Gebouwen oppositie afgebrand Coup voorkomen in Suriname, zegt legerleider Bouterse PARAMARIBO, 9 dec. — Een poging tot staatsgreep in Suriname is volgens legerleider Desi Bouterse in de nacht van dinsdag op woensdag vroegtijdig verijdeld. Als de coup /ou zijn doorgegaan zou deze volgens Bouterse „met veel verlies van mensenlevens" «epaard zijn gegaan. Dit zei hij gisteravond in een toespraak op de Surinaamse televisie. Eerder op de dag had Bouterse gezegd dat de militairen tegen de oppositie hebben ingegrepen „teneinde een bloedbad te voorkomen, de veiligheid van de staat te waarborgen en de verworvenheden van de revolutie veilig te stellen." Dinsdagavond zijn in Paramaribo vier gebouwen volledig door brand verwoest. Het gaat om ver uit elkaar gelegen gebouwen van organisaties die zich de afgelopen tijd tegen de militaire leiders hebben gekeerd: de radiostations ABC en Radika, het dagblad De Vrije Stem en de Moederbond, de grootste vakcentrale van Suriname. Wie de brandstichters zijn is nog onduidelijk. Bouterse verklaarde gisteren dat de haarden van onrust zijn aangepakt en dat daarbij enkele centra van contrarevolutie „ook letterlijk vernield zijn". Daarnaast is een aantal arrestaties verricht. Over het aantal arrestanten en hun identiteit bestond vanmorgen nog onzekerheid. Duidelijk is dat Jozef Slagveer, een journalist die banden heeft met de Moederbond, is gearresteerd. Hij zei gisteren in een "bekentenis" voor de Surinaamse televisie dat een aantal mensen in Suriname van plan was omstreeks de kerstdagen een gewelddadige staatsgreep te plegen. Naast Slagveer zouden andere journalisten en advocaten zijn gearresteerd. Over het lot van Cyriel Daal, leider van de Moederbond, was vanmorgen nog niets bekend. Het is al sinds oktober onrustig in Suriname, \na stakingsacties van de Moederbond waarin vrije verkiezingen werden geëist. Volgens een militair communiqué dat gisteren op de enig toegelaten zender tussen de marsmuziek werd gespeeld is de situatie in Suriname "volledig onder controle van de militairen". De scholen en de universiteit zijn gesloten. Er gelden een avondklok van zeven tot vier uur en een samenscholingsverbod. Alleen de staatszender van de Surinaamse Radio Stichting (SRS) is nog in de lucht. De persbureaus Informa (van Jozef Slagveer) en CPS zijn opgeheven. Voor de bladen de Vrije Stem, Sonde Spikri, de West, Mokro en Pipel geldt een verschijningsverbod. Het Surinaamse luchtruim is gesloten en ook de grenzen, waar scherpe bewaking is, zijn dicht. Telefoonverbinding met Suriname werd gistermorgen verbroken en was vanmorgen nog onmogelijk. Bouterse zei gisteren in zijn toespraak dat leden van de "rijke economische elite" van vóór de militaire coup van februari 1981 met een coup aan de macht wilden komen. Bevelhebber Bouterse zei dat deze groep de belangen van arbeiders, landbouwers en brede lagen van het Surinaamse volk met voeten zou treden. Leden van de groep zouden misbruik hebben gemaakt van hun posities bij de pers, in het bedrijfsleven en op de universiteit. Bovendien zouden zij "delen van de arbeiders en de landbouwklasse, waarvoor de revolutie in de eerste plaats is bedoeld, hebben misbruikt". (ANP) --- Philips met Siemens in research op lange termijn Door een onzer redacteuren EINDHOVEN, 9 dec. — Philips en het Duitse Siemens zullen samen lange-termijn-research doen. Vijftig onderzoekers van de centrale laboratoria van Philips en Siemens zullen hun onderzoeksinspanningen bundelen. De raamovereenkomst behelst onderwerpen als nieuwe halfgeleidermaterialen, submicrontechnologie, spraakherkenning door computers, ontwerpen met computers (Cad) en micro-elektronica. De twee sterkste elektronische bedrijven van Europa gaan zo nog betere dwarsverbanden aan. Philips en Siemens werken onder andere al samen in het persen van grammofoonplaten (Polygram). Siemens heeft 30.000 onderzoekers in dienst en een budget voor research en development (R&D) van 3,5 miljard gulden. Philips heeft 24.000 onderzoekers en een R& D-budget van 3 miljard. Temidden van de vele samenwerkingsovereenkomsten die Philips al heeft — vooral met Amerikaanse bedrijven — is deze toch bijzonder. De meeste andere overeenkomsten zijn direct op een produkt gericht (met ATT op digitale telefooncentrales bijvoorbeeld), terwijl de afspraak met Siemens veel meer ongericht is, op de lange termijn mikt. Belangrijk op de achtergrond is de Europese samenwerking in de elektronica. Met name de dreiging van de Japanse elektronische industrie heeft bij de Europese Gemeenschap tot een aantal initiatieven geleid, waaronder het zogenaamde Espri-programma (European strategie programme on research in information technology). Philips en Siemens zijn beide betrokken geweest bij de opzet van dit Esprit-programma. --- Vandaag 26 pagina's binnenland 2,3 buitenland 4,5 kunst 6 opinie 7 sport 9 mens en bedrijf 11-15 beurs 25 wetenschap en onderwijs 17-23 --- Perioden met regen Verwachting van het KNMI voor vrijdag, opgemaakt donderdag 6.30 uur: Veel bewolking en vooral in de nacht en ochtend perioden met regen. Minimum zeven, middagtemperatuur ^ negen graden. Krachtige zuidwestenwind, kracht 6, aan de kust en op het IJsselmeer nu en dan stormachtig, kracht 8. Vooruitzichten voor zaterdag tot en met dinsdag: Half tot zwaar bewolkt en enkele buien, later mogelijk met sneeuw. Daling van temperatuur met later lichte vorst in de nacht en ochtend. --- Bouterse: 'Desnoods --- Nederlandse regering bezorgd over Suriname Door onze diplomatieke redacteur DEN HAAG, 9 dec. — De Nederlandse regering heeft met „grote bezorgdheid" kennis genomen van de jongste berichten uit Suriname, blijkt uit een vanochtend door het Nederlandse ministerie van buitenlandse zaken in Den Haag uitgegeven verklaring. „De regering heeft bij herhaling het belang benadrukt dat zij hecht aan een ontwikkeling in Suriname, die uitzicht biedt op meer democratische verhoudingen. Acties als thans zijn voorgevallen leveren uiteraard geen bijdrage aan een terugkeer tot de democratie". In de verklaring wordt er overigens de nadruk op gelegd dat het op basis van de thans beschikbare gegevens moeilijk is zich een enigszins afgerond beeld te vormen over de situatie in Suriname. De eerste berichten zijn echter verontrustend, aldus de Nederlandse regering in haar verklaring. Van Thijn, voorzitter van de commissie buitenland van de Partij van de Arbeid, achtte het „nu de kruitdamp nog niet is opgetrokken" nog te vroeg om nu al een oordeel te vellen over de vraag of de hulpverlening aan Suriname moet worden opgeschort. „Als de militairen echter opnieuw een stap hebben gezet in de richting van een verdere versteviging van hun positie en de ontwikkeling in de richting van een democratie nog verder weg lijkt dan al het geval was, komt het moment naderbij waarop Nederland zich moet heroriënteren op zijn relatie met Suriname", aldus Van Thijn. ' Gualthérie van Weezei (CDA) meent dat de Surinaamse machthebbers zich dienen te realiseren dat Nederland het enige land ter wereld is dat Suriname hulp wil verlenen, en dat zij zich er derhalve rekenschap van moeten geven „dat ze moeten komen tot herstel van iets dat op een rechtsstaat lijkt". Volgend Gualthérie hebben recente bezoeken van Surinaamse vertegenwoordigers aan landen als bijvoorbeeld Cuba op het gebied van de hulpverlening niets opgeleverd en kan er een toestand ontstaan waarin Nederland „ontwikkelingshulp als hefboom moet gebruiken om een regering in Suriname te krijgen, die steunt op een redelijk draagvlak bij de bevolking". Weisglas (VVD) vindt dat er nog niet voldoende informatie is om een definitief oordeel te vellen over de toestand in Suriname. „Ik vraag mij af", aldus deze VVD-er, „in hoeverre het mogelijk is rustig en praktisch te werken aan de ontwikkeling van het land zolang het zo wordt geabsorbeerd door zijn eigen politieke problemen". --- Suriname nodigt ministers Schoo en Van den Broek uit DEN HAAG, 9 dec. — Om het wederzijdse begrip tussen Nederland en Suriname te verbeteren zou het goed zijn als de ministers van ontwikkelingssamenwerking, Schoo, en van buitenlandse zaken, Van den Broek, Suriname zouden bezoeken. Dat zei de onlangs benoemde ambassadeur van Suriname, H. Herrenberg, gisteren op een persconferentie in Den Haag. Omdat volgens Herrenberg de betrekkingen tussen beide landen sinds de staatsgreep van februari 1980 zijn verkoeld, is het zijns inziens gewenst dat Nederlandse bewindslieden zich persoonlijk een oordeel vormen over de ontwikkelingen in Suriname. „Er is in Suriname nooit eerder zo diepgaand gedacht over democratie", aldus de ambassadeur. Hij wees erop dat onlangs in Paramaribo een commissie van deskundigen is aangekondigd die vóór eind maart '83 een rapport moet maken over nieuwe democratische structuren en in het bijzonder over de functie en samenstelling van een assemblée. Een door die assemblée opgestelde grondwet zal aan het volk worden voorgelegd, aldus Herrenberg. Hij zei dat het niet goed zou zijn indien met pressie van buiten zou worden geprobeerd het democratiseringsproces te versnellen. Er zijn, zei Herrenberg, "contrarevolutionairen" die trachten Nederland ertoe te bewegen de ontwikkelingshulp stop te zetten. Maar zij die voor een versnelde democratisering zijn, zouden juist de ontwikkelingshulp moeten bevorderen. Hij oefende in dat verband kritiek op een recent rapport van de PvdA, waarin wordt gezegd dat er geen garantie bestaat dat de hulp terechtkomt bij de juiste mensen zolang er in Suriname geen democratie heerst. Dat het rapport de mogelijkheid van stopzetting van hulp suggereert, is bij Herrenberg slecht gevallen. (ANP) --- Gonzalez bezoekt Spaanse militairen De Spaanse socialistische premier Felipe Gonzalez kijkt uit over de leden van de pantserdivisie Brunete bij Madrid, tijdens de viering van de Dag van de onbevlekte ontvangenis gisteren. De pantserdivisie is de belangrijkste militaire eenheid. De commandant ervan werd vorige maand gedood don? - Baskische guerrillastrijders. (Foto AP) --- Zuid-Afrika doet inval in hoofdstad Maseru van Lesotho Door onze correspondent ALLISTER SPARKS JOHANNESBURG, 9 dec.— Zuid-Afrika heeft vanochtend vroeg een aanval gedaan op het buurland Lesotho. De actie volgde een paar uur na de afloop van de besprekingen met Angola op de Kaapverdische Eilanden over de eventuele terugtrekking van de Cubaanse troepen, die Angola zegt nodig te hebben voor zijn zelfverdediging Zuidafrikaanse commandotroepen vielen vanochtend vroeg 12 huizen aan in de kleine hoofdstad Maseru en doodden 30 mensen, volgens Zuid-Afrika 'terroristen' van de bevrijdingsbeweging het Afrikaans 'Nationaal Congres (ANC), plus twee vrouwen en vijf kinderen die slachtoffer werden van een vuurgevecht. Politieke waarneners hier spraken onmiddellijk de vrees uit dat de aanval op Lesotho in alle 'frontlijnstaten' de spanningen zullen doen toenemen en de eventuele vooruitgang die bij de besprekingen met Angola over de Cubaanse terugtrekking is geboekt teniet zal doen. De terugtrekking van de naar schatting 20.000 Cubanen in Angola is voor Zuid-Afrika een voorwaarde om een akkoord voor Namibië te tekenen. Sommige waarnemers vermoeden dat Zuid-Afrika deze eis hanteert als manier om onafhankelijkheids-verkiezingen op de lange baan te schuiven, uit angst dat de Namibische bevrijdingsbeweging Swapo zal winnen Gisteren herhaalden Zuidafrikaanse militaire bevelhebbers een waarschuwing van hun regering dat Cuba misschien een voorwendsel zoekt om zijn troepen naar Mozambique (aan de Zuid*< ikaanse oostgrens) over te plaatsen zodra overeenstemming is bereikt over de terugtrekking uit Angola. Na een waarschuwing van minister van buitenlandse zaken Pek Botha dat Zuid-Afrika dit niet zou tolereren vloog Zuid-Afrika 18 buitenlandse en Zuidafrikaanse verslaggevers over een deel van de 450 kilometer lange grens met Mozambique om de beweringen van de Mozambikaanse regering en president Fidel Castro dat Zuid-Afrika bezig is hier troepen te legeren, te ontzenuwen. Brigadier Jan Klopper, hoofd van de afdeling operaties van het leger die de verslaggevers vergezelde, zei dat aangrenzende Zuidafrikaanse landen "gezamenlijk pogingen" in het werk stelden om de indruk te wekken dat ZuidAfrika probeert zijn buurlanden te destabiliseren. De verslaggevers zagen geen tekenen van troepenconcentraties. Tegelijkertijd waren Zuidafrikaanse commando's bezig met de voorbereidingen voor de aanval op Lesotho. Pag. 4: tegenslag --- Washington-monument bedreigd WASHINGTON, 9 dec. — Een betoger tegen kernwapens die gisteren in de Amerikaanse hoofdstad het Washington-monument twaalf uur lang bezet hield is gisteravond in een regen van poliltiekogels om het leven gekomen toen hij probeerde weg te rijden met zijn bestelwagen die naar hij beweerde vol zat met explosieven. De politie opende het vuur toen de wagen zich in beweging zette, maar het was niet onmiddellijk duidelijk of de man is doodgeschoten dan wel omkwam toen de bestelauto tijdens de beschieting slipte en omviel. De politie doorzocht de auto grondig, maar vond geen springstof. f De betoger had gistermiddag met zijn bestelauto de ingang van het monument geblokkeerd en was vervolgens de 185 meter hoge obelisk binnengerend. Na vijf uur liet hij negen toeristen vrij die door zijn actie zaten opgesloten. De betoger zei dat hij het monument zou opblazen als niet aan zijn eis zou worden voldaan: het opzetten van een landelijke discussie over kernwapens, waaraan de media dagelijks 51 procent van hun zendtijd of pagina's zouden moeten besteden. De politie identificeerde de man later als Norman Mayer, een 66-jarige anti-kernwapenactivist uit Miami die verscheidene malen voor het Witte Huis heeft gedemonstreerd. (Reuter-AP-UPI) Politiefunctionarissen in Washington onderzoeken de omgevallen bestelwagen "vol explosieven" waarmee een anti-kernwapenactivist gisteren twaalf uur lang dreigde het Washington-monument te zullen opblazen, (foto AP) --- Advertentie Alphen a/d Rijn van de Randstad gaat nu ook artistiek sneller kloppen. DACA De ACAdemie voor schilderkunst nu ook in West Nederland. Van zaterdag 11 t/m maandag 13 december Open Huis voor geïnteresseerden. Op pagina 12 kunt u er uitgebreid over lezen. --- Koopkrachtverlies van minima iets kleiner Door onze sociaaleconomische redactie DEN HAAG, 9 dec. — Het kabinet heeft het parlement vandaag voorgesteld het minimumloon en de sociale uitkeringen op minimumniveau met 1 procent te verhogen en de kinderbijslag niet te bevriezen. Door deze maatregelen wordt het koopkrachtverlies voor de laagste inkomens volgend jaar beperkt tot 3,5 procent. De hoogste inkomens (boven ƒ 140.000) gaan er nu 1,5 procent op achteruit. De plannen van het kabinet om op deze wijze het inkomensbeleid bij te stellen kosten ongeveer 650 miljoen gulden. Dekking daarvoor moet worden gevonden door een belasting op gezinnen waarin zowel man als vrouw werken. De belastingheffing op deze dubbele inkomens brengt 250 miljoen gulden op. De belastingvrije voet van de man wordt verlaagd en die van de werkende gehuwde vrouw gaat omhoog. Het onbelastbare deel van het inkomen van zowel man als vrouw is daardoor even groot. Daarnaast wil het kabinet op 1 april het tarief voor de hogere schijven van de inkomstenbelasting met twee punten verhogen vanaf de 40-procent-schijf. Dit betekent dat mensen met een hoger belastbaar inkomen dan 33 .000 gulden meer belasting gaan betalen. Deze belastingverhoging brengt ruim 300 miljoen gulden op. Volgens de oorspronkelijke plannen van het kabinet zou het koopkrachtverlies voor de laagste inkomens volgend jaar 4,5 procent bedragen, terwijl de hoogste inkomens niéts zouden inleveren. --- Advertentie CULTURELE REIS CENTRAAL INDIA Van 24 jan. t/m 17 febr. 1983 organiseert Antieke Wereld BV (Tours la Chapelle) een culturele groepsreis naar Centraal India. Uniek programma, uitstekend verzorgd, kleine groep, deskundige leiding. Reissom ƒ 7375.- p.p., alles inbegrepen. Voor uitvoerige inlichtingen: ANTIEKE WERELD BV Pieter de Hooghlaan 87, 1213 BS Hilversum, tel. 035 - 19445. vandaag De Nederlandse Spoorwegen hebben zich voorbereid op de winter. "Die maatregelen zijn erg arbeidsintensief, er wordt veel gedaan om vertragingen te voorkomen". Toch zal de trein nog wel eens te laat komen. Pagina 3. & morgen In het boekennummer van het Cultureel Supplement onder andere Willem Frederik Hermans met een nieuwe interpretatie van Kafka's 'Het slot'. NRC Handelsblad Bezorg mij NRC Handelsblad twee weken gratis. Aansluitend neem ik een kwartaalabonnement a ƒ 75,90, | | een jaarabonnement è ƒ 282,40. Ik betaal nadat ik bericht van u heb ontvangen. Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoonnummer: (Voor eventuele controle op correcte bezorging) Bon in open envelop zonder postzegel naar NRC Handelsblad, Antwoordnummer 1168, 3000 VB Rotterdam. Of bel (010) 14 72 11 -(020) 25 12 72. m J --- Conflict bij banken dreigt over kortere werkweek Door een onzer redacteuren UTRECHT, 9 dec. — De bankwerkgevers vragen om stakingsacties als zij tijdens het komende cao-overleg „botweg neen" zeggen tegen arbeidstijdverkorting per week. Dit zei de voorzitter van de Dienstenbonden van de FNV, F. Thomasson, gisteren in Utrecht tijdens het congres van zijn bond over arbeid en inkomen. Voorzitter Van der Windt van de Dienstenbond CNV zei vanmorgen desv gevraagd dat ook zijn bond zal vasthouden aan verkorting van de werkweek in ruil voor de prijscompensatie. „Weigeren de werkgevers hierover te onderhandelen, dan gaan wij met de leden overleggen of stakingsacties hierop het antwoord moeten zijn. In een interview met NRC Handelsblad zegt drs. P. M. Burghouts, lid van de hoofddirectie van Rabobank Nederland en belast met het sociale beleid in de organisatie, dat een gesprek met de vakorganisaties geen enkele zin heeft als „uitsluitend en alleen maar is te praten over verkorting van de werkweek." „Het zou ook kunnen zijn, dat inleveren van de prijscompensatie hard nodig is om een bedrijf te •laten voortbestaan. Dat laat het akkoord toe en in zo'n situatie is arbeidsduurverkorting een onmogelijke zaak. Is inleveren van de prijscompensatie niet nodig voor het behoud van een bedrijf, dan kun je kijken welke varianten van arbeidsduurverkorting mogelijk zijn." De Rabobank zal proberen, daar waar dat mogelijk is, deeltijdbanen in te voeren met name voor jongeren. Thomasson reageerde gisteren uiterst fel op de uitspraken van top-onderhandelaar dr. J. Crijns van de bankwerkgevers die deze week liet weten, dat een algemene verkorting van de werkweek in de banksector onaanvaardbaar is. Crijns zei vanmorgen desgevraagd dat hij niet via de pers wenst te onderhandelen over de uitwerking van het centraal akkoord dat onlangs in de Stichting van de arbeid is gesloten. Nog deze maand beginnen de cao-onderhandelingen in de banksector en daarin zal de uitwerking van het centraal akkoord, waarin werkgevers- en werknemersorganisaties onder meer richtlijnen geven voor een betere verdeling van de bestaande werkgelegenneid, een belangrijke plaats innemen. Nog niet bekend is hoe de verschillende banken het akkoord denken uit te werken en op welke punten zij de nadruk zullen leggen. Pag. 11: Vraaggesprek Burghouts. ---