AARDSE PARADIJZEN DE HORTUS VAN SINGAPORE Een zakelijke tuin Door Peter van Zonneveld Aan de zuidkust van Malakka, iets ten noorden van de evenaar, ligt de stad Singapore, waar oost en west — ondanks het wijze woord van Kipling — niet ophouden elkaar te ontmoeten. Singapore is niet alleen de meest westerse stad van het Verre Oosten, het is ook de schoonste: het plaveisel glanst, want wie er een prul op werpt, wordt streng gestraft. De bewoners van dit moderne handelscentrum — vooral Chinezen, Arabieren en Indiërs — zijn relatief welvarend, braaf en beleefd; naast handel, industrie en toerisme bloeien hier vooral orde en netheid. Singapore werd in 1819 gesticht door Sir Thomas Stamford Raffles, die tussen 1811 en 1816 op Nederlands Indië paste, daar wij aan de zorgen der Fransen waren toevertrouwd. Graag had hij van Batavia een grote Engelse handelshaven willen maken, maar de geschiedenis stak daar een stokje voor. Het eiland Singapore stond, via de sultan van Johore, onder Nederlands gezag. Raffles spande met deze sultan samen, en stampte in een paar weken stiekem de eerste nederzetting uit de moerassige grond, tot grote woede van onze voorvaderen. Na een heftig meningsverschil werden Singapore en Malakka in 1824 tenslotte aan Engeland overgedragen; Nederland kreeg er Sumatra voor in de plaats. Vleesetend gewas Raffles was niet alleen een geslepen bestuurder, maar ook een wetenschapsman die de ogen niet sloot voor het plantenrijk. Al in 1822 stichtte hij te Singapore de eerste hortus, die aanvankelijk onder supervisie stond van de botanische tuin van Calcutta. Zeven jaar later sloeg de bezuiniging toe; het paradijs ging dicht, en het zou tot 1859 duren voordat Singapore weer een eigen hortus had. Een deel daarvan is in de huidige tuin opgenomen: een stukje tropisch woud, met cobra's, pythons en wilde apen. Deze laatsten zouden, zo verzekerde men mij, hun tanden al in menig stout Singaporiaans jongetje hebben gezet. Slangen heb ik er echter niet gezien. De onvermoeibare Marianne North stapte in 1876 ook te Singapore aan wal. Ze schilderde er niet alleen de vruchten van de broodboom (Artocarpus altilis), maar begaf zich ook naar de botanische tuin: 'The Botanical Garden at Singapore was beautiful. Behind it was a jungle of real untouched forest, which added much to its charm. In the jungle I found real pitcherplants (Nepenthes) winding themselves amongst the tropical bracken (adelaarsvaren). Is wat the first time I had seen them growing wild, and I screamed with delight.' Welke bekerplant zou haar die wilde kreet ontlokt hebben? Ik houd het op Nepenthes rafflesiana, die volgens M. R. Henderson's heerlijke boekje, Common Malayan Wildflowers, vooral op het eiland Singapore wordt aangetroffen. De bekerplant is een vleesetend gewas, dat op slinkse wijze onschuldige insecten weet te verschalken. Hun wilde kreten worden nimmer gehoord; de beker bevat een verterende vloeistof, waarin de ongelukkigen binnen twee dagen geheel oplossen. Bekerplanten kan men ook in de kassen van de Leidse hortus bewonderen, al dienen zij zich daar met minder exotische vliegjes te voeden. Ruim tien jaar later, toen Marianne North al bijna op haar sterfbed lag, werd er te Singapore een nieuwe directeur benoemd, die de tuin beroemd zou maken: Henry Nicholson Ridley, hij legde de basis voor de rubbercultuur, die omstreeks de eeuwwende zou opbloeien. Dat ging als volgt: in Brazilië waren tienduizenden zaden van Hevea braziliensis verzameld, die per schip naar Kew werden gezonden. Een klein gedeelte verwaardigde zich, aldaar te ontkiemen. De zaailingen gingen in kleine, draagbare kasjes ('Wardian cases') ƒ aar Ceylon, Bogor en Singapore. Daar gingen ze dood, maar een tweede zending had meer succes. Ridley wist een elegante methode te ontwerpen om de latex af te tappen zonder de bomen al te zeer te beschadigen. Rubber werd de kurk waarop Malakka dreef, en Ridley bereikte als beloning de leeftijd van honderd jaar; hij stierf in 1956. Wie nu door de tuin wandelt, merkt niets meer van dergelijke economische experimenten. De hortus was bedoeld voor geheel Malakka; voor de kleine republiek, die in 1965 zelfstandig werd, is hij eigenlijk te groot. Het paradijs is voor een groot deel park geworden, met keurig onderhouden gazons, geschoren heggen en gepolijste bloemperken. Orde en netheid heersen hier als in Singapore zelf. Een 'bonte stoet van Chinese, Maleise en Indische klederdrachten trekt aan je voorbij. De schoolkinderen, die braaf achter de parasol van hun juffrouw aanwandelen, dragen gesteven uniformen. Katapult Het merkwaardigste wat ik daar zag was geen plant maar een verkeersbord: een rond, blauw bord met een witte katapult erop en een rode streep erdoor. Het drietalig onderschrift (Chinees, Maleis, Tamil?) was aan mij niet besteed, de boodschap was duidelijk. Nu is het mijn gewoonte niet, in aardse paradijzen met katapulten te schieten, maar wie doet dat wel? Zou men het hier op de sappige vruchten gemunt hebben? Zouden er knapen zijn, die vogels en apen belagen? Ik weet het niet, maar de straf is niet gering. Wie gepakt wordt met een katapult, moet 1000 Singapore-dollars betalen. Apen hebben in de geschiedenis van de botanische tuin trouwens een opmerkelijke rol gespeeld. Voor de Tweede Wereldoorlog was er een onderdirecteur, Corner geheten, die makaken (langstaartapen) aan de staf van de hortus heeft toegevoegd. Dit behaarde personeel kreeg een opleiding in het verzamelen van plantaardig materiaal, dat zich onbereikbaar hoog in de toppen der oerwoudreuzen bevindt: twijgen, bloemen, vruchten en epifyten. Over het succes van deze onderneming is mij weinig bekend, maar er schijnt één makaak geweest te zijn, die achttien woorden Maleis machtig was, hetgeen de communicatie met het overige personeel niet weinig bevorderde. - In 1942 viel Singapore in handen van de Japanners. De staf werd geïnterneerd, maar al spoedig kwam er een Japanse professor die hen het werk deed hervatten. Kort nadien werd professor Kwan Koriba uit Kyoto directeur van de tuin. Ook hij liet de Engelse geleerden ongemoeid. Zo kwamen de hortus, het herbarium en de bibliotheek vrijwel ongeschonden de oorlog door. Temidden van alle ellende die de Japanners over ZuidoostAzië gebracht hebben, moet de hortus van Singapore pas echt een paradijs zijn geweest. Singapore is een stad waar de handel in alle hevigheid bloeit. Ook de botanische tuin draagt daartoe bij: men kweekt er allerhande orchideeën, niet alleen inheemse of andere soorten, maar ook hybriden. Ze worden verdeeld over tientallen kwekers; elk jaar worden er vele honderdduizenden exemplaren in flessen gekweekt en over de hele wereld verspreid. De oosterse pracht, aangestoken door de koorts van het westerse materialisme, ziedaar Singapore. Met een variant ,«p een citaat uit De Masquerade van Nicolaas Beets zou men kunnen zeggen: Zacht Oostersch land, van Westervuur bedeeld, Waar 't schoonste schoon van beide hemelstreken, Zich samenmengt en door elkander speelt, Om 't Paradijs als naar de kroon te steken! De hortus van Singapore Verkeersbord in de hortus van Singapore --- televisie en radio Brandpunt Welke stappen onderneemt de Navo na het vastlopen van het overleg in Genève? Deze vraag komt vanavond aan de orde in Brandpunt (KRO). Minister Van den Broek geeft zijn mening, en daarop levert Mient-Jan Faber van het IKV commentaar. Ook behandelt Brandpunt de Amerikaanse betrokkenheid in het Libanese conflict. (Ned. 1, 21.45 uur). VANDAAG NEDERLAND 1 Fed. Educ. Omroep/Teleac 18.25 Nederlands: taal, tekens en regels 18.40 Waar blijft je geld? KRO 18.55 Belfy en Lillibit. Tekenfilmserie, afl: De eekhoorn 19.15 Tom & Jerry. Tekenfilmserie 19.20 Q en Q (4). Spannende jeugdserie van Harrie Geelen en Bram van Erkel, afl.: De familie Bennebroeck. De jongens Wilbur en Aristides zijn met een moordzaak bezig, in de hoofdrollen Bob de Lange als Opa Quarles van Ispen, Erik van 't Wout als Aristides en Martin Perels als Wilbur (Herhaling) NOS 20.00 Journaal KRO 20.28 De Een-Twee-Drie-Show. Spelprogramma gepresenteerd door Rudi Carrell 21.45 Brandpunt. Actualiteitenrubriek 22.30 De Alles is anders Show. Talkshow van Aad van den Heuvel NOS 23.35 Journaal 23.40 Nieuws voor doven en slechthorenden NEDERLAND 2 NOS 18.15 Nieuws voor doven en slechthorenden 18.20 Paspoort 18.30 Sesamstraat 18.45 Jeugdjournaal 19.00 Journaal NCRV 19.12 Kanaal 13 (3). Jeugdserie van Jelle van Doornik met in de hoofdrollen Pim Vosmaer als Pim en Anna van der Staak als Door, afl.: Lang zal hij leven. Vlak voor zijn 25e verjaardag pakken donkere wolken zich boven Pim samen 19.40 Spop. Pop en sport voor de jeugd gepresenteerd door Nicole en Sjors 20.25 Agatha Christie. Televisie-serie Partners in Crime, vandaag: De schoenen van de gezant. De schoenen van de Amerikaanse gezant in Engeland zijn een tijdje uit wandelen geweest. Opeens waren ze weer terug. Tommy (JaHoogwaterstanden De tijden van de hoogwaterstanden zijn, volgens de berekeningen van de Rijkswaterstaat, voor 10, 11 en 12 december: te Delfzijl 2.49—15.18; 3.29—16.08, 4.20—17.03; Dordrecht 8.03—20.09; 8.47—21.02; 9.38—22.00; Hansweert 6.24—18.52; 7.09—19.42; 8.00—20.41; Haringvlietsluizen 5.44—18.04; 6.26—18.58; 7.19—19.59; Harlingen 0.29—12.35; 1.08—13.15; 1.59—14.03; Den Helder 10.22—23.12; 10.43—23.54; 11.30; Hoek van Holland 6.06—18.23; 6.49—19.14; 7.44—20.14; Rotterdam 7.28—19.44; 8.13—20.35; 9.11—21.35; Scheveningen 6.27 — 18.41; 7.13—19.30; 8.09-20.30 en Vlissingen 5.16—17.51; 6.04—18.45; 7.01 — 19.45. Zon en Maan 10 dec. Zon op 8.36, onder 16.29. Maan op 12.01, onder 22.12. EK 12 dec 11 dec. Zon op 8.37, onder 16.29. Maan op 13.19, onder 23.22. 12 dec. Zon op 8.38, onder 16.29. Maan op 13.35, onder (13 dec.) 00.31. Eerste kwartier 14.09. 21.20 22.10 22.30 22.45 23.20 23.25 0.55 mes Warwick) en Tuppence (Francesca Annis) onderwerpen ze aan een onderzoek Rondom tien. Programma-serie, vandaag: Ik zag m'n vader huilen... Hans Sleeuwenhoek in gesprek met mensen die de crisis van de jaren '30 aan den lijve hebben meegemaakt. Gesprek met de Minister-President NOS Journaal Humanistisch Verbond De Kooning en het onverwachte. Portret van de Amerikaanse schilder van Nederlandse afkomst Willem de Kooning, gemaakt door Erwin Leiser, n.a.v. een tentoonstelling in december en januari in de nieuwe vleugel van het stedelijk Museum te Amsterdam NOS Nieuws voor doven en slechthorenden NCRV Lullaby of Broadway. Amerikaanse musicalfilm uit 1951 van David Butler met in de hoofdrollen Doris Day en Gene Nelson. Liedjes o.a.: Just one of those things en Somebody loves me. Einde DUITSLAND 1 18.00 Regionaal programma 20.00 Journaal 20.15 Wiedersehen mit Brideshead (2). Televisie-serie van John Mortimer, Charles Sturridge en Michael Lindsay-Hogg gebaseerd op een roman van Evelyn Waugh, afl.: Bleiches Licht des Tages. Sebastian en Charles hebben vriendschap gesloten. Ze bezoeken in Venetië de oude Lord Marchain. Een ontnuchterende confrontatie. 22.00 Deutsches aus der anderen Republiek. Documentaire 22.30 Tagesthemen en Bericht aus Bonn 23.00 Die Sportschau 23.25 Mensch Meier. Film van Franz Xaver Kroetz gebaseerd op zijn gelijknamige toneelstuk (Herhaling 1982). Kroetz zelf speelt de arbeider Otto die zijn 15-jarige zoon een beter leven gunt dan hij zelf heeft. De jongen wil echter metselaar worden. Loopt weg, niet lang daarna gevolgd door zijn moeder. In verdere hoofdrollen Veronika Fitz als Martha en Max Krückl als Ludwig 1.10 Journaal DUITSLAND 2 17.50 Dick und Doof. Stan Laurel en Oliver Hardy in Kennwort: Geheimauftrag. De dikke en de dunne als detectives (tussen 18.15 en 18.20 Nieuws) 18.57 Programma-overzicht 19.00 Journaal 19.30 Auslandsjournal. Buitenlandrubriek 20.15 Derrick. Politle-serie, afl.: Die Schrecken der Nacht. Drie jonge vrouwen zijn kort na elkaar vermoord. Commissaris Ludewig, weinig succesvol bij het onderzoek moet de hulp van inspekteur Klein inroepen. In de hoofdrollen Horst Tappert als Derrick, Fritz Wepper als Klein en Dirk Dautzenberg als Ludewig. 21.15 Bilder aus Amerika. Rubriek vandaag geheel in het teken van de Duitse première van The Return of the Jedi van George Lucas 22.00 Journaal 22.20 Aspekte. Culturele rubriek. Special vandaag over literatuur 23.35 Allein gegen das Gesetz. Italiaanse speelfilm II vero e il falso uit 1971 van Eriprando Visconti (neef van Luchino). Een vrouw vermoord de minnares van haar man. In een proces wordt ze tot 10 jaar gevangenisstraf veroordeeld. Na drie jaar komt ze vrij en ondekt dat haar man met de vrouw samenwoont die werkelijk zijn minnares was. De veroordeelde vrouw was het slachtoffer van een ingewikkelde intrige. Ze doodt weer en gaat er van uit dat ze niet meer veroordeeld kan worden; ze heeft immers al gezeten? In de hoofdrollen Terence Hill als Manin, Martin Balsam als Turrisi en Paola Pitagora als Luisa. 1.00 Journaal DUITSLAND 3 NDR 18.00 Hallo Spencer (34). Kinderserie van Peter Podehl, afl.: Schatzsuche 18.30 Reiseführer. Toeristische rubriek, vandaag: Durch das Gebirge im Meer. Wandelen op Corsica 19.00 Sehen statt hören. Weekjournaal voor slechthorenden 19.30i Glauben heute met Pastor Nelles GSsterunde. Talkshow 20.00 Journaal 20.15 lm Schatten des Kapitols. Documentaire van Charles Cobb over de Amerikaanse stad Washington. Zetel van de Amerikaanse regering. Stad vol rassen- en klassetegenstellingen. 75% van de bewoners is zwart. Werkloosheid en grote armoede: Washington - eine Hautptstadt vor dem Zusammenbruch 21.00 Liebe, Geld und Tod. Reportage van Annette Humpe die begin 1982 aan zes Berlijnse punkers en zes leerlingen van de politieschool een aantal indringende vragen stelde (herhaling) 21.45 NDR-Talkshow gepresenteerd door Dagmar Berghoff, Wolf Schneider en Hermann Schreuber. Onder de gasten president Rainer Barzel; gevolgd door Laatste nieuws. 18.00 18.30 19.00 20.00 20.15 21.15 21.45 22.15 WDR Telekolleg Marco (35). Tekenfilmserie, afl.: Eine gute Nachricht Aktuelle Stunde met Blickpunkt DUsseldorf Journaal Schul-Zeit. Programma-serie met vandaag aandacht voor neo-nazistische activiteiten op Duitse scholen Reiseführer. Toeristische rubriek Landesspiegel met Weihnachten 1943. Goebbels heeft de totale oorlog uitgeroepen. Ook kinderen en vrouwen moeten helpen de oorlog te winnen. Talloze propagandafilmpjes werden gemaakt mmv oa Brigitte Mira en Gisela Schlüter Der Doktor und das liebe Vieh (12). James Herriot (herhaling 1979). Tristan mijdt opeens de kroeg. In de hoofdrollen Christopher Timothy als James Herriot en Robert Hardy als Siegfried Farnon 23.05 Rockpalast. Popmuziek live uit de Markthalle te Hamburg . 0.05 Laatste nieuws BELGIË NEDERLANDS 1 18.00 Tik Tak. Kleuterprogramma 18.05 Klein, klein kleutertje met Corneel gaat schilderen 18.20 Er was een keer... Serie verhalen van Guido Staes, verteld door Jef Burm 18.30 Open School 19.00 Juke Box. Popmuziek 19.15 Vrije Tijd Vrijdag. Rubriek 19.40 Mededelingen en Vanavond 19.45 Nieuws en weerbericht 20.15 Mini Micro Macro. Spelprogramma gepresenteerd door Armand Pien 20.20 De Verdachten (2). Vierdelige documentaire-serie van Maurice de Wilde, afl.: In vreemde handen. Twee groepen van verdachten vandaag. Een groep die in Engeland en een tweede groep (bestaande uit 78 personen) die in Frankrijk, terechtkwam. Van de laatste groep werden 21 mensen door Franse soldaten vermoord 21.45 Uitzending door derden 22.15 So what? (7). Jazz-serie, vandaag het BRT-Jazzoprkest olv Etienne Verschueren 23.05 Nieuws en Coda BELGIË NEDERLANDS 2 19.00 Pop-Elektron (13). Muzikaal-infor-' matief jongerenprogramma met oa Elvis Costello en Fats Domino 19.40 Mededelingen en Vanavond 19.45 Nieuws en weerbericht 20.15 Van hel tot zege. Italiaanse speelfilm From Heli to Victory uit 1979 van Hank Milestone. Parijs, augustus 1939. Vier vrienden, afkomstig uit vier landen. Ze besluiten elkaar jaarlijks op dezelfde plek en op dezelfde datum terug te zien. De oorlog gooit roet in het eten. In de hoofdrollen George Peppard als Brett Rosen, George Hamilton als Maurice, Horst Bucholtz als Jürgen en Anny Duperey als Nicole 21.55 Première. Filmrubriek van Jo Röpcke 22.45 Einde Radio HILVERSUM 1 leder heel uur nieuws. KRO: 18.06 Echo-magazine. (Met om: 18.35 Kruispunt interview). 19.02 Levenslief en leed. 19.30 Man en paard. 20.03 Country Time. 21.02 Nine O'Clock Jazz. 22.02 Goal. NOS: 23.02 Met het oog op morgen. VOO: 0.02 Erik Zwart. 2.00 In the Mix. 3.00 Peter Teekamp. 5.00 Komt voor de Bakker HILVERSUM 2 VARA: (18.00 Nws.) 18.10 VARAs reaktietelefoon. PP: 18.20 Uitz. van D'66. OVERH.VOORL. : 18.30 De Nederlandse Antillen. VARA: 18.40 Het Circuit. (20.00 Nws.) FEDUCO: 21.40 Thema 7: D laatste wil. RVU: 22.10 Over mensenrechten gesproken!? NOS: 22.30 Nws. 22.40 Oost-West. VARA: 23.00 Het zout in de pap. 23.55 Nws. HILVERSUM 3 leder heel uur nieuws. NOS: 18.04 De Avondspits. VOO: 19.02 Bart en De Zwart. 22.02 Countdown Cafe. HILVERSUM 4 NOS: 20.00 NOS-Jazz: Tribute to Ben Webster. (In de pauze: ca. 20.50 Muziekspiegel). 22.15 Horizon, volksmuz. en niet-westerse klass. muz HILVERSUM 5 ( Via AM-zender Hilversum 1) NOS 19.02 Nieuws voor buitenlanders. 19.02 Bulletin in het Marokkaans-Arabisch. 19.10 Bulletin in het Berbers. 19.20 Bulletin in het Turks. 19.30 Bulletin in het Spaans ZATERDAG NEDERLAND 1 NOS 9.30 Nieuws voor doven en slechthorenden 9.35 Einde Teleac 10.00 Programmeren met Pascal 10.30 Latijn Fed.Educ.Omroep./ROF 11.00 Büter, Brea en griene Tsiis 11.20 Einde NOS 13.00 Nieuws voor doven en slechthorenden 13.05 Einde RVU 15.30 De buren zeggen. Programma-serie, vandaag: Je ziet 't aan ze. Vooroordelen t.a.v. homosexuelen KRO 16.00 De beste Muppetshows. Herhaling van de show met Gene Kelly 16.25 KRO's wereldcircus. Oa Karl Koss meyer met zijn ezels 17.25 Einde Fed.Educ.Omroep/Teleac 17.50 Nederlands: Taak, tekens en regels NEDERLAND 2 NOS 13.00 Nieuws voor doven en slechthorenden 13.05 Einde DUITSLAND 1 10.00 ARD/ZDF-ochtendprogramma 13.15 Videotext für alle 13.30 Pauze 13.35 Programma-overzicht 14.05 Journaal 14.10 Sesamstrasse 14.40 ARD-Ratgeber: Essen und Trinken 15.25 Ober, zahlenl Oostenrijkse speelfilm, in zwart/wit, uit 1957 van E. W. Emo met Hans Moser en Paul Hörbiger als kellners in een Weens café. Vrienden lang, rivalen nu 17.00 Regenbogen (4). God in de wereld. Filmpjes en gesprekken met kinderen 17.30 Regionaal programma DUITSLAND 2 11.50 Programma-overzicht 12.15 Nachbarn in Europa. Informatie en amusement voor buitenlandse werknemers 14.30 Journaal 14.32 König der Spassmacher. Amerikaanse speelfilm Merry Andrew uit 1957 van Michael Kidd met Danny Kaye als circus-artiest. Verliefd op acrobate Pier Angeli 16.05 Schau zu — mach mit 16.20 Die Fraggles. Poppenshow van Jim Henson 16.45 Enorm in Form: Tele-Aerobic (33) 17.04 Der grosse Preis 17.05 Journaal 17.10 LSnderspiegel DUITSLAND 3 NDR 12.50 Nobelprijsuitreiking in Oslo 14.15 Einde 15.30 Programma-overzicht 16.00 Norwich Now. Engelse les 16.30 17.00 17.15 8.50 9.00 12.15 16.30 17.30 Ökoland (6). Documentaire-sera afl.: Biogas aus dem Meer. In Italië: bij Venetië en in Calabria, het zuiden van het land Der Sternenhimmel im Dezemb# Hobbythek: Schlank und Ra» aus Chinas Küchenschrank. Ch nesen WDR Ochtendgymnastiek Samtagskolleg Einde Telekolleg Lehrerprobleme-Schülerproblem (5) BELGIË NEDERLANDS 1 14.00 Open School 15.00 Einde 16.00 Het begon in China. Amerikaansspeelfilm, in zwart/wit, Too hol handle uit 1938 van Jack Conwa Elkaar heftig concurrerende oa logscorrespondenten in roef China. Het elkaar de loef afstek» wordt elders voortgezet. Actiof comedy met in de hoofdroW Clark Gable als Chris Hunte Walter Pidgeon als Biil Dannisl Myrna Loy als Alma 17.45 Einde Radio HILVERSUM 1 leder heel uur nieuws. VARA: 7.02 Hallo hier Hilversum. (8.06 Ding* van de dag. 8.50 Geboren en getogen. 9.03 K Socialistische Strijdlied). 10.03 De stand var zaken. 11.03 Wie in 't Nederlands wil zing# 12.03 Tussen Barend en Van Dorp. 13.06 ln<* Rooie Haan. 15.03 Muziek uit Studio I. 16® Heuvellaan 33. (NOS: 17.55 Meded SOS-# politieberichten). HILVERSUM 2 TROS: 7.00 Nws. 7.10 TROS Nws. Show. (7.35 8.35 en 9.35 Aktua, 7.30, 8.00 en 8.30 Nws NOS: 9.05 NOS-Sportief. 9.24 Waterstanden 9.30 Nws. TROS: 9.33 TROS Nws. Show. (9.3> 10.00, 10.35, 11.00 en 11.35 Aktua. 10.30 * 11.30 Nws). FEDUCO: 11.56 Waar blijft' geld?, afi. 7 herh. 12.26 Nederlands: Taal.fr kens en regels, afl. 7 herh. NOS: 12.26 Med* voor land- en tuinbouw. 12.30 Nws TROS 12.36 Aktua. (12.50 Agraria.) 12.55 Kan* breed. (13.00 en 13.30 Nws.). 14.00 Voorzicht breekbaar. 14.30 Nws. 14.33 Gewoon maarj^ ven, klankb. RVU: 15.10 Bange Mensen. AVft 15.30 Nws. 15.32 AVROdite. (16.30 Nw« 17.00 Toppers van toen. 17.30 Nws. 1 7 * AVRO's Radiojourn. HILVERSUM 3 leder heel uur nieuws. , NCRV: 7.02 Vroeg op. 7.30 Rabarbara. W 3 Pop non stop. 9.03 Gospel-rock. 10.03 PoPj jop. (ca. 11.45 Weerman Hans de Jong). 12-0* Los Vast Live!!! 14.03 Tussenuur. 15.03 Dis* express. 16.03 NCR V-Zaterdag-Sport HILVERSUM 4 . AVRO: 7.00 Nws. 7.02 Septiem. 8.00 NwS 8.J Op een klein stationnetje 's morgens i" 9 vroegte. 9.00 In de kaart gespeeld. 10.15 Cofj certo Mattinale. 11.30 Kurhausconcert: Muz£ voor cello en pianok. 12.30 Rauwkost. 13.00 Nws. 13.05 Diskotabel. 15.00 Akkoo* KRO: 15.30 Zin in muziek (A. Rubr. voor n*' ziekhobbyisten. B. Podium voor jonge bero# musici.) Vanavond op Ned. 2 van 20.25 - 21.20 Francesca Annis als Tuppence in „De schoenen van de gezant." --- Heer Bommel en de zelfkant door Marten Toonder 01413 — Het was al laat in de herfst, maar omdat het mooi weer was, had Tom Poes wat voorraden in een oude lap gedaan en was er op uit getrokken. Buiten rook het naar rottende bladeren en paddestoelen, en hoe verder hij van huis kwam, hoe eenzamer het landschap werd. Hij keek dan ook verbaasd om, toen hij achter zich het piepen van een wiel hoorde. "Daar loopt Pee Pastinakel met zijn kruiwagen", dacht hij. "Dat treft. Als je iemand van het kleine volkje tegenkomt, is er altijd wel een avontuur te beleven". Hij keerde zich om en draafde achter het voortkruiende kereltje aan. "Wat ben je aan het doen, Pee?", vroeg hij. "Het wordt winter, en de bomen zijn al aardig kaal. Ik dacht, dat jullie om deze tijd altijd naar het zuiden gingen". "Ipsen", verbeterde Pastinakel omkijkend. "De natuur gaat ipsen en ik ook. Dat is natuur-lijk. Maar eerst moet ik de mir bergen. Die heb ik gezameld toen de zon hoog stond, en die is nodig voor de natuur. Als de zon weer terug komt". "O, ja. Mir", zei Tom Poes. Hij had daar, lang geleden, wel eens over gehoord, en hij wilde niet dom schijnen. "Waar berg je die mir?", vroeg hij. De dwerg bleef staan en wees op een heuvel, die bekroond werd door oude eiken. "Daar natuurlijk", verklaarde hij. "Dat is een boomkring. En daar is wieling". --- Bijverschijnselen Door Hans Keiler Minstens twee keer was Nederland gedurende de afgelopen weken van pool tot pool present in het nieuws dat de wereld dagelijks op bijvoorbeeld de voorpagina van The International Herald Tribune of in de uitzendingen van de BBC World Service in delikaat evenwicht houdt. Op de dag van zijn ontvoering figureerde the Dutch beertycoon Alfred Heineken elk uur in de headlines ('first the headlines') van de Engelse wereldomroep en de volgende morgen tuurde diens sippe hondeblik tussen de koppen over Libanon, Genève en Thatcher. De foto van de gestolen Nederlander was een kortstondig nieuw element in de vertrouwde mise-en-scene van de TWWayout, zo goed als Alfred (spreek uit: Ellfred) nieuwe muziek maakte in het nasaal aangedragen onheil van de BBC. Geen mooie muziek, dat niet — maar elke Nederlandse luisteraar (of lezer van the global newspaper) moet zich erop betrapt hebben dat het pardoes temidden van de gebruikelijke internationale herrie aangeslagen vaderlandse accoord hem via beide verduisterde mannen voor een ogenblik liet deelhebben aan de échte werreld. Die had nu ook bij ons aangeklopt. Lees maar, luister maar. Ik heb wel eens gezien hoe Nederlanders die op een buitenlands terras opschrokken van 'de recente gebeurtenissen in Amsterdam' waarvan een lokale krant melding maakte onmiddellijk de aandacht van hun omgeving begonnen te trekken met geen andere bedoeling dan duidelijk te maken dat ook zij uit Amsterdam kwamen. En al hadden ze geen idee van wat er was gebeurd — ook zij stonden daarom een beetje op de voorpagina van de Nice Matin. Hetzelfde gebeurde vorige week toen beide mannen weer terecht waren. Opnieuw de BBC, opnieuw die foto in de IHT — dezelfde alsof er niets gebeurd was. Het wweM-karakter van de gebeurtenissen bleek ook een woordvoerder van de Amsterdamse politie danig in zijn greep te hebben. Tijdens de persconferentie, die direct na de vondst van de ontvoerden werd gegeven en via de radio werd uitgezonden, duidde hij in een terugblik op de afgelopen weken de plek waar Heineken en zijn chauffeur werden gegrepen aan als het trottoir voor het Pentagon van het Heineken-concern. Hij bedoelde het hoofdkantoor van de bierfabriek op de Stadhouderskade in het centrum van Amsterdam. Misschien wordt de zetel van het internationaal vertakte bedrijf binnenshuis wel zo genoemd, maar opeens maakte het koosnaampje voor het kantoor van de baas zonder aanhalingstekens deel uit van een officiële beschrijving van de plek des onheils. De spanning rond de affaire was geweken en de besmuikte grappen die al weken hun ronde hadden gemaakt langs de borreltafels van de hoofdstad, werden hier en daar als documentaire bestanddelen van de ontvoeringszaak met een mengeling van deftigheid en gegiechel openbaar gemaakt. Het VARA-televisieprogramma Haagse Bluf dat zelden om een mopje verlegen zit, deed precies wat iedereen die het programma zag aangekondigd al op grote afstand zag aankomen: van de hele verzameling flauwiteiten was een inderdaad naar cantinebier stinkend cabaretnummer gebreid. Niet na natuurlijk eerst de braafste van de klas uitgehangen te hebben met de boodschap dat nu alles zo goed was afgelopen er ook wel weer lolletjes over gemaakt konden worden. De gebrekkigheid van deze aandacht stond in scherp contrast met het geslaagde regime dat de concernleiding wat eerder in het journaal van die avond over de schrijvende, luisterende, fotograferende en filmende media aan de dag wist te leggen. De pers was die ochtend uitgenodigd zich te verzamelen bij het hek van De Ark — zo heet de woning van Heineken te Noordwijk maar wie moest al die dagen niet tegelijkertijd aan Camp David denken nu Pentagon eenmaal gevallen was — waarachter de beide mannen zich in levenden lijve zouden vertonen. Hun verbale contact met de buitenwereld, dat was al aangekondigd, zou zich beperken tot een inmiddels verschenen schriftelijke verklaring. Vanuit de bosschages zag men het tweetal naderen, omringd door functionarissen van allerlei snit babbelende heren, zwijgende go. rilla's en een dame in een loden jas met een Burberry- hoedje op die de optocht vanuit de achterhoede leidde. Op enkele meters van het hek werd stilgehouden. Beide mannen, warm aangekleed, wierpen verlegen blikken naar de nieuwsgierige professionals aan de andere kant die hun ergernis over het gebrek aan nabijheid verwerkten in trillende close-ups, de geschreeuwde vraag om dan tenminste te zwaaien (beiden deden dat en Heineken hoorden we daarbij onwillekeurig mompelen: 'Daag...') en een poging om de meest volkse van de twee, de chauffeur, toch aan het praten tc krijgen. 'Wat zegt u?\ vroeg deze in zijn onschuld en om het beter te verstaan begaf hij zich dichter naar het hek. Dat was het moment waarop het Burberry-hoedje zichtbaar, snel en efficiënt in actie kwam. Haar nijdige wenk trof de dichtstbijstaande gorilla als een druk op de knop en terug was Doderer! Fascinerend om te zien, wat graag had ik een herhaling van de actie gezien, vertraagd liefst. Snel schakelen naar de Duitse netten leerde dat de vertoning daar het journaal niet had gehaald, het Nederlandse nieuws was blijkbaar weer terug in zijn eigen hok. In de laatste dagen van de affaire betrad nog een laatste personage het hoofdpodium, de Amsterdamse hoofdinspecteur Sietsma. Hij was het die tijdens de persconferentie — en voor radio en televisie — uitvoerig verslag deed van de geheimzinnige gebeurtenissen die zich voltrokken na de kidnapping voor het Amsterdamse Pentagon. Hij bleek vooral zo'n boeiend verteller omdat hij van vermoeidheid voortdurend het onderscheid verloor tussen zijn opwinding en de taal waarin deze al bezig was te verzinken in het proces-verbaal. Zo was soms Pietje Bell aan het woord en soms de ambtenaar in functie en het gebeurde herhaaldelijk dat ze met lichte stemverheffing door elkaar heen praatten. Daarnaar luisteren gebeurde tijdens het enige van de vele meeslepende momenten zonder nare bijsmaak in deze affaire. --- Advertentie NRC HANDELSBLAD Westblaak 180/3012 KN Rotterdam - Telefoon 010-147211 Postbus 824/3000 DL Rotterdam (Nederlandse Dagbladunie) - telex 21243 ndu nl ABONNEMENTEN ƒ 75,90 per kalenderkwartaal ƒ 282,40 per kalenderjaar Prijzen incl. 4 % BTW ABONNEESERVICE INLICHTINGEN OVER BEZORGING telefoon 010-14 66 66 maandag t/m vrijdag tot 20.30 uur en zaterdag tot 18.30 uur BIJKANTOREN Amsterdam NZ Voorburgwal 303 tel. 020-25 12 72 ma. t/m vr. tot 19.45 uur en za. tot 17.45 uur. Postcode 1012 RM D«n Haag Noordemde 44. 2514 GJ Den Haag. tel 070-46 94 32 ma t/m vr. tot 19.30 uur en za. tot 18.30 uur Haarlam: Ged. Oude Gracht 9, 2011 GK Haarlem, tel. 023-31 18 19 ma. t/m vr. tot 19.30 uur en za. tot 16.30 uur. Utracht: Jaarbeursplein 29, 3521 AR Utrecht, telefoon 030-94 85 97 ma t/m vr. 09 00-10 30 en 19.00-20 00 uur. za. 10.00-11.00 en 16.00-17.00 uur ADRESWIJZIGING Ter voorkoming van fouten worden adreswijzigingen niet telefonisch aangenomen. Stuur deze ten minste 14 dagen tevoren per briefkaart uitsluitend naar Abonnementenadm NRC Handelsblad. Postbus 824. 3000 DL R'damADVERTENTIESERVICE tel. 010-14 72 11. tst. 3208 GERUBRICEERDE ADVERTENTIES tel 010-14 55 33 ---