Wereldtop tenoren: evergreens van blad gezongen Door KASPER JANSEN Concert: Placido Domingo, Luciano Pavarotti en José Carreras, tenoren. Orkest o.l.v. Zubin Mehta in de Thermen van Caracalla, Rome. Gehoord: 7/7, via tv. Als sport — de georganiseerde agressie — al heet te verbroederen, hoeveel te meer moet dat dan niet het geval zijn met muziek — de kunst van de harmonieuze verbinding tussen geestelijke ideeën en lichamelijke virtuositeit. Daarom is het wat verwonderlijk dat juist een wereldkampioenschap voetballen de aanleiding was om zaterdagavond tijdens een concert in de Thermen van Caracalla in Rome voor het eerst de drie beroemdste tenoren van deze tijd bijeen te brengen: Placido Domingo, Luciano Pavarotti en José Carreras. Maar de voetballers zouden wel een voorbeeld kunnen nemen aan de kameraadschappelijke sfeer tijdens dit concert, dat gepaard ging met veel onderlinge schouderklopjes van de drie tenoren, die in het dagelijks leven wel degelijk met elkaar rivaliseren. Het 'voetbalconcert' had natuurlijk ook vooral een gemeenschappelijk doel: het maakte de wereld duidelijk hoe klein de wereldtop der tenoren is. Dat had voor de drie heren een dubbel financieel belang, want ook van dit concert worden nu al in ijltempo cd's en video-opnamen geproduceerd. Het programma was ook afgestemd op een zo groot mogelijk publiek: voor minder dan de helft echte opera, verder operette en liederen, gevolgd door een twintig minuten durende toegift: een medley van nummers die veelal nog beroemder zijn dan deze zangers. Het was dan ook beschamend te zien dat bijvoorbeeld Westside Sfory-nummers als Maria en Tonight. die de hele wereld uit het hoofd kent door deze professionele zangers vanaf het blad werden vertolkt. En lachen was het natuurlijk om het slechte Engels en Duits van Domingo en Pavarotti, die ook maar beter kunnen afblijven van La vie en rose. De tenoren waren hier zo vervuld van zichzelf dat ze de hele potpourri nog eens overdeden. Waar echter techniek en een zeer ruime strot waren vereist, kwam men hier goed aan zijn trekken. Domingo schitterde in Caminito, Carreras was verbazingwekkend op dreef in Amapola , en Pavarotti zong aan het slot van Osole mio zijn collegae net nog even uit. Zo kreeg een ieder zijn kans terwijl de anderen even optraden als 's werelds duurste backing group. Voordien was het officiële programma toch een krachtmeting geweest, die vooral van belang was voor José Carreras, die als jongste van de drie nog de meeste toekomst voor zich heeft. Hij was kennelijk zeer gespannen, maar het meeste ging hem goed af, al was bij hem, net als bij de anderen, de drang om te presteren zo groot dat daardoor soms de grenzen van hun kunnen hoorbaar werden. Maar op het tv-geluid wil ik niet echt af gaan, de cd zal binnenkort de waarheid brengen. Domingo en vooral Pavarotti — de lobbes — stonden er wat meer voor hun plezier. Pavarotti zong echt prachtig in Rondine al nido van De Cresenzo en Domingo hield de slotnoten van No puede ser zo lang aan dat zelfs dirigent Zubin Mehta vervuld leek van ongeloof. Vaak won de krachtdadigheid van de geheimzinnigheid, zodat dit concert toch meer sport was dan kunst. --- Afganistan: Westerse landen doen illegaal opgravingen KABOEL, 7 juli — Afganistan beschuldigt een groep archeologen uit Frankrijk en de Verenigde Staten van het stelen van archeolgische schatten. Volgens een woordvoerder van het Afgaanse ministerie van buitenlandse zaken zou de groep van 33 archeologen Afganistan twee weken geleden illegaal zijn binnengekomen en zonder officiële toestemming opgravingen zijn begonnen in de Afgaanse provincie Bamyan, die zeer. rijk is aan archeologische vindplaatsen. Deze provincie wordt gecontroleerd door de mujahedeen, die uit zijn op de val van het officiële bewind in Kaboel. Reeds lang circuleren berichten over illegale opgravingen in Afganistan, maar het is voor het eerst dat de regering in Kaboel Westerse landen beschuldigd van diefstal. Tot nu werd steeds gesproken over 'gretige individuen' Bijzonderheden over de 'gestolen' vondsten werden niet gegeven. (Reuter) --- Schilder Sjollema (90) overleden Door onze kunstredactie ROTTERDAM, 9 juli — Op negentigjarige leeftijd is vrijdag de schilder Joop Sjollema in Amsterdam overleden. Sjollema, oorspronkelijk jurist, werd aan de Rijksacademie in Amsterdam opgeleid met als specialisatie de monumentale schilderkunst. In Parijs studeerde hij enige tijd op het atelier van de kubist André Lhote. Later maakte hij affiches, boekomslagen, ontwerpen voor postzegels en wandschilderingen, onder meer voor het Nederlands paviljoen op de Wereldtentoonstelling in 1937 in Parijs. Ook ontwierp hij een geëtst raam voor de Markthallen in Amsterdam. Als schilder heeft Sjollema zich toegelegd op landschappen, reisimpressies en in het bijzonder het portret. In die laatste categorie gaf hij de voorkeur aan taferelen met verschillende personen, kaart- en schaakspelers of musicerende ensembles bij voorbeeld, die schetsmatig en hier en daar enigszins gedetailleerd werden neergezet. Sjollema beweerde zelf geen 'vernieuwer' te zijn. Het non-figuratieve, abstracte experiment interesseerde hem nauwelijks. Hij meende in de Hollandse schilderkunst speciale aandacht te bespeuren voor 'een intieme ondramatische relatie'. In 1970 ontving Sjollema de Arti-medaille voor zijn gehele oeuvre. --- Duizelingwekkende Blond Ambition-tour van Madonna te Parijs begonnen Seks, dans en religie in feestelijke show Door JAN VOLLAARD PARIJS, 9 juli — Wie zou er niet aan de voeten van Madonna willen staan terwijl zich op enkele meters afstand de mooiste popshow van het jaar ontvouwt? Kennelijk niet iedereen: in het sportpaleis Bercy, waar zaterdag haar Europese Blond Ambition-tournee begon, koos het merendeel van de 15.000 Parijzenaars voor een rustig plaatsje op de tribune. De nieuwe, volwassen Madonna lijkt haar doel te hebben bereikt: haar concerten worden steeds minder bevolkt door piepjonge 'wannabees' met blote navels. De fans van het eerste uur zijn ouder geworden en de muziek is meer dan ooit afgestemd op een publiek van 8 tot 88. Madonna is slim. Met haar laatste single Vogue haakt ze handig in op een trend die zich al heeft bewezen in de discotheken: een slome dans waarbij het de bedoeling is van tijd tot tijd een fotogenieke filmsterren-pose aan te nemen. Net als Prince met Batman maakt ze dankbaar gebruik van de publiciteitsgolf rond een prominente speelfilm. In haar geval is dat Dick Tracy , waarin ze naast regisseur Warren Beatty een hoofdrol vertolkt als de nachtclubzangeres Breathless Mahoney. De muziek van de nieuwe lp l'm Breathless is grotendeels geïnspireerd door de bigband-muziek uit ouderwetse Hollywoodfilms. Musical-componist Stephen Sondheim schakelde ze in om enkele liedjes te schrijven en door het gebruik van moderne middelen klinkt de plaat hedendaags en nostalgisch tegelijk. Madonna is dapper. Na de controverse rond de video-clip Like a Prayer schuwt zij de confrontatie niet met de fatsoensrakkers die vonden dat haar verleidingsscène met een zwarte priester te ver ging. In Italië maakt men zich al bij voorbaat druk om de inhoud van Madonna's nieuwe show, waarin het in belangrijke mate draait om seks en religie. De paus hoeft zich geen zorgen te maken, want Madonna is het toonbeeld van een braaf katholiek meisje, dat zich na haar seksuele uitspattingen tot het Opperwezen keert om vergiffenis. Alleen haar houding ten aanzien van voorbehoedmiddelen zal bij het Vaticaan in minder goede aarde vallen, want Madonna's devies luidt: „ Don'l be silly. put a condom on your willyl". Bij de voorbereiding van de Blond Ambition-tour zijn kosten noch moeite gespaard. Het uit bewegende delen opgebouwde podium is zodanig geconstrueerd dat het plaats biedt aan decors van de machinekamer van een oceaanstomer, een Griekse zuilengalerij en het interieur van een kathedraal. De show valt ruwweg uiteen in vier delen: een revue-gedeelte met seks als leidraad, een hoofdstukje religie, een kwartier met muziek uit de film Dick Tracy en een feestelijke finale met hits en dansmuziek. Een geblondeerde Madonna maakt haar filmsterrenentree als een Amerikaanse Hollywood-diva, de perfecte kruising tussen Marilyn Monroe en Betty Boop. In een West Side Storyachtig ballet tijdens Express Yourself toont ze de eerste van een reeks creaties die couturier Jean-Paul Gaultier speciaal voor de show ontwierp: een vleeskleurig korset dat haar tegelijkertijd streng en aantrekkelijk maakt. „Je suis Ie chef," zegt ze, haar danseressen het commando gevend over de vloer te kruipen tijdens Causing a Commotion. Het sadomasochistische spelletje krijgt een sensueel vervolg in een nauwelijks verhulde seks-scène bij Like a Virgin, bewerkt tot nachtclubmuziek voor de rosse buurt met oosterse sitarklanken. Op een roodfluwelen matras speelt Madonna haar suggestieve sprookje uit 1001 Nacht, bekeken door 15.000 voyeurs en een bijzonder nieuwsgierige filmcamera aan een meterslange, bewegende arm. Het is bij de gratie van de camera dat Madonna haar show drie maal opvoert in het betrekkelijk intieme Bercy, met nog niet half zoveel publiek als op 24 juli in het Rotterdamse Feyenoord Stadion. De opnamen zullen op laserdisc worden uitgebracht, door het hificoncern dat sponsor is van de tournee. Van het limonademerk dat zich terugtrok na de videocontroverse bij Like a Prayer ontbreekt elk spoor. Dan wordt het podium plotseling bevolkt door dansende priesters omringd door honderden kaarslichtjes. Een fraai Like a Prayer maakt een eind aan de mythe dat Madonna niet kan zingen, hoewel ze natuurlijk geen Maria Callas is en ze handig gebruik maakt van de inspanningen van haar achtergrondzangeressen. Tijdens Live to teil kronkelt ze zich over de bidstoel, gadegeslagen door een boze Moeder Maria in een gebrandschilderd raam. In roerende vertolkingen van de persoonlijke liedjes Oh Father en Papa don't preach stelt ze orde op zaken en toont ze zich een kwetsbare vrouw, een wereld van verschil met de onverantwoordelijke vamp die zichzelf even daarvoor nog demonstratief* in het kruis greep. Fee met harp Na een kleedpauze van enkele seconden keert ze terug als de zwoele nachtclubzangeres die, liggend op de vleugel, rechtstreeks uit het Dick Tracy-stripverhaal gestapt lijkt. I always gel rt\y man kweelt ze, om vervolgens in de quasi-authentieke musicaldeun Hanky Panky te verklaren dat een meisje van de wereld niets liever heeft dan een flink pak billenkoek. Een dansje op een overslaande 78-toerenplaat besluit het muzikale stripverhaal, waarbij maar liefst zes Dick Tracy's in gele regenjassen over het toneel huppelen. Madonna blijft verrassen, eerst als de huisvrouw onder de droog.kap die een opzettelijk vals gezongen Material Girl ten gehore brengt, dan weer als de betoverende fee met een harp die, omringd door zeemeermannen, het zoete liefdesliedje Cherish zingt. De feestelijke finale roept herinneringen op aan het onschuldige discozangeresje van Holiday, maar ook aan de superster die haar stempel op de popmuziek van de jaren tachtig zou drukken met onontkoombare danssongs als Into the Groove. Na de bevroren poses van Vogue wordt Gaultier op het podium geroepen om in zijn eigen stad gelauwerd te worden. Voor de toegift bedacht hij voor dansers zowel als danseressen een tenue met jarretels en bolhoed, als Liza Minnelli in de film Cabaret. De duizelingwekkende vaart en enorme veelzijdigheid maken Madonna's Blond Ambition-shovi misschien wel het boeiendste popspektakel aller tijden. Je kunt je afvragen wat er van alle subtiliteiten en details overblijft als het gezelschap neerstrijkt in het Feyenoord-stadion. Vooralsnog biedt Madonna amusement met diepgang, emotie en genoeg reikwijdte om de concurrentie (Prince. Tina Turner en zelfs de Rolling Stones) te overtroeven. Madonna: kronkelend op de bidstoel (foto Lex van Rossen) --- Opzwepend ritueel van Britse gospel-groep brengt publiek in de ban Door FRANS VAN LEEUWEN Drum International Jazz Festival Amsterdam met o.m. het Inspirational Choir uit Londen o.l.v. John Francis met als leadzangeressen Sarah Brown, Hildia Campbell en Sandra McKenzie en de Braziliaanse vocalisten Djavan en Joyce. Gehoord: 8/7 Paradiso en tent op de Dam, Amsterdam. Als beverige oude mannetjes en opgeschoten tieners hand in hand om more gaan roepen, dan is er iets aan de hand. Het gebeurde gisteren in Amsterdam, waar het Inspirational Choir uit Londen het voormalige godshuis der Vrije Gemeente, sinds jaar en dag Paradiso geheten, twee uur lang volkomen op zijn kop zette. Extatische vraag- en antwoordzang, meeslepende preekjes en een overmaat aan retorische vragen brachten het publiek zozeer in de ban van de zangers, dat schouderophalen of zelfs glimlachend toekijken vrijwel onmogelijk was. Het was opgaan of ondergaan in een opzwepend religieus ritueel, dat pas in de tweede plaats artistieke bedoelingen leek te hebben. „In our church you may clap your hands", gilde de voorzanger. „Yeah", riep de zaal instemmend, alsof dat niet allang gebleken was. „In our church you may tap your feet", luidde de volgende frase en ook die mededeling werd ontvangen alsof het nieuws was. Geen beter nieuws dan dat wat al bekend is; het geldt voor iedere ideologie en in extreme mate voor die van de 'First Born Church of the Living God' uit welks ledenbestand het Inspirational Choir is samengesteld. De Amerikaanse domineeszoon John Francis stak begin jaren tachtig over naar Engeland met de bedoeling dat land kennis te laten maken met de echte zwarte gospel. Hij ging op zoek naar jong talent en trainde het met als uitgangspunt dat ieder lied moest klinken alsof het het laatste was. Dat hij daarin slaagde, bewezen de Ip's Clean Hearts en Higher and higher , maar meer nog live concerten zoals dat van gisteren. De uit 21 personen (en dus niet 31 zoals aangekondigd) bestaande groep zong inderdaad of het leven er van af hing maar toonde zich daarbij wars van elk puritanisme. Een uit elf meisjes en vier jongens bestaand koor oogde chic en sexy, het begeleidingsorkest speelde ruig en hard, het repertoire varieerde van statige traditionals tot vette soul. Het in 1969 door de Edwin Hawkins Singers tot pophit gezongen Oh, happy day en de meedeiner We are the world, we are the children kregen een even overtuigende behandeling als Safe in the hands ofJesus. Extatisch hoogtepunt van het optreden was ongetwijfeld de met veel bijval gezongen traditional Amazing Grace,. waarvan Aretha Franklin in 1972 een spannende versie op de plaat zette. De tengere Sarah Brown, een van de drie uitstekende leadzangeressen van het Londense koor, maakte er zo'n schitterend monument van dat zelfs een islamiet er christen van zou worden. Dat het concert door reisproblemen ruim vier uur te laat begon was vervelend voor de bezoekers die op tijd kwamen, maar had als voordeel dat de Brazilian Afternoon in de tent op de Dam inmiddels grotendeels achter de rug was. In de oorpronkelijke programmering zou het contrast tussen de bezetenheid in Paradiso en de landerigheid in de tent nog dodelijker zijn geweest voor het aldaar verzamelde tweederangs talent. Djavan ziet er smakelijk uit maar zijn muziek is zo middle of the road dat de sfeer in de tent met zijn floep-aan-floep-uit lichtjes vooral deed denken aan een Zandvoortse disco eind september. Nog even doorzeuren met een cover van Stevie Wonders Sir Duke, en die laatste toeristen zijn ook weg. De daaropvolgende Joyce, gelukkig ook al zonder tweede naam, zong een rammelende ode aan Harry Belafonte die volgens haar de reggae had uitgevonden en kweelde ook nog iets over een vogel die het in de bossen van de Amazone door al dat gezaag niet meer zo naar zijn zin had. Het onrecht is de wereld nog niet uit, maar als iemand er zondag iets aan deed, waren het de zangers van het Inspirational Choir uit Londen en niet Joyce uit Rio. --- Weemoed en geluk in rauwe blues van Maisha Grant Door KESTER FRERIKS International Jazz Festival Amsterdam met o.a. Maisha Grant with the Bluesfeeling en Johnny Copeland. Gehoord 6/7 Paradiso Amsterdam, o Salena Jones en Astrud Gilberto. Gehoord 7/7 Carré Amsterdam. Een van de mooiste regels uit de Amerikaanse literatuur is: „When the sun goes down the blues come around." Probeer maar eens 'the blues' te vertalen. De Amerikaanse zwarte zangeres Maisha Grant gaf aan het begin van haar opzwepende optreden een definitie van de blues: de blues heeft van doen met 'the facts of life'. Welke die feiten zijn, mag ieder voor zichzelf invullen. Wanhoop, melancholie, verliefdheid. Met haar omvangrijke lichaam vol weemoed, geheel gehuld in het zwart, en met een weidse stem waarin klacht en muzikale gelukservaring prachtig combineren, wist ze in enkele tellen Paradiso aan haar voeten te dwingen. Zij zong de blues niet, ze belichaamde de blues, geperfectioneerd met lome heupbewegingen en begeleid door de slepende ritmiek van haar band. De drummer van haar band, Felix 'Youngblood' Astor, opende haar optreden met een vervoerende versie van het altijd weer onthutsende B.B. Kingnummer The Thrill is Gone. In de rauwe, ongepolijste maar muzikaal uiterst beheerste stem van Maisha Grant klonken de blues zoals ze behoort te zijn: het levenslied van desperado's, hunkerend naar een huis en liefde, de stem rauw van dorst gelest met bourbon. De legendarische Bo Diddley moest Paradiso wegens ziekte afzeggen. In zijn plaats trad de Texaanse blueszanger en gitarist Johnny Copeland op, geflankeerd door een band met saxofoon, gitaar, drums en bas. De sax scheurde er in de diepe registers erotisch op los; de klanken woelden in je lichaam rond. De basspeler vormde een onverwoestbaar, indringend gespeeld bluesschema onder Johnny Copeland en de zijnen. Copeland zelf. een geconcentreerd optredende zwarte muzikant met hoekige motoriek, overtrof volgens een van de toehoorders zelfs Bo Diddley. Copelands ruim een uur durende, intense versie van We Have to Rock groeide uit tot een majestueuze tempel voor de blues én tot een hommage aan Diddley, getuige het refrein 'Bo have to Rock'. Dansen konden we op Johnny Copeland; wie niet zijn of haar gezelschap omarmde op de trage en intieme ritmiek van de blues, werd wel door de muziek zelf omstrengeld. Hoe kil en afstandelijk was het optreden van Salena Jones en Astrud Gilberto een avond later in Carré, vergeleken met de elektrificerende atmosfeer in Paradiso. Zelfs het befaamde It don't Mean a Thing if it Ain't Got that Swing kwam niet tot leven, miste ziel. Salena Jones is ontegenzeggelijk een zuiver vocaliste, maar haar stem is te mooi en te vloeiend om de blues, want die «ong ze, de pijn mee te geven zoals Maisha Grant of Billie Holiday dat kunnen. Toch waagde ze zich aan The Man l Love, en helaas, de prachtige regel 'a home from wich I do not roam' klonk wat schetterend. Voor Astrid Gilberto waren de verwachtingen hoog gespannen, maar de teleurstelling was groot. Aan het slot klonk het applaus flauwtjes, er waren protesten. Natuurlijk, ze zong The Girl from Ipanema, maar eerder uit plichtsbesef dan uit hartstocht. Ze excuseerde zich bijna voor dit befaamde, ooit met Stan Getz opgenomen nummer door hardop te vragen: „Why not?" Ze was gekleed in een zwarte, wijd vallende broek en daarop een gazen blouse. Een tengere, wat beduusde verschijning. Haar stem was mooi en melodieus, maar het zwoele ervan gecombineerd met de Braziliaanse muziek die ze speelt leidde niet tot de verwachte bedwelming. Lag het aan Carré? Die zaal met zijn vaste stoelen? Er werd niets afgebroken. Carré bleef keurig liggen aan de oer-Amsterdamse Amstel, ondanks de jazzy blues van Salena Jones en de bossa nova en samba van Astrud Gilberto. Paradiso leek daarentegen een avond eerder een vrij rondzwevende muziektempel te zijn, die met Maisha Grant en Johnny Copeland moeiteloos in het zwampige zuiden van de VS neerdaalde. Schimmenspel op het Drum International Jazz Festival in Amsterdam (foto Ruud Prins) --- Egyptische sieraden gestolen PARIJS, 9 juli — Een dozijn halskettingen, armbanden en oorbellen uit de tweede en de derde eeuw is gestolen uit de Egyptische afdeling van het Louvre in Parijs. Dit is eind vorige week gebleken na een inventarisatie, die werd uitgevoerd nadat woensdag een kleinb doek van renoir uit het museum was Diezelfde len gepleegd sea te Parijs: 19de eeuwse bert uit het museum en Huet uit het (AFP) verdwenen, dag werden diefstalin twee andere niU' een schilderij van de schilder Ernest Henaar hem genoemde een doek van Pau' museum Carnavalet. ---