Advertentie WAT ZEGGEN DE CIJFERS? Derde dinsdag in september. De minister van Financiën presenteert de staatsbegroting. Veel cijfers en immens grote bedragen. Soms meevallers maar vaker tegenvallers. Interessant is natuurlijk de wereld achter die cijfers. Welke ontwikkelingen hebben tot deze cijfers geleid en wel% ke gevolgen zal de begroting hebben voor de Nederlandse samenleving? Internationale ontwikkelingen, stijgende staatsschuld, hogere rente, loslaten van de koppeling, verminderen van subsidies. Ontwikkelingen die leiden tot een herijking van normen en waarden. Ontwikkelingen ook die vragen om een samenhangend beleid. VB Accountantskantoor kent de wereld achter de cijfers. Ruim 75 jaar werkt VB al voor alle lagen van de overheid en non-profitorganisaties. In een wereld waar ontwikkelingen in de maatschappij zich al vroeg aftekenen. Waar beslissingen worden genomen met meestal zeer verstrekkende gevolgen. De wereld waarbij VB Accountants, VC Advies, VB Belastingadviseurs en Accadi Accountants-Administratieconsulenten, betrokken zijn en zich betrokken voelen. VB. Nassaulaan 12, postbus 19331, 2500 CH 's-Gravenhage, telefoon 070-3738485, telefax 070-3652954. AVB Accountants Advies Belastingadviseurs VB, BETROKKEN BIJ DE WERELD ACHTER DE CIJFERS. --- De mooiste beloning voor roomse voorbeeldigheid Als we vroeger op de lagere school bij de eerwaarde broeders braaf, ijverig of oplettend waren, mochten we op spaarzame momenten een prentje uitkiezen met een roomse voorstelling: Maria, die de slang de kop verplettert of Jezus met zijn apostelen aan het laatste avondmaal. Sommige klasgenoten gingen zeer ver in hun pogingen om zo'n kostbaar kleinood in de wacht te slepen. Die konden wel een uur lang met de armen strak over elkaar en het lichaam stijf als een plank in de bank blijven zitten, waarbij ze de mond krampachtig dichtknepen. Als we de eerste heilige communie deden, werden er in groten getale prentjes aangemaakt met teksten als 'Vandaag ontving ik Jezus in mijn hartje'. Daarvan heb ik er nog vele in mijn verzameling. Dat beloningen voor voorbeeldigheid suffragieën heten (van suffragare-kiezen), wisten we toen nog niet. In het Gemeentemuseum van Bergen op Zoom, gevestigd in het magnifieke Markiezenhof, is tot 6 januari volgend jaar de tentoonstelling Vroomheid fragieën tiende, achttiende en negentiende eeuw uitgestald. De expositie laat de ontwikkelingsgang zien van het devotieprentje vanaf het ontstaan van de boekdrukkunst tot aan de dag van vandaag. De conservator van het museum, mevrouw J. Jacobs, heeft zevenhonderd prentjes bij elkaar gebracht, waarvan de oudste uit de vroege zestiende eeuw dateren. „De meeste bezoekers kennen ze nog van uit hun jeugd. Je hoort ze vaak zeggen: mijn moeder heeft er ook nog een doos vol van, of: toch eens aan mijn tante vragen waar ze die dingen heeft gelaten. Het prentje imponeert mij persoonlijk omdat het 't kleinste medium is dat er bestaat, maar niettemin met een schat aan informatie", zegt de conservator. Prentjes ontwerpen, distribueren igebr " katholieke zaak, waarin Antweren gebruiken was een puur roomspen lange tijd een voortrekkersrol speelde. De smeekprentjes bijvoorbeeld bevatten teksten, die als men ze aandachtig en maar vaak genoeg uitsprak bekorting bewerkstelligden (aflaten) van het verblijf in het vagevuur. Het vagevuur is bij roomskatholieken een tijdelijke plaats voor diegenen die zich in hun leven niet geheel vlekkeloos gedroegen, maar die niettemin — na enig venijnig branden — uiteindelijk in het rijk der hemelen terechtkomen. Voor protestanten bestond een dergelijk tussenstation niet: die werden bij hun geboorte gepredestineerd en konden niet anders dan in de hemel of in de hel geraken, dus voor hen had het ook geen zin zich aan de hand van vrome teksten de tong tot leer te bidden. De Bergse expositie bevat veel prentjes met gebeden voor aflaten, onder meer voor de leden van de Illustere Onze Lieve Vrouwe Broederschap, een nog altijd bestaand genootschap van vooraanstaande roomskatholieken in Den Bosch. Nauwkeurig wordt beschreven aan welke voorwaarden men moest voldoen om zo- en zoveel aflaten te kunnen verdienen: men kon tot zeven jaar krijgen. Het mooiste prentje, zo vindt ook de conservator, is wel het miniatuurtje op perkament uit de zêstiende eeuw. Daarin komt op een paar vierkante centimeter de volle dramatiek tot uiting van Abraham die op het punt staat zijn zoon Isa3c met een zwaard de genadeslag te geven, maar op het laatste nippertje wordt tegengehouden door een uit de hemel gezonden engel. De tentoonstelling bevat ook zogenoemde kantjes. Dat zijn afbeeldingen (cartouches), die zijn vervat in een kader van met de hand uitgesneden papier, waardoor ze op kantwerk lijken. In Maastricht is trouwens een heus prentjesmuseura dat de naam Santjes (van heiligen) en Kantjes draagt. Op de kantjes die het Bergse museum uit een particuliere verzameling in bruikleen kreeg, staan heiligen afgebeeld die vermoedelijk vandaag de dag niet meer in de kalender van de roomskatholieke kerk voorkomen, want die heeft enige decennia geleden rigoureus gesneden in het bestand. Zo is er een kantje van de heilige Elenora. Wonderlijk genoeg heeft deze vrouw geen haar, maar wel zoiets als een bloem op de schedel. Hoewel ik zelf kaalhoofdig ben, is mij niet bekend dat zij de patrones van de kaalkoppen is. Bergen op Zoom zelf had een paar heiligen die ef met grote devotie werden vereerd, zoals Maria van Kevelaer en Sint Sebastianus, die onder keizer Diocletianus op gruwelijke wijze met pijlen werd doorboord, omdat hij zou hebben gelonkt naar het christendom. Die man is patroonheilige van menige schutterij. En ook is er de heilige Gertrudis van Nijvel, die men aanriep tegen ratten- en muizenplagen, maar de plaag van de Bende uit die Belgische plaats kennelijk niet wist uit te roeien. Verder zijn er de zogenoemde eet-, slik- of papprentjes te zien, alle met een allegorische voorstelling. Ze zijn als postzegels zo groot. De bedoeling was aat men ze tot propjes draaide en ze met het eten naar binnen werkte ter voorkoming van ziekte en zuchtigheid. Na de ontkerkelijking in de jaren zestig en zeventig worden er weliswaar nog wel prentjes gedrukt, maar ze bevatten vaak slechts één symbool. Zo is er een voorstelling te zien onder de titel 'Hulp aan verslaafden' uit de jaren tachtig: men ziet twee uit de hemel stekende handen zich kruiselings en beschermend uitstrekken over een uiterst schimmige figuur, waarvan desalniettemin de hopeloosheid afstraalt. En dan zijn er stambomen van families uit Bergen te zien, op verzoek van het museum gemaakt aan de hand van thuis gevonden doodprentjes. Voordat ik het Markiezenhof betrad, hoopte ik er een bepaalde geur van vroeger terug te vinden. En inderdaad: het ruikt er naar een mengelmoes van wierook en boenwas. Of zou dat verbeelding zijn? Geen verbeelding is dat een bezoek aan Vroomheid Inprenten de moeite meer dan loont: het verleden herleeft er voor den katholiek en de anderen kunnen zien, wat die allemaal voor hulpmiddelen kreeg aangereikt teneinde de eeuwige zaligheid binnen te gaan. MAX PAUMEN Abraham wordt ervan weerhouden zijn zoon Isaflc te offeren; een devotieprentje ter grootte van een postzegel. --- Zweten in Zweden Een warme dag in,Stockholm. In de lourist trap van Gamla Stan, het oude stadsdeel, schuifelen dagjesmensen en busladingen Japanners zwaarbewapend met foto. apparatuur achter elkaar aan om de oude gevels en smalle steegjes te bewonderen. Dit is Stockholm voor boeren en buitenlui. Maar voor het echte Stockholm moet de bezoeker het centrum uit, naar het typisch Zweedse parkspektakel van Friskis & Svettis. Van ver is de muziek al te horen: een ritmische dreun, met af en toe de snerpende klank van een gitaar. Een hoek van het Ralambshof Park is in beslap genomen door Friskis & Svettis, vrij vertaald 'Gezond Zweten'. In de zomermaanden geeft deze ideële organisatie openlucht-aerobiclessen in de parken van Stockholm. De ene keer op bluesmuziek, de andere dag op hip-hopklanken, reggae of oorverdovende hardrock. De gratis 'jympas' zijn razend populair. Vandaag is het onmiskenbaar de dag van de 'hardrock'. De mensen die her en der in het park zitten te praten, te lezen, of te zonnen worden overspoeld met de jankende gitaarklanken van ZZ Top, Iron Maiden en Status Quo. Onder leiding van David Sundgren werken zo'n duizend mensen zich in het zweet. In cirkels staan ze om hem heen, jong en oud, getraind en ongetraind, in slobberende sportbroekjes en in professionele aerobic outfits. Als David zijn rechterarm opsteekt, gaan duizend armen de lucht in. Op zijn teken gaat de massa door de knieën, op de rug, met beide benen de lucht in. Voor de toeschouwer op afstand moet het een wonderlijk gezicht zijn, tweeduizend benen die tegelijk door de lucht maaien op de maat van ACDC. Net als bij elke aerobicles overal ter wereld, eindigt ook deze buitenles met een cooldown Na een rondje uitlopen en wat rekoefeningen moet iedereen van David gaan liggen, de ogen sluiten en diep ademhalen. Terwijl op de achtergrond langzaam de klanken van Stairway to Heaven wegsterven, krijgen de vogels hun park weer terug. JASPER ENKLAAR --- Sport HANS REE De Turkse schaakvrienden melden een schokkend voorval en doen een beroep op de wereldpers om het bekend te maken. Ik geef er graag gehoor aan, want het is een leerzame geschiedenis. De Turkse schaakbond is klein en bestaat nog niet zo lang. Toch heeft hij in het verleden het Turkse schaak met ere vertegenwoordigd, zo schrijft de voorzitter Layiktez in een brief aan Europese schaakfunctionarissen. Nu is er, hopelijk tijdelijk, een einde gemaakt aan zijn activiteiten. De schaakbond wilde een sportbond worden en stelde daarmee zijn eigen doodvonnis op. Het is de schuld van de wereldschaakbond, die in 1989 contact zocht met het Internationale Olympisch Comité. Schaken moest een olympische sport worden. De toenaderingspogingen hadden succes. Een jaar later werd op een vergadering in Tokio de schaakbond toegelaten als lid van de olympische beweging. De wereldschaakbond riep vervolgens de nationale bonden op om zich aan te sluiten bij het olympische comité van hun land. De Turken deden dat. Een fatale fout. De Turkse schaakbond paste niet bij de andere bonden. Het was de enige bond die democratisch georganiseerd was. Van alle andere bonden werden de bestuurders benoemd door het ministerie dat voor de sport verantwoordelijk is. De Turkse minister besefte dat het voorbeeld van de schakers een gevaarlijk precedent zou kunnen zijn. Hij greep in en richtte persoonlijk een nieuwe schaakbond op. Nu waren er opeens twee Turkse schaakbonden. De echte, waar de schaakclubs lid van waren, en de bond van het ministerie. De echte bond schreef een vergadering uit om zich op de nieuwe situatie te beraden. Die zou op 15 september gehouden worden, maar drie weken daarvoor grepen de autoriteiten in. De Turkse politie beval dat de bond zich moest opheffen, omdat hij geen openbaar belang vertegenwoordigde. De vergadering werd verboden en de voorzitter gesommeerd om de administratie, de bezittingen en het financiële vermogen van de bond bij de politie in te leveren. Kan dat zo maar? Voorzitter Layiktez wijst er op dat Turkije lid van de EG wil worden. Als de Europese publieke opinie laat weten dat het geen pas geeft om een onschuldige schaakbond op te rollen, alleen maar omdat hij een democratische structuur heeft, kunnen de maatregelen misschien ongedaan gemaakt worden. Ik doe graag mijn plicht wat dit betreft. Toch moet ik bekennen dat het verhaal, hoe treurig ook, ongepast leedvermaak bij me opwekte. Hadden ze maar niet zo dicht tegen de sportbonden aan moeten schurken. Daar kan niets goeds van komen, het is eigenlijk hun verdiende loon. De Sovjet-schakers zijn er na de bolsjewistische revolutie mee begonnen. Je kan niet zeggen dat het peil daar omlaag ging toen de schaakbond deel van de algemene sportbond werd. Wel dat de schaakbond vatbaarder werd voor de militarisering die bij de sport schijnt te horen. Ik heb de tijd nog meegemaakt dat het woord denksport een ironisch woord was, zoiets als breinbreker. Het werd alleen gebruikt in voddige kruiswoordpuzzelblaadjes. Je zag een gepijnigde puzzelaar die zijn breinbreker niet op kon lossen. Die puzzelaar werd, als grapje, een denksporter genoemd. Nu vindt iedereen het heel gewoon dat denken een vorm van sport is. Geen vorm die hoog staat aangeschreven. In de Oosteuropese legers, en later ook bij ons, waren sportbataljons. Recruten die uitblonken in een vorm van sport werden vrijgesteld van de gewone militaire training. Ik heb wel eens gehoord wat de status was van de schakers in die sportbataljons. Ongeveer de status die in de gevangenis de zedenmisdadigers hebben tussen de gezonde eerlijke moordenaars. Ik krijg geregeld een blaadje toegestuurd door ons Nederlandse Ministerie van Sport. Het is eigenlijk niet voor volwassenen bedoeld. Er wordt me studiebegeleiding beloofd. Ik kan inschrijven voor een cursus mediatraining. Straks krijg ik een winkeltje of een baan. Er zal een moment komen dat ik het blaadje niet meer krijg en dat betekent dan dat ik op het ministerie ben geschrapt van de lijst van 'actieve topsporters'. De Duitsers waren de eersten die het roken verboden in de schaakcompetitie. Niet omdat er zoveel schakers waren die niet tegen rook konden, maar omdat de nationale sportorganisatie had laten weten dat ze een rokersbond niet als lid kon handhaven. De schaker die een sportman wil zijn, moet zich laten welgevallen dat hij als een klein kind behandeld wordt. Door geldgebrek hebben steeds meer schaakverenigingen hun lokaal in de gesubsidieerde sporthallen. Je komt er binnen, je ruikt nog het zweet van de volleyballers en je bent weer terug in je kindertijd, bij de gymnastiekleraar en zijn martelwerktuigen. Om die sergeant te vergeten ben je nu net gaan schaken. Er mag niet gerookt worden bij die clubs natuurlijk. Als we weg zijn zou de gezonde sporter een rookspoor in zijn neus kunnen krijgen en pijnlijk met de wereld van de volwassenen geconfronteerd worden. Ik zag ook al eens een opera in een sporthal. Straks misschien een strijkkwartet in een stadion. De vier jaargetijden als totaalkunstwerk, met rookmachines voor de herfstnevels. De akoestiek zal wat te wensen overlaten, maar een imponerend gebeuren zal het zeker zijn. Eigenlijk niet gekker dan een schaakclub in een sporthal. Ik dwaal af. Het schaakblad waarin ik de Turkse klacht las, vraagt zich af hoe het zal zijn als het schaken straks bij de olympische spelen hoort. Het lijkt me fantastisch. Een Vieze Oude Mannen Hoekje in het schone olympische dorp. Af en toe nemen de gezonde sportmensen een kijkje, als een legerregiment op excursie naar de hoerenbuurt. Met gasmaskers, vanwege de asbakken. De schakers zitten te pokeren. Ze drinken whisky en goede wijn, die de oude coach Jan Timman heeft meegebracht. Aan de muren kasten met boeken. Eigenlijk dummies, iets anders heeft het olympisch comité niet kunnen vinden, maar dat valt niet op. Een andere coach is in een vrolijke filosofische stemming. „De eerste helft van mijn leven probeerde ik beroemd te worden. In de tweede helft wilde ik de geesteshouding bereiken waarbij roem er niet toe doet. Ook dat is niet gelukt." De gezonde sportmensen vluchten alsof ze een geestverschijning hebben gezien. In een hoekje converseren Lasker en Euwe, die niets gemerkt hebben, over de relativiteitstheorie. Het zijn maar sprekende poppen natuurlijk, net als de andere schakers die daar zijn neergezet om de bewakers van het sportdorp te misleiden. De echte schakers zijn het kamp ontvlucht. ---