NIKOLAJOGARKOV Intelligente beroepsmilitair MOSKOU, 7 sept. —- Nog geen dag nadat de verschijning in het openbaar van Sovjet-leider Konstantin Tsjernenko speculaties over de gang van zaken in het Kremlin even tot rust heeft gebracht, hebben Kremlin-tuurders alweer een nieuwe vraag om zich het hoofd over te breken: Wat is de betekenis van het gisteren bekendgemaakte ontslag van maarschalk Nikolaj Ogarkov, die hoofd van de Sovjet-legerleiding en eerste plaatsvervangend minister van defensie was? Weinig in het optreden van de 66-jarige Ogarkov deed de afgelopen tijd vermoeden dat de positie van deze opmerkelijke en intelligente militair ook maar in het minst werd bedreigd. Hij was het die, gedecideerd maar niet onvriendelijk, op persconferenties in Moskou de wereldpers op de hoogte stelde van Moskou's versie over het neerschieten van de Zuidkoreaanse Boeing. Als weinig andere prominente figuren in de Sovjet-Unie heeft hij in krante-artikelen inzicht gegeven in zijn opvattingen. Geen wonder dus dat hij algemeen werd, en nog door sommigen nog gezien als logische opvolger voor maarschalk Oestinov, als deze met zijn 75 levensjaren de fakkel van de Sovjet-legerleiding moet overgeven. Nikolaj Vasiljevitsj Ogarkov werd tijdens de Oktoberrevolutie in 1917 geboren. Zijn carrière voltrok zich aanvankelijk als ingenieur bij wat je in Nederland genietroepen zou noemen. In 1948 kreeg hij een functie in het bureaucratisch apparaat van de generale staf. Daar klom hij geleidelijk omhoog tot de functies waarvan hij thans is ontheven. In mei van dit jaar nog gaf hij een opmerkelijk interview in het legerdagblad Krasnaja Zvezda, waarin hij betoogde dat de nucleaire bewapening weliswaar de volle aandacht verdiende, maar dat een kernoorlog eigenlijk ouderwets was. Zowel de Verenigde Staten als de Sovjet-Unie hadden zoveel kernwapens, zei hij, dat elk van beide partijen wist dat het niet mogelijk zou zijn de tegenstander met een klap uit te schakelen en er dus altijd een nucleaire tegenaanval met onaanvaardbare gevolgen zou komen. De toekomst, aldus Ogarkov, was aan de nieuwe generatie conventionele wapens die in de Verenigde Staten nu werd voorbereid. Ogarkovs jaren aan de top van de legerleiding vielen samen met een ongekende groei van het prestige van de strijdkrachten binnen de Sovjet-politiek. Burgerclubs voor paramilitaire vrijetijdsbesteding namen, een hoge vlucht, en ook de militair-patriottistische scholing van de schooljeugd heeft de afgelopen jaren grote verbetering ondergaan. Bij dit alles bleek duidelijk dat de maarschalk geen hoge pet op had van de mogelijkheden om met de Amerikaanse regering tot nieuwe akkoorden over wapenbeheersing te komen. In maart 1982 schreef hij in een brochure al dat de VS "niet in het minst geneigd" waren tot een akkoord in Genève en alleen zochten naar een excuus om in West-Europa nieuwe raketten te plaatsen. Zoals bekend is het deze opvatting van het Amerikaanse gedrag, die Moskou tenslotte bracht tot het staken van de onderhandelingen in Genève en die er thans toe leidt dat geen besprekingen over een verbod op militarisatie van de ruimte beginnen. Het is de vraag of de politieke leiding van de Sovjet-Unie, het Politburo met andere woorden, altijd even gecharmeerd is geweest van Ogarkovs optreden. In de vijftien maanden onder Andropov zijn voor onvrede geen tekenen geweest, Andropov was tenslotte onder andere door steun van het militair apparaat tot het leiderschap geraakt. Maar in 1981, toen Ogarkov in een artikel de indruk had gewekt dat hij een kernoorlog door de Sovjet-Unie winbaar achtte, greep zijn enige chef in, minister van defensie en lid van het Politburo Dmitri Oestinov. Kort na dat van Ogarkov verscheen een artikel van Oestinov, waarin de ook nu nog geldende partijlijn werd herhaald: een kernoorlog kan door niemand gewonnen worden en er is dus alle reden voor onderhandelingen over wapenbeheersing. Oestinov is zelf geen carrière-militair, zoals Ogarkov. Hij is afkomstig uit de wapenindustrie. Oestinov werd door de voormalige partijleider Brezjnev in 1976 boven de legerleiding geplaatst, naar wordt aangenomen als een garantie voor het behoud van de partijcontrole over dit machtige en onwillekeurig tot autonomie geneigde apparaat. Niets wijst er inmiddels op dat de positie van de 75-jarige Oestinov ook maar in het minst bedreigd zou zijn, of deze op het punt zou staan om macht op te geven. Maar dat gold tot gisteren ook voor Ogarkov. Het Kremlin wordt er dezer dagen niet duidelijker op. --- Eerste sneeuw in Zwitserse Alpen Een Zwitserse boer staat bij zijn koeien, nadat op sommige plaatsen in Zwitserland veertig centimeter sneeuw is gevallen. Omdat de koeien 's winters gewend zijn op stal te staan, zijn ze uit eigen beweging afgedaald van de bergweide bij de Eliilapas. (Foto UPI) --- Mondale laakt rol godsdienst in regering WASHINGTON, 7 sept. — De Amerikaanse Democratische presidentskandidaat, Walter Mondale, heeft gisteren president Reagan ervan beschuldigd dat hij de godsdienst gebruikt om op politiek terrein winst te boeken. Mondale zei dat rechtse religieuze invloed hand over hand toeneemt in Reagans regering en in zijn Republikeinse partij. Mondale, die in een rede voor leden van de joodse organisatie B'nai B'rith Reagans pogingen om het gebed op openbare scholen heringevoerd te krijgen en zijn politieke bondgenootschap met rechtse fundamentalistische kerkleiders aanviel, zei: "De meeste Amerikanen zouden vreemd opkijken als ze zouden horen dat God een Republikein is. "Ik ben altijd van mening geweest dat het niet gepast is als politieke leiders de godsdienst gebruiken voor partijdig voordeel door hun eigen geloof te propageren en vraagtekens te zetten bij dat van hun tegenstanders, aldus de Democraat. Wijzend op de rechtse evangelische groepen die een deel van Reagans achterban vormen zei Mondale: "Een vastbesloten verzameling lieden oppert twijfelts aan het geloof van de mensen. Zij streven naar regeringsmacht om andere mensen hun eigen geloof op te leggen, en de regering-Reagan heeft voor hen haar armen geopend." Reagan zelf, die kort na Mondale voor het zelfde gehoor sprak, wees de beschuldigingen van de hand en zei dat Amerika zal openblijven voor mensen van elk geloof. Reagan zei ook dat hij het grondwettelijke principe van scheiding van kerk en staat verdedigt en dat hij gekant is tegen "onverdraagzaamheid, antisemitisme en dweepzucht". Het geloof is meer en meer een twistpunt in de verkiezingscampagne geworden sinds Reagan vorige maand in een rede zei dat godsdienst en politiek met elkaar in verband staan. (Reuter, UPI) --- Mitterrand trekt zijn referenda-voorstel in PARIJS, 7 sept. — De Franse president Fran^ois Mitterrand heeft het voorstel voor een grondwetswijziging ingetrokken waarmee hij de macht zou hebben referenda uit te schrijven over zaken die fundamentele burgerrechten raken. De senaat, waarin de rechtse oppositie de meerderheid heeft, weigerde woensdag voor de tweede keer het voorstel tot grondwetswijziging in behandeling te nemen. Een wijziging moet door beide kamers van het Franse parlement worden goedgekeurd. De kwestie van de referenda heeft de hele zomer voor heftige discussies tussen regering en oppositie gezorgd. De oppositie in het Franse parlement was bang dat de president te veel macht krijgt wanneer hij over veel onderwerpen een referendum zou kunnen uitschrijven. Mitterrand noemde de beslissing van de senaat niet bijzonder logisch, noch samenhangend. Eerder dit jaar had de senaat gevraagd om een specifiek referendum over de poging van de regering meer invloed te krijgen over de particuliere voornamelijk katholieke, scholen. Regeringsfunctionarissen verwachtten dat Mitterrand in een later stadium een nieuw voorstel over referenda zal doen. De huidige grondwet staat toe om een referendum te houden over beslissingen die te maken hebben met internationale verdragen en de macht van de Franse provincies. Mitterrand zei dat de afwijzing van zijn voorstel om het gebruik van referenda uit te breiden, hem niet zou stoppen het Franse volk te raadplegen wanneer de grondwet dat toestaat. (AP/AFP/UPI) --- Chef Sovjetleger ontheven van functie Door onze correspondent RAYMOND VAN DEN BOOGAARD MOSKOU, 7 sept. — Het hoofd van de Sovjet-legerleiding, maarschalk Nikolaj Ogarkov, is van zijn functies ontheven. Dat heeft het officiële persbureau Tass gisteren meegedeeld. Westerse waarnemers in Moskou breken zich het hoofd over de vraag, of de bekendmaking de voorbode is van verdere promotie voor deze "hoogste beroepsmilitair" van de Sovjet-Unie, of dat Ogarkov aan de kant is gezet. Het nieuwe hoofd van de legerleiding is de 61-jarige maarschalk Sergej Achromejev, tot nu toe eerst plaatsvervangend hoofd van de legerleiding. Tass schrift dat Ogarkov van jzijn functies is ontheven "in verband met een nieuwe benoeiniing", maar zegt niet welke die benoeming is. Behalve als "hoofd van de generale staf van de Sovjet-strijdkrachten" is Ogarkov ook ontheven van zijn functie als eerste plaatsvervangend minister van Defensie. Westerse militaire attachés in Moskou dachten al enige tijd dat de 66-jarige Ogarkov kans maakte Dmitri Oestinov op te volgen als minister van Defensie, waarbij de laatste zich dan nog uitsluitend zou gaan bezighouden met zijn lidmaatschap van het Sovjet-Politburo. Het is niet ondenkbaar dat Ogarkov aan de vooravond van zo'n benoeming, die later dit jaar op een zitting van Centraal Comité of Opperste Sovjet zou kunnen worden bekrachtigd, van zijn functie als hoofd van de legerleiding wordt ontheven. Wat Westerse waarnemers echter verwondert, is dat Ogarkov nu ook vcrirekt als eerste plaatsvervangend minister van defensie. Als hij op het punt stond te worden bevorderd binnen de ministeriële hiërarchie, lijkt dat een weinig logische stap, aldus deze waarnemers. Achromejev was overigens al eerste plaatsvervangend minister van defensie. Als Ogarkovs vertrek de uitdrukking is van spanningen tussen de politieke en de legerleiding, iets waarvoor verder geen aanwijzingen zijn, dan is de draagwijdte daarvan thans moeilijk te overzien, aldus waarnemers. Het bericht over Ogarkov werd door Tass verspreid vlak na het , wekelijkse communiqué van het Politburo. Dat wekt de suggestie dat dit hoogste politiek orgaan in de Sovjet-Unie zich met de zaak heeft beziggehouden. Ogarkov is sinds 1977 hoofd van de generale staf van de Sovjet-strijdkrachten geweest. Zijn bijnaam "hoogste beroepsmilitair" dankt hij aan het feit dat zijn enige chef, Dmitri Oestinov, na een carrière binnen de communistische partij aan het hoofd van de strijdkrachten is geraakt, en niet zoals Ogarkov binnen de strijdkrachten carrière heeft gemaakt. --- Cheysson: oplossing voor Tsjaad dichterbij PARIJS, 7 sept. -- De mogelijkheid van een oplossing voor het conflict in Tsjaad komt steeds dichterbij. De Franse minister van buitenlandse zaken Claude Cheysson heeft dit gisteren tijdens een radio-interview gezegd. Frankrijk en Libië onderhouden sinds juli vorig jaar direct contact over deze kwestie, aldus de minister. "Sinds juli 1983 zijn er voortdurende directe contacten geweest met Libië", zei Cheysson in een uitzending van Radio France Internationale. Volgens de minister, die in februari de Libische hoofdstad Tripoli bezocht, zijn de Libiërs er nu van overtuigd "dat de weg die zij hadden ingeslagen tot een impasse heeft geleid." Frankrijk steunt in het Tsjadisch conflict president Hissène Habré wiens regeringsleger het zuiden van het land beheerst. De Libiërs hebben troepen en adviseurs gestuurd naar het noorden van Tsjaad waar de rebellengroeperingen onder leiding van oudpresident Goukouni Oueddei zijn gelegerd. Cheysson zei als bewijs voor de gewijzigde houding van Tripoli, het staken van de opmars van Libische eenheden in augustus 1983 te zien, toen Frankrijk 3.000 man militairen naar Tsjaad stuurde ter ondersteuning van president Habré. De Franse minister wees ook op de splitsingen in het rebellenfront van Goukouni die zich de laatste tijd hebben voorgedaan, waaronder "belangrijke elementen" waren. Gevraagd naar de betekenis van het bezoek dat president Mitterrand vorige week aan Marokko bracht, zei Cheysson dat het Franse staatshoofd en koning Hassan hadden gesproken over "politieke problemen" en "vanzelfsprekend de situatie in het gebied." Hij ontkende dat er een "ernstige en dringende reden" was voor het bezoek van Mitterrand aan Marokko. Waarnemers meenden dat de Libische unie met het pro-westerse Marokko zou kunnen leiden tot een terugtrekking van de Franse troepen uit Tsjaad. Maar de Franse president herhaalde gisteren dat de Franse interventiemacht Tsjaad niet zal verlaten tot de Libische troepen zijn vertrokken. "Als zij gaan, gaan wij", aldus Mitterrand. In het radio-interview noemde minister Cheysson "de discussie" met Libië over zekerheden omtrent de beëindiging van de Libische bemoeienis met Tsjaad "moeilijk." --- Voedselvergiftiging. In een psychiatrische Voedselvergiftiging. In een psychiatrische inrichting in de Britse plaats Wakefield zijn de afgelopen twee weken 19 mensen omgekomen door voedselvergiftiging. Nog 55 mensen vertonen verschijnselen van besmetting door salmonella-bacteriën. --- Gromyko ontmoet Shultz WASHINGTON, 7 sept. — De Russische minister van buitenlandse zaken, Andrej Gromyko, zal op 26 september in New York e en ontmoeting hebben met zijn Amerikaanse ambtgenoot, George Shultz, zo deelde het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken gisteren in Washington mee. In New York begint op 18 september de jaarlijkse bijeenkomst van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties die de twee politici voor een deel zullen bijwonen. Amerikaanse regeringswoordvoerders waarschuwden dat er van de ontmoeting Shultz-Gromyko geen doorbraak in de diplomatieke relaties moet worden verwacht. De laatste keer dat de twee ministers elkaar ontmoetten was in januari dit jaar, in Stockholm. (Reuter/AFP) --- Advertentie DE GELOVIGEN VAN WALL STREET 'Om ontzettend veel geld op de beurs te verdienen, hoef je maar 50 procent van de tijd gelijk te hebben,' zegt Stan Weinstein, miljoenen-speculant en uitgevervan de beursbrief The Professional Tape Reader. Een portret vanaf de vloer van de Newyorkse effectenbeurs, door Paul van Engen. In het septembernummer van Intermagazine. De jongensdroom van AMV: De glinsterende wereld van hotshops, visuals en pay-offs. Jan Kuitenbrouwer werpt een uitvoerige blik achter de schermen van het jonge creatieve reclamebureau Akkerman, Meijer, Van Varik. 'Er zijn in Nederland nog steeds te veel totaal oncreatieve, cynische bureaus,' zegt partner Henny van Varik. 'Het is zo makkelijk om een klant naar de bek te praten, en dat gebeurt nog steeds op grote schaal.' Het leermoment: Een kort verhaal door Beatrijs Ritsema. En verder: Leon de Wolff over het tijdperk van de consolidatie in de Nederlandse politiek. G.L. van Lennep over het wassen van zwart geld. Aad Nuis over de nieuwe roman van Siebelink. Pia Bloem over het Bendix-schandaal rond Mary Cunningham. Bert Vuijsje over de private eye in het iktijdperk. Johannes van Dam over slobberwijn en Chateau Giscours. Intermagazine, in de betere boek- en tijdschrifthandel. Of bel voor een abonnement: 020-510.28.79. NEEMT AFSTAND. RAAKT DE KERN W//M/M. § --- Protesten tegen wet op veiligheidsapparaat in Griekenland Door onze correspondent FRANS VAN HASSELT ATHENE, 7 sept. — De rechtse oppostiepartij Nieuwe! Democratie is gisteren uit protest weggebleven bij de! stemming in het parlement waarbij een wet ter coördinatic van het veiligheidsapparaat in principe werd aanvaard. De wet voorziet in vereniging van marechaussee, politie^ havenpolitie, brandweer en veldwachten in een lichaam dat "Griekse politie" moet komen te heten. Ook binnen het veiligheidsapparaat heerst enige beroering over deze omwenteling. Enkele politiemannen die daarvan lieten blijken zijn al in staat van beschuldiging gesteld. Zodra de wet in werking is getreden zal het personeel dat het er niet mee eens is de dienst desgewenst binnen maximaal twintig dagen — officieren binnen vijf — kunnen verlaten. Sinds 150 jaar bestaat in Griekenland de marechaussee, op Franse leest geschoeid. In 1919 voerde premier Venizelos, mede als democratisch tegenwicht, op Brits en Italiaans voorbeeld, de politie (astynomia) in voor vier steden: Athene, Piraeus, Patras en Korfou (merkwaardigerwijze niet Thessaloniki). Momenteel bestaat de marechaussee uit 25.000 en de politie uit 11.500 man. De scheiding leidt — en dit is het hoofdargument van de regering — tot bizarre competentiekwesties. Zo vallen de voorsteden van Athene en Piraeus, maar ook de bescherming van het parlement, onder de marechaussee terwijl de politie verantwoordelijkheid heeft voor de stad als zodanig. Reeds vele malen heeft dit tot verwarring en stagnatie geleid bij misdaden en ongelukken die zich op de grens van de hoofdstad voordeden, met als meest klassieke geval de — waarschijnlijk politieke — moord op de Britse journalisten Anne Chapman in 1971 tijdens de kolonelsdictatuur. De noodzaak van een hervorming wordt zowat algemeen erkend, maar de rechtse oppositie, en tot op zekere hoogte ook de communistische, bespeurt in de nu te voltrokken omwenteling een "militarisatie" gepaard aan een "politisering" van het veiligheidsapparaat: de voormalige marechaussee zal in elke provincie onderhorig worden aan een comité onder de, door de regering benoemde, prefect, terwijl de veldwachters bevelen zullen moeten uitvoeren van de burgemeesters. in de meeste gevallen ook socialisten heden ten dage. Tekort Minister van openbare orde, Skoularikis verdedigt het ontwerp onder andere met het argument 1 dat het verbrokkelde veilighéiÜk-[ apparaat tot nu toe "een tekort, aan produktiviteit" vertoonde? hoewel er in Griekenland relatief I veel meer personeel voor was dap in andere landen (1 op 227 inwoh ners, tegen 1 op 650 in Engeland en 1 op 1300 in Japan). Hij komt voorts met de honende kreet: zoals de rechtse waard was vertrouwt hij zijn gasten. Ontegenzeggelijk hebben voorgaande rechtse regeringen decennia lang het veiligheidsapparaat als een politiek instrument gebruikt, met als berucht hoogtepunt de verkiezingen van 1961. Het indienen van de wet in het zomerparlement — dat slechts eenderde van de afgevaardigden bevat en waar de behandeling sneller verloopt — versterkt op zijn beurt de vermoedens van de rechtse oppcfsitie dat de socialistische regering aanstuurt op vervroeging van de verkiezingen, die volgens de grondwet pas in de herfst van volgend jaar hoeven te worden gehouden. De korte vakantie op Kreta die premier Papandreou zich plotseling heeft veroorloofd — in gezelschap van adviseurs die doorgaan voor voorstanders van vervroeging — wordt opgevat als een "meditatieperiode" over deze aangelegenheid. Papandreous ontzettende woede-uitbarstingen zondag tegen de kersverse nieuwe rechtse opposi-, tieleider Mitsotakis, waarin hij deze beschuldigde van verraad van zijn vader premier George' Papandreou in 1965 en van wijlen de Cyprische president Makarios. alsmede van een onpatriottische houding inzake de andere conflicten met Turkije, heeft een slechte indruk gemaakt. Dit niet alleen bij de twee communistische partijen maar ook in eigen contreien-, waarvan het dagblad Eleftherotypia de woordvoerder werd. Papandreou zou, juist tegen de koetbloedige Mitsotakis met wie hij iin de toekomst menige ontmoeting zal moeten hebben, niet zijn beheersing hebben mogen verliezen, Menigeen ziet in deze uitbarsr ting echter een teken dat Papandreou deze gehate oppositieleider inderdaad niet zal erkennen en zo gauw mogelijk van hem af wil. De enige manier daartoe lijkt, hem bij verkiezingen op zo kort mogelijke termijn te verslaan. Andreas Papandreou (Foto AP) ---