Gelukkig had Pronk oor voor de slachtoffers Door Jusfiq Hadjar en Reza Muharam Wiranata Kusumah In de discussie over het besluit van de Indonesische machthebbers om de ontwikkelingssamenwerking met Nederland te verbreken, introduceerden veel commentators een antropologisch begrip: de cultuur. De Indonesiërs zouden een andere cultuur hebben, zij zijn Oosterlingen, zij zijn anders. Maar wie zijn de lndonesiërs? J.L. Heldring, die profiteert van de in driehonderd jaar opgebouwde kennis van de Indonesische cultuur en mentaliteit, ontdekt anno 1992 dat alle Indonesiërs tot één cultuur behoren: zij zijn allen Javaans! En de karakteristiek van deze cultuur wordt samengevat in één citaat: „Zelden wordt iets direct uitgesproken; voor de communicatie geldt de regel dat men geen antwoorden moet geven die de gesprekspartner kunnen teleurstellen. Ter wille van die regel mag zelfs qua inhoud, onjuiste informatie op de koop toe genomen worden" (NRC Handelsblad van 31 maart). Of, in de woorden van N.G. Schulte Nordholt, die uitlegt hoe „fundamentele twijfel en vrij onderzoek anders worden gewaardeerd dan in de Westerse cultuur: de 'waarom vraag' wordt er niet op dezelfde manier gesteld als bij ons" (Trouw van 30 maart). De Indonesiërs zijn zo gevoelig. Vervolgens zijn deze commentators van mening dat de Indonesiërs wegens hun cultuur, hun gevoeligheid, anders dienen te worden behandeld dan gewone mensen: Nederlanders (moeten) „met voldoende respect spreken en handelen ten aanzien van de Indonesische cultuur" (ds. Uwe Hummel in Trouw van 30 maart). Elke keer dat een Nederlander met een Indonesiër spreekt of handelt, moet hij of zij dus de gebruiksaanwijzing volgen: de Indonesische gevoeligheid niet raken. Volgens deze benadering zijn de Indonesiërs niet alleen anders, maar moeten zij ook niet gelijk met Nederlanders worden behandeld: geen van de commentators vindt het kennelijk nodig dat de Indonesiërs, op hun beurt „met voldoende respect (moeten) spreken en handelen ten aanzien van de (Nederlandse) cultuur". Graag willen wij hier het volgende aan toevoegen: Er zijn in Indonesië meer dan alleen Javanen. En het verschil tussen de Atjehers in het noorden van Sumatra en de Dani in de Baliemvallei in West Papua is te vergelijken met het verschil tussen de Massaï en de Denen. Zelfs tussen de Javaan van Midden-Java en de Javaan van Oost-Java is er een wereld van verschil. Heldring hoeft niet aan een Duitse krant te refereren. Er zijn genoeg boeken in Nederland daarover. Bovendien zijn deze — zoals alle — culturen niet statisch, zij veranderen voortdurend, ook onder invloed van andere culturen zoals de Indiase, Arabische, Chinese, en ook de Nederlandse en andere westerse culturen. Er zijn ook Indonesiërs die niet gevoelig zijn en die 'fundamentele twijfel en vrij onderzoek' zoals in de Westerse cultuur, wel waarderen: de 'waarom vraag' wordt op dezelfde manier gesteld als bij Nederlanders. De activisten van het Infight (Indonesian Front for the Defence of Human Rights) hebben bijvoorbeeld Amos Wako, speciale afgezant van de algemeen secretaris van de VN Boutros Ghall, tijdens zijn bezoek aan Indonesië gevraagd om een onpartijdig onderzoek over Oost-Timor in te stellen. Trouwens, ook de Indonesische machthebbers weigeren niet altijd om 'fundamentele twijfel en vrij onderzoek' te waarderen en de 'waarom vraag' op dezelfde manier te stellen als bij de Nederlanders. Alle consultants die door de machthebbers worden ingeschakeld kunnen niet anders doen. Alleen als het resultaat voor de machthebbers politiek nadelig is of door andere Indonesiërs gebruikt kan worden, dan doen de machthebbers een beroep op hun gevoeligheid. Maar dit heeft niets met de Indonesische cultuur of mentaliteit te maken: Stalin, HitIer en Pinochet hadden last van dezelfde gevoeligheid. In tegenstelling tot wat Heldring denkt, trekken niet alle Indonesiërs de grens „wanneer Nederlanders Indonesië gaan kapittelen over schending van mensenrechten". Infight heeft met Pronk over de schending van mensenrechten in Indonesië gepraat. De Beweging van Indonesiërs in het Buitenland voor de Rechten van de Mens en de Democratie, Amnesty International, het Komitee Indonesië (Amsterdam) en Indoe (Leiden) krijgen alle informatie uit Indonesië ter verspreiding in Nederland. Deze bronnen willen dus wel inmenging van Nederlanders. De vraag is dus naar wie moet je luisteren, naar mensenrechtenactivisten en slachtoffers van mensenrechtenschendingen of naar de machthebbers? De verdienste van Pronk is dat hij naar de slachtoffers en de activisten heeft geluisterd. De boodschap van de Indonesische machthebbers is duidelijk: we gaan gewoon door met de schending van mensenrechten, we gaan gewoon door met onze moordpartijen. En wat kan de Nederlandse regering, zonder IGGI en zonder ontwikkelingssamenwerking, doen om dit te voorkomen? Men moet beseffen, zoals onder andere prof. Kooijmans en Kamerlid mevrouw Terpstra hebben gezegd, dat generaal Soeharto minister Pronk op een zeer slimme manier heeft gebruikt om zijn eigen politieke doel te bereiken. De beslissing van Soeharto toont eerder de limiet van IGGI als drukmiddel dan dat het gezien kan worden als het resultaat van wat minister Andriessen ten onrechte 'padvinderij' van Pronk noemde. Dat heeft Komitee Indonesië, onder meer, al jaren gezegd. Er is dus geen reden om te jammeren. Integendeel. De verbreking van de ontwikkelingssamenwerking met Indonesië bevrijdt de Nederlandse regering van de IGGI: de Nederlandse regering hoeft geen gijzelaar meer te zijn van ontwikkelingsprojecten. Er zijn fora waar de Nederlandse regering de schending van mensenrechten aan de orde kan stellen, zoals de VN-commissie en - subcommissie voor de mensenrechten. Deze fora worden in het geval van Indonesië, in tegenstelling tot bijvoorbeeld China, onvoldoende gebruikt. Ook in EGverband kan Nederland erop aandringen dat het EG besluit om ontwikkelingssamenwerking en respect voor mensenrechten te koppelen wordt nageleefd. Een Nederlandse organisatie als de FNV heeft dat op haar gebied trouwens al gedaan. Al meer dan tien jaar heeft beleidsmedewerker T. Etty in de Internationale Arbeidsorganisatie en het Internationaal verbond van vakverenigingen de schending van arbeidersrechten in Indonesië op de agenda gezet. Ook Etty werd door Indonesische IAO-delegaties aan het koloniaal verleden van Nederland herinnerd. Maar in tegenstelling tot de bovenaangehaalde commentators denkt hij niet aan cultuur en verleden tijd. Hij vindt het gewoon zijn plicht om de schending van arbeidersrechten aan de orde te stellen. De auteurs zijn Indonesische mensenrechtenactivisten in Nederland. Beiden zijn cultureel antropoloog en studeerden respectievelijk in Parijs en in Amsterdam. -Kinderen op Sulawesi (Celebes) (foto NRC Handelsblad/ Vincent Ment zei) --- Minister solt met wet op het erfrecht Door Aug. H.M. Rieter Hirsch Ballin versus notariaat. Daar komt het op neer bij de vraag hoe de wet het erfrecht tussen ouders en kinderen dient te regelen. Aan de desbetreffende wetgeving wordt al veertig jaar gewerkt. De huidige regeling dateert van 1838, met een wijziging in 1923. De economische en sociaal-politieke verhoudingen zijn sindsdien drastisch gewijzigd. In 1969 kwam als onderdeel van de operatie 'Nieuw Burgerlijk Wetboek' Boek 4 (Erfrecht) wel door de Tweede Kamer, maar wegens verzet van de notarissen, die pas in de Eerste Kamer gehoor vonden, kon de minister die wet niet invoeren. Het gaat om het optimaal erfrecht in de wet. Het huidige erfrecht beschermt na overlijden van de eerste ouder meer de kinderen dan de andere ouder. Die erft slechts een kindsdeel. Gelukkig kent ons recht een grote vrijheid om bij testament iets anders te regelen dan in de wet staat. Tussen ouders en kinderen zit alleen nog de legitieme portie soms in de weg. Sinds 1945 heeft de Hoge Raad echter een verzorgingstestament tussen man en vrouw juridisch laten prevaleren boven de aanspraken der kinderen. Het moeten uitkeren van de erfdelen der kinderen kan de langstlevende ouder inderdaad in ernstige moeilijkheden brengen. Daarom worden per jaar minstens vierhonderdduizend testamenten gemaakt. Een vergeten wetsartikel (1167) werd van stal gehaald om ervoor te zorgen dat de echtgenoot eigenaar wordt van alle goederen en dat de kinderen genoegen moeten nemen met een bedrag in geld dat ze pas na het overlijden van de tweede ouder kunnen opeisen, als er dan nog wat over is. Dit systeem noemt men 'de ouderlijke' boedelverdeling. Zo zit in gezinssituaties naar schatting thans tachtig k negentig procent van de testamenten op het langste leven in elkaar. Reeds lang vinden de notarissen in het belang van hun publiek dat deze regeling de wettelijke regeling, moet worden, zodat zeer veel testamenten overbodig zijn. Nadat in 1982 een wetsvoorstel van de minister (met een vruchtgebruiksregeling) door de notarissen onaanvaardbaar werd bevonden, kwam hij in 1991 met een nieuw voorstel. Daarover ruziën thans ministerie en notarissen. Deze laatsten hebben zich helaas vorig jaar (terwijl de tekst van het wetsontwerp nog niet beschikbaar was) op advies van het bestuur der Koninklijke Notariële Broederschap laten verleiden tot het oordeel dat het voorstel 'werkbaar' was. Dat was niet van harte. Bij een politiek klimaat dat nog steeds de kinderen een sterke bescherming wilde geven en met onwillige wetgevingsambtenaren werd van twee kwaden de minste gekozen. Voortgaan met de sterk verouderde wetgeving was immers niet langer verantwoord. Dan maar een stelsel zoals de minister wil: vruchtgebruik met vervreemdingsbevoegdheid, (gedeeltelijke) toeëigeningsbevoegdheid en zonder zaaksvervanging. Alleen de terminologie geeft al te denken. Het voorstel is niet praktisch hanteerbaar en de langstlevende wordt te veel aan banden gelegd. Dat waren ook in 1969 de argumenten voor het feitelijk stranden van de toenmalige wet. Kort na het notariële akkoord kwam de minister met het tekstvoorstel. Onder leiding van Van Mourik, zeventien jaar hoogleraar in Leiden/ Nijmegen, en bovendien notaris, werd het voorstel alsnog gekraakt. Ruim zeventig procent van de notarissen sprak zich uit tegen het voorstel van de minister en ruim negentig procent gaf opnieuw de voorkeur aan een wettelijk systeem gebaseerd op de ouderlijke boedelverdeling waarvoor Van Mourik een ontwerp maakte. De voorkeur van de notarissen is geen persoonlijke. Zij steunt bij elke notaris op de elk jaar honderden malen gehoorde wens van het publiek. Een minister die via zijn ambtenaren iéts anders meent te weten, legt het daartegen af. De minister stelt in De Telegraaf van zaterdag 4 april dat hij wordt gesteund door het notariaat, maar hij weet ook dat hij die gezagsgetrouwe groep eerst zelf op het verkeerde been heeft gezet door zich over de politieke haalbaarheid zo stellig uit te laten. Nu de notariële mening, die representatief mag worden geacht, zo onomwonden onder zijn aandacht is gebracht zou hij volksverlakkerij plegen als hij niet van zijn standpunt terugkomt. De minister heeft de hertrouwers voor ogen en legt de dreigende stiefmoederlijke bedeling ten grondslag aan een wetsontwerp. Wie een groot vermogen heeft (ongeveer 95 procent van Nederland zit echter onder de ƒ 100.000) of wie zijn of haar leven juridisch ingewikkelder heeft gemaakt door meer dan één huwelijk en kinderen uit verschillende relaties, heeft veelal notariële hulp nodig. Dat betreft ongeveer twaalf procent van de gevallen. De wet kan nooit voor alle gevallen een oplossing geven en de voorgestelde regeling doet dat praktisch ook niet. Voor een grote groep van gevallen behoort echter de wet een gratis oplossing te geven in plaats van de notaris. De complicaties van tweede huwelijken met kinderen uit het eerste huwelijk zijn tweeduizend jaar onderwerp van aandacht van juristen geweest. De bescherming die kinderen uit een eerste huwelijk in onze wet — op basis van de Romeinsrechtelijke lex hac edictali — genoten, werd in 1970, terecht, als zijnde discriminerend, afgeschaft. Waar het om gaat is een wettelijke regeling als volkserfrecht in veel voorkomende situaties. Als de man als eerste overlijdt, hetgeen in driekwart van de gevallen de realiteit is, dient de vrouw een zo sterk mogelijke positie te hebben, die juridisch niet ingewikkeld is en geen dure notariële hulp vergt. Het wetsontwerp van de minister voldoet daaraan niet, het alternatief van Van Mourik wel. Hij wordt ook van wetenschappelijk kant gesteund. De keuze is aan het parlement en niet aan de minister. De auteur is notaris te Nijmegen. --- Duitse veiligheid niet gediend met kernwapens Duitsland heeft een nucleaire bescherming nodig, en daarom moet het juist geen kernmacht worden. Dit betoogt Michael Stürmer in een hoofdartikel, gisteren, in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. De manier waarop Duitsland zijn rol in de wereld definieert, is al evenzeer onderwerp van internationale aandacht geworden als de vraag welke landen aan het eind van deze eeuw over kernwapens zullen beschikken en met welk doel. Eén ding is duidelijk: Duitsland zal daar niet bij horen, op grond van het verleden, het gezonde verstand en het nationale belang. Duitsland zal zich, zij het met tegenzin, moeten beperken tot de raketafweer binnen het bondgenootschap. Daarnaast moet rekening worden gehouden met deelname aan militaire missies van de VN en met het feit dat in de toekomst bedreigingen buiten het verdragsgebied van de NAVO te verwachten zijn. De optie om daartegen kernwapens in te zetten zou echter alleen maar tot onzekerheid leiden. Het afzien door Adenauer van de produktie en het bezit van kernwapens hoorde bijna veertig jaar geleden tot de voorwaarden waarop Duitsland werd toegelaten tot de Westerse club. In ruil daarvoor schaarden de geallieerden zich in het Duitsland-verdrag achter het doel van de nationale eenheid van de Duitsers, zonder overigens in details van het grensverloop te treden. De Bondsrepubliek Duitsland verkreeg aldus een veiligheid die evenwel ten opzichte van de drie kernmogendheden in het bondgenootschap onlosmakelijk verbonden was met een ondergeschikte positie. Dat heeft haar politieke en economische opmars niet geschaad, maar juist gestimuleerd en bijgedragen tot het evenwicht in Europa. Er zijn bij die opmars van de Bondsrepubliek tot economische grootmacht pogingen ondernomen toe te treden tot de kring van kernmogendheden. In 1958 werd met Frankrijk in het diepste geheim een samenwerking voorbereid die echter afketste op De Gaulle's nationale opvattingen over atoomwapens, op zijn uitgangspunt dat „kernmacht nauwelijks deelbaar is". Een paar jaar later moest de 'Multilateral Force' worden gesticht, een nucleaire zeemacht met inbegrip van de Duitsers. Het was de eerste vloot die zonk voor ze van stapel liep. Sindsdien is binnen het Atlantische bondgenootschap de nucleaire planning op een bredere leest geschoeid, wat tot stabilisering leidde en Duitsland toegang verschafte tot de geheimen van de strategie en het proces van wapenbeheersing. De grote kernmachten beperkten evenwel met het non-proliferatieverdrag het aantal kernmogendheden sterk en Duitsland viel buiten de boot. De kernparaplu was gebaseerd op verdragen en op de stationering van Amerikaanse troepen in Duitsland, en uiteindelijk vooral op het gewicht en de positie van Duitsland binnen het bondgenootschap. Dit systeem bleef overeind tot 1989. Blijft het intact, nu nog eens zes landen binnen korte tijd in staat zullen zijn zelf kernwapens te produceren en er, als de gegevens van de geheime diensten kloppen, voor het eind van de eeuw wel dertig kernmogendheden zullen zijn: grote en kleine, beschaafde en onbeschaafde, zuidelijke en noordelijke? Ondanks alle omwentelingen is de oude logica niet veranderd. Tenslotte was het afzien van kernwapens door Duitsland in 1990 een elementaire voorwaarde voor de Duitse vereniging, wat het oosten betreft expliciet, wat het Westen betreft impliciet. Gezien de beroering over 'nieuwe Duitse aanspraken' waartoe sindsdien het Duitse streven naar beëindiging van de burgeroorlog in Joegoslavië heeft geleid, kan men zich wel voorstellen wat een Duitse aanspraak op kernwapens zou losmaken. Maar voor zo'n politiek bestaan er noch redenen, noch argumenten en er zijn ook geen voorstanders van te vinden. Sinds 1989 stevenen Oost en West af op een gemeenschappelijk nucleair veiligheidsbeleid. (...) Zo'n nieuwe broederschap krijgt gestalte in de Amerikaanse inspanningen om te voorkomen dat de kernwapens van de voormalige Sovjet-Unie niet in verkeerde handen vallen. Wat verandert er daardoor voor het verenigde Duitsland? Veel — en tegelijkertijd ook weinig. De logica van het afzien van kernwapens is gebleven. Frankrijk heeft met zijn kernwapens de grenzen van zijn strategisch en politiek prestatievermogen bereikt; dat strekt niet tot voorbeeld, al helemaal niet voor de Duitsers. Als kernland van de NAVO valt de Bondsrepubliek, zolang het bondgenootschap bestaat, onder haar bescherming. Het Europese systeem berust, echter niet in de laatste plaats op de asymmetrie van de positie van Duitsland, dat op nucleair gebied nauwelijks meetelt, maar economisch en politiek des te meer. De nucleaire strategie verandert. Het non-proliferatiekartel van de kernwapenbezitters tegen de rest van de wereld is niet meer gesloten. De afschrikking is anders geworden, opener en onveiliger. Toch moet de Duitse veiligheid niet in het bezit van kernwapens worden gezocht. Kernwapens in Duitse handen zouden de militaire veiligheid niet verbeteren, maar zouden wel de morele, politieke en economische positie van Duitsland vanaf het begin in de kern treffen en het Europese veiligheidssysteem ontwrichten. Het zou de moderne variant zijn van het isolationisme, dat admiraal Tirpitz honderd jaar geleden inleidde met zijn programma voor de bouw van slagschepen. Duitsland heeft, ook onder de nieuwe verhoudingen, een nucleaire bescherming nodig, en die kan alleen van het bondgenootschap komen. Daarmee echter .zijn de niet-nucleaire status van Duitsland en het voortbestaan van het bondgenootschap politiek met elkaar verbonden. Wie het ene wil, kan niet zonder het andere. --- BRIEVEN Besnijdenis Volgens een bericht in NRC Handelsblad van 3 april beveelt een commissie van het ministerie van WVC aan een zogenaamd niet-verminkende vorm van besnijdenis bij vrouwen onder bepaalde voorwaarden toe te staan. Voorzitter M.D. Kloosterman van de Landelijke vereniging voor obstetrie en gynaecologie meent dat zoiets overwogen dient te worden als het onrust onder een grote groep vrouwen zou voorkomen. Afgezien van het feit dat deze onrust in Nederland waarschijnlijk niet zo groot zou zijn (er is nog geen enkele aanvraag gedaan), zou de voorzitter eens moeten overwegen hoe groot de groep vrouwen (en mannen) zou zijn die 'onrustig' zou worden, indien een dergelijke vorm van kindermishandeling wordt gelegaliseerd. Het voorbeeld van het Marokkaanse meisje (waarbij het maagdenvlies was aangezet om te voorkomen dat de familie haar mogelijk zou vermoorden) snijdt geen hout: de hier verrichte ingreep is geen verminking, bovendien was deze ingreep verdedigbaar in termen van de gezondheid van het meisje (de eventueel moordzuchtige familie). Desalniettemin zou het beter zijn als de wet ervoor kon zorgen dat het meisje haar familie niet hoeft te vrezen. De vrouwelijke besnijdenis is niet alleen in de Nederlandse cultuur barbaars, zij tast de internationaal erkende rechten van het kind aan. Ze dient geen enkel medisch doel, maar verminkt de vrouw voor het leven. Het is dan ook een uitstekende zaak dat de eed van Hippocrates in dezen de Nederlandse wet volledig achter zich heeft, en dat mag niet worden veranderd uit 'cultureel relativisme' of een zo typisch Nederlands — als 'tolerantie' vermomd — gebrek aan daadkracht en durf. Wat men niet mag vergeten is dat het geen vrije keuze is voor het kind dat op jonge leeftijd besneden wordt. Niet de rechten van de ouders, maar die van het kind staan op het spel. L.A .C. van Dijk, Amsterdam. Macedonië In zijn brief (NRC Handelsblad, 11 maart) schrijft dr. Th.B. Kraft dat de Griekse allergie voor de naam 'Macedonië' als aanduiding voor de republiek van Skopje, voor buitenstaanders moeilijk te begrijpen is. Voor wie enigszins op de hoogte is van de Griekse geschiedenis en van de politieke omgangsvormen op de Balkan, is die allergie niet zo onbegrijpelijk. Zeker niet als men weet dat er in Joegoslavisch Macedonië (Skopje) een politieke stroming (de VMRO) is die hardop roept dat Thessaloniki 'Macedonisch en dus van ons' is. De regering in Skopje heeft weliswaar twee artikelen uit de grondwet geschrapt (kennelijk gaat dat daar gemakkelijk), waarin aanspraken op Grieks en Bulgaars grondgebied waren vervat, maar het is wat naïef te veronderstellen dat daarmee dan ook de gedachten aan territoriale aanspraken zijn verdwenen. Gezien het feit dat men in Skopje bankbiljetten drukt waarop de Witte Toren van Thessaloniki (hèt symbool van de stad) staat en er op grote schaal landkaarten worden verspreid, waarop Grieks-Macedonië is afgebeeld als 'bezet gebied', is enig wantrouwen aan Griekse zijde terecht. Wanneer men daarbij bedenkt dat de Grieken de hardvochtige bezetting van delen van Noord-Griekenland door de Bulgaren nog niet vergeten zijn, dan is de opwinding over 'Macedonië' begrijpelijk. De bewering van M.F. Fresco (11 maart), dat de klassieke Macedoniërs in wezen geen Grieken waren, is onzinnig. Hij moet maar eens gaan kijken in het archeologisch museum van Thessaloniki, waar de — overigens zeer fraaie — bewijzen van hun Griekse identiteit zich opstapelen. Het is te hopen dat het bewind in Skopje, zoals prof. B.K. Janevski in diezelfde krant beweert, goede betrekkingen met de buurlanden wil. Voor 'Skopje' is een goede relatie met Griekenland zowat de enige mogelijkheid om economisch te overleven. Het tonen van een beetje goede wil kan daarom geen kwaad. Drs. C.A. Klok, Dordrecht. Illusies over pensioen In de 'Top elf Arbeid en Arbeidsmarkt' van het Nationaal Economie Debat (NRC Handelsblad, 28 maart) worden voorstellen gedaan over voorkoming van pensioenbreuk en flexibele pensionering. Het eerste luidt: 'Individualiseer alle pensioenvoorzieningen ter voorkoming van pensioenbreuk. Bij verandering van werkkring verhuist de eigen pensioenregeling mee naar de volgende werkgever'. Pensioenbreuk is echter niet relevant, maar wel pensioenverlies, dat door pensioenbreuk kan worden veroorzaakt doordat het bij de eerste werkgever opgebouwde pensioen niet meer tegen de inflatie wordt beschermd. Er zijn verschillende methoden waarop pensioenverlies kan worden bestreden, zoals de verplichte indexering van alle pensioenaanspraken of het beschikbare premiestelsel. Het is een illusie dat het probleem van het pensioenverlies op te lossen zou zijn door een simpele individualisering. Het tweede luidt: 'Introduceer, in plaats van de starre grens van 65 jaar een individuele, variabele pensioenleeftijd tussen 60 en 75 jaar'. Dat klinkt aanlokkelijk, wie op zijn zestigste met pensioen wil, mag dat, wie denkt tot zijn vijfenzeventigste te kunnen doorgaan, mag dat ook. Velen willen vroeger met pensioen, maar men realiseert zich zelden de kosten daarvan. Bij gelijkblijvende pensioenkosten daalt het pensioen per jaar vervroeging met zo'n tien tot vijftien procent, namelijk met drie è vier procent omdat er een jaar korter voor wordt gespaard, met zes k acht procent omdat er een jaar korter rente wordt 'gekweekt' en met twee è drie procent omdat er een jaar langer pensioen wordt genoten. En dan laten we de AOW nog buiten beschouwing. Dr.ir. J.P. van Es, Wijk bij Duurstede. Basisinkomen Eén van de stellingen rondom het thema 'Overheid en Politiek' van het Nationaal Economie Debat beveelt een basisinkomen aan alle ingezetenen aan. Enerzijds om schrijnende armoede te voorkomen, maar anderzijds zodanig laag dat werken voor het minimumloon aantrekkelijk blijft. Wanneer nu in dit basisinkomen alle huidige subsidies en andere steunmaatregelen zijn verwerkt dan zijn in één klap alle instellingen met bijbehorende (semi)ambtenaren plus hun advies- en overlegcolleges overbodig; hetgeen een geweldige besparing kan opleveren en mooi aansluit op het artikel van prof. B. Kroonenberg: 'Straks heeft iedere burger zijn eigen ambtenaar' (NRC Handelsblad, 28 maart). De vraag is dan of de betrokkenen ergens anders zinvol inzetbaar zijn, of dat de werkloosheid hierdoor aanzienlijk zal toenemen. En wie zijn 'alle ingezetenen' en wat is de leeftijdsgrens? Vervalt daarmee bijvoorbeeld de kinderbijslagregeling of de studiefinanciering? Conseqent doordenkend, concludeer ik dat dit 'basisinkomen voor iedereen' dient te omvatten: het dekken van de primaire levensbehoeften plus het verschaffen van de mogelijkheid tot persoonlijke ontwikkeling. Wat men in de praktijk ermee doet, moet men zelf weten. Dat behoort tot de eigen verantwoordelijkheid. Daartoe is de (morele) opvoeding thuis en op school uiterst belangrijk. Maar welke instantie stelt de hoogte van het basisinkomen vast en hoe komt die instantie tot stand, en tenslotte: hoe zal dit geheel worden gefinancieerd? Het oude adagium van 'Loon naar werken' wordt hiermee verlaten. Een interessante ontwikkeling naar de verlossing van de mens als loonslaaf. Daar staat tegenover dat die mens dan wel een zware morele verantwoordelijkheid draagt tegenover de medemensen, want de aanwezige middelen zijn beperkt. Een ieder dient dus daarvan minimaal gebruik te maken. Dat is een totaal andere mentaliteit dan momenteel in ruime mate heerst. In de werkelijkheid werkt men veelal niet voor zichzelf, maar direct of indirect steeds voor anderen. Een kwestie van bewustzijn. Ir. J. Peelen, Den Haag. Gewone komaf Zowel de schrijver van 'The Crown in crisis' (NRC Handelsblad, 24 maart), die beweert dat de huidige Engelse koningin-moeder Elisabeth van 'gewone komaf is, als J.H.M. van Reeuwijk die in zijn ingezonden brief (28 maart) meedeelt dat dat niet zo is (omdat Elisabeths vader als graaf (van) Strathmore uit een oud en hoog-adellijk geslacht stamt), heeft gelijk. Genoemde graaf trouwde namelijk met de dochter van de lokale, doodgewone dominee, die geen druppel 'blauw' bloed bezat. De moeder van de huidige koningin-moeder had als Schots predikantendochter een bescheiden scholing (lessen van vader) en was totaal niet voorbereid op de status, voorzover aanwezig, van gravin (van) Strathmore. Het geslacht Strathmore leefde al honderden jaren uiterst eenvoudig. Men sprak het lokale Schotse dialect en men werkte samen met de half-horige boeren en landarbeiders in de bossen en op de velden van de uitgestrekte landgoederen. Het standsverschil zal dus wel niet zo heel erg zijn opgevallen. Contact met de toenmalige koninklijke familie was er niet of nauwelijks en wanneer dat een enkele keer het geval was werden de gravin en haar dochtertje lady Elisabeth er niet bij betrokken. Daar is dus later, als gevolg van een jachtpartij op het landgoed, 'enige' verandering in gekomen. De lokale bevolking zag de kleine Elisabeth veel meer als de kleindochter van hun dominee dan als de dochter van hun graaf, omdat ze als klein meisje dikwijls en langdurig bij de dominee logeerde. De reden hiervoor was dat grootvader dominee vond dat de grafelijke familie zich onvoldoende christelijk gedroeg. Overigens huwden de mannelijke Strathmores dikwijls met meisjes van burgerlijke komaf omdat men vond dat het oeroude geslacht regelmatig vers 'bloed' moest hebben. Mede om die reden werden ook onwettige Strathmore-kinderen dikwijls volledig in de familie opgenomen, met alle rechten en plichten. Koningin-moeder Elisabeth heeft dus vijftig procent 'blauw' en vijftig procent 'gewoon' bloed. Fokko Leutscher, Strijen. ---