Advertentie Anton Heyboer KUNSTHANDEL PETRA TIMMERMANS ZEVENEND 59A, LAREN-NH, TEL. 02153-12889 OPENINGSTIJDEN WOENSDAG T/M ZONDAG VAN 11 00-17 00 UUR Boy" 10115 Brood . i h r ood t/m 31 december Sc t h I de eerstehond róSSe""" 29K,nuari,9 t. Het voorbeeld —' M Va0 ^id k a l °"'l^"^ b ™ n VO °' De oudheiaa Je kunstenaars in d en2 ° Ste ^15 apriM 984 24 januari t /m 1983 s?SST" telefoon 01 h05 sscr-—»-"maandag gesloten RotterdflSS MAX KREIJN aquarellen in de maand december GALERIE SIAU Keizersgracht 267 Amsterdam dagelijks open van 11-18 zondags van 14-17 maandags gesloten D0RDRECHTS r U 1 museum "XlLJlX" Museumstraat 40 Dordrecht Tel. 078 - 134100 tentoonstellingen: t/m 31 dec KOPEN VOOR DE EEUWIGHEID schilderijen aangekocht in 1958-'83 met steun van de Vereniging Rembrandt t/m 29 jan MARTIEN COPPENS - fotografie 1923-1983 10/11 dec MUSEUMWEEKEND — verkoop catalogi/affiches met korting spec. aanbieding: ets Appel/Alechinsky ƒ 100,— 15.00 uur: film „Van Eyck" zaterdag 14.00-16.00 uur: kosteloze kwaliteitsbeoordeling van door bezoekers mee te brengen schilderijen/ tekeningen/ prenten — gratis koffie geopend: dinsd. t/m zaterd. 10.00-17.00 uur zonen feestd. 13.00-17.00 uur 1e kerstdag en nieuwj.dag gesloten Galerie Aan de Kippenlijn N.S.-station Lunteren tel. 08388 - 2227 en 3421 open do. t/m zo van 2-5 uur Knipoog naar december Pierre Alechlnsky, Corneliu Petrescu, Tadeusz Lodziana, Christiane Jadoul, Helen Sieger, Fred Sieger, Dick Versluis, Rob van Unnik, Theo Verduyn, Eg Sneek, Ries Kleynen, Marja Hooft, Eet de Graaf, Felicitas Engels, Barend Brandenburg, Edwin Brandt, Joop de Blaauw e.a. Tot en met zondag 18 december. Inlichtingen over adverteren in deze rubriek tel. 010-147211 toestel 3149 --- LS VAN BOEKEN EN SCHRIJVERS Hans Lodeizen door Jessica Voeten Of aan de wilsbeschikking van literatoren met betrekking tot hun nagelaten werk wel of niet gehoor moet worden gegeven, zal wel altijd een heikele gewetenskwestie blijven. Helaas kampen erfgenamen wel eens met problemen van ethische aard — en worden als gevolg daarvan ongepubliceerde dagboeken of geschriften vernietigd. Maar ook problemen van esthetische aard zijn vaak lastig op te lossen — of er nu wel of niet instructies zijn aangegeven. Tot nu toe ongepubliceerd en onbekend werk van de in 1950 op 26-jarige leeftijd aan een bloedziekte overleden talentvolle dichter Hans Lodeizen wordt in afleveringen afgedrukt in het Londense tijdschrift Dutch Crossing. Van Hans Lodeizen verscheen tijdens zijn leven slechts één, door hemzelf nauwkeurig geselecteerde bundel: Het innerlijk behang. Hij had zijn ouders opgedragen al het overige na zijn dood te verbranden. Hieraan werd niet voldaan. In 1969 verscheen Nagelaten Werk, maar er was nog meer. Uit de inhoud van twee, door zijn ouders zorgvuldig bewaarde, middelgrote kartonnen koffers kwamen geschreven en getypte dagboeken, gedichten, proza- en toneelteksten te voorschijn. Er werd een keuze gemaakt. In het aprilnummer van Dutch Crossing, het zes jaar oude orgaan van de Nederlandse afdeling van het Bedford College, staan enkele verzen die voor de Lodeizen-kenner een verrassing betekenen. De inleiding, van Alfonso Montuori (Lodeizens neef), spreekt zelfs van verbazing, ook bij de familieleden, over de aard en uitwerking van deze lyriek. Weliswaar bevat deze poëzie van Lodeizen de thematiek van zijn gepubliceerde werk — de strijd tussen het (zieke) lichaam en de levende geest — maar zij is fprser (ook in de hoeveelheid woorden) opgezet, minder melancholiek, veeleer recht-door-zee en zelfs vol zelfspot en zij toont Hans Lodeizen van een zijde die, paradoxaal genoeg, nooit van hem verwacht werd — ware aan zijn wensen gehoor gegeven. Deze veel langere verzen missen de kortheid en — daardoor — krachtigheid van zijn bekende verzen, maar zijn 'uitschrijven' brengt hem ook dichterbij. Een citaat uit een van de gedichten die onder de titel Rijmoefeningen werden geplaatst: "Ik zie nog gebeuren dat mijn leven / In grote ellende zal eindigen;. / Op een donkere namiddag zal ik het touw / Om mijn hals doen en de boom / Laten trekken; in mijn blauwe overjas... / Het zal herfst worden en de bladeren / Knapperig in hun bruine lente / Strijken elegant langs me heen / Eén of twee blijven er in mijn haar zitten / Terwijl de grijze mussen over me roddelen. / Maar dit is misschien wat al te tragisch / Misschien heb ik een beter einde;//" Het augustusnummer van Dutch Crossing bevat, ook weer ingeleid door Montuori, een prozatekst uit 1947 toen Lodeizen naar Amerika ging om biologie te studeren. De handgeschreven tekst, 22 bijna complete vellen, heet Oratio pro domo en is ontegenzeglijk autobiografisch. In een gedreven, romantische atmosfeer, soms klaaglijk, maar met tegelijk een ironische ondertoon beschrijft de auteur zijn ontluikende seksualiteit en zijn ontluikend schrijverschap. Een citaat: "De eindeloze roerloosheid van sneeuw en middernacht was om mij heen. Mijn (vaart) ontdekkingsreis was mislukt, het land verdwenen. Ik maakte een knoop in een lang touw, verscheurde alles wat ik geschreven heb, hing het touw aan een balk op de zolder, wachtte tot de kerstdagen voorbij waren, om het geluk van anderen niet te verstoren en — hing mij niet op." De derde aflevering in 1983 van Dutch Crossing (waarin naast Lodeizen ook diverse andere Nederlandse literaire onderwerpen aan de orde komen) zal het ongepubliceerde drama van Lodeizen behandelen. Dutch Crossing is te verkrijgen bij: Department of Dutch College, University College, Gower Street, Londen WC IE 6BT. Een aflevering kost f 1.20 en een jaarabonnement (drie afleveringen) kost f 3.20. Plano's De al eerder in deze rubriek ter sprake gekomen eigenzinnige uitgeverij De Lange Afstand (Bilderdijkstraat 161', 1053 KP Amsterdam) startte een nieuwe bibliofiele serie verzen. Het eerste gedicht, Schuifjes en lipjes, is van Wiel Kusters die zich baseerde op het vers Klondike 1897 van Gerrit Krol: Een man met een bolhoed / en een snor / voor zijn tentje in de sneeuw, dat hij als het ware als een prentje uit een 'metamorfose'-(kinder)boek aan alle kanten uit elkaar trok. Zo ontstonden zeven nieuwe verzen. Kusters' verrichtingen zijn niet opgeblazen tot een boekje. Het gedicht is eenvoudig een gevouwen vel, met titel, gedicht, inleiding en colofon, smaakvol verzorgd. Deze plano kost ƒ 17,50 (oplage 25 ex.) los, maar hij kan ook worden opgeborgen in een stevige map (f 25,-) waarin alle volgende uitgaven kunnen worden bijgevoegd tot een bloemlezing. De keuze van de poëzie is zeer verscheiden. De tweede plano wordt een gedicht van Willem van Toorn, Tekens, met een ets van de uitgever (f 25,-, oplage 50 ex.) en de volgende zijn bijvoorbeeld van Louis Couperus, Marcellus Emants, Sylvia Plath (in vertaling van Anneke Brassinga) en het klassieke voorbeeld van een concreet gedicht: Fisches Nachtgesang van Christian Morgenstern. Uitgever/ vormgever Peter Yvon de Vries zet zijn idee voort totdat de map vol is en vraagt ook andere ontwerpers om hun medewerking. Gedicht van Kusters plus map zijn al te bestellen door overmaking van ƒ 42,50 op gironr: 2700728 tnv de uitgever in Amsterdam. Marcellus Emants Bij sommige antiquariaten worden pagina's uit kranten verkocht voor bedragen die aanzienlijk hoger liggen dan de opbrengst van een kilo oud papier. Meestal worden de — hier bedoelde — verhalen van Nederlandse, goed in de markt liggende, auteurs later wel opgenomen in bundels, maar een eerste druk is kennelijk — voor de gek die er wat voor geeft — een eerste druk. (Overigens verscheen van Harry Mulisch' verhaal De gezochte spiegel, dat in december 1980 in deze krant werd gepubliceerd en later in een bibliofiele editie werd verpakt, zojuist een handelseditie bij uitgeverij Ad ten Bosch in Zutphen voor ƒ 15,—.). Voor zover ik weet zijn er echter nog geen 'antieke' krantenpagina's aangeboden. Wie een duik neemt in de krantenhistorie treft natuurlijk al gauw illustere namen aan, Louis Couperus, Herman Heijermans, Jacob Israël de Haan en vele anderen. Een lucratief idee? Het vorig jaar ter ziele gegane Haagse dagblad Het Vaderland leeft bescheiden voort in, in elk geval betaalbare, uitgaafjes van uitgeverij Vriendenlust (Groesbeeksedwarsweg 132, 6521 DR Nijmegen). Marcellus Emants publiceerde in kranten en tijdschriften, maar twee van zijn toneelbeschouwingen uit Het Vaderland waren tot nu toe aan de aandacht van Emantskenners ontsnapt. Deel III van de Vaderlandreeks herdrukt het feuilleton Les Fourchambault en het opstel Uit de Berlijnsche schouwburgen, kort toegelicht door Nop Maas. Emants neemt ruimschoots de tijd om zijn mening over de stukken die hij zag secuur beargumenteerd op te schrijven. Het zijn stukken die tegenwoordig geen opgang meer maken, zoals het moralistische werk van de destijds populaire toneelschrijver Emile Augier (1820—1889). Ergernissen van de theaterbezoeker die we meestentijds niet terugvinden in de kritiek — omdat de trouwe criticus zich bij vele ongemakken reeds lang heeft neergelegd — vinden we bij gelegenheidsrecensent Emants terdege verwoord: de prijzen zijn hoog, het verkrijgen van een kaartje is lastig, evenals het binnentreden van de schouwburg, om maar niet te spreken van de slecht geventileerde zaal. "Gij (—) schuift eindelijk op uw plaats. Die plaats is nauw. Als gij leunen wilt, moet uw buurman zich dat genoegen ontzeggen, en waagt gij het de beenen eens uit te strekken, bereid u dan voor op een toornigen blik van uw voorman. Het scherm gaat minstens een kwartier te laat op en nauwelijks is het weer gevallen of het geheele aantal toeschouwers, dat met zooveel moeite langs uw knieën heen zijn plaatsen bereikt heeft, schuift ten tweeden male voorbij." Deeltje 4 bevat uit Het Vaderland overgenomen samenvattingen van en verslagen over Emile Zola's opstellen in Le Figaro van 1880 en 1881. In voorbereiding is onder andere een deeltje over de kunst- en letterenrubriek Een en ander van Carel Vosmaer en nog verkrijgbaar zijn de deeltjes over De Nieuwe Gids en over Frans Netscher. Prijs per aflevering ƒ 7,— of ƒ 8,60 door overmaking op gironr. 4211492. Marcellus Emants --- KINDERBOEK Een tikje toverij Al jaren krijgen kinderen in hun lectuur voornamelijk de realiteit voorgeschoteld, in stevige, soms onverteerbare brokken. Wie dit eenzijdige menu wat zwaar op de maag ligt kan zich nu tegoed doen aan een gerecht, dat gekruid is met een snufje magie en een tikje toverij. „Het was een doodgewone woensdagmiddag. Plotseling kreeg Johan het gevoel dat de wereld kantelde en naar alle kanten wegstroomde. Hij wist wat er gebeuren ging. Hij werd weer bespookt, net als toen hij klein was". Dit is het begin van De jongen met de gele ogen van Margaret Mahy. Johan is een tienjarig jongetje met veel fantasie. De „spooksels" nemen in snel tempo bezit van zijn leven. Hij ziet kinderen in rook opgaan, geheimzinnige woorden oplichten en vlinders door een onbekend rivierdal fladderen. Hij hoort een stem, die ritselt: „Jij bent een Meestertovenaar, begrijp je dat niet? Ik kom eraan". De stem blijkt afkomstig van een in de familie doodgezwegen oudoom, die over magische krachten beschikte en daarom door zijn moeder werd verstoten. Oudoom Berend ziet in Johan een geestverwant en probeert hem al spokend in te palmen. De hele familie raakt in rep en roer en wordt in een draaikolk van dreiging en lacherig onbegrip meegevoerd naar de ontknoping. Een intrigerend en spannend verhaal, waarin de schrijfster speelt met realiteit en suggestie. Johans moeder is in het kraambed gestorven en hij voelt zich daar schuldig over. „Als je moeder bij je geboorte stierf, was je dan een beetje een moordenaar?" Hij is dol op zijn tweede moeder, die zwanger is. Misschien beeldt hij zich dus van alles in, denk je als lezer, maar net op d&t moment is de geheimzinnige stem „live" aan de telefoon. Beklemmend is de figuur van de bikkelharde overgrootmoeder (van oorsprong ook een heks), met een gezicht „als een muur, die volgekrabbeld is met allemaal nijdige scheldwoorden". Ze heeft de magie in haar vijf zonen bevochten en „bewoog ze als schaakstukken over een denkbeeldig bord. Ze knipte en snoeide of ze stamrozen waren en tenslotte bestond hun leven alleen nog maar uit rechte lijnen." Het ongewone en spannende in het verhaal ligt in de tovenarij. Voor wie het wil zien schemert daarachter de realiteit van het niet-getolereerde afwijkende gedrag. De taal die Mahy gebruikt is sterk en beeldend, vooral waar het om Johan en zijn hersenspinsels gaat. De onhandige, levenloze plaatjes verstoren het verhaal eerder, dan dat ze het verbeelden. Tovenaars en heksen lijken zich in Engelssprekende landen het meest thuis te voelen. Ik denk naast Mahij aan Diana Jones en Lloyd Alexander. In Nederland waagde alleen Leonie Kooiker zich de laatste tijd aan het onderwerp. In De Heksensteen en Het Oerlanderboek raken verschillende kinderen betrokken bij de activiteiten van het „Genootschap van de dunne draad", een goedaardige heksenclub, die met elkaar communiceert via gehaakte patronen. De meest magie-gevoelige jongen is Oene, die met zijn heksensteen gedachten kan opvangen en overbrengen. In het zojuist verschenen, zelfstandig te lezen derde deel Het woekerkoraal gaat het om een wereldvreemde geleerde, die de macht kwijt raakt over het bij zijn uitvinding behorende afvalprodukt. Dit groeit tomeloos door en dreigt alles te overwoekeren. Kinderen gebruiken het als magisch materiaal bij hun spel en rituelen, maar de tovervrouwen van het Genootschap moeten er aan te pas komen om de zaken ten goede te keren. Het verhaal is breed uitgesponnen en warrig. Het lijkt stuurloos heen en weer te zwalken tussen alle verhaalfiguren en mist daardoor opbouw en innerlijke spanning. Het gedoe van de kinderen met goden en een altaar in het bos zorgt wel voor sfeer, evenals de kleur en geur van toverij via geheimzinnige samenkomsten, thee van ganzevoet, veel zwarte kraaien en een oude watermolen. Voor kinderen die het naadje van de heksenkous willen weten moet ik nog even het vorig jaar verschenen Heksen van Colin Hawkins (in een fraaie vertaling van Hans Dorrestein) vermelden. Hawkins onthult van alles over kleding, menu, relaties, tover- en vliegkunsten van de dames. Op de kostelijke tekeningen wemelt het van de krakkemikkige huizen, padden, spinnewebben en knobbelneuzige griezelvrouwtjes. Het doel van het boekje is om uit te vinden of je grootmoeder soms een heks is, maar het lijkt mij ook reuze praktisch om te weten, dat kiespijn verdwijnt bij het dragen van een dode mol om de hals. BREGJE BOONSTRA Margaret Mahy. De jongen met de gele ogen. Uitg. Ploegsma. f 17.90. Leonie Kooiker. Het woekerkoraal. Uitg. Leopold. f 18.90 Colin Hawkins. Heksen. UitgGottmer. f 17.90 ---