Shakespeare in Diever Burgemeester F. Parrott van Stratford-on-Avon, de geboorteplaats van Shakespeare, woonde gisteravond in het openluchttheater van het Drentse dorp Diever de première bij van de opvoering van De Storm. Al sinds 1946 worden in Diever in de zomer door amateurs Shakespeare-spelen uitgebeeld. Het stuk zal deze zomer twaalf keer worden opgevoerd, (foto Bert Wieringa) --- Egyptische verzameling verhuist naar nieuw museum Mummies van farao's weer te zien Door onze correspondent HARM BOTJE KAIRO, 16 juli — Vanaf september zijn in het fameuze Oudheidkundig museum van Kairo weer de mummies te zien van Egyptes farao's. Het hoofd van de Egyptische oudheidkundige dienst, dr. Ahmed Kadri, heeft dat onlangs bekendgemaakt. Er komt in het museum een speciale nieuwe mummiekamer. Volgens de plannen zullen de mummies te zijner tijd verhuizen naar het nieuw te bouwen nationale museum voor de Egyptische beschaving, dat midden in de stad naast de nieuwe opera aan de zuidpunt van het Nijleiland Zamalek moet verrijzen. Hoogtepunt van de uitgebreide Egyptische mummieverzameling is de mummie van farao Ramses II. Deze ligt nu in een speciaal vervaardigde glazen kist, die het lijk moet beschermen tegen verdere aftakeling. De mummie van Ramses werd een jaar of tien geleden met veel officieel vertoon naar Parijs overgebracht om daar uitvoerig onderzocht en behandeld te worden. Voorafgegaan door een enorme motor-escorte en officieel begroet door de Franse president, reed de mummie in een zwarte limousine over de Champs Elysées als eerbetoon aan de stoffelijke resten van wat een van de grootste monarchen in de wereldgeschiedenis is geweest. Toen de mummie van Ramses II in de eerste jaren van deze* eeuw werd ontdekt en naar Kairo overgebracht, viel volgens de verhalen de farao ook een dergelijk eerbetoon ten deel van de nazaten van zijn vroegere onderdanen. Honderdduizenden Egyptenaren stroomden naar de oevers van de Nijl om de boot met de mummie van Ramses langs te zien varen. Er is wellicht geen vorst uit de antieke geschiedenis die zo in de gedachten van de moderne mens voortleeft als juist farao Ramses. De behandeling van zijn lijk in Parijs had overigens een eigenaardig gevolg. Toen de speciale kist met de mummie weer in Kairo was beland, bleek zich tegen het glas een roze, schimmelachtige afzetting te bevinden. Na maanden van uitvoerige studies bleken het losgeraakte resten te zijn van de make-up poeder van het Huis Dior, dat was ingeschakeld om de farao wat toonbaarder te maken. Veel heeft het publiek van de vernieuwde Ramses niet kunnen zien. Tijdens de eerste officiële expositiedag van de mummie besloot president Sadat alle mummies voor het publiek weg te sluiten. Het staatshoofd meende dat het niet te pas kwam de oude koningen, prinsen en prinsessen van Egypte als een soort griezelkabinet aan het publiek te tonen. Er is toen in Egypte heftig gediscussieerd over de vraag of het ethisch verantwoord was mummies ten toon te stellen en of het niet beter zou zijn ze opnieuw bij te zetten en eeuwige rust te gunnen. Wie de oude opstelling van de mummiekamer in het Egyptisch museum van Kairo kent, kan alle waardering voor zo'n idee hebben. Waarschijnlijk zou zich ook in Nederland een storm van protest voordoen als men het skelet van Willem de Zwijger en het gekliefde hoofd van Floris V in een rariteitenkabinet in het Rijksmuseum zou plaatsen opdat het publiek kan griezelen. Uitkomst van het debat was de beslissing de mummies voorlopig op te bergen en ze later over te brengen naar een speciaal nieuw museum, waar zij onder verantwoorder omstandigheden te zien zouden zijn. Dat museum is er nog steeds niet en de oudheidkundige dienst heeft nu besloten ze toch maar aan het publiek te tonen, vooral met het oog op de aanzienlijke toeristische inkomsten die men door de openstelling van een nieuwe mummiekamer hoopt te verkrijgen. Wie de Egyptische koningsmummies in Kairo wil gaan zien moet er namelijk fiks voor betalen --- Waar Bloomsbury begon en eindigde PLEINEN Na pleinen in Jakarta, Hamburg, Parijs en het Noordhollandse dorp Laren in de zomerserie Fitzroy Square in Londen. Mare Chavannes over een plein dat, ofschoon er veel beroemdheden woonden, niet tot het vaste toeristencircuit behoort. Door MARC CHAVANNES In pleinenland Engeland neemt Fitzroy Square geen vooraanstaande plaats in. De grote architect Robert Adam heeft er de helft van de huizen gebouwd. Virginia Woolf en sommige van haar Bloomsbury-vrienden woonden er of kwamen er veel, George Bernard Shaw schreef er Candida en andere bekende toneelstukken. De Engelse schilderkunst heeft er gebloeid. Premier Lord Salisbury (eind 19de eeuw) woonde er. Zelfs Maynard Keynes rijpte er tot de invloedrijke econoom wiens ideeën nu zo uit de mode zijn. Maar Fitzroy Square heeft er nooit helemaal bijgehoord. Wat dat betreft is er niets veranderd. Op Londense zomerdagen vol vreemde accenten blijft Fitzroy Square even stil als anders. Het plein is niet opgenomen in de vaste circuits waarlangs ook de beter voorbereide toerist zich pleegt voort te bewegen. De eigen buurtbewoners zijn zich pas de laatste jaren bewust geworden van de charmes van dit vierkante plein met zijn ronde grasveld in het midden. Toch is er meer omgegaan dan op sommige van de platgelopen pleinen van Londen. Het probleem met Fitzroy Square is: je komt er niet vanzelf langs. Pal ten noorden dendert het verkeer over Euston Road, ten oosten loopt de drukke Tottenham Court Road — vroeger een paradijs voor meubelmakers en nu dé straat om af te dingen op elektronica. Recht naar het zuiden loopt Fitzroy Street, overgaand in Charlotte Street, een onaanzienlijk ogende tussenstraat waar schilders als Whistier, Augustus John, Duncan Grant en Walter Sickert hun studio's hebben gehad. De kantorisering van de jaren zestig en zeventig heeft er veel historische panden, gespaard in de Tweede Wereldoorlog, alsnog van de aardbodem verwijderd. De straat en haar omgeving vormen nu het hart van de werelden van tv en reclame. Dat betekent dat men in allerlei hoeken en gaten redelijk kan lunchen. Maar ook dat het hoofdkwartier van ITN, de nieuwsdienst van de commerciële televisie, zwaar leunt op oudere huizen van de buurt. Het kleinschaliger tv-station Channel Four probeert even verderop iets goed te maken, qua gebouw en mentaliteit. De prijs voor het lelijkste kantoor in Charlotte Street gaat naar de arrogante doos van Saatchi en Saatchi, het grootste reclamebureau in de wereld, tevens de makers (en dit jaar bijna brekers) van Margaret Thatchers daadkrachtige imago. Terug naar het hart van 'Fitzrovia', zoals de wijk zich zelf vertederd is gaan noemen. Als goed Londens plein geeft Fitzroy Square zijn kwaliteiten niet bij een eerste aanblik prijs. Het was bedoeld als prestigieus hart van een noordelijke stadsuitbreiding, maar is nooit langdurig deftig bewoond. Wie de stijlvolle bedoelingen kent moet even slikken bij de aanblik van een nieuwerwetse ingreep die meer in Lochem thuishoort dan in Londen: het grootste deel van het wegdek rondom het middengras is aan het verkeer onttrokken en tot voetgangersgebied gebombardeerd. Deze ingreep berust meestal op een misverstand — zeker in Londen. Pleinen zijn hier zo ruim aangelegd dat zij kaal en onherbergzaam worden wanneer er geen koetsen of zwarte taxi's meer omheen mogen draaien. De recent aangebrachte ribbelbestrating mag bovendien goede eigenschappen op het gebied van de afwatering hebben, er valt moeilijk over te lopen zonder een enkel te verstuiken. Duiven hebben de ingepolderde straatgedeelten overgenomen. Taxi's hobbelen over de ribbels naar de ingenieursbureaus en banken die nu huisvesting heb-, ben gevonden in de oorspronkelijke herenhuizen. Fitzroy Square houdt zijn waardige beslotenheid, zelfs al loeren van de noordkant glimmende glazen Euston Road-kantoren over de huizenrij heen, en staat vijftig meter ten zuiden van het plein, achter het London Foot Hospital, de immense Telecom-toren als een verdwaalde reus — sinds het terrorisme de hoofdstad bereikte mag het publiek niet meer van het uitzicht genieten. Waar nu het College of the Swiss Mercantile Society is gevestigd, en een levendig Schwitzerdeutsch op de stoep klinkt, richtten Roger Fry en Vanessa Beil (Virginia Woolfs zuster) in 1913 de 'Omega Workshop' op. Als groep bestond Omega maar zes jaar, maar de samenwerking van Bell en uiteenlopende talenten als Duncan Grant, Mark Gertler, Henri Gaudier-Brzeska en Wyndham Lewis leverde een blijvend hoogtepunt van de post-impressionistische Engelse schilder- en ontwerpkunst op —in een tijd dat 'echte' kunst uit Parijs en omstreken kwam. Een paar deuren verder woonde Ford Madox Brown, de licht mystiek georiënteerde schilder uit die buitengewoon Engelse, 19de eeuwse groep, de Pre-Raphaeliten. De schijver William De Morgan, het meest beroemd overigens vanwege zijn gebrandschilderde ramen en beeldschone tegels, was een andere buurman. Nummer 29 is het beroemdste huis. Eerst woonde Shaw er met zijn moeder tot het fysiek niet veeleisende huwelijk met de rijke, groen-ogige socialiste Charlotte Townshend hem in betere doen bracht en in 1898 deed verhuizen. Virginia Stephen ging er in 1907, vóór haar huwelijk met Leonard Woolf, met haar broer Adrian wonen. Wanneeer de lange broer en zus een ommetje maakten, zeiden tijdgenoten: 'Daar komen ze weer, de giraffe en de struisvogel'. In 1911 vertrokken de inmiddels spraakmakende Woolfs om echte 'bloomsberries' te worden. Fitzroy Square was nooit meer dan een buitenpost van Bloomsbury. Het is altijd een doorgangsplein gebleven, en daarom zo aardig. Zondag 19 juli wordt op Fitzroy Square het jaarlijkse Fitzrovia Festival georganiseerd, vanaf één uur 's middagsUnderground Warren Street. Fitzroy Square, Londen (foto's Liam White) Plaquette woning Virginia Woolf --- Mengelmoes van Hollandse meesters uit Hongaarse collectie nu in Utrecht Tentoonstelling: Nederlandse 17de-eeuwse schilderijen uit Boedapest. Tot 16 augustus in het Centraal Museum te Utrecht. Geopend: di. t/m za. 10-17 uur, zo. 13-17 uur. Catalogus: ƒ 35,-. Door PETER HECHT Vijftig 17de-eeuwse schilderijen uit de Noordelijke Nederlanden zijn tijdelijk door het Museum voor Schone Kunsten in Boedapest op reis gestuurd en op het ogenblik in Utrecht aangeland.'In deze keuze zijn de grote namen niet vergeten, maar het zijn vooral kleinere meesters en kunsthistorische curiosa die het karakter van de selectie hebben bepaald. Zo is er geen Van Goyen op tournee gegaan, maar wel werk van zijn geestverwanten Van der Croos, Van Diest en Pieter de Neyn. De Rotterdammer Simon de Vlieger, vooral bekend om zijn zeegezichten, is met een zuidelijk landschapje afgevaardigd, de genreschilder Molenaer met een historiestuk. Het Ruitergevecht van Isaac Junius is tevens het enige schilderij dat van die kunstenaar bekend is en ook van de man die met J. van Schyndel signeerde weten wij weinig of niets. Dat men heeft geprobeerd om de betrekkelijk zwakke formule van een collectie te gast inhoudelijk wat meer betekenis te geven is natuurlijk prijzenswaardig, al ben ik er niet zeker van dat juist deze opzet veel bezoekers zal boeien. De getoonde zeldzaamheden zijn zeker interessant voor specialisten en ook een echte liefhebber zal uiteraard iets van zijn gading vinden, maar de gemiddelde kwaliteit van het tentoongestelde werk is niet bijzonder hoog en voor een groot en niet zo goed geïnformeerd publiek is er misschien toch wat te weinig te beleven. Het lijkt alsof dat bezwaar ook bij de inrichting van de tentoonstelling is onderkend, want reeds vanuit de tweede zaal vangt de bezoeker een bemoedigende glimp op van het belangrijkste stuk dat Boedapest heeft uitgeleend, een formidabele Frans Hals. Precies zo heeft men een meesterwerk van Van der Heyden bewaard voor het einde van de rondgang, zodat de mogelijke teleurstelling over het inmiddels bezichtigde mengelmoes van kleine meesters nog net op tijd door een sterke esthetische belevenis wordt verdreven. Jan van der Heydens Interieui met rariteiten is een heel merk waardig schilderij, waarin als het ware de virtuositeit en de onhandigheid tot een gedwongen huwelijk veroordeeld zijn. De voorstelling is uiterst koel van kleur en hard van lijn, voor een zeer lichte achtergrond met enkele donkere accenten. Van der Heyden heeft zijn arrangement van kostbaarheden zo nauwkeurig mogelijk geportretteerd, terwijl de regels van het perspektief daarbij op onbegrijpelijke wijze zijn geschonden. Het tapijt staat rechtop, de tafel zweeft, de ruimtelijke verhoudingen zijn zoek of dubbelzinnig. Daartegenover staat het met grote vaardigheid geobserveerde en in zijn karakter prachtig getroffen materiaal, zoals zijde op marmer, ook wol en papier en er is gekozen voor een combinatie van kleuren die men nog het beste als geraffineerd naïef omschrijven kan. Het vele sterke rood dat de schilder op de voorgrond naast elkaar heeft gezet zou onverdraaglijk zijn als hij daarbij niet zo volstrekt compromisloos te werk was gegaan. Net als de mooie Hals is ook de ongewone Van der Heyden afkomstig uit de collectie Esterhazy, een verzameling die in 1870 door de Hongaarse staat werd overgenomen en nog altijd de kern vormt van het openbaar kunstbezit in Boedapest. Bijna de helft van de in Utrecht tentoongestelde schilderijen is uit deze 19de-eeuwse bron afkomstig, en het is aardig om te zien hoe de verzamelgeschiedenis van het Museum voor Schone Kunsten zich zelfs uit deze kleine selectie al enigszins reconstrueren laat. Vergelijkingen Vanaf het moment dat er in 1896 was besloten om een passend onderkomen voor de nationale verzamelingen te bouwen, werd er tamelijk actief gekocht en werd ook menig fraai geschenk ontvangen. Tussen 1895 en 1910 verwierf het jonge museum van de hier getoonde stukken onder meer de hoogst begerenswaardige Buytewech en de prachtige Verspronck, terwijl grote verzamelaars als Marcel von Nemes en Baron Herzog zo nu en dan een schenking deden. In 1912 ontving het museum nog de grote nalatenschap van Palffy, waar het bezit van bij voorbeeld de nu in Utrecht tentoongestelde schilderijen van Steen en Ruisdael aan te danken zijn. Daarna werd het allengs stiller en na de Tweede Wereldoorlog verdwenen de Hongaarse particulieren en musea van de internationale markt. De verzameling wordt weliswaar ook nu nog een enkele maal uitgebreid, maar uitsluitend met stukken die reeds voor de oorlog in Hongarije waren beland. De conservator die in 1908 de Buytewech voor Boedapest heeft gekocht deed daarmee een gouden greep. Het is een van de zeer weinige schilderijen die met zekerheid aan deze pionier van het Nederlandse genrestuk kunnen worden toegeschreven en het werd verworven toen deze zeldzaamheid nog niet was opgemerkt. De schilderijen van Buytewech stonden destijds nog zonder uitzondering op naam van Dirck Hals en het is goed beide schilders nu eens zij aan zij in Utrecht te zien: iedereen kan zich spelenderwijs in overeenkomst en verschil verdiepen. Ook kan men zich terecht verbazen over het verschil in kunstopvatting tussen Frans Hals en zijn tijd- en stadgenoot Verspronck: hun portretten behoren tot het mooiste wat er op deze tentoonstelling te zien is en samen getuigen zij op indrukwekkende wijze van de artistieke pluriformiteit die zo kenmerkend is voor de schilderkunst van de Nederlandse Gouden Eeuw. Zien en vergelijken dus, dat is het beste wat men hier kan doen, al zal vooral de individuele bezoeker daartoe het initiatief moeten nemen. De presentatie van de schilderijen is neutraal en zelden of nooit op creatieve confrontaties gericht, de catalogus is nogal ouderwets: veel kleine feitjes worden afgewisseld met een achterhaald en dikwijls mal soort kunstbeschouwing. Natuurlijk drukt een Bijbelse figuur van Rembrandt in dit soort teksten altijd 'wijsheid en verzoening' uit, totdat het schilderij in kwestie aan iemand anders wordt toegeschreven, maar ik begrijp werkelijk niet wat er aan de hand is met een stilleven waarvan 'de opstelling ontbloot lijkt te zijn van alle middelen' of met een beschadigde stenen lijst die uit zou moeten drukken 'dat voortijdig niets bestaat'. Blijft de vraag wat de waarde van een dergelijke tentoonstelling nu eigenlijk is, welke zin het heeft om betrekkelijk willekeurige groepen van schilderijen zo op reis te sturen. Een tentoonstelling als deze zou, een handvol topstukken niet te na gesproken, net zo goed, en interessanter kunnen worden samengesteld door een slimme greep te doen uit onze eigen museumdepots. Boedapest is weliswaar niet dichtbij en het is ook altijd prettig om iets nieuws te zien, maar het blijft een aanbod zonder verhaal, een betrekkelijk toevallig transport van vijftig schilderijen. Willem Buytewech: Vrolijk Gezelschap --- Amusante visies op Leda en de zwaan Tentoonstelling: Leda en de zwaan. Tot en met 16 augustus in galerie De Lachende Koe, Voorhaven 25 in Rotterdam. Geopend: donderdag tot en met zondag van 13 tot 17 uur. Gedichtenbundel met illustraties van Charlotte Mutsaers: ƒ 45,-, sprookje van Karla Kaper: ƒ 15,-. Door MARIANNE VERMEIJDEN Hoe vaak niet zal men schilderijen en beeldhouwwerken zijn tegengekomen over de Griekse mythe Leda en de Zwaan — Leda, de dochter van koning Thestius die met de oppergod Zeus in de gedaante van een zwaan de liefde bedreef. En hoe lastig is het niet al die varianten, geïnspireerd op dit eeuwenoude verhaal, in het geheugen op te roepen. De Griekse tragedie-dichter Euripides verwerkte het thema als eerste in zijn toneelstuk Helena, op archaïsch vaatwerk verschenen de eieren die Leda legde, en in de loop der eeuwen gaven vele schilders en beeldhouwers gestalte aan het mythische paar: Michelangelo, Leonardo da Vinei, Correggio, Gauguin, Brancusi en Cézanne. Elk museum kreeg zijn Leda, zo ook bij voorbeeld museum Wilhelmshofen in Kassei, waar een 17de-eeuwse Italiaanse schilder uit haar broedsel vier identieke 'cherubijnen' liet verschijnen. De Rotterdamse schilderes Dora Dolz is jaren geleden begonnen aan een inventarisatie van al die kunstenaars die door Leda werden geïnspireerd. Haar onderzoek resulteerde in een dia-selectie van tachtig historische voorbeelden en in een tentoonstelling met hedendaagse visies van ruim veertig kunstenaars. Deze week verschijnt bij uitgeverij Athabasca de gedichtenbundel Kom met een gesis van vleugels, samengesteld door Jan Gielkens en Pauline Tonkens en geïllustreerd door Charlotte Mutsaers. Dit boekje, met teksten van Rainer Maria Rilke, D.H. Lawrence en anderen, is bekostigd en op speelse wijze vormgegeven door Herman Dommisse. De Rotterdamse Kunststichting vond het Ledaproject oninteressant en weigerde subsidie te verstrekken voor een boekje of catalogus. Poederdons Galerie De Lachende Koe in Rotterdams-Delfshaven, gevestigd in de voormalige distilleerderij J.H. Henkes, hangt en staat nu propvol schilderijen, tekeningen, beelden en alle mogelijke objecten die maar enigszins met Leda te maken hebben: van een poederdonsverpakking met zwaantje en een zak zeezout, merk Leda, tot en met ex-libri, een kitcherig porseleinen vaasje en een longdrinkroerstokje uit New Orleans. Vooral de oude sentimentele ansichtkaarten met mollige modellen en hun donzige vrienden, vrijend langs stille oevers zijn een genoegen om naar te kijken, evenals dat amateuristische paneeltje van een Hollands landschap, compleet met molen en wuivend riet, waartussen een piepkleine Leda plus vogeltje zich hebben teruggetrokken. Preuts Eigenlijk valt ook een groot aantal inzendingen van de deelnemende kunstenaars in de categorie 'curiosa'. Fotografen halen grapjes uit met een saxofoon (zwaan?) spelend meisje, sexy types in zwarte lingerie verleiden een plastic speelgoedzwaantje en weer een ander poseert naakt met het Rotterdamse straatnaambord 'Zwaanshals' tussen de benen. Er hangt zelfs een 'grap' van Kurt Schwitters, die uit blauw cadeaupapier met witte zwaantjes een wulpse Leda knipte. Schwitters bedankte op deze wijze de schenker van het cadeau, die de collage nu in bruikleen heeft gegeven. Serieuzer van aard zijn de evenwichtige abstracte doeken van Matthieu Ficheroux en Hans Verweij en de tekeningen van Charlotte Mutsaers, die in enkele lijnen een klassieke, een preutse' en een gewillige Leda neerzet. Dora Dolz brengt een ode aan de vrouw: als een fiere zwarte zwaan deint ze in diep rood, oker en zeegroen over het linnen. Marenne Terlingen componeerde een doomet zeven schetsen, een amouret ze week uit het leven van Ledi en Karla Kaper schreef en illut treerde een sprookje met gelukki ge afloop — „de verstrengeling van vlees en veren". Behalve Diana Blok met hat klassieke fotoserie zorgde oo, Gerrit Lakmaaker voor een opval lende inzending: een langgerekt! vogel in goudverf naast een ingetogen, primitief vormgegeven fj. guur, een zonderling echtpaar c; een groot vel dun, kreukelig p a . pier. Door de diepe kleuren en dt originele compositie is deze schildering méér geworden dan hei plaatje van een stoeipartij. Wat de tentoonstelling no; amusanter maakt is het dia-pri gramma met de toepasselijke muziek uit Rameau's opera Casto> en Pollux: projecties van anonieme prenten uit de renaissance var gespierde vrouwen, hun zwaner, kussend temidden van weelderige draperieën, en romantische schilderijen met het minnespel van vrolijke meisjes en langhalzige minnaars tegen de achtergrond van kastelen en bosschages. Matisse, Moreau, Picabia, Dali, Mo holy Nagy, Twombly, Schnabel en Beuys; allemaal, zo blijkt uil de dia's, hebben ze zich eens aan Leda gewaagd en aan dat symbool van zuiverheid, eenzaamheid, trots en gratie. (Prijzen f 5.000.-.) Tekening van Karla Kaper Leda and the Swan, Diana Blok, 1986 ---