De prijzen zijn ***&* «<$ De heer T. den Hartog. .£.). waarde 28, Haarlem jjii Mevr. R. Smaling'^ Overtoom 32, P (ƒ10.-) en Mr. H. J- ,fi(H renmolen 28, Harmele" --- TRANSPERSOONLIJKE PSYCHOLOGIE 2 w QJ P CQ Degenen die er genoegen in scheppen de psychologie met bellen blazen te vergelijken, kunnen hun hart ophalen met een veelkleurig exemplaar in de vorm van het boek Transpersoonlijke Psychologie door D. Grabijn en F. Foudraine. (De Toorts, Haarlem, 160 pagina's ƒ27.50.-). De oudste tak van wat men alsgedragsleer aanduidt maakte geen gebruik van apparaten en rekenmachines maar rustte op bespiegeling en het ontwikkelen van zelfkennis in de ruimste zin van het woord. Een klassiek werk in dit vlak is nog altijd de Confessiones van Augustinus. Omstreeks de eeuwwisseling verdween deze manier van doen en denken vrijwel in de vakkringen, om in de jaren vijftig in de vorm van de zogenaamde manistische psychologie (Maslow e.v.a.) de kop als nooit te voren op te steken. In Europa werd onder andere C.G. Jung weer van stal gehaald die momenteel door menigeen op bijna religieus niveau wordt vereerd. Een volgende stap is de transpersoonlijke psychologie die er naar streeft, de mens met zoveel mogelijk zaken in verband te brengen. Het overschrijden van het ik geschiedt door zich te richten op (oosterse) godsdiensten, geestelijke oefeningen, mystiek, paranormale verschijnselen, enz. enz. Als men de bespiegelingen binnen de halve wereldliteratuur als psychologie wenst op te vatten (en dat is dus de bedoeling), nadert het aantal aan de orde te stellen onderwerpen en gezichtspunten tot het oneindige. De schrijvers wekken de indruk heel wat gelezen te hebben en zij proberen daarvan zo veel mogelijk tot 120 pagina's tekst in te dikken. Het gevolg is uiteraard dat men over geen enkel onderwerp behoorlijk geïnformeerd kan u, den. Het boek lijkt dan ook meer schikt om encyclopedisch nive a „ prikkelen en belangstelling te wekk 1 * dan als overzicht te dienen. Als p Un r van kritiek mogen gelden dat de schrT 1 vers weigeren iets uit bijvoorbeeld T fenomenologische literatuur te ciw en dat zij zich wel eens te buiten o!? aan krasse uitspraken (pag. 44 Het derzoek naar het bewustzijn bij p[ a .^ brengt vormen van liefdevolle practische mystiek tevoorschijn.)) ** De bossen schijnen te spreken; de vri u is hoe de mens de bomen V bS* (P. Vroon) ^ ATLAS VAN MONUMENTEN Kleine Monumentenatlas van Neder!».,, 666 nederzettingen in kaart, getekend beschreven door drs. Arthur Steegh n" gave De Walburg Pers, Zutphen ƒ 27,^" Weer zo'n aantrekkelijk boek van t. Walburg Pers over wat ons land - maakt en de moeite waard. Geboren u Pret,,, een particulier project van de schrijv» om zijn herinneringen aan tochten m? het 'Kunstreisboek voor Nederland' » de hand vast te leggen. De schetskaartjes die hij van ieder be?,, maakte met symbolen voor alle tnon» menten van enig belang bleken bruik baar te zijn: zijn broer vroeg voor a» verjaardag een gekopieerde versie va die verzameling tekeningetjes en ontstond het boek. De kaarten g sar vooraf door een gedegen inleiding, ^ overzicht van de nederzettingen provincie en een literatuuroverzicht --- Advertentie Oplossing Breinbreker Anton is 21, Berend is 11 w Carel is 12 jaar. ---