Ajax/Antigone in selectie van het Theaterfestival DEN HAAG, 13 JUNI. Het Theaterfestival, gewijd aan het Nederlandse en Vlaamse toneel, heeft dit jaar in Den Haag plaats van 28 augustus tot 8 september en in Antwerpen van 7 tot 15 september. Voor het festival van dit jaar zijn onder meer geselecteerd Ajax/Antigone door Het Zuidelijk Toneel, Voader van de Blauwe Maandag Compagnie, Ivanov door Het Nationale Toneel en ,A hard day's night door Nieuw West. Dat heeft de organisatie dinsdag in Den Haag bekendgemaakt. Het Theaterfestival probeert jaarlijks een beeld te geven van de artistieke ontwikkelingen in het voorbije seizoen. Het zoekt daarvoor niet alleen 'belangwekkende' voorstellingen uit, maar organiseert ook een parallelprogramma. Premier Lubbers opent het festival op 28 augustus met een bezoek aan de tentoonstelling Politieke tekenaars en toneelscènes in het Haags Historisch Museum. Daarna gaat hij, begeleid door twee orkesten, naar de Koninklijke Schouwburg. Daar zal voorzitter De Ruiter van de Raad voor de Kunst een State of the Union houden over de actuele stand van zaken in de kunsten in Nederland en Vlaanderen. Verder wordt tijdens het festival ingegaan op het beroep van toneelauteur, met speciale aandacht voor Judith Herzberg. Jan Joris Lamers, artistiek leider van Maatschappij Discordia staat centraal in Portret van een maker. --- Familiebericht Kunsthandelaar M.L. de Boer (83) overleden Door onze kunstredactie ROTTERDAM, 13 JUNI. Kunsthandelaar M.L. de Boer, die meer dan veertig jaar in Amsterdam actief is geweest, is, naar nu pas bekend is geworden, op 7 juni overleden. De Boer is 83 jaar geworden. De kunsthandel, vanaf 1946 gevestigd aan de Keizersgracht, heeft het werk gebracht van onder anderen Kees Verweij, Charlotte van Pallandt, Eric Claus, Theresia van der Pant, Jan Peeters, Corneille en Jan van Heel. Tot de Franse exposanten, die ruime aandacht kregen van De Boer, behoren Louis Nallard, Maria Manton, Louttre Bissière, Poliakoff, Geer van Velde en de beeldhouwer Dodeigne, wiens recente tentoonstelling onlangs nog door koningin Beatrix is bezocht. Volgens schilder Kees Verweij is M.L. de Boer „een figuur van internationale betekenis" geweest. „Grote kunstenaars in binnen- en buitenland stelden er een eer in bij hem te exposeren", aldus Verweij. De kunsthandel zal worden voortgezet door prof. mr Th.M. de Boer, een zoon van de overleden kunsthandelaar. --- PRIJZEN - Het Amsterdams PRIJZEN - Het Amsterdams Fonds voor de Kunst heeft de aanmoedigingsprijzen 1991 voor choreografie, poppenspel en toneel toegekend aan Harijono Roebana voor zijn choreografie Waldo, de theatergroep Companhia de Teatro Munganga voor drie poppenspelen en Wijnand Stomp voor zijn toneelprodukties Ik, Anansi, Warawa en Loekoeman. Helmi Ruijchaver en Alda Loeffen kregen de jaarlijkse opdrachten aan makers van poppenspel. -Gerald van der Kaap: Lalalala Emile, 1988/89 --- Exposanten Biënnale Sao Paulo zoeken ‘het sublieme' in de koele perfectie Lidwien van de Ven ontsnapt aan kilte Tentoonstelling: De Nederlandse inzending voor de Biënnale van Sao Paulo. Tot 1 juli in Van Abbemuseum, Eindhoven. Geopend: di. t/m zo. van 11 tot 17 uur, ma. gesloten. Door JANNEKE WESSELING De inzending voor de Biënnale van Sao Paulo geeft altijd een beeld van de laatste ontwikkelingen in de kunst. Vier of vijf beeldende kunstenaars van rond de dertig jaar worden in een expositie bijeengebracht en zo ontstaat vanzelf, bedoeld of onbedoeld en ondanks verschillende uitgangspunten, een bepaald klimaat. De inzending van 1987 bijvoorbeeld stond in het teken van de 'neo-abstractie', met onder anderen Rob van Koningsbruggen, Han Schuil en Willem Sanders. En een fameuze selectie was die van 1967, met zeroïstisch werk van Ad Dekkers, Jan Schoonhoven en Peter Struycken. De inzending voor de 21ste Biënnale van Sao Paulo, die als 'verantwoording' vóóraf te zien is in het Van Abbemuseum, bestaat uit werk van Ab van Hanegem, Gérald van der Kaap, Aernout Mik, Lidwien van de Ven en Ben Zegers. Zoals gewoonlijk staat het geheel onder auspiciën van de ~ nde " Rijksdienst Beeldende Kunst; de afstandelijk. Aernout Mik roept samenstellers zijn Paul Donker Duyvis van de Rijksdienst en Frank Lubbers van het Van Abbemuseum. Zij benadrukken dat de gekozen werken 'nauwelijks gemeenschappelijke kenmerken hebben, of het zou een zekere hang naar schoonheid moeten zijn; een esthetiek die naar perfectie neigt; een streven naar het sublieme. Een ander gemeenschappelijk kenmerk zou de conceptuele onderbouwing van hun werk kunnen zijn ...' Wat in dit geval wordt bedoeld met 'een streven naar het sublieme' weet ik niet. Ik herken niets van 'the Sublime' zoals Barnett Newman het definieerde: een beeld dat, aan de zichtbare werkelijkheid voorbij, iets van het transcendentale in zich heeft. Ook de 'conceptuele onderbouwing' is hier wat ver gezocht, of de formulering is te vaag. Een kunstwerk is altijd conceptueel onderbouwd, naar men mag hopen. Maar de naar perfectie neigende esthetiek is inderdaad een opvallend kenmerk van deze tentoonstelling. De exposanten lijken vooral te zoeken naar technische perfectie. Overal is de afwerking even precies, de materialen zijn glad en koel en ook de kunstwerken zijn, op een uitzondering na, koel en fst met foto's een verhevigd beeld op van de werkelijkheid, surreëel en vervreemdend. De kussens met franje waarop de foto's zijn afgedrukt zijn een echo van bedompte huiselijkheid en maken alles nog troostelozer. Eseher Ab van Hanegem legt zich toe op verschillende manieren van perspectief-schilderen, variërend van een vroeg-renaissancistisch 'primitief perspectief tot Escher-achtige zinsbegoochelingen. De tech.niek is hier de belangrijkste verdienste; het perspectief is als doel op zichzelf verder weinig boeiend. Het feit dat Van Hanegem refereert aan schilderkunst uit het verleden verleent evenmin betekenis aan zijn schilderijen. Ben Zegers combineert harde en zachte materialen: hout, linoleum en matrassen, tot meubelachtige objecten. Het linoleum en de matrassen, en een enkele keer de toevoeging van een kokosmat, roepen, net als bij de kussens van Mik, associaties op met een benauwd soort huiselijkheid. Opnieuw suggereert de preciese afwerking een bepaald vakmanschap, een vakmanschap dat nutteloos is omdat het nergens toe dient: als meubels hebben deze sculpturen geen functie, en als kunstwerk missen ze betekenis. Gérald van der Kaap gaat geraffineerder om met gegevens als schijnwerkelijkheid en vervreemding, en de doelloosheid van het kunstenaarsschap. Door met de computer gemanipuleerde foto's met elkaar te combineren maakt hij paradijselijke landschappen. Van der Kaap noemde zichzelf ooit in een interview een 'romantisch nihilist' - romantisch nihilisme is een mooie karakterisering van deze betoverende, digitale landschappen. Banaal en verleidelijk tegelijk zijn ze een (satirische) neo-versie van de landschappen van Kaspar David Friedrich. De enige op de expositie die ontsnapt aan formalisme en aan de kilheid van de uiterlijke schijn is Lidwien van de Ven. Bij haar zelfportretten en gezeefdrukte woord-schilderijen is het perfectionisme niet ten koste gegaan van expressiviteit en poëzie. Zij fungeert in haar portretten als de personificatie van de verleiding, maar hoe exhibitionistisch deze foto's soms ook zijn en hoezeer de onschuld ook geacteerd wordt, ze behouden iets van nabijheid en intimiteit. Banaliteit en cliché - van meisje en paard bijvoorbeeld - hebben bij Van de Ven een dubbele bodem. Haar werk is prachtig in al zijn dubbelzinnigheid en raadselachtigheid. --- Demonisch sprookje voor jeugdig publiek Gezelschap: Nieuwe Dansgroep; produktie: Les Typhons; choreografie: Josëtte Baïz; muziek: Cornélius Hirsch; kostuums: Hélène Guétary; licht: Peter Romkema. Gezien: 12 juni in De Krakeling Amsterdam, daar nog te zien 13 en 14 juni 's avonds en 15 en 16 juni matinee. Door INE RIETSTAP Vorig jaar zou de Franse choreografe Josette Baïz met Jacqueline Knoops Nieuwe Dansgroep een jeugdvoorstelling maken in het kader van het Holland Festival. Door hoofdzakelijk financiële problemen kon dat toen niet doorgaan. Maar dit jaar is het wel gelukt en kan de Nieuwe Dansgroep een opmerkelijk spektakelstuk aan het repertoire toevoegen. Het gezelschap richt zich gewoonlijk op eigentijdse pure dans, maar in Les Typhons worden tal van andere elementen toegevoegd. Les Typhons (De Orkanen) gaat over zeven figuren die hun oorsprong hebben in de Griekse mythologie en die de zeven hoofdzonden symboliseren: Afgunst, Gierigheid, Hoogmoed, Drift, Ledigheid, Vraatzucht en Wellust. In felkleurige bizarre kostuums, grotesk opgemaakt en voorzien van wilde pruiken, hoofdtooien of goud bespoten haren zitten die zeven als kwaadaardige demonen op stoelen een hels instrumentarium te bespelen: ijzeren stangen, raspende borden, holle buizen. Het geluidspandemonium wordt afgewisseld met een gezongen kinderliedje in een niet bestaande taal. Die taal zal regelmatig de voorstelling larderen evenals allerlei uitgestoten wonderlijke klanken en geluiden. Gierigheid (Ineke Drabbe) komt het eerst naar voren met op zichzelf geconcentreerde bewegingen die meestal groot beginnen om daarna als het ware weer naar zich toe te worden getrokken. Hoewel de anderen in het proces betrokken raken, delen zij Drabbe's acties niet. Ook Hoos. moed (Renato Bertolino) wil Z jA' duidelijk buiten een groep pi^ sen. Met militaristische stramme passen marcheert hij in zijn zwa r . te outfit en bepluimde helm door de ruimte. De ijdele in wit en goud gestoken Lorenz Orth pro. beert als Afgunst hem te volg en en Job Cornelissen als Drift verstoort met zijn furieuze uitspattingen regelmatig ieder individu, eel vertoon. Marishka van Loon gekleurd in een kostuum dat aan een vuurrode taart doet denken uit haar vraatzuchtige neigingen door zichzelf en anderen met de tanden te attaqueren. Jantine Kraayenveld, ook in een vuurrood pakje, draait wellustig met de heupen en verleidt iedereen tot een dans met elkaar. En Ledig, heid (Tamara Hillebrandt) buigt zich in haar korte groene jurkje loom achterover of ligt languit op de grond of op een stoel. Herhaaldelijk keert men terug naar de instrumenten om daar zijn lusten of frustratie op uit te leven. Vaak gaat dat samen met de afwisselend in sfeer en karakter gecomponeerde muziek van Cornélius Hirsch, met wie Josette Baïz al een aantal jaren samenwerkt. Niet alle karakters komen duidelijk en genuanceerd uit de verf en het geweldadig element heeft een wat te overheersende rol, hetgeen vooral benadrukt wordt door het geluidsvolume van zowel de stemmen als de muziek. Dat mag best een onsje minder zijn. Les Typhons is een vijftig m? nuten durend demonisch sprookje met verbluffende flair en overtuigingskracht op het toneel gezet door zeven jonge dansers die meer kunnen dan bekwaam een been optillen. En de heftigheid van beweging en vocale uitingen zeer gedisciplineerd weten te hanteren. Ondanks de enkele zwakke plekken is het een geslaagde voorstelling die een jeugdig publiek door de theatraliteit en de vitaliteit ervan zeker zal weten te boei~ --- Concert Jessye Norman op videoscherm op de Dam Door onze kunstredactie AMSTERDAM, 13 JUNI. Het optreden van de Amerikaanse sopraan Jessye Norman, volgende week zaterdagavond op het jaarlijkse benefietgala van het Concertgebouworkest, zal tegelijkertijd te zien en te horen zijn op een groot videoscherm op de Dam in Amsterdam. Voor het Koninklijk Paleis zal Philips een 'vidiwall' met een oppervlakte van 50 vierkante meter en een geluidsinstallatie opstellen. Het rijdend verkeer en waarschijnlijk ook de trams zullen tijdens het concert, dat om 20.15 uur begint, worden omgeleid. Op het videoscherm zijn tv-beelden te zien die de Avro van het gala in het Amsterdamse Concertgebouw maakt en later diezelfde avond vanaf 22.00 uur ook via Nederland 2 uitzendt. Oorspronkelijk was het concert bedoeld als jubileumviering van Philips, maar door de financiële problemen moest dat concern van dat plan afzien. Op het programma van het concert, dat wordt gegeven door het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van Riccardo Chailly, staan orkestrale stukken van Ravel en Verdi. Jessye Norman zingt van Berlioz Les nuits d'e'te' en van Verdi de aria's Ritorna vincitor uit Aida, O don fatale uit Don Carlo en Pace. pace uit La forza del destino. Het galaconcert zal worden bijgewoond door koningin Beatrix en prins Claus. --- Kanselarij in Leeuwarden wordt museum Door onze correspondent LEEUWARDEN, 13 juni. Architectenbureau Gunnar Daan uit Oosternijkerk heeft van de provincie Friesland opdracht gekregen voor de verbouwing van de Kanselarij in Leeuwarden tot een m. Gunnar Daan werd uit zes Nederlandse architectenbureaus gekozen. Daan, hoogleraar aan de TU in Delft, is gevraagd een 'overallontwerp' te maken voor het nieuwe museum. Het gaat hierbij om de renovatie van de zestiendeeeuwse Kanselarij zelf, het ontwerpen van een verbinding tussen het daar tegenover gelegen Fries Museum (gedacht wordt aan een luchtbrug) en het creëren van een nieuwe expositieruimte voor moderne Friese kunst. Met het totale project is 13,5 miljoen gulden gemoeid. Een deel van de collectie van het Fries Museum en het Verzetsmuseum wordt overgehe veld naar de vroegere hoofi van de Friese bestuurders rgene'd zetel SINATRA - Frank Sinatra zal op ' oktober een concert geven in de Prins Willem Alexanderzaal van het Congresgebouw in Den HaagDe 2000 plaatsen zullen 250 tot 750 gulden kosten. --- Kounellis kreeg geen echte kans Nieuwsanalyse Door WARNA OOSTERBAAN En zo beleefde Nederland een parlementair novum. Voor het eerst in haar lange geschiedenis stemde de Tweede Kamer eergisteren over een kunstwerk en met 70 tegen 61 stemmen verwierp zij het. Hoe kon het zover komen? Aanvankelijk werd er toch zo tactisch gemanoevreerd. Er was geen prijsvraag uitgeschreven, met alle lastige discussies vandien, maar er zou worden afgegaan op het oordeel van een man van culturele reputatie: Rudi Fuchs. Verder leek de meningsvorming zich geheel in de boezem van het presidium van de Kamer en in de bouwbegeleidingscommissie af te spelen. De commissie zou het presidium adviseren, het presidium zou de minister op de hoogte stellen en de Kamer zelf, zo verwachtte iedereen, zou zich met het kunstwerk niet bemoeien. Zo was het bij overige kunsttoepassingen in het nieuwe Kamergebouw ook gegaan. Dat veranderde allemaal toen minister d'Ancona haar brief van 24 januari van dit jaar aan Deetman schreef. Het was een keurige brief, maar er stond een zinnetje in dat onschuldig klonk, ook zo bedoeld was, maar niettemin een enkel confessioneel Kamerlid op het hart trapte: 'Democratie is mensenwerk'. Vanaf dat moment was de belangstelling van de Kamerleden gewekt. Hoe zag dat 'monument voor. de democratie' er eigenlijk uit? Op de kamer van een ambtenaar bleek een ruwe schets van het ontwerp te hangen en alle media reproduceerden Kounellis' resolute potloodlijnen. Het beeld werd een kwestie en de voorstanders hadden het niet gemakkelijk. Voor scepsis en spot leek ruime aanleiding te bestaan en daar kon weinig anders tegenover worden gesteld dan de reputaties van de kunstenaar en de adviseur. Een onomkeerbaar proces waarin het kwetsbare ontwerp het steeds moeilijker kreeg zette in. Toen ook de Hagenaars zich gingen roeren en de VVD (die eerst vóór het beeld was) zich hun lot aantrok, was het pleit beslecht. Door hun motie tegen het beeld maakte de VVD het beeld definitief tot een Kamerkwestie en het aannemen van die motie was de onvermijdelijke volgende stap. Het presidium en de Partij van de Arbeid beriepen zich op Thorbecke's adagium 'De regering is geen oordelaar van wetenschap en kunst' en wilden zich op grond daarvan in ieder geval niet tegen het kunstwerk uitspreken. Dat maakte weinig indruk. Terecht, want ten eerste maakt de Tweede Kamer geen onderdeel uit van de regering (zij controleert de regering), ten tweede ging het hier niet om het reguliere kunstbeleid, maar om een geschenk aan de volksvertegenwoordiging en ten derde had de minister zelf gevraagd of de Kamer haar geschenk wel wilde hebben. De vorige keer dat Thorbecke uitgebreid in de Kamer werd geciteerd — in 1985, tijdens het debat over de PC Hooftprijs — werd dat met goede reden gedaan: het ging toen om het oordeel van een lid van de regering (minister Brinkman die de schrijver Brandt Corstius de prijs niet wilde toekennen). Keienlint Als de Kamer zich in meerderheid voor het beeld had verklaard, zou dat overigens weinig hebben geholpen. Het beeld kwam op Haagse bodem te staan en het gemeentebestuur moest daarvoor toestemming geven. Een louter formele kwestie, zo meende men aanvankelijk, maar de Hagenaars zelf dachten daar inmiddels anders over. Net zoals ze in 1979 het keienlint van Van Dillen en Petri hadden verhinderd en in 1983 het koepeltje van Van Eyck hadden tegengehouden, zo zouden ze ook met de plannen voor de 'roestende kolenkit' van Kounellis korte metten hebben gemaakt. De vergelijking met die twee andere affaires (beide ontwerpen voor een nationaal monument voor koningin Wilhelmina, een affaire die zich vijfentwintig jaar lang voortsleepte en in 1987 eindigde met de onthulling van een bronzen standbeeld) is overigens in meer opzichten instructief. In al deze gevallen is goed te zien hoe ver de artistieke voorkeur van deskundigen zich heeft verwijderd van de voorkeur van het grote publiek en het is die divergentie die ten grondslag ligt aan de afwijzende reacties. De uiteenlopende voorkeuren zijn een onvermijdelijk gevolg van een voortschrijdend autonomiseringsproces in de beeldende kunst. De kunst gaat zijn eigen weg en de deskundigen kunnen weinig meer doen dan de ontwikkelingen zo goed mogelijk bij te houden. De kloof is er altijd, maar zolang de artistieke selectie van de deskundigen alleen aan de binnenkant van de museummuren te bezichtigen valt is er weinig aan de hand. Wie wil, kan gaan kijken, wie niet wil blijft weg. In de openbare ruimte is het echter een andere zaak. Daar gelden de regels van gelijkheid en pluriformiteit, zeker als het gaat om een beeld met monumentale aspiraties. Het is echter een van de typische kenmerken van die culturele democratie dat elk nieuw plan het uiterst moeilijk heeft. De meerderheid wil alles het liefst bij het oude houden en verlangt slechts naar een fontein, een parkje met banken en een goedgelijicend brons. Wie iets anders wil — en daar kunnen zeer goede redenen voor zijn — moet daar rekening mee houden. Culturele reputatie is een vereiste, maar het is niet genoeg. Bij het grootste deel van de bevolking legt het cultureel gezag van zelfs de knapste museumdirecteur weinig gewicht in de schaal. In plaats daarvan wordt allergisch gereageerd op elk vermoeden dat er iets buiten Ifen om wordt geregeld. Een professioneel opgezette voorlichting had daaraan misschien wat kunnen veranderen; een overtuigende campagne waarin het plan was toegelicht door mensen die erdoor gegrepen waren en die dat aan de hand van goede tekeningen, montagefoto's, animaties en de andere verworvenheden van de informatieindustrie hadden uitgelegd. Want wat men ook van het kunstwerk van Kounellis kan zeggen, niet dat zijn potloodschets een echte kans heeft gehad. Voor de minister moet dat enige stof tot nadenken bieden. Gelegenheden om een belangrijk kunstwerk op te richten doen zich weliswaar niet zo vaak voor, maar als het ervan komt is het van belang op de medewerking van goede kunstenaars en adviseurs te kunnen rekenen. De kans dat zij daaraan met enthousiasme zullen meewerken is door de recente gebeurtenissen niet vergroot en dat is het belangrijkste verliespunt van deze affaire. --- Het Klimaat: Een brede presentatie van 'multi-culti' kunst Tentoonstelling: Het Klimaat. T/m 18 augustus in Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden. (Inlichtingen over andere tentoonstellingen die t/m 30 juni in het kader van de manifestatie Het Klimaat worden gehouden: Culturele Raad Zuid-Holland telefoon 070-3624961). Catalogusprijs ƒ 19,50. Door DIN PIETERS Bij het streven van het modernisme naar een universele culturele taal worden tegenwoordig steeds meer vraagtekens gezet met als positief gevolg meer ruimte en belangstelling voor andere culturen, zoals onder meer bleek uit de tentoonstelling Les Magiciens de la Terre die in 1989 in het Centre Pompidou in Parijs werd gehouden. De recente kennismaking met de kunst uit het Oostblok, wakkerde de discussie verder aan. Deze discussie is niet alleen in Europa actueel, in de Verenigde Staten heeft men er al een naam voor bedacht: multi-culti kunst. De manifestatie Het Klimaat sluit aan bij deze ontwikkeling. Twee kunstwerken geven op subtiele wijze weer waar het om gaat. Op de tekening Emmigrant (1984) van de Marokkaan NourEddine Jarram in de Haagse expositieruimte Stroom beweegt een man met een knapzak op zijn rug zich moeizaam voort door de grote kluiten aarde die aan zijn schoenen zitten. De Hongaar Zsolt Mesterhazy exposeert in De Lakenhal in Leiden twee brieven van het ministerie van Justitie, die laten zien hoe het de migrant in Nederland kan vergaan. In de eerste brief wordt Mesterhazy dringend verzocht om de diacritische tekens die bij de schrijfwijze van zijn naam horen te laten varen, want die zijn hier ongebruikelijk. In de tweede brief verlenen 'Wij Beatrix ...' hem samen met 22 anderen de status van Nederlander, zonder diacritische tekens. In het kader van Het Klimaat, georganiseerd door de Culturele Raad Zuid-Holland, zijn op diverse plaatsen in Nederland dertig tentoonstellingen georganiseerd van zeventig buitenlandse kunstenaars die minimaal één jaar in Nederland wonen en werken. De redenen om zich hier te vestigen lopen, zo blijkt uit de catalogus, nogal uiteen: politieke en persoonlijke redenen, een beurs om hier aan een academie te studeren, nieuwsgierigheid, toeval of gewoon 'vanwege het klimaat'. Op de centrale tentoonstelling in De Lakenhal worden zeven kunstenaars gepresenteerd, waarvan de meesten ongeveer dertig jaar oud zijn. De installatie van de uit Engeland afkomstige Louise Sudell die geïnspireerd is op 18de-eeuwse, Leidse chirurgijnspraktijken en de schilderijen van de Australiër Nicholas Kolenda die, onder invloed van de Amsterdamse wallen waar hij woont, nogal theatraal en broeierig van kleur zijn, zouden ook door een Nederlander gemaakt kunnen zijn. Zij onderscheiden zich nauwelijks van het gangbare aanbod in het Nederlandse kunstcircuit. Van de Oosteuropeanen in deze selectie, Mesterhazy en de Joegoslaaf Svebor Krantz, is de laatste vooral gefascineerd door moderne reclametechnieken en de manier waarop je met behulp van de media mensen kunt manipuleren. Mesterhazy's loodzware kralengordijnen die in de ingangen naar de expositiezaal hangen, doen denken aan het IJzeren Gordijn. Dat gordijn bestaat niet meer, lijkt Mesterhazy te suggereren, de vrije uitwisseling tussen Oost en West is mogelijk, maar wie denkt dat hij daarvoor alleen maar een vederlicht vliegengordijn hoeft te passeren, komt bedrogen uit. Zeevaarders Lucas Silawanebessy werd in 1949 op de Zuid-Molukken geboren, maar woont sinds zijn tweede jaar in Nederland. Onderwerp van zijn schilderijen en de wandschildering die hij voor de hal van het museum maakte is het Zuiderkruis, het oriëntatiepunt van zeevaarders op het zuidelijk halfrond. Sommige schilderijen hebben door het kleurgebruik — donkerblauw/groen met geel en rood — iets exotisch, maar de planetenstelsels van Silawanebessy zijn toch in de eerste plaats verbonden met de westerse abstracte kunst. Hij vindt, volgens de catalogus, het idee dat culturele wortels voor een kunstenaar belangrijk zouden zijn 'romantisch' en noemt als zijn voorbeelden twee meesters van de abstracte kunst, Mondriaan en Barnett Newman. Is de confrontatie tussen twee culturen bij Silawanebessy duidelijk in het voordeel van de westerse beslecht, bij de beeldhouwers Vinh Phüóng en Hulya Yilmaz lijkt de uitkomst minder duidelijk, waardoor hun werk intrigerender is. Hun beelden vallen op door een gevarieerd en inventief materiaalgebruik. De Vietnamees Vinh Phüóng ontvluchtte op twintigjarige leeftijd zijn land, de Turkse Yilmaz vestigde zich toen ze negen was met haar ouders in Nederland. Alleen in één werk van Vinh Phüóng, een manshoog beeld van ijzer en gaas uit 1989, worden christelijke en boeddhistische vormen openlijk met elkaar geconfronteerd. Hoewel je bij de andere werken van hem en van Yilmaz de invloed van de andere cultuur niet precies kunt benoemen, voegt hun werk toch iets toe aan het westerse idioom. (Phüóng en Yilmaz exposeren t/m 26 juni ook bij Galerie van Gelder in Amsterdam). Hoe weinig wij eigenlijk weten van andere culturen blijkt uit het artikel dat de samenstellers van de helaas al afgelopen tentoonstelling van Nour-£ddine Jarram voor de catalogus schreven. Zij wilden aanvankelijk een expositie maken over kunstenaars die afkomstig zijn uit islamitische landen. Pas door gesprekken met kunstenaars uit Turkije, Marokko en Iran bleek hen hoe verschillend de invloed van de Islam in die landen is en dat, tot hun verrassing, de kunstacademies er op Westerse leest geschoeid zijn. Het Klimaat is breed opgezet: behalve jonge kunstenaars doen ook kunstenaars mee die al langer in Nederland wonen zoals Michel Cardena, Nan Hoover, Marina Abramovic, Veron Urdarianu en Thom Puckey. Door ook kunstenaars op te nemen uit westerse landen komt het probleem van een andere culturele achtergrond en onze reacties daarop echter minder duidelijk uit de verf. Aan de andere kant heeft deze brede opzet als voordeel dat Het Klimaat niet onmiddellijk in de hoek van de etnische minderheden en de zogenaamde allochtone kunst kan worden geplaatst met alle vooroordelen vandien. -Nour Eddine Jarram: Zonder titel, 1990 --- Advertentie Ingezonden mededelingen Ga komend seizoen mee op onze Europese tournee. Neem 'n NedPhO-abonnement. Natuurlijk speelt 't NedPhO Debussy en Saint-Saëns met ae Franse slag. Vraag snel de gratis brochure aan. Antwoordnummer 10690, 1000 RA Amsterdam. Of bel (020)-6271161 (werkdagen van 9-17 uur). Europa 1992 staat voor de deur. Het Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPhO) speelt daar nu al perfect op in. De luisterrijke abonnementsseries van het NedPhO zijn geheel gevuld met werken van 48 Europese componisten. En uiteraard is Frankrijk daarin ruim vertegenwoordigd met grootheden als Berlioz, Bizet, Debussy, Ravel en SaintSaëns. En het NedPhO speelt hun werken met een aanstekelijke Franse slag die steeds meer mensen als muziek in de oren klinkt. En hen overtuigt om een abonnement te nemen. In Amsterdam, in Utrecht of in Den Haag. En al vanaf f 18,- per concert. Waan uzelf een seizoen lang God in Frankrijk. Neem 'n NedPhO-abonnement. Dan gaat u komend seizoen mee op een luisterrijke Europese tournee. Daar heeft u toch zeker wel oren naar? Nederlands Philharmonisch Orkest IN EEN NEDPHO-ABONNEMENT ZIT GEWOON MEER MUZIEK DISCORDIA speelt HET RAD VAN DE GESCHIEDENIS Der Theaterniacher van Thomas Bernhard als FIN DE SAISON in de TONEELSCHUUR uitsluitend in Haarlem te zien do 13 t/m za 22 juni behalve zo en ma reserveren: 023 - 312439 --- Van Louvre teruggevorderd doek op veiling in Parijs Door onze correspondent PARIJS, 13 JUNI. Bij het Parijse veilighuis Drouot wordt binnenkort een schilderij geveild dat geschonken was aan het Louvre, maar dat het museum moest teruggegeven aan de erfgenamen van de schenkster omdat het doek niet voldoende was geëxposeerd. Het is de eerste keer dat een zaak als deze zich voordoet in de Franse kunstmarkt- en museumwereld. In 1942 schonk mevrouw M. Wyruboff het werkstuk van de Vlaamse schilder Benjamin Cuyp (1612-1652), getiteld L'operation de la loupe, aan het Louvre onder voorwaarde dat het ten toon zou worden gesteld. Veertig jaar later stelden de erfgenamen van de schenkster vast dat het schilderij zelden te zien was geweest en verreweg de meeste van de veertig jaren bij het Louvre had doorgebracht in de kelders van het museum, die niet voor pübliek toegankelijk zijn. Het Parijse hof van beroep stelde de erfgenamen in 1983 in het gelijk. Het hof vond dat het Louvre zich niet aan de voorwaarde had gehouden. Het museum moest het schilderij teruggeven. Op 3 juli wordt het geveild bij Drouot. De waarde van het doek is getaxeerd op circa 20.000 gulden (50.000 a 70.000 francs). ---