Advertentie --- Vraag naar Philips op afwachtende beurs philips tikte vanmorgen naar een nieuw jaarrecord op een rustige Amsterdamse effectenbeurs, waar marktpartijen de rente-beslissing van de Bundesbank afwachtten. Air Holland herstelde zich licht na de koersval gisteren. De CBS-stemmingsindex, die gisteren sloot op 92 punten, was om 13.00 uur 0,1 punt hoger. Pagina 13 --- Verkoop motorfietsen naar record In de eerste zeven maanden van dit jaar is de verkoop van nieuwe motorfietsen sterk toegenomen. Volgens de cijfers van de RAI kwam de verkoop uit op 15.623 stuks. In heel 1990 kregen ruim 15.500 nieuwe motorfietsen een berijder. Pagina 13 --- Garantieregeling Nederlandse schuldeisers BCCI De Nederlandsche Bank heeft als uitvoerend orgaan van de Collectieve Garantie Regeling niet bekende schuldeisers van de Nederlandse vestiging van de in opspraak geraakte Bank of Credit and Commerce International (BCCI) opgeroepen zich bij haar te melden. --- Werkloosheid daalt minder snel De werkloosheid daalt minder snel dan de afgelopen twee jaar. In het tweede kwartaal met 22.000 personen gedaald tot 555.000. Vorig jaar bedroeg de daling in het tweede kwartaal 32.000 personen. Dit blijkt uit cijfers van het CBS. Pagina 10 --- Bod op aandelen Hudig-Langeveldt Door een onzer redacteuren ROTTERDAM, 15 AUG. HudigLangeveldt Groep te Rotterdam (HLG) krijgt waarschijnlijk een andere eigenaar. De Amerikaanse verzekeringsmakelaar Rollins Burdick Hunter Group uit Chicago zal een bod uitbrengen op alle aandelen van de grootste Nederlandse assurantietussenpersoon. Bestuur en commissarissen van HLG steunen het bod. Dit heeft HLG gistermiddag bekend gemaakt. Het bod, over de hoogte waarvan partijen geen mededelingen doen, wordt voorgelegd aan de aandeelhouders van HLG, onder wie het Amerikaanse Marsh & McLennan, ABN Amro en de Nederlandse Participatie Maatschappij (NPM). Marsh & McLennan, 's werelds grootste verzekeringsmakelaar met eigen belangen in Europa, heeft al eerder te kennen gegeven van haar pakket van 30 procent in HLG af te willen. De activiteiten van Marsh & McLennan en HLG zouden elkaar daardoor te veel overlappen. De NPM (38 procent) en ABN Amro (20 procent) staan in principe niet afwijzend tegenover verkoop van hun belangen in HLG, maar zeggen zich nog te moeten beraden. Het restant van de aandelen (12 procent) is in handen van particuliere aandeelhouders. Rollins Burdick neemt met een omzet van circa 380 miljoen dollar de zevende plaats in op de wereldranglijst van verzekeringsmakelaars. Er werken 3.500 mensen, verspreid over ruim 50 kantoren in de Verenigde Staten. HLG, veertiende op de wereldranglijst, beschikt over een netwerk van 35 kantoren in Europa met in totaal 1.350 medewerkers, van wie 900 in Nederland. Daarnaast heeft HLG vestigingen op de Nederlandse Antillen en in Indonesië. De omzet van HLG bedroeg vorig jaar 212 miljoen gulden. De nettowinst was 26 miljoen gulden. Samen zullen de twee toekomstige partners qua grootte de zesde makelaar ter wereld zijn. Het is de bedoeling dat HLG, met behoud van eigen identiteit en onder HLG-management, binnen de Rollins-groep verantwoordelijk wordt voor de makelaardij-activiteiten in Europa. --- Hoogovens stelt beurs teleur met tegenvallende prognoses Door een onzer redacteuren BEVERWIJK, 15 AUG. De koers van het aandeel van staal- en alumiumconcern Hoogovens brokkelde vanmorgen verder af. Gistermiddag na de bekendmaking van de halfjaarcijfers sloot het aandeel al 2 gulden lager op 58,80 gulden. Rond het middaguur noteerde het aandeel nog eens 90 cent minder. De beurs had wel rekening gehouden met lagere winstcijfers. De teleurstelling op het Damrak is vooral veroorzaakt door de mededeling van Hoogovens dat tot het einde van dit jaar waarschijnlijk niets meer zal worden verdiend waardoor de winst over dit gehele jaar gelijk zal zijn aan die van de eerste zes maanden. Hoogovens heeft de netto winst gedurende de eerste helft van 1991 zien dalen van 155 tot 55 miljoen gulden. Deze winst is zelfs nog gunstig beïnvloed door een bijzondere bate van 25 miljoen gulden op de verkoop van de Amerikaanse buizenfabrikant Holco. Over het hele vorige jaar behaalde Hoogovens een winst van 298 miljoen gulden. Bestuursvoorzitter ir O.H.A. van Royen zei dat niet alleen de ongunstige conjunctuur van de wereldeconomie zijn bedrijf treft. Daarnaast zijn de staalprijzen de afgelopen maanden meer dan verwacht gedaald door toegenomen import van staal in West-Europa uit Derde wereldlanden en OostEuropa, waar de staalbedrijven de Sovjet-Unie als klant hebben verloren. Hierdoor leed de staaldivisie van Hoogovens zelfs een operationeel verlies van 39 miljoen gulden (tegenover een operationele winst van 120 miljoen gulden in de eerste helft van 1990). De aluminiumdivisie, die voor circa 30 procent bijdroeg aan de totale omzet van 4,1 miljard gulden gedurende de eerste zes maanden van 1991, verzachtte de pijn van de negatieve resultaten van de staaldivisie en boekte een operationele winst van 57 miljoen gulden, een lichte daling ten opzichte van de 62 miljoen gulden in dezelfde periode vorig jaar. Hoewel algemeen een mondiaal conjunctureel herstel waarschijnlijk is, zei Van Royen dat hij voor dit jaar nog geen opleving verwacht van de vraag naar basisprodukten zoals staal en aluminium. „De eerste tekenen van herstel zijn wel merkbaar, maar een echte verbetering zie ik pas begin 1992 optreden", aldus Van Royen, die geen antwoord wilde geven op de vraag wat de dalende resultaten van zijn bedrijf voor het dividend voor de aandeelhouders zullen betekenen. Van Royen haalde gisteren fel uit naar wijzigingsvoorstellen van minister Hans Alders voor de bestemming van de opbrengst van te heffen milieubelasting. Alders heeft voorgesteld de opbrengst van de milieubelasting van naar schatting 2,2 miljard gulden mede te gebruiken voor uitgaven die nu nog uit de algemene middelen worden gefinancierd. „Guldens die niet worden besteed voor milieumaatregelen bij Hoogovens zelf, maar worden gebruikt voor de financiering van het openbaar vervoer of de mestopslag", aldus Van Royen. Ook de mogelijke invoering van een ecotax zit Hoogovens dwars. De ecotax, een EG-voorstel, noemde Van Royen een onzalig idee. Deze regulerende heffing op brandstoffen kan een verhoging van de energiekosten bewerkstelligen van 50 procent. Met zo'n heffing, zeker als die wordt beperkt tot de EG of zelfs Nederland, zou de industrie volgens Van Royen rechtstreeks in haar bestaan worden aangetast. Van Royen: „Het is ondenkbaar dat energie-intensieve industrieën (zoals Hoogovens, red) een dergelijke ecotax zouden overleven als deze niet mondiaal wordt ingevoerd --- Advertentie Coopers &Lybrand Dijker Van Dien Solutions for Business --- Philips onderhandelt met Sony over licentie philips en het Japanse elektronicaconcern Matsushita, die samen de Digital Compact Cassette (DCC) hebben ontwikkeld, lijken erin te slagen om DCC — vervanger van de oude analoge cassettesystemen - tot wereldstandaard te verheffen. --- Europese auto verliest terrein in VS Europese autofabrikanten leggen het af tegen Amerikaanse en Japanse merken in de Amerikaanse markt. Van de 14 Europese automerken voor de massamarkt — specialisten als Porsche en Ferrari niet meegerekend — zijn er nog maar acht in Amerika te koop. Pagina 11 --- Volmac stoot verlieslijdend dochter af Automatiseringsbedrijf Volmac stoot de verliesgevende Utrechtse dochteronderneming Instituut voor Computer Software (ICS) af. Volmac sluit niet uit dat het systeemhuis voor IBM-systemen ICS surséance van betaling aan gaat vragen. Pagina 11 --- Air Holland stopt met lange afstandsvluchten De chartermaatschappij Air Holland die in ernstige financiële problemen zit, wil stoppen met haar lange afstandsvluchten naar Aruba, Barbados en Kenia en opnieuw haar heil zoeken in de Europese vakantiecharters. Pagina 13 --- Economie ex-DDR lijkt door dieptepunt heen De economie van de voormalige DDR lijkt zich te consolideren. In de eerste helft van dit jaar is de totale produktie niet verder afgenomen, al is hij nog steeds een derde kleiner dan voor de Duitse vereniging. Dit meldt het Duitse instituut voor economisch onderzoek. --- Swissair ontslaat 420 werknemers De Zwitserse luchtvaartmaatschappij Swissair heeft bekend gemaakt dat het nog eens 420 administratieve banen wegsnijdt in het kader van een grote bezuinigingsoperatie die uiteindelijk een besparing op moet leveren van 150 miljoen dollar per jaar. Pagina 13 --- SVR wil toezicht op WAO-praktijk verscherpen De Sociale Verzekeringsraad sleutelt aan „een nieuwe systematische toezichtsfilosofie", die ertoe moet leiden dat de instanties, die met uitvoering van sociale verzekeringen zoals de WAO zijn belast, beter worden gecontroleerd en doelmatiger gaan werken. Pagina 10 --- Paeso del Prado geeft Madrid allure De duurste straten ter wereld in het Monopoly-spel zijn dat in werkelijkheid niet altijd. Onze verkenningstocht langs peperdure winkelpromenades, -pleinen en -boulevards voert vandaag door de Paseo del Prado in Madrid, waar alles wat Spanje uitzonderlijk maakt, samenkomt. Pagina 11 --- De economie van Schiermonnikoog Op een toeristische topdag wordt Schiermonnikoog bevolkt door circa 7.500 personen. Ondernemend Schier raakt ervan doordrongen dat verdere uitbreiding van toeristische voorzieningen 'het produkt Schiermonnikoog' afbreuk doet. Rubriek Inzake Economie op pagina 10 --- Inhoud Binnenland pagina 10. Buitenland pagina II. Beurskoersen pagina 12 en 13. Beurzen en bedrijven pagina 13. Marktstemming Koers om 12.00 uur en slotkoers NRC Handelsblad / bron: LIMAKO & DATASTREAM --- Valuta-overzicht ™ale Middenkoersen (11.00 uur) ,5/ 08 ƒ $ £ DM I — 0 5098 0.3028 0.8869 ' 1.9615 — 0.5940 1.7397 £ 3.3020 1.6834 — 2.9286 1.1275 0.5748 0.3415 — Frtr 0.3313 0.1689 0.1003 0.2938 8,r 5.4710 2.7892 1.6569 4.8523 2 * ,r 1.2850 0.6551 0.3892 1.1397 Ym 143.55 73.184 43.474 127.32 PU 1.8010 0.9182 0.5454 1.5973 15.040 7.6676 4.5548 13.339 ECU 2.3125 1.1789 0.7003 2.0510 (Bfr/pta _ * 10Q . Yen/Ure = „ 10 000) Flr Blr 3.0184 18.278 5.9206 35.853 9.9668 60.355 3.4033 20.609 — 6.0556 16.514 — 3.8787 23.487 433.29 2623.8 5.4362 32.919 45.397 274.90 6.9801 42.268 Zwtr Ym 0.7782 69.662 1.5265 136.64 2.5696 230.02 0.8774 78.544 0.2578 23.079 4.2576 381.12 — 89.52 111.712 — I.4016 125.46 II.704 1047.7 1.7996 161.09 PU Lira ECU 55.525 664.89 0.4324 108.91 1304.2 0.8482 183.34 2195.5 1.4279 62.604 749.67 0.4876 18.395 220.28 0.1433 303.78 3637.6 2.3658 71.349 854.39 0.5557 7970.6 95445 62.076 — 1197.5 0.7788 835.09 — 6.5038 128.40 1537.6 — bron: RABOBANK --- De koppeling in Europa WERELD ECONOMIE Door ROEL JANSSEN Er klinkt gemor in Europa en het is gericht tegen de arrogantie van de Duitse centrale bank, de Bundesbank. Op de eerste nazomerse bijeenkomst van de Bundesbank zal de opvolger van Karl-Otto Pöhl, Helmut Schlesinger, ongetwijfeld zijn visitekaartje als harde monetarist willen afgeven. De Duitse economie draait in het westelijke deel van de Bondsrepublek op volle toeren, de cao's van zeven procent en meer vormen een bron van looninflatie en mede als gevolg van lastenverzwaringen ter financiering van de kosten van de Duitse eenwording bedroeg de inflatie in Duitsland in juli 4,5 procent op jaarbasis. Alle redenen dus voor verhoging van de officiële rentetarieven door de Bundesbank, die daarmee de binnenlandse geldmarktontwikkelingen in Duitsland volgt. Aangezien de D-mark de spil is van het Europese Monetaire Stelsel (EMS) dwingt de Bundesbank de overige EMS-landen om de renteverhoging te volgen. Want als Nederland, Frankrijk of een ander EMS-land bij een Duitse renteverhoging achter blijven, worden beleggingen in guldens, Franse francs of andere Europese munten minder aantrekkelijk. De koersen van deze munten kunnen daardoor dalen ten opzichte van de D-mark en op de bodem van het EMS terecht komen. Volgens de regels van het EMS mogen de koersen niet meer dan 2,25 procent naar boven of beneden afwijken van hun spilkoers. Duitsland dicteert dus een renteverhoging aan Europa en daar zitten lang niet alle EMSlanden op te wachten. In GrootBrittannië vraagt de hardnekkige recessie juist om een rentedaling en ook in Frankrijk wil men de stagnerende economie niet graag smoren in hogere rente die investeringen en bestedingen afremt. Voor Nederland geldt het specifieke probleem dat een hogere rente zich direct vertaalt in nog grotere financieringslasten voor de overheid. Meer dan andere EG-landen is Nederland als gevolg van zijn grote overheidsschuld gevoelig voor renteontwikkelingen. Ieder procentpunt rentestijging kost de schatkist op jaarbasis ongeveer 400 miljoen gulden extra. Aan de koppeling van de Europse munten in het EMS zit dus een pijnlijke kant. Alle EMS-landen betalen op die manier indirect mee aan de kosten van de Duitse eenwording. Zoals de Verenigde Staten in de jaren zestig de kosten van de Vietnamoorlog dank zij de vaste koers van de dollar gedeeltelijk op hun bondgenoten konden verhalen, zo kan Duitsland dank zij het EMS de lasten van de Duitse eenwording op zijn Europese partners afwentelen. Hier staat tegenover dat de EG-landen sterk profiteren van de vergroting van de Duitse markt en de explosieve vraagstijging in het verenigde Duitsland. Niet alleen Nederland, maar ook Frankrijk heeft zijn export naar zijn oosterbuur zeer sterk zien toenemen sinds de val van de Muur. De monetaire disciplinering in het EMS is nog maar een voorproefje van wat de EG-landen te wachten staat in de Economische en Monetaire Unie, de EMU van de toekomst. Dan is de mogelijkheid van devaluatie en van onderling afwijkend rentebeleid zelfs theoretisch verdwenen omdat de EMU-landen één centrale bank, één munt en één monetair beleid zullen hebben. De monetaire gevolgen van de Duitse eenwording voor de overige EMS-landen hebben er dan ook toe geleid dat landen die tot voor kort enthousiast voor een snelle monetaire unie waren, bij nader inzien meer aarzelingen tonen. Op de tweede plaatst bekrachtigt het de noodzaak om in de EMU sluitende afspraken te maken over de omvang van financieringstekorten in afzonderlijke landen. Wat nu in Duitsland gebeurt als gevolg van de eenwording, zal zich in de EMU niet mogen herhalen. Binnen een monetaire unie zal geen land zijn begrotingstekort ongestraft in twee jaar van nul tot vijf procent van het bruto nationale produkt mogen laten oplopen. In het perspectief van de EMU heeft de Duitse eenwording net op tijd plaats gehad en is het een sprekend voorbeeld van de moeilijkheden die ontstaan als landen met met uiteenlopende omstandigheden tot monetaire en economische eenwording besluiten. --- Beleid Haarlemmerliede tergt Amsterdam Door onze redacteur ROB SCHOOF HAARLEMMERLIEDE, 15 AUG. Haarlemmerliede frustreert de komst van nieuwe bedrijven naar Amsterdam. De hoofdstad gedraagt zich als „een verongelijkt kind dat zijn zin wil doordrijven". Ziedaar de controverse die de ralaties tussen beide buurgemeenten al geruime tijd verziekt. De inzet betreft een stuk grond van 400 hectare in het Westelijk Havengebied van Amsterdam. Het perceel is eigendom van het Gemeentelijk Havenbedrijf van Amsterdam, maar ligt in de gemeente Haarlemmerliede (ongeveer 5.000 inwoners). Amsterdam (700.000 inwoners) wil het terrein gebruiken voor havenindustrie. Haarlemmerliede juicht dat toe maar wil voorkomen dat aan de westelijke rand, die grenst aan het recreatiegebied Spaarnwoude, stankoverlast ontstaat. Die opstelling schrikt potentiële investeerders af, beweert Amsterdam. Ons niets van bekend, repliceert Haarlemmerliede. Adjunct-directeur ir. J. Koster van het Havenbedrijf zegt dat vier Amerikaanse bedrijven en „een reeks" Nederlandse bedrijven dreigen af te zien van vestiging in het havengebied omdat Haarlemmerliede onnodig moeilijk zou doen. Het zou gaan om bedrijven in de chemie, voedingsmiddelen, medicijnen en cosmetica. Hun komst zou 2.000 arbeidsplaatsen opleveren. „Het is van nationaal belang dat die bedrijven zich in dit gebied kunnen vestigen", aldus Koster. Het planologische conflict speelt al tientallen jaren. De Amsterdamse haven kon nieuwe bedrijven tot nu toe een alternatieve lokatie aanbieden. Maar de ruimte begint „te knellen". Het Havenbedrijf heeft nu het braakliggende terrein ten westen van de Amerikahaven hard nodig, zegt Koster. En „de bevoegde autoriteit Haarlemmerliede doet zijn huiswerk niet", want er is nog steeds geen bestemmingsplan over de invulling van het al jaren geleden opgespoten terrein, dat in de jaren tachtig als bestemming 'havengebied' kreeg. Volgens Koster denkt Amsterdam daarbij aan vestiging van opslagloodsen, distributiecentra en stuwadoorsbedrijven. Deze behoren niet tot het type havenbedrijven waarvan de burgemeester drs. F.J.A. IJsselmuiden van Haarlemmerliede wakker ligt. Hij vreest echter de komst van „steenkolencentrales", wat hij wil voorkomen door voor de rand van het terrein „enkele beperkingen" op te leggen, zodat recreanten niet hoeven vluchten voor stof en stank. „Wij doen echt niet moeilijk als zich een opslag- of distributiebedrijf aan de rand van het terrein wil vestigen", zegt IJsselmuiden. De burgemeester kwalificeert de opmerkingen van Koster als „stemmingmakerij" en „misleiding van de publieke opinie". „Het gaat alleen om die rand; in de rest van het gebied zijn wij veel soepeler." Een andere beperking die Haarlemmerliede wil stellen is aan de grootte van de geplande Afrikahaven, die veel minder ver landinwaarts mag steken dan het Havenbedrijf voor ogen heeft. IJsselmuiden ontkent dat Haarlemmerliede grote Amerikaanse bedrijven naar het buitenland jaagt. Integendeel, industrieën uit sectoren als medicijnen en voedingsmiddelen van harte welkom zijn, zegt hij. Als zulke bedrijven aan de bewuste rand van het terrein zouden worden gevestigd, dan was een belangrijk deel van het slepende conflict zelfs al opgelost, meent IJsselmuiden. Amsterdam is om andere redenen „uit de picture", aldus IJsselmuiden, doelend op de problematische bereikbaarheid van de hoofdstad. Om welk Amerikaans bedrijf het gaat is niet bekend. De grond in Haarlemmerliede werd in de jaren zestig opgekocht door Amsterdam. Aanvankelijk was men van plan de haven door te trekken tot aan Zijkanaal C, ter hoogte van Spaarndam (dat samen met Haarlemmerliede één gemeente vormt). Hiertegen heeft Haarlemmerliede zich met succes verzet. Toen de Amsterdamse haven de afgelopen jaren door de economische groei steeds meer opschoof naar het westen werd de vraag opnieuw actueel wat er met het terrein moest gebeuren. Tot begin dit jaar waren beide gemeenten on speaking terms, maar in februari stapte Haarlemmerliede uit het „harmoniemodel", zegt Koster. „Het Gemeentelijk Havenbedrijf wilde geen beperkende maatregelen voor de industrie aanvaarden", motiveert burgemeester IJsselmuiden deze stap. „In ons ontwerp-bestemmingsplan staat dat er ruimte is voor industrie, dus Amsterdam heeft geen enkele reden als een verongelijkt kind tekeer te gaan." Gisteren hebben B en W van Haarlemmerliede aan hun Amsterdamse collega's opheldering gevraagd over de uitspraak van Koster (in De Telegraaf van gisteren), dat „als niet snel aan de wensen van Amsterdam wordt voldaan", een Amerikaanse medicijnenfabrikant zal uitwijken naar het buitenland. Haarlemmerliede zegt niet op de hoogte te zijn van de belangstelling van het bedrijf, zodat over een eventuele vestiging op het terrein geen oordeel kon worden gegeven. Maar een bedrijf voor produktie en distributie van medicijnen behoeft „niet op onoverkomelijke milieuhygiënische bezwaren te stuiten", aldus Haarlemmerliede. De Houtrakpolder in het westelijk havengebied van Amsterdam is inzet van een conflict tussen de hoofdstad en de aangrenzende gemeente Haarlemmerliede (foto NRC Handelsblad/Maurice Boyer). --- De Albanese boer: vrij, maar op het nulpunt Dwangarbeiders waren ze, de boeren van Albanië. Nu zijn ze van hun ketenen ontdaan: de staatscoöperaties zijn ontmanteld en de landbouwgrond wordt verdeeld. Maar de pijnlijke gevolgen van een halve eeuw Albaans stalinisme wis je niet in een half jaar uit: „We zitten nog op het niveau nul". Door PETER MICHIELSEN Geen regime in Oost-Europa, zegt Rexhep Uka, heeft zijn boeren zo mishandeld als het Albanese regime. „Overal in Oost-Europa hebben de boeren na de collectivisatie van de landbouw een klein stukje land voor zichzelf mogen houden. In alle landen, behalve hier." De gevolgen merkt Albanië aan den lijve: er is niets te eten, en dat ligt, zegt Uka, vooral aan dat ene kleine feit: „De Albanese boeren zijn volledig gedeprofessionaliseerd. Ze zijn geen boeren meer. Van de factoren werk, grond en kapitaal werd na de gedwongen collectivisatie alleen werk verlangd, en dan nog uitsluitend fysiek werk: kapitaal had de boer niet meer, zijn grond was hij kwijt, en beslissingen werden niet van hem verwacht, die werden door Tirana genomen." De Albanese boer, zegt Uka, heeft bijna een halve eeuw niet geweten wat eigenlijk zijn bijdrage aan de economie was, waar zijn plaats was: hij was dwangarbeider. „En dat lot overkwam zeventig procent van de bevolking," zegt Uka. „Het blokkeerde zeventig procent van de bevolking." Nu, nu de landbouwcoöperaties zijn ontbonden en al die Albanese boeren een stukje eigen land krijgen, wreekt zich dat: de boeren weten niet wat ze moeten verbouwen, waar vraag naar is, welke prijs ze moeten vragen, hoe ze het transport moeten regelen. Het is maar één probleem van de Albanese landbouw. Een ander is de overbevolking. Tijdens het socialisme heeft zich een bevolkingsexplosie voorgedaan: Enver Hoxha, Albanië's eigen Stalin, vond dat er te weinig Albanezen waren en wilde een groter volk. Hij vergrootte weliswaar ook het landbouwareaal door moerassen droog te leggen, de irrigatie te verbeteren en zijn volk de bergen in te sturen om op moeilijk toegankelijke hellingen de landbouw te bedrijven, maar de bevolking nam veel sneller toe dan het aantal beschikbare hectaren en per hoofd van de bevolking heeft Albanië nog maar 0,2 hectare landbouwland. Het werk dat door zeventig procent van de bevolking wordt verricht, zegt Uka, kan door twintig procent worden gedaan. Met andere woorden: de helft van de 3,5 miljoen Albanezen moet nieuw werk vinden, in de industrie, in de steden. Het platteland, zegt Uka, is het platteland van de angst, angst voor de toekomst, voor nieuwe verantwoordelijkheden en taken, angst voor de vernieuwing. Het was die angst — èn het gebrek aan politieke cultuur, èn manipu-. latie door de communisten — die eind maart een groot deel van de boeren er nog toe bracht op de communisten te stemmen. „Daar ■rijn ze nu wel van genezen," zegt Uka, „maar de angst voor de toekomst blijft." In het nieuwe, democratische Albanië is maandenlang gepraat en geruzied over de toekomst van de landbouwgrond. Maandenlang hebben de communisten, die zich nu socialisten noemen, zich met hand en tand verzet tegen de privatisering van de grond. Maar na al dat touwtrekken is men het uiteindelijk toch eens geworden, zegt Uka, hoogleraar aan de landbouwhogeschool en de belangrijkste landbouwspecialist van de oppositionele Democratische Partij („Ik ben de grootste vijand van de minister van landbouw, een oude communist die als laatste in dit land Enver Hoxha van de muur heeft gehaald"): er is een landbouwwet getekend die voorziet in de verdeling van de coöperatieve grond. Over de staatsboerderijen, een kwart van het totaal. en de schadeloosstelling aan de eigenaars die in de jaren vijftig hun grond kwijtraakten moet nog een beslissing worden genomen. Vast staat alleen dat zeven rijke families, die samen 50.000 hectaren bezaten, wegens hun collaboratie met de Italiaanse en Duitse bezetters niets terugkrijgen. Volgens de wet zal de grond van elke coöperatie worden verdeeld onder de boeren die er in januari lid van waren. Dat betekent dat niet elke Albanese boer evenveel land krijgt: hoeveel hij krijgt, hangt af van het aantal leden van de coöperatie. Volgens Uka zal de gemiddelde Albanese boerderij twee hectaren groot worden, met een minimum van 0,4 en een maximum van vier hectaren. Vervolg ALBANIË pag. 10 VERVOLG VAN PAGINA 9 ALBANIË 'Wij Albanezen zijn een beetje bang voor elkaar 9 ' We zijn de smaak van vlees vergeten' Een land van keuterboertjes? Uka: „Ja, maar op dit moment zijn de kleine stukjes land die de boeren zich na januari hebben toegeëigend, al genoeg voor hun eigen onderhoud. Ze krijgen er straks nog zeker evenveel bij." De nieuwe wet voorziet in een verbod op de verkoop van landbouwgrond voor onbepaalde tijd — om speculatie te voorkomen en om de boeren eerst de kans te geven zich vertrouwd te maken met de prijzen — en in een verbod om op landbouwgrond woningen te bouwen. Uka: „We hebben maar weinig landbouwgrond. Albanië is een land van bergen, en we willen geen hectaren verloren laten gaan." De boeren hebben de nieuwe landbouwwet, die vorige maand is getekend en die in september leidt tot de verdeling van de grond, niet afgewacht: in januari en februari zijn de coöperaties spontaan ontmanteld — op een manier die de haat van de Albanese boer tegen die socialistische eigendomsvorm onderstreepte. Uka: „Het platteland is sinds januari het toneel geweest van anarchie. De ontmanteling van de coöperaties was een signaal voor plundering en wanorde. Boeren maakten zich meester van de grond, van het vee, ze namen wat ze vonden dat hun na zoveel jaar dwangarbeid toekwam, ze stalen de machines, het zaaigoed, ze plunderden de coöperatiewinkels en vernielden op grote schaal coöperatief bezit. Het land werd onderling verdeeld — niet alles, maar een groot deel. Om de grond die niet werd verdeeld, bekommerden de boeren zich niet meer, ze stortten zich massaal op hun nieuwe eigen stukjes grond. Het is een van de redenen waarom er nu in de traditionele voedselexporteur Albanië geen eten meer te krijgen is en waarom in een land dat tot de grootste tabakproducenten en -exporteurs van Europa behoort, geen sigaretten meer te vinden zijn behalve op de zwarte markt, en zelfs daar maar zelden." Uka is optimistisch over de toekomst van de Albanese landbouw. „De boer kan efficiënt zijn. Natuurlijk, hij weet niets, hij is bang en hij heeft geen machines: Albanië heeft één tractor per zeventig hectaren, en een Albanese tractor heeft meer weg van een tank dan van een landbouwwerktuig. Maar als hij zijn eigen belang ontdekt, kan hij een goed zakenman zijn." Albanië, zegt Uka, is ook op dit gebied geen arm land: de grond is niet slecht, er is water genoeg, want het regent twee keer zoveel als in Griekenland en Albanië heeft onder de grond veel water dat nooit is aangesproken. De overheid, zegt Uka, krijgt een heel belangrijke taak: er is zaaigoed nodig, kunstmest, pesticiden, een klein krediet om de boeren op weg te helpen. „De regering mag op dit moment niet de indruk wekken dat ze de boeren in de steek laat. Dat zou een catastrofe betekenen." Het begin wordt het moeilijkst, zegt Uka: er zijn op zo kort mogelijke termijn tweeduizend tractoren nodig, op veel plaatsen moet de irrigatie worden verbeterd, de boer heeft geen transportmiddelen: „We zitten op het niveau nul". Aan de andere kant, zegt hij, hebben we ook geen milieuproblemen, van hormonen en chemische toevoegingen heeft de Albanese boer nooit gehoord, en als de beginproblemen worden opgelost, zegt Uka, is de Albanese landbouw er binnen vijf jaar bovenop. Belangrijk is vooral dat er investeringen komen: zonder investeringen is er geen begin, geen hoop. Aan Haxhi Ulliri zal het niet liggen. Hij boert, voor zichzelf, sinds kort, een magere man van 62 met vrolijke ogen en een rode neus die een beetje scheef staat. Hij omklemt je hand bij de kennismaking alsof hij hem niet meer los wil laten. Hij woont met zijn vrouw Haxhire en hun vijf zoons, hun twee dochters en hun mannen en vrouwen in Nikël, een modderdorp op vijftien kilometer van Tirana. Langs de zandweg klatert het water in het slecht afgedamde irrigatiekanaal, in enorme plassen op de weg zwemmen eenden. Het mais staat manshoog. Vrouwen met witte hoofddoeken sjokken langs, op karren achter magere paarden zitten mannen met verweerde gezichten, de gezichten van de vluchtelingen, de gezichten van het Albanese platteland. We zijn met ons vijftienen hier, zegt Haxhi Ulliri in zijn huiskamer, een kale kamer met een aftandse sofa, een houten tafeltje en in de hoek een televisietoestel, met de zilveren tabaksdoos van zijn overgrootvader zijn enige luxe. Quindici, zegt hij: hij is trots op de paar woorden Italiaans die hij nog kent uit de tijd van de bezetting, toen hij in een baksteenfabriek werkte. Elders op de boerderij wonen nog twee gezinnen, samen 45 mensen, genoeg, zegt hij, om in onderlinge samenwerking aan de slag te gaan. Hij biedt raki aan, zelfgestookt, maar 'we houden het op water uit de eigen pomp, het beste water van Albanië, zegt Ulliri. Tot januari werkte iedereen op de coöperatie, die negen dorpen als Nikël omvatte en 7500 werknemers telde. Maar de coöperatie is verleden tijd, zegt Ulliri. Vijfhonderd hectaren hebben de boeren onder elkaar verdeeld: vierduizend vierkante meter per gezin. De rest, negenhonderd hectaren, wordt in september verdeeld. „Heel eerlijk," verzekert Ulliri. „We hebben geen ruzie gehad, over wie welk stuk zou krijgen. Ik weet dat de boeren elders onderling slaags zijn geraakt, maar hier niet." Tot het begin van de zomer hebben de boeren het nog niet verdeelde land nog bewerkt, maar sinds er geoogst is, ligt het braak, in afwachting van de definitieve verdeling. Ze hebben zich wel met hun eigen nieuwe land beziggehouden, en Ulliri is heel tevreden. Kijk, zegt hij, en hij wijst op stuk grond naast het huis, in de schaduw van druivenplanten, daar staan mijn witte bonen, dat is al mijn tweede oogst dit jaar, en er volgt nog een derde. „Op de coöperatie ging dat anders. Er is zelden meer dan één oogst geweest, en nooit drie." De goede resultaten op dat lapje eigen grond, die 0,4 hectare, dempen een beetje zijn scepsis en zijn angst voor de toekomst, zegt hij. Hij vertrouwt de beloften van de regering nog niet helemaal: „We hebben al zoveel beloften gehoord, we zijn afgebrand van het luisteren". Maar er is ook wel vertrouwen: het begin is er en, zegt hij, zoals we hier zeggen: de lente komt niet met één bloem. Het is klein beginnen. Land krijgt hij nog, zeker nog zoveel als hij nu heeft. Op meer hoeft hij van de kant van de coöperatie niet te rekenen. „We hebben per gezin ook nog een koe gekregen. De rest van de veestapel is gestolen, de een nam een schaap, de andere een tweede koe en in juni was alles op." Met de machines verwacht hij echter geen problemen: de tractoren en andere machines behoorden niet toe aan de coöperatie, maar aan het technisch station, dat ze aan de coöperatie verhuurde. Dat systeem blijft bestaan, de boeren moeten nu wel de huur van de tractor en de ploeg betalen, het is geen ideaal systeem, en duur is het ook — een hectare ploegen kost 46 lek, bijna een tientje — maar er is geen keus, zegt Ulliri, want we hebben zelf geen van allen geld voor een ploeg of tractor: „Dit is een land van lege zakken." Een deel van zijn land heeft hij bestemd voor mais en luzerne, voor de koe. Op de rest gaat hij graan verbouwen, voor brood, en groenten, voor de verkoop op de markt in Tirana. Het zal moeilijk worden, zegt Ulliri: „Ik geloof in mezelf, maar ik ben ook een beetje bang. Vooral het transport is een probleem, we gebruiken paarden en ezels, maar de weg naar Tirana is vol dieven." Als we een goede oogst hebben, zegt hij, kunnen we misschien een auto huren. Er is overal vrees, zegt hij. „We hebben nooit op eigen benen gestaan. We zijn vooral bang voor de belastingen, we weten niet hoe die eruit gaan zien en ze zijn nu al..." Hij maakt de zin niet af maar haalt de vinger langs de keel. Nee, hij gelooft niet erg in samenwerking met andere buren dan die twee families op zijn boederij. „We zijn Albanezen, en Albanezen vertrouwen elkaar niet, ze zijn een beetje bang voor elJtaar. Ik ben 62, en ik weet dat die samenwerking niet lukt. Als er sprake is van bezit, kunnen Albanezen niet samenwerken." Hij hoopt op hulp van de staat, misschien komt er een mogelijkheid om krediet te krijgen, en de staat zal hem in staat moeten stellen kunstmest en pesticiden te kopen. Het is niet mijn schuld, zegt hij, als men in de stad honger heeft: „Als ze mij kunstmest laten kopen, koop ik het. Als ze mij het land geven, bewerk ik het, en dan heeft de stad geen honger meer. De boeren hier hebben dit jaar alleen voor zichzelf verbouwd, graan en groenten. Maar ze konden niet anders." Hij weet van het lage niveau van de landbouw. „Griekenland is een paradijs, vergeleken met hier." Maar, zegt hij, kom over tien jaar eens terug, en corrigeert zich: nee, vijf jaar, kom over vijf jaar terug. „De politiek heeft veel tijd verloren. De politici doen hun best niet, ze bevechten elkaar om hun stoelen, ze kletsen drie maanden voor ze iets besluiten. Maar verander het systeem en we werken. We werken harder dan vroeger, omdat we weten waarvoor." De boeren, zegt hij, zijn hier altijd bang geweest voor het broodprobleem. „In 1914 waren hier de Oostenrijkers de baas, drie jaar lang is er geen brood geweest, de boeren hier aten zelfs wortels en stro, mijn grootvader wist toen niet eens wat graan was." Maar het is goed land, zegt hij, toen de Oostenrijkers waren vertrokken was er brood genoeg, toen aten de mensen er zoveel van dat ze dairvan doodgingen. Hij lacht. „Misschien komen die tijden terug. Het is goed land. Als je maar hard werkt." Een ding is zeker, zegt Haxhi Ulliri, zeker is dat we nooit meer teruggaan naar de coöperatie. „De coöperatie, die wil ik zelfs in mijn ergste nachtmerrie niet meer tegenkomen. Het was een systeem van dieven. Zeven lek per dag kregen we (1,40 gulden), voor een hele dag hard werken. Nu is het land nog niet eens verdeeld en krijg ik al van de groenten die ik verkoop vijf keer zoveel en kan ik zelfs een agronoom betalen," zegt Haxhi Ulliri. „Vlees? In de tijd van de coöperatie zijn we zelfs de smaak van vlees vergeten. De coöperatie heeft mijn bezit gestolen. De coöperatie heeft mijn zweet en het werk van ipijn handen gestolen," zegt Haxhi Ulliri. „Een systeem van dieïSBkl PÊtfcR MICHIELSEN Haxhire en Haxhi Ulliri met een kleindochter: „We hebben al zoveel beloften gehoord, we zijn afgebrand van het luisteren" (foto Peter Michielsen). NRC Handelsblad 150891 ---