Fraaie tekeningen vanaf 1940 in Fodor Tentoonstelling: Nederlandse prenten en tekeningen 1940-1984. Tot 21 januari in Museum Fodor, Keizersgracht 609, Amsterdam. Dinsdag t/m zaterdag van 10-17 uur, zondags van 13-17 uur. Door BAS ROODNAT In de marge van de grote parades die door het Stedelijk Museum en het Van Gogh-museum trekken is er in het Amsterdamse Museum Fodor een expositie te zien waar de Nederlandse tekenkunst tussen 1940 en nu aan de orde komt. Er hangen tientallen tekeningen en prenten uit de collectie van het Stedelijk Museum, die de komende maanden in Fodor ook in haar andere aspecten zal worden behandeld: toegepaste kunst, industriële vormgeving, interieurarchitectuur en affiches. Nu dus het tekenen zoals dat de afgelopen 45 jaar door 26 kunstenaars werd beoefend. De samenstellers van de expositie hebben een keus gemaakt van werk waaruit moet blijken hoe kunstenaars in zekere zin hardop denkend met een tekenstift bezig zijn met het formuleren van hun gedachten, hun opvattingen over vorm, lijn, compositie, figuratie en abstractie. Tekenen immers is de meest directe creatieve handeling, het openbaart spontaan en onmiddellijk de achterliggende geestelijke activiteit. In Fodor is het zoeken van tasten aan het werk af te lezen. De hand bijvoorbeeld van Armando, die het potlood over grote vellen papier stuurt in aarzelende lijnen. Soms wordt het potlood gekanteld, waardoor de structuur van de lijn verandert, soms breekt de punt en zet hij zich voort in krassen in het papier, een "blind spoor", dat terecht zo wordt gelaten. In de hal van Fodor hangen een paar grote tekeningen van de onlangs overleden beeldhouwer Wessel Couzijn, een in het vlak uitgestrekte arm met gespreide hand bijvoorbeeld, opgebouwd uit potlood-arceringen. Op dezelfde manier ontstonden studies van een vrouwentors. De beeldhouwer was hier bezig het ruimtelijke te onderzoeken in een veelheid van naast en door elkaar gezette lijntjes. Tekeningen als voorbereiding voor driedimensionaal werk? Zeker is bij enkele series schetsjes van H. N. Werkman, dat het aanlopen zijn tot zijn druksels, die op de expositie ook tot het tekenen worden gerekend, althans tot de prentkunst. Er hangt voorts een ontroerend serietje van Pieter Ouborg, die in 1950 uit een betrekkelijke onbekendheid plotseling in het nieuws kwam doordat hem voor zijn tekening Vader en Zoon de Jacob Marisprijs werd toegekend. Er ontstond een landelijke rel, omdat de op een kindertekening geïnspireerde abstracte voorstelling door Tweede Kamerleden en het publiek onwaardig werd bevonden de naar een goed, want figuratief werkend schilder genoemde prijs te krijgen. Het was in de tijd dat ook Cobra dergelijke dikwijls heel fanatieke en agressieve reacties opriep. Ouborg wenste overigens niet tot Cobra gerekend te worden, hij ging zijn eigen gang, experimenterend met het spontane tekenen, de "écriture automatique" die bij hem prachtige abstracties in gemengde techniek opleverde. Vijf ervan zijn nu in Fodor te zien. Gerrit Benner hangt er met zijn uit zwarte verfstrepen getekende impressies van de zee, CoWesterik met onder meer de tekening Denker uit 1952, het verwrongen gezicht van een peinzende man, Henneman met een getekend object, dat de lichtstreep uit een op een kier staande deur als centraal thema heeft, Constant, Carel Visser, Alphons Freymuth, Lucebert, Corneille en anderen. De expositie wil geen representatief overzicht van de tekeningencollectie van het Stedelijk zijn, het is een persoonlijke keuze van de conservatoren van het Prentenkabinet van dat museum. Het is een mooie keuze. Voorbijdrijvend, aquarel met krijt uit 1950 van Pieter Ouborg La guerre, een gouache uit 1951 van Constant --- Stevige jazz, stofzuiger en Cage-klanken in IJsbreker De Nootweek: electronische muziek, zelfgemaakte instrumenten, workshops en video's. Eerste concert met uitvoeringen van onder meer Elektro-instrumentaal Ensemble Tilburg, Gijsbrecht van Aemstel Kwartet. Guus Janssen, piano. Werken van Wolff, Stiebler, Janssen, Meijering en anderen. Gehoord: 27/12, De IJsbreker, Amsterdam. Rechtstreekse VPRO-uitzending. Door ERNST VERMEULEN Chiel Meijering componeerde een werk onder de titel Twee Eieren, Zuurstok en Spinrag. Logisch dat het in de Nootweek een rol zou spelen, want curiositeiten vieren er hoogtij met name zelfbouwinstrumentarium staan geprogrammeerd. Instrumenten als stofzuiger, windharp en andere exotica, ultrasone bewegingshologrammen worden ons beloofd, visualisatie en theatervormen. Grote tegenstellingen al direct op het openingsconcert zoals stevige mainstream jazz door het Toon Roos Kwartet en hoogst introverte en breekbare post-Cage uitingen van Christian Wolff (Pairs) en Ernst Albrecht Stiebler (Monodieën). Stiebler, evenals Wolff in 1934 geboren, werkt bij de Hessische Omroep en begint nu dank zij het ijveren van het Elektro-instrumentaal Ensemble Tilburg ook als componist bij ons door te dringen. Het ensemble dat in 1979 door organist Huub ten Hacken werd opgericht, ontstond naar aanleiding van een werk van Stiebler gecomponeerd voor zes synthesizers. Monodieën uit 1976 eist vijf instrumenten of vijf groepen van instrumenten, in dit geval twee synthesizers, elektronisch orgel, basdwarsfluit en klarinet. Tijdsduur een klein kwartier, lichtelijk variabel. Toonhoogte daarentegen staat geheel vast. Klanksterkte: constant en intensief piano. Monodieën in meditatief verglijdende tonen leunt sterk tegen de stijl van een Morton Feldman. Het meest positief is de consequentie in de behandeling van het uiterst sobere materiaal. Overigens, wie de echte Feldman wil beluisteren, zij de Nederlandse première van "For John Cage" (90 minuten) op 20 januari in het Kruithuis in Den Bosch van harte aanbevolen. In het informele en sterk door geïmproviseerde muziek bepaalde kader van de Nootweek kwam Stieblers muziek minder tot zijn recht. De uiterst virtuoze stijl van Meijering daarentegen deed het hier uitstekend: binnen een minuut biedt Meijering meer noten dan menige compositie van Cage, Wolff, Feldman en Stiebler in zijn geheel. Verfrissend zo'n vrolijke notendouche, maar beslist niet meer dan dat. Een grotere intensiteit biedt Guus Janssen. Typerend: het werd niet direct duidelijk of zijn eerste door hemzelf gespeelde compositie een volledige improvisatie was dan wel gedeeltelijk uitgeschreven. Die ambivalentie tekent Janssens muziek in hoge mate. Watervlugge figuraties worden door een knalharde basnoot tot de orde geroepen, met weer die spanning in extremen: virtuositeit en afgementenheid. De tweede compositie, een blues met wringende samenklanken vond ik toch iets te stereotiep. Nee, dan het constructief ijzersterke Temet voor hét Gijsbrecht van Aemstel Kwartet: dat blijft overeind ook na meermalen beluisteren. Zeer typerend voor het karakter van de Nootweek waren tenslotte de drammerig intensieve bijdragen van Paul Koek, slagwerk en Allaert Troost, gitaar op grotendeels zelf gebouwde instrumenten. Voordat je het weet beland je daarmee in Kagel-achtig muziektheater, maar de leden van het Nederlands Rokensemble prefereerden — andere koek dan bij hun vorig optreden — een musiceren sec. Dus troost voor de radioluisteraars: men kwam deze keer niets tekort. --- Verzorgd vuurwerk van Palinckx en Palinckx Concert: Klap Op De Vuurpijl 1984. Met Palinckx & Palinckx: Jaques Palinckx (gitaar), Bert Palinckx (bas), Paul van Kemenade (altsax), Hans Sparla (trombone) en Frank van Oosterhout (slagwerk). Duo Vera Beths (viool)/Stanley Hoogland (piano). Willem Breuker Kollektief met Toby Rix. Gehoord: 28/12 in Frascati, Amsterdam. Herhalingen: 29/12, 31/12, met wisselende programma's. Door FRANK VAN DIXHOORN De tweede uit een reeks van vijf avonden "Klap Op De Vuurpijl" was voor een belangrijk deel toegesneden op het werk van een klein aantal componisten. Dat is interessant, omdat de bloeiendste voorbeelden van improvisatiemuziek zijn te herleiden tot een onderlinge vergroeiing van compositie en interpretatie. Simpel gezegd: de componist voert zijn eigen werk uit, soms zelfs met de musici waarvoor een bepaald stuk geschreven is. Het klinkende resultaat van deze aanpak kan men beoordelen in het werk van Duke Ellington en Thelonious Monk, maar ook in dat van Charlie Parker en Ornette Coleman. Jaques Palinckx, een jong en ongewoon vruchtbaar talent, werkt vol overtuiging binnen deze traditie. Samen met zijn broer formeerde hij een zorgvuldig uitgebalanceerd ensemble waarin botsingen van temperamenten waren te voorzien, waarin stilisten tegen elkaar konden worden uitgespeeld en waarin een rappe techniek en een flexibele geest in feite de samenbindende factor bleken te vormen. Voor die groep componeerde hij muziek van zeer uiteenlopende allure, maar dat iedere musicus volledig tot zijn recht komt. Altist Paul van Kemenade kreeg gisteravond in 'Maartse Buien' precies het ijle ostinato-motiefje dat hij nodig heeft als reliëf in zijn gedreven solo-chórussen, trombonist Hans Sparla gaf 'Wals voor Moniek', de melancholieke toets die het stuk nodig heeft, Jaques Palinckx werkte de harmonische basis van zijn bekoorlijke thema uit met vervormde gitaarsolo's, drummer Frank van Oosterhout speelde met zijn dynamische nuanceringen een beslissende rol tijdens het hele concert en bassist Bert Palinckx duetteerde zeer effectief met zijn broer in een nieuw onderdeel van het repertoire, 'Groeten aan een Onbekende'. Het evenwicht binnen deze groep is tot op het meest subtiele niveau gewaarborgd en niets lijkt een definitieve doorbraak van Palinckx & Palinckx dan ook in de weg te staan. De muziek van Willem Breuker vormt in deze concertreeks traditioneel de enige constante. Dit jaar werkt het Kollektief in hoog tempo een programma af van ruim een uur, dat ontaardt in een uitbundige act met Toby Rix, waarmee het publiek op een aardige manier wordt verschalkt. Zoals ook met de muziek: Breuker geeft ons trompetsolo's als vuurpijlen, maar tegelijk laat hij het een en ander horen op het gebied van stemvoering (met de trombones!) en akkoordengang, zijn musici voeren stuntelige danspasjes uit maar bereiken wel een perfecte orkestrale discipline, hij speelt zelf een lange sopraansolo vol cynische verwijzingen maar met een uitgekiende melodische opbouw en dan is het concert nog lang niet afgelopen. --- Advertentie Als het gaat om een unieke kollektie vleugels en piano's. In prijsklasse variërend van f4.000,- tot f 90.000,-. JOH. DE HEER kan elke toets doorstaan Oost plein 131-146 hoek (ïroenendaal Rotterdam - Tel. 010-115255 --- Familiebericht Filmregisseur Peckinpah (59) overleden LOS ANGELES, 29 dec. — De Amerikaanse filmregisseur Sam Peckinpah is gisteren in een ziekenhuis in Los Angeles aan een hartaanval overleden. Hij was 59 jaar. Peckinpah werd vooral bekend door de manier waarop hij in films als The Wild Bunch en Straw Dogs fysiek geweld in beeld bracht: uitvoering en met grote aandacht voor gruwelijke details. De Amerikaanse critica Pauline Kael noemde hem daarom eens "Hollywoods enige echte fascist". Zelf verklaarde de omstreden regisseur: "Als ik een fascist ben wanneer ik geloof dat de mensen niet gelijk geschapen zijn, dan ben ik inderdaad een fascist" en "iedere vredelievende of laffe mens is nu eenmaal tot een grote mate van geweld in staat als hij door de omstandigheden wordt gedwongen". Sam Peckinpah werd in 1925 geboren in een indianenreservaat in Californië. Zijn vader en grootvader waren rechters, zelf bezocht hij korte tijd een militaire academie. Na een carrière in het theater schreef en regisseerde hij in de jaren vijftig afleveringen van cowboyseries voor de televisie, waaronder 'Gunsmoke' en 'The Riflemen'. In 1961 maakte hij zijn eerste speelfilm, de western The deadly companions. Daarop volgden Ride the High Country ('62), Major Dundee ('65), The Wild Bunch ('69), The Ballad of Cable Hogue ('69), Straw Dogs ('71), Junior Bonner ('72), The Getaway ('72), Pat Garret and Billy the Kid ('73), Bring me the Head of Alfredo Garcia ('74), The Killer Elite ('76), Cross of Iron ('77) en Convoy ('78) In 1983 maakte Ppeckinpsh zijn laatste film, The Osterman Weekend met de Nederlandse acteur Rutger Hauer in een van de hoofdrollen. Net als de meeste van zijn latere films werd The Osterman Weekend geen succes. De regisseur had het de laatste jaren dan ook steeds moeilijker financiering voor nieuwe producties te vinden. Zijn laatste werkzaamheden bestonden uit het regisseren van televisie-clips', korte beeldverhalen bij muziek, voor de pop7inger Julian Lennon. (AP, UPI) --- Interessante studie van Strindbergs personages Voortstelling: De Schuldeisers (XYZ) van A. Strindberg door Nieuwe Komedie. Vertaling: Cora! en Sybren Polet; toneelbeeld en j licht: Hans Wolf, regie: Wim Meuwissen. Uitgevoerd in twee versies, één met Marie Christine de Both, Wim Meuwissen en Rik van Uffelen, en één met Marie Christine de Both, Rik van Uffelen en Stef van den Eijnden. Gezien op 13 en 27/12 in Theater aan de Haven, Den Haag. Door JAC HEIJER De Nieuwe Komedie, in haar laatste seizoen, laat twee versies zien van De Schuldeisers, een kort stuk uit 1888 van August Strindberg. Het decor is in beide gevallen hetzelfde: een vertrek in verkort perspectief. Ook de belichting blijft onveranderd: tijdens de drie dialogen verstrijken dag en nacht in versneld tempo. De rolbezetting is echter anders, de spelers leggen in hetzelfde regie-concept van Wim Meuwissen verschillende accenten. Het resultaat is een interessante studie naar de waarde van Strindbergs personages: een vrouw, haar exman en haar tegenwoordige minndar. Alle drie staan ze bij elkaar in het krijt, al wanen de figuren zich zelfstandig en onafhankelijk. Beide jannen beweren dat de vrouw veel aan hen te danken heeft, maar Marie Christine de Both (iets te jong ogend voor de rol) speelt haar in beide versies als een geëmancipeerde vrouw die liever een minnaar kiest dan zich onderworpen te zien in het huwelijk. Toch merkt zij op dat ze alleen met de ex-echtgenoot goed kan praten. Nu is die man een tamelijk zelfingenomen persoon, overtuigd van de superioriteit van zijn geest. Wim Meuwissen speelt hem in de eerste versie dan ook als een' licht belachelijke figuur, geheel passend bij zijn ouderwetse krijtstreeppak en sigaar. Rik van Uffelen, slordiger gekleed in .^e tweede versie, accentueert ook een tragisch aspect; hier' lijdt de bedrogen echtgenoot werkelijk aan een gebroken hart zijn mannelijke waanideeën ten spijt. De verschillen tussen beide interpretaties van de minnaar zijn wat uitgangspunt betreft minder in het oog lopend dan in de uitvoering. Beide spelers hebben iets kinderlijks. Van Uffelen is een onschuldig bloedje van twaalf jaar als het ware en Stef van den Eijnden een beweeglijke, hondjesachtige puber. Bij de laatste is ook de hysterie merkbaar die de merkwaardige dood van de minnaar enigszins aannemelijk maakt. Wat beide interpretaties duidelijk maken is het toneelmatige karakter van de eenakter. Het is of Strindberg zichzelf over de personages heeft verdeeld om uit zijn eigen tegenstrijdigheden ten opzichte van de liefde te komen. Hij zit ook in de vrouw, en dat is een verrassende conclusie voor degenen die hem maar een simpele vrouwenhater vinden. Voor een groot deel is de roemruchte strijd tussen de geslachten een vorm van toneelspelen, waarbij de deelnemers langzamerhand in hun eigen rollen gaan geloven. Als regisseur heeft Wim - Meuwissen overtuigend bewezen in hoeverre dit bijna honderd jaar oude stuk nog springlevend kan zijn en waar niet meer. Het Publiekstheater of de Haagse Comedie zouden hem eens moeten vragen Strindberg te doen. Stef van den Eijden en Marie Christine de Both van de Nieuwe Komedie in De Schuldeisers van August Strindberg (foto Pan Sok) --- 'Nederlands theater groeit tegen de verdrukking in' DEVENTER, dec. — Ondanks de steeds teruglopende financiële middelen, waardoor theaters moeten sluiten en waardoor groepen worden opgeheven, lijkt het Nederlandse theater op een veelkleurig mozaïek dat zich tegen de verdrukking in uitbreidt. Dat vinden de organisatoren van de Nederlandse Theaterdagen, die donderdagavond in Deventer zijn geopend en die tot en met 31 december duren. Dit evenement, dat voor de tweede keer in Deventer wordt gehouden, geeft een overzicht van het oorspronkelijk Nederlandse en Vlaamse theater. In totaal worden er vijftig voorstellingen gegeven op zes plaatsen in Deventer. Diverse facetten van het theater krijgen de aandacht, zoals repertoiretoneel, margetheater, mime-beweging, dans, cabaret, jeugd- en poppentheater, performances en solotoneel. Het is volgvens de organisatoren van de Nederlandse Theaterdagen typerend voor het huidige Nederlandstalige theater dat vastgeroeste tradities worden doorbroken en dat naar eigen ideeën wordt gezocht om persoonlijk theater te maken. Acteurs, regisseurs en dramaturgen hebben minder moeite met de ooit zo duidelijke scheidslijnen tussen repertoire-, marge- en politiek activerend theater, zo stellen de organisatoren vast. Ze signaleren ook dat het algemene politiek activerende theater van enige jaren geleden heeft plaatsgemaakt voor theater dat bestemd is voor bepaalde groepen, zoals vouwen, jeugd, migranten. Het is, zo zeggen ze, verheugend dat deze theatergezelschappen duidelijke aandacht besteden aan hun artistieke ontwikkeling en dat daarbij ook nog sprake is van een zekere herwaardering van vormtechnische aspecten. (ANP). --- Weer 27 Bachwerken ontdekt ROTTERDAM, 29 dec. — Na de kort geleden bekend geworden vondst van 33 Bach-koralen, zijn nu weer 27 onbekende orgelstukken van Johann Sebastian Bach boven water gekomen. Deze ontdekking is al twee jaar geleden gedaan door de Westduitse organist en musicoloog Wilhelm Krumbach. Van de orgelwerken bevinden zich vijf in een bibliotheek in Leipzig en 22 in de muziekbibliotheek van de universiteit van Yale in New Haven (VS). De laatste bibliotheek is ook in het bezit van de 33 eerder ontdekte manuscripten. Volgens Krumbach zou hij degeen zijn die ook de 33 Bachkoralen als eerste heeft herkend, en niet de directeur van de muziekbibliotheek, Christoph Wolff, aan wie de vondst werd toegeschreven. --- UIT DE TIJDSCHRIFTEN Een Partisan Review van 900 pagina's Door H. VAN GALEN LAST Omdat Partisan Review een halve eeuw geleden werd opgericht, verschijnt het nu met een speciaal nummer van bijna 900 pagina's. Begonnen als een communistisch blad, maakte het zich in 1937 los van de communistische partij in de VS en werd het een onafhankelijk, kritisch-progressief tijdschrift (zie Maarten van Rossem, Het radicale temperament, Utrecht 1983. Het geloofde dat de versterking van het historisch besef en het politieke inzicht alleen maar ten goede zouden komen aan de creatieve schrijver, de romancier en de essayist. Het geloofde ook dat de literatuur, in het bijzonder de moderne literatuur — die van Dostojevski, Joyce, Proust en Kafka — het inzicht van de politiek geëngageerden en de beoefenaars van de sociale wetenschappen in de moderne wereld kon verdiepen. Het succes van het Newyorkse maandblad is, vooral in de jaren veertig en vijftig, zeer groot geweest. Schrijvers als Saul Bellow en Bernard Malamud debuteerden in Partisan Review. Norman Mailer, Mary McCarthy, Philip Roth en Lionel Trilling behoorden tot de medewerkers of de redactie. Joden In zijn voorwoord tot het jubileum-nummer erkent redacteur William Phillips dat de wereld in de laatste halve eeuw is veranderd. Alles beweegt zich in alle richtingen en de verwarring is iets waaraan nauwelijks nog iemand ontkomt. Toch is Partisan Review, volgens William Phillips, een blad gebleven dat zich verzet tegen cultureel gezwets, literaire duisterheid en politiek opportunisme. Niettemin is er iets veranderd onder de vele medewerkers van het tijdschrift, gelooft de socioloog Daniël Bell. Vooral sinds de Tweede Wereldoorlog zijn joden steeds belangrijkere plaatsen in de academische wereld en in het culturele leven van de VS gaan innemen. Vóór de Tweede Wereldoorlog ondervond Lionel Trilling als jood moeilijkheden bij een benoeming tot hoogleraar. Na 1945 zijn bijvoorbeeld aan de universiteit van Harvard joden in alle faculteiten te vinden en niet zelden in leidende posities. De opkomst van de kinderen van de Oosteuropese immigratie wordt door Bell beschouwd als een overtuigend voorbeeld van sociale mobiliteit. De Amerikaanse cultuur, zowel die van de elite als van de massa's, heeft onmiskenbaar joodse invloeden ondergaan — in de taal en in de uitspraak; in het aantal Nobelprijzen voor literatuur, natuurkunde, economie en medicijnen; in de geest van Broadway en Hollywood; in de literaire kritiek en in de wereld van de muziek in New York. Ook in Partisan Review zijn onder de medewerkers joden altijd zeer sterk vertegenwoordigd geweest. Maar terwijl zij zich nog dertig jaar geleden Amerikaan zouden hebben gevoeld, voelen zij zich nu 'American Jews'. Vóór 1967 waren de meeste joodse intellectuelen in de VS niet geïnteresseerd in Israël, volgens Daniël Bell. Zij waren geïnteresseerd in veranderingen in de Amerikaanse samenleving, links georiënteerd als zij meestal waren. Na 1967 is Israël zowel het symbool als de realiteit geworden van het joodse voortbestaan. Muziek De joden bevinden zich vandaag, niet alleen in Israël, ook in de VS, in een moeilijke positie, aldus Bell. Hoewel zij onmiskenbaar een groep vormen, zijn joden altijd voorstanders geweest van universalistische en meritocratische criteria in de competitie voor plaats en rang in de maatschappij. Het zijn nu juist die criteria die door achtergestelde minderheden worden bestreden. Zij hopen hun posities te verbeteren door een meer evenredige vertegenwoordiging van alle groepen binnen de verschillende lagen van de Amerikaanse samenleving. Daniël Bell ziet hier, onder bepaalde omstandigheden, gemakkelijk aanleidingen tot conflicten ontstaan. Jacques Barzun vergelijkt in Partisan Review Stendhals liefde voor de muziek met die van George Bernard Shaw. Opvallend zijn de overeenkomsten. Shaws geschriften over muziek zijn in Amerika uitgegeven in zes delen, maar volgens Barzun zouden Stendhals bijdragen aan de muziekkritiek, als zij apart werden uitgegeven, even omvangrijk blijken te zijn. Shaw ontving thuis de betere muzikale opleiding, maar zoals ook in andere opzichten is Stendhal een voorbeeld van iemand die geïnspireerd werd juist door de gebreken in zijn opvoeding. Stendhals liefde voor de muziek groeide in een onmuzikaal ouderlijk huis. Dat hij een muzikale analfabeet zou zijn, is een sinds lang verlaten opvatting, volgens Barzun. Zij hebben zich echter nooit laten voorstaan op hun kennis. Zowel Shaws als Stendhals muzikale opmerkingen zijn gesteld in niet-specialistische, niet-technische taal, zonder dat dit ten koste is gegaan van de precisie. De directheid van hun opmerkingen kwetste vaak de zwelgers in de kunst, de minnaars van het verhevene en al die geesten die hun teergevoeligheid met zich meeslepen in de concertzaal, zoals een ander zijn lintjes en ridderordes. Nooit is er meer zo amusant, zo vrij, maar toch met zoveel inzet over muziek geschreven als door Stendhal en Shaw. Mozart In hun romans en toneelstukken komen musici niet voor. Mathilde, uit Rood en zwart, verafschuwt zelfs muziek. Toch barst zij in tranen uit bij het horen van Cimarosa's Matrimonio segreto. Maar dat kwam eerder nog door al haar opgekropte liefde voor Julien dan voor die van de muziek uit die opera. Al hielden Stendhal en Shaw het meest van Mozart, zij hebben zich ook ingezet voor een tijdgenoot: Stendhal voor Rossini, Shaw voor Wagner. Voor Stendhal was het luisteren naar perfecte muziek vergelijkbaar met de aanwezigheid van de beminde. Er onstaat een emotionele concentratie die een ander van je maakt — een ander, die overigens jezelf completer en op diepere niveaus vertegenwoordigt dan het "sociale" wezen dat elke dag zijn plicht doet in het bedrijf, op school op kantoor. George Bernard Shaw Stendhal ---