Op bezoek bij de Erven Betje Boerhave Reizen onder redactie van F. den Houter In de schaduw van de Domtoren is een antiek kruidenierswinkeltje te vinden dat er nog precies zo uitziet als een eeuw geleden, toen Betje Boerhave daar er haar nering dreet in 'Koffy, thee en grutterswaaren'. 'Lui, lekker en veel te meugen, zijn drie dingen die niet deugen'. Deze wijze spreuk prijkt in krulletters aan de voorzijde van de houten toonbank; niet overbodig, want het Utrechtse museale kruidnierswinkeltje puilt uit van de lekkernijen: polkabrokken, geboortemuisjes, Zwolse steken (ulevellen), Engelse drop. kaneelstokken, roomboterbabbelaars, zoethouders, toverballen, zoet hout. zachte pepermunt, kantkoek en verder allerlei allengs minder gewoon geworden zaken als karnemelkzeep, ouwel, kievitsbonen, ongebuilde tarwe, linzen (rode en gele), losse stroop, gele zeepen mosterd uit het vat. Het winkeltje erven Betje is goed beklant. Er komen heel wat mensen in dat oude pandje waarvan de gevelsteen vermeldt 'Anno 1873') om er rond te neuzen, te proeven van de nostalgische sfeer, maar ook en vooral: om er te kopen. Dat laatste doen met name alleenstaanden omdat zij er onvervalste produkten kunnen krijgen in kleine hoeveelheden, bijvoorbeeld één onsje capucijners. In de Utrechtse binnenstad, ingekapseld in een cultureel centrum is dat unieke pandje te vinden waar Willem en Betje Boerhave eens de burgerij van Utrecht bedienden. Beneden was de zaak; op de bovenverdieping - nu ingericht als museum - woonden zij met hun kinderen. Hóe kan men zich nauwelijks voorstellen en men begrijpt de verzuchting in Betje's dagboek „Ik wou dat we meer woonruimte hadden: Koken in de winkel lokt maar praat uit van klanten en Antje bijna zestien, Geert veertien, Liesje elf, Jacob negen en Lucas zeven, samen met vijven op zolder kan ook eigenlijk niet meer." Haverstrootjes Het winkeltje ('t Hoogt 6) werd vijf jaar geleden geopend, nadat het pandje keurig was gerestaureerd en nu vindt men er allerlei spullen van weleer weer keurig bijeen: onder een petroleumlamp koperen weegschalen, bruine puntzakken, tonnen en vaten, koekblikken, antieke reclameplaten. Men kan er dingen kopen die elders niet meer te vinden zijn: haverstrootjes, groene zeep, meelsoorten (om zélf brood te bakken), schuurzand en anijsmelktabletten in de originele verpakking, daterend van ver vóór de Eerste wereldoorlog (eens geprijsd voor één cent) en Oprechte Haarlemmerolie, goed voor alles en nog wat; even goed voor een pijnlijke teen als netelroos, winterhanden en ingewandstoornissen. Van de vrijwilligsters, die de winkel 'bemannen' kun je horen dat van alles en nog wat vlot aftrek vindt. Alleen met de Haarlemmer olie gaat het niet zo vlot. Wanneer men het spilletrapje is opgegaan naar het museumpje komt men bij een vitrine, waarin een bonte bric a brac: koffieloodsjes, pakjes snuiftabak uit de vorige eeuw. een nachtpitje (een drijvertje met een pitje dat brandde op patentolie), de bekende Droste's bussen met de verpleegster. Men treft verder aan maten en gewichten, koffiebranders (met spiritusbrander) en suikerbroden van 5,10 en 20 pond. Eén daarvan heeft een wikkel met daarop afgebeeld de koning en koningin van Pruisen, die zo'n 'broodsuiker' krijgen aangeboden. Dat was indertijd iets bijzonders. Het was het eerste brood van bietsuiker gemaakt. Een .siroopsnijder' blijkt een gewone strooppot. Men kon die openen en dan stroomde de stroop eruit. Had men voldoende getapt, dan draaide men de opening dicht en de stroom werd dan .afgesneden'. Vandaar de naam Curieus is een ouderwetse bakkerijschaal. waarop het deeg werd afgewogen. Gewoon uitziende bruine papieren zakken blijken te zijn voorzien van een laagje perkament; ze werden o.m. gebruikt om er groene zeep in te doen. Dan ziet men allerlei metalen vormpjes voor het maken van chocoladefiguurtjes en .evenveeltjes'. Men denke aan de Camera Obscura: Wilt u nog een .evenveeltje'? (dat was een koekje, gemaakt uit evenveel boter, bloem en suiker). Trots was Betje Boerhave op een bezoek van mevrouw Beets, de tweede vrouw van de dominee, bekend als schrijver van de Camera Obscura, waarvan zij twee jaar tevoren de achtste druk had gekregen op haar verjaardag. „Mijn liefste gewens sinds ons huwelijk", zo vermeldt zij in haardagboek. Het verleden herleeft verder bij het zien van een klontjespot, ,brillant glansstijfsel', een kaasschaaf, stijfselkisten en een primitief nietmachientje (voor mensen die geen zakjes konden vouwen). Curiosa te over in de vorm van winkelboeken, oude prijslijsten en affiches. Op één daarvan herkent men de koning van Beieren met een glas bier tegen de achtergrond van zijn slot Neuschwanstein. De koning wasgek; het bier niet. Toen Betje Boerhave 35 jaar was begon ze heimelijk een dagboek. Soms dagelijks, soms met tussenpozen, schreef ze in een schoolschrift haar belevenissen neer: de beslommeringen met het winkeltje, de roddelpraat over het koningshuis, vreugde en verdriet, de problemen met klanten. Daaruit weten we bijvoorbeeld hoe ze geconfronteerd werd met iets nieuws: cacao[ moet daarvan enkei e een kopje doen, d a e l water op schenken en r ^ a \ suiker omroeren. Dat ? ^ lijk drankje zijn"). 0ü ^'. Ze verkoopt ook echt., veiligheidslucifers, cent per pak van' tv^' „Ze vliegen de winkel J S mensen uitproberen of a de kop er echt niet afvalt 6 Ze geeft haar og en go . en vermeldt o.m. dat toonkasten zijn geko^ Winkel van Sinkel.ledërt 6 " 's avonds verlicht met bollen. Op eerste paasdag n a .. lie een dagje naar eenbo*' in het raam wordt bericht l familieomstandigheden Daar krijg je veel vragen®?' 1 haar man, maar Betje > goed. Dan hebben w 6 Jj' extra druk met nieuwst),,,''-" ten en halen ?o da ... 9*' 1 j ten en halen zo de scha/ï," in." 'Mooie winst' Ze legde als' kruiden),,, een opvallend levendige y stelling aan den dag voor JÜ tiek. Eenmaal vermeldt ie?? oorlogsschip van de «aar " singen aan de grond i S o e , Haar commentaar: ■ voor de regering daar." Trots is ze goede Meikaa t ■ den verkocht voor rlri« den verkocht voor drie stuiver, pond, wat een mooie winstv ar 3 cent per pond oplevert. Haar zakelijke interesse-, haar neerschrijven dat de kJ prijs is gezakt van 72 cent ta cent per pond. Maar we wil 6I ' wel eens uit, naar Tivoli. „M at , Musicale staat op de biljetten n . 24 cent toegang voor niet-iej er ook niet niks." De dagboeken van Betje Boe» ve — zeven deeltjes over de p e > de 1874-1890 — zijn inmiddels ( gegeven door de stichting voor het Kruideniersbedrijf.u^ ze ook kopen in dat curieuze» keltje in utrecht, waar u allerlei gen ontwaart die een glimlactio wekken: een kersenpitter (een ak lig tangetje, waarmee je de pit i een kers moest halen), de eers snelweger, kogeltjes blauw-in een blauwsel-lepel - dat door s spoelwater ging opdat lakens i slopen er .witter dan wit' au® uitzien. Er zijn Kwatta-repen van ei stuiver (zes voor een kwar^e),n te maten en droge maten. Bij i laatste ook een stok: de belaami stijkstok, waaraan zoveel bie hangen. Betje's eigen oordeel over ha winkeltje? „Dominee preekte ov nederigheid. Een grote deugd Ji wel. Als hij een winkel had, zou h het een beproeving hebben 91 noemd." Het winkeltje Erven Betje. Vol met gewone en verbazingwekkende zaken uit vroeger dagen. Het is nog steeds moeilijk om er nederig over te zijn. --- Advertentie BANCA NAZIONALE 1978 ! Izode Het verslag van de bank over 1978 is op 27 april jl. door de voorzitter van de Raad van Bestuur, Prof. Alberto Ferrari, uitgebracht aan de Raad van Commissarissen, die het verslag heeft goedgekeurd. Het verslag opent met een beschouwing over de financiële en economische situatie in de wereld in 1978. Het verslagjaar werd gekenmerkt door onrust op de valuta-markten en tegengestelde economische ontwikkelingen in Europa met een stagnerende economie en de Verenigde Staten waar een hausse-situatie bestond. Met betrekking tot 1979 verwacht de bank verbeteringen: de instelling van het EMS biedt uitzicht op een toenemende stabiliteit op de wisselmarkten en afnemende inflatie-verschillen. Met betrekking tot Italië meldt het verslag een belangrijke toename van de bedrijvigheid tegen het einde van het jaar, onder meer veroorzaakt door een scherpe toename van de export-vraag en voorraad-vorming. Hoewel enige druk op de krediet-plafonds van de banken ontstond, werd de betalingsbalans niet beinvloed. Er bestond een belangrijk overschot en de buitenlandse reserves bereikten een nieuw hoogtepunt. Minder aantrekkelijke kanten van deze situatie vormden het toenemende overheidstekort, de daaruit resulterende distortie van de geldmarkt, en de problemen in de chemische industrie waar een financiële herstructurering noodzakelijk is. Onder deze omstandigheden gaf het zakenvolume van 8.N.L. een snelle groei te zien. Deposito's van cliënten en correspondenten bedroegen per ultimo 1978 US Dlr. 28.423,2 miljoen ( + 33%). Het deposito-totaal van de B.N.L.-groep bedroeg US Dlr. 32.263,7 miljoen ( + 31,3%). Kredieten aan cliënten en correspondenten namen met 28,2% toe bij de bank, met 25,8% bij de B .N .L.-Groep. De post waardepapieren (waaronder schatkist-papier) in portefeuille nam toe tot US Dlr 8.994.0 en beliep US Dlr. 2.569.5 miljoen meer dan een jaar eerder. Het balanstotaal van de B.N.L.-Groep bedroeg US Dlr. 63.034.0. Aan de voorziening voor debiteuren-risico's werd een bedrag van US Dlr, 149 miljoen toegevoegd, waarvan US Dlr. 111 miljoen voor de bank. De nettowinst van de bank bedroeg US Dlr. 13,5 miljoen, van de groep US Dlr. 32,4 miljoen. De bank richtte haar aandacht opnieuw op de export-sector en breidde haar aktiviteiten op buitenlandse financiële markten uit. Het buitenlandse vestigingen-net werd uitgebreid. De samenwerking met de Abecor Groep werd versterkt. BELANGRIJKE BALANSGEGEVENS (x US Dlr. 1 miljoen) (*) Activa Kasmiddelen en bankiers Waardepapieren in portefeuille Debiteuren (cliënten en correspondénten) Passiva Kapitaal en reserves. Deposito's Balanstotaal (*) de Italiaanse lire is tegen de officiële ultimokoers omgerekend in US Dlrs. B.N.L. en kredietafdelingen 5.529,2 9.056,2 19.856,6 1.213,4 (1.195,3 volgestort) 32.263,7 . 63.034,0 FILIALEN Londen, New Barcelona York, Los Angeles, Madrid, DOCHTERMAATSCHAPPIJEN Curagao, Lavoro Bank Overseas N.V. Luxembourg, Banca Nazionale del Lavoro Holding Lavoro Bank International New York, T.I.E.C. - The Italian Economie Corporation VERTEGENWOORDIGINGSKANTOjtël^ Brussel, Buenos Aires, Caracas, c -..ir. Frankturt a/M, Houston, Kuala Mexico City, Montreal, Parijs, Janeiro, Sao Paulo, Singapore, Teheran, Tokio, Hong Kong CENTRALE ZETEL SJn! Via V. Veneto, 119 - Rome (Internationale Atdeling - Via V. ven Rome) VERTEGENWOORDIGINGSKANTOOR VOOR DE BENELUX EN SCANDINAVIË Louizalaan 326, Bus 34 B-1050 Brussel --- IHC-werven hebben nog halfjaar werk; protectie neemt toe Door onze redacteur R. VAN DER HEIJDEN ROTTERDAM, 22 mei - IHC Holland (baggcrmaterieel) heeft op het ogenblik nog voor een half jaar werk. De laatste weken zijn er geen orders binnengekomen. Er wordt nog onderhandeld over een oliebestrijdingsvaartuig voor de combinatie van baggermaatschappijen Holland, Bos Kalis en Volker Stevin. Die potentiële order is ƒ 35/43 miljoen waard. F.en woordvoerder van IHC zegt op het verwijt van de Amsterdamse wethouder Spoelstra dat het concern niet is ingegaan op herhaalde verzoeken over overleg over de werf Verschure: "Wij overleggen voortdurend met de daartoe geijkte kanalen, namelijk de Beleidscommissie scheepsbouw en de centrale ondernemingsraad. Het betreft een totaalplan." Over de werf Verschure, waarvan de raad van bestuur van IHC vindt dat zij moet worden gesloten, verklaart de irfczegsman:„Het is een betrekkelijk slecht geoutilleerd bedrijf, waar de kostprijs vrij hoog ligt. Om te moderniseren zou ƒ 75 miljoen nodig zijn en dan is het nog de vraag of er resultaten van mogen worden verwacht." In april heeft IHC op grond van prognoses die— na de vorige uit 1977 - waren bijgesteld gepubliceerd dat het concern 780 man kwijt moest. Dat was 270 man meer dan in 1977 was vporzien. De gisteren in onze courant genoemde cijfers (circa 800 man, waarvan 360 "directen" bij Verschure) komen met die van vorige maand overeen. Modellen Door het op tafel leggen van drie modellen wil de raad van bestuur de discussie op gang brengen. Hij kiest zelf voor sluiting van nieuwbouw bij Verschure en vermindering van de capaciteit bij Gusto Staalbouw in Slikkerveer/Geleen met 20 pet. De werven in kinderdijk en Sliedrecht zouden gewoon door kunnen draaien en nog honderd man nodig hebben. Daar werken circa 2.000 man van de totaal van 3.440 personeelsleden van IHC. In een nota aan de Beleidscommissie Scheepsbouw worden als andere twee modellen genoemd: inkrimping van Gusto Staalbouw en de bedrijven De Klop en VAn Rees in Sliedrecht (verworpen uit liquiditeitsoverwegingen) en: volledig behoud van de werven in Kinderdijk en Amsterdam, vermindering van de werven in Sliedrecht en sluiting van Gusto Staalbouw. De raad van bestuur heeft ook bekeken of het mogelijk is de vermindering van capaciteit over alle vijf werkmaatschappijen te verdelen. Dat betekent werken op 75 pet. van de capaciteit. Het resultaat van nieuwe investeringen zou wegvallen. Voornamelijk door de verliezen als gevolg van onvoldoende dekking van de vaste kosten kan dan volgens IHC geen verbetering van de situatie worden verwacht. De prognoses zijn wat de wereldmarkt voor baggermaterieel betreft niet zo slecht. Nederland wordt o.a. door protectie van andere landen uitgeschakeld. Om bij West-Europa te blijven: de markt voor Frankrijk, Duitsland en België is voor IHC vrijwel gesloten, verklaart de zegsman van het concern. De concurrentie van de Japanners groeit nog steeds. In eerste instantie werden zij als gelegenheids-rivalen beschouwd, maar naarmate de scheepsbouwcrisis langer duurt, wordt hun kennis uitgebreid. Ze worden op de baggermarkt nu als permanente concurrenten beschouwd. IHC probeert nu het wegvallen van de levering door de Nederlandse werven te compenseren door samenwerking in het buitenland. Dat houdt de ontwerpafdeling (engineering) aan het werk en zorgt dat de levering van gespecialiseerde onderdelen ook doorgaat. De vooruitzichten zijn ongunstig. Er zijn niet veel orders op komst. China is een zaak van lange termijn. In het MiddenOosten heeft Iran, waarvan IHC orders had verwacht, grote projecten geannuleerd. Als reactie op de voorstellen van IHC heeft districtsbestuurder Salomons van de industriebond FNV de sluiting van de nieuwbouw bij Verschure onaanvaardbaar genoemd. „De scheepsbouw in Amsterdam heeft al grote klappen gehad. De bonden werken met de ondernemingsraad van Verschure aan een alternatief plan. Dat kost wel banen maar is minder drastisch dan sluiting." Aldus Salomons. --- Gesprek over haven-cao met oude eis UTRECHT, 22 mei - De vervoersbonden FNV gaan met de werkgevers in de havens weer over het oude FNV-eisenpakket praten, inclusief de 35-urige werkweek. De cao-groepsraad van de vervoersbonden FNV, waarin 120 kaderleden uit de havens zitten, heeft daartoe gisteren besloten met 47 tegen 14 stammen en een onthouding. Een woordvoerder van de vervoersbonden wilde geen antwoord geven op de vraag of de bonden nu bij de havenwerkgevers wel gehoor denken te krijgen voor invoering van een 35-urige werkweek, het grote struikelblok bij de cao-onderhandelingen. Het uitblijven van mdie kortere werkweek was ook een van de voornaamste redenen voor de achterban van de vervoersbonden om het onderhandelingsresultaat in de havens af te wijzen. Op 3 april bereikten de onderhandelaars van de vakbonden overeenstemming met de scheepvaartverenigingen Noord en Zuid in Amsterdam en Rotterdam over een cao voor de ruim 15.000 werknemers. Het akkoord omvatte wel een regeling voor vervroegde uittreding van 63-jarigen en een stijging van de uurlonen en de vakantietoeslag, maar geen verkorte werkweek. De achterban verwierp dit resultaat. (ANP) --- Ginjaar lijkt VAM te laten vallen Door WOUTER VAN DIEREN Bij de vele kritiek op het huidige regeringsbeleid wordt gemakkelijk over het hoofd gezien dat er ook enkele lichtpunten zijn. De minister van volksgezondheid en milieuhygiëne, dr. L. Ginjaar, is zo'n lichtpunt, en dan vooral bekeken vanuit de hoek van de milieuhygiëne. Ginjaar is de eerste vakman op deze post, afkomstig van het milieukundig studiecentrum van TNO, en destijds actief in tal van professionele milieuorganisaties. Radicale actiegroepen en milieubewegingen vinden Ginjaars ecologische inzichten echter minimaal. In hun ogen is hij een technische schoonmaker, en niet de man die de milieuproblematiek fundamenteel aanpakt. Daarin hebben die groepen gelijk, maar het is een luchtledig verwijt, omdat Ginjaar die schoonmaker wil zijn. En die taak verricht hij goed. Na de zwakke Irene Vorrink op deze post is deze minister een welkome zwaargewicht wiens stem binnen het kabinet geducht meetelt. Tegenover deze waardering springt het merkwaardige beleid inzake de afvalstoffenwetgeving daarom extra in het oog. Binnenkort treedt de nieuwe Afvalstoffenwet in werking. De afvalverwijdering van een dikke 100 gemeenten met twee en een half miljoen mensen komt dan in moeilijkheden zonder dat het ministerie dit voldoende schijnt te beseffen VAM Met name de positie van de dit jaar 50-jarige Vuil Afvoer Maatschappij (VAM) blijkt ter discussie te staan. De VAM vervoert bijna een miljoen ton afval naar haar compostbedrijven in Wijster (Dr.) en Mierlo (NB) en maakt daar deels compost van. Het residu wordt gestort. In het najaar wordt in Wijster de eerste Europese fabriek geopend voor recycling ofwel scheiding van huisvuil in bruikbare componenten, zoals papier, metalen, plastics en later wellicht ook glas. ' Dezer dagen kregen de provinciale besturen een circulaire ter verklaring van de nieuwe Afvalstoffenwet toegestuurd vanuit het Ministerie van milieuhygiëne, waaruit zij kunnen opmaken dat de minister VAMWijster kennelijk Iaat vallen. Ondanks lopende contracten die de VAM en een groot deel der aangesloten gemeenten no' lang, een aantal zelfs tot na dt eeuwwisseling, aan elkaar binden, wekt die circulaire de indruk dat de minister streeft naar een snelle inkrimping tot de omvang van een provinciaal (Drents) bedrijf met een capaciteit van zo'n 150.00 ton. Voor de overige 700.000 ton moeten dan maar elders oplossingen worden gevonden. Het toverwoord hierbij is Regionalisatie. Provincies en gemeenten moeten in hun eigen buurt maar een stortplaats vinden of een verbrandingsoven bouwen. Twee provincies samen mag kennelijk ook, maar meer niet: dan is het geen regionaal beleid meer. De ratio voor deze regionalisatie is het uitgangspunt dat „gesleep met vuil door het hele land uit de tijd is". Dit is een curieuze ommezwaai. Vijftig jaar lang mocht de VAM wel met vuil slepen, door alle overheden hierin sterk aangemoedigd en geprezen. Immers, het vuil werd vooral gezien als grondstof, en het is nu eenmaal heel gewoon om met grondstoffen te slepen, desnoods van ht ene werelddeel naar het andere. Uit de nieuwe Afvalstoffenwet en de hier besproken circulaire blijkt dat het ministerie van volksgezondheid en milieuhygiëne van de ene dag op de andere alle VAM-afval tot vuil heeft verklaard. Aan de grondstoffenfunctie van het afval dreigt daarmee na honderden jaren een bijna onopgemerkt einde te komen. De VAM-stortplaats in Drente wordt te groot, dus moeten de aanvoerende provincies maar hun eigen afvalverwerking gaan regelen, dat is de simpele boodschap van de Afvalstoffenwet. En Drente stemt hiermee in. Deze provincie ligt van onder tot boven vol VAM-compost, de VAM wordt bedankt en moet ophoepelen. Daarbij laat de circulaire vreemd genoeg voor de VAM wel ruimte om mee te werken aan nieuw te stichten provinciale bedrijven. Niet de hele VAM moet weg, maar haar voornaamste bedrijf in Wijster dient tot een minimumbestaan te worden teruggebracht. Merkwaardig is ook dat de ministeriële circulaire enerzijds in het kader van deze „regionalisatie" VAM-Wijster laat vallen en aangeeft hoe bestaande contracten tussen VAM en gemeenten moeten worden verbroken, doch anderzijds spreekt over „knelpuntsituaties", waarbij van deze nieuwe regel kan worden afgeweken. Dan kan men alsnog met VAM-Wijster in zee! De vraag is dan: wie definieert dan die knelpunten? Impasses Het is al lang duidelijk dat de ruimte voor nieuwe vuilverwerkingsbedrijven zowel geografisch als politiek overal gering is. Jarenlange onderzoekingen en onderhandelingen leidden tot nog toe van Rodeschool tot Vlissingen vrijwel steeds tot impasses. Vuilverbrandingsovens worden niet meer gebouwd, vanwege de hoge kosten en de lage bedrijfszekerheid van deze verwerkingsmethode. Er zullen derhalve altijd knelpunten zijn. Het is zelfs denkbaar dat de VAM-afvoer in zijn huidige omvang moet blijven bestaan, als een optelsom van alle knelpunten tesamen. Dan ontstaat een dwaze situatie: een afvalverwijderingsbedrijf van de overheid dat een taak verricht die strijdig is met het gewenste overheidsbeleid. Men kan zich ook afvragen wat deze overheid verstaat onder industriebeleid en het handhaven van de werkgelegenheid. Als VAM-Wijster moet inkrimpen, vervalt de werkgelegenheid van circa 150 mensen. Niet alleen op het Drentse bedrijf zelf (in een regio waar de werkgelegenheidssituatie toch al treurig is), maar ook in de toelevering en bij de Nederlandse Spoorwegen, waar enkele tientallen mensen voor de nachtelijke VAM-treinen zorgen. Verder wil de overheid een selectief industriebeleid voeren, met criteria als milieuvriendelijkheid, toekomstgericht, energie-zuinig, arbeidsintensief. Als VAMWijster hier niet in past, dan is het hele begrip „selectieve groei" een farce. Herwinning De circulaire rept met geen woord over de belangrijkste elementen in het VAM-gebeuren: de compost en de te herwinnen grondstoffen. Enige jaren geleden concludeerde de Commissie-Schuffelen (zo genoemd naar de Wageningse oud-hoogleraar) dat de Nederlandse bodem om gezond te blijven één miljoen ton compost per jaar nodig heeft, d.w.z. tien maal de huidige VAM-produktie. De nieuwste ecologische inzichten leren dat de grenzen van het kunstmestgebruik in zicht zijn. De Amerikaanse ecoloog E. P. Odum schreef al in 1968 dat voor iedere verdubbeling van de agrarische produktie een vertienvoudiging van de energietoevoer (« vooral kunstmest) nodig was. Nu is dat al een vertwaalfvoudiging, met volgens Odum echter spoedig een averechts resultaat: een verzoveelvoudiging van de energietoevoer die desondanks tot een vermindering van de opbrengst leidt. Dit brengt ons tot de conclusie dat toenemende organische bemesting spoedig weer levensnoodzakelijk wordt voor de landbouw. Ondanks het bestaan van mestoverschotten kan de VAM-compost hierbij niet worden gemist, vanwege de kwaliteit en de specifieke eigenschappen. Werkgelegenheid, selectieve groei, ecologisch inzicht, bodemstructuur, compost, recycling, grondstoffenbeleid en ingewikkelde bestuurlijke verhoudingen in de provincie - het lijkt alsof al deze dingen aan de scribenten van de circulaire en de Afvalstoffenwet voorbij zijn getrokken. Hier wreekt zich kennelijk het gemis dat de radicale actiegroepen de technoloog Ginjaar verwijten: dat hij een schoonmaker wil zijn, die geen oog heeft voor de fundamentele ecologische wetten, die achter ieder milieuprobleem liggen verscholen. Bij de VAM heeft men dit na 50 jaar ervaring beter begrepen. De in aanbouw zijnde vuilverwcrkingsfabriek var, de VAM in Wijster. In de nazomer za! de sabrivk word'-n opgestart. Dan zal per jaar 125.000 ton huisvuil gescheidt worden in papier, blik, plastic, glas en organisch materiaal. De gewonnen grondstoffen worden teruggeleverd aan de industrie. ---