Boemerang P A T een grote meerderheid van de georganiseerde havenarbeiders de voordellen voor een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst heeft verworpen, is gymptomatisch voor de grote spanningen, die — ook na het loonakkoord in de Stichting van de Arbeid - ons sociaal -economisch leven blijven belagen. jjet is n '' n0 £ n ' e ' vaak voorgekomen da t vertegenwoordigers van werknemersorganisaties van de leden een zo duidelijke onvoldoende kregen voor het door ben bereikte resultaat. Tot dusverre nwam eventueel ongenoegen meestal op een wat geïmproviseerde en weinig (joordachte wijze tot uiting door middel van kortstondige wilde stakingen, de vorming van actiecomités en dergelijke. 0 p de — meestal slecht bezochte — ledenvergaderingen van de bonden, die hun goedkeuring moeten verlenen aan l,et akkoord dat met de werkgevers is bereikt, kon het ook wel eens warmpjes toegaan, maar alleen al de vergadertechniek van de bondsbestuurders stond er meestal wel borg voor, dat de ontjperp-c.a.o. ten slotte toch de vereiste instemming kreeg. Deze keer is dat anders verlopen. Ruim zeshonderd leden van de Ned. gond van Vervoerspersoneel in Amsterdam en ruim twee keer zoveel in Rotterdam, lieten dit weekeinde een eenstemmig „neen" horen. Men kan de juistheid van deze afwijzing in twijfel trekken en zich zorgen maken over de consequenties, maar er blijft dan toch ee n lichtpunt: er zal in de haven geen collectief contract tot stand komen waarvan eerst achteraf blijkt, dat het door de meerderheid van de werknemers „iet wordt aanvaard. De leden van de jjBV in onze beide grote havensteden en van de Kath. Bond van Vervoerspersoneel in Rotterdam hebben op het juiste ogenblik en op de juiste wijze hun oordeel kenbaar gemaakt. Dat zij misschien ongelijk hebben is voor ons geen aanleiding om de procedure op zichzelf niet positief te waarderen. In de afgelopen maanden is afdoende gebleken, dat niemand gebaat is bij contracten, die in feite alleen aan de onderhandelingstafel zijn aanvaard. REDEN tot bezorgdheid is er natuurlijk ook. Steeds duidelijker blijkt, dat door allerlei oorzaken zeer hooggespannen verwachtingen zijn ontstaan, die nog veel verder gaan dan hetgeen reeds in de Stichting van de Arbeid is overeengekomen. De leden van de vakbeweging hebben — niet geheel ten onrechte — thans het gevoel, dat zij er in geslaagd zijn hun representanten voor zich uit te drijven en zij voelen er blijkbaar niet veel voor dit spelletje nu al te beëindigen. Voorts missen ook de reeds geëffectueerde of alleen nog maar aangekondigde prijsstijgingen hun psychologische uitwerking natuurlijk niet. En tenslotte speelt het ook een rol, dat bij de stichting enige voorstellen zijn ingediend waarin zeer opmerkelijke percentages worden genoemd. Zolang hierover nog geen oordeel is gegeven, kan anderen natuurlijk het onbehaaglijke gevoel bekruipen, dat zij op het punt staan veel te weinig te vragen. Mr. D. A. Delprat, voorzitter van de Amsterdamse Kamer van Koophandel en Fabrieken, heeft er vandaag nog op gewezen, dat het moeilijk zal zijn om binnen de perken van het akkoord in de stichting te blijven, als de prijsverhogingen werkelijk een grote omvang »uden aannemen. Het is te hopen, dat ondernemers zijn wenk zullen verstaan. Aan de andere kant zal de vakbeweging het uiterste moeten doen om r leden duidelijk te maken, dat ook "olkomen overtrokken looneisen als een boemerang werken. --- Mae van het jaar ÏJET weekblad Time heeft de Ameri4 kaanse negerleider dr. Martin Luther King tot man van het jaar ge'ozen. Langzamerhand is Time's „Man toe Year" een internationaal begrip SWorden. Op de omslag van het laatste "immer van het jaar wordt de beeltenis ? e Publiceerd van de man of de vrouw het nieuws van het jaar heeft beurst en een onuitwisbaar stempel, in Soede of in kwade zin, op de geschiedenis ®eft gedrukt". Dominee King is een van de grote ® s Pirators geworden van de geweldloze •ettes, waarvan het doel is, de Amerikaanse negers tot gelijkwaardige burgers van hun land te maken. De keuze van Time brengt hem en de beweging waartoe hij behoort, een ruime mate van gunstige publiciteit. Het streven van de strijders tegen rassendiscriminatie wordt hiermee voor een groot en internationaal publiek positief gewaardeerd. King zelf heeft zich in een brief die hij eens schreef uit de gevangenis in Birmingham (Alabama) erover beklaagd, dat de gematigde blanken in zijn land hem onvoldoende steunden. Als wij iets met onze acties bereiken, zo schreef hij ongeveer, is het dat wij een kwaad, dat allang en zonder ons toedoen bestond, aan het daglicht brengen. De rassendiscriminatie vergeleek hij met een zweer, die aan de open lucht moet worden blootgesteld, „met alle spanning die dit blootstellen teweegbrengt". Genezing kan slechts bewerkstelligd worden door „het licht van het menselijk geweten en de lucht van de openbare mening". King heeft van Time de medewerking gekregen. Time is niet de enige publikatie die hem recht doet; ze is wel, voor deze keer, de duidelijkste en daarom een voorbeeld. --- EICHMANNS INVLOED IN NEDERLAND ZOALS in vrywel alle andere ^ an " den, werd bü de deportatie uit Nederland een begin Remaakt met de statenloze Joden; in dit geval bijna zonder uitzondering vluchtelingen uit Duitsland, die de Nederlandse regering van voor de oorlog officieel als „ongewenst" had aangemerkt. Er waren in totaal ongeveer 35.04)0 buitenlandse Joden op een Joodse bevolking, die in zün geheel 140.000 mensen telde. In tegenstelling tot België werd Nederland onder een burgerlijk bestuur geplaatst en — dit in tegenstelling tot Frankrijk — kreeg het land geen eigen regering. Het kleine land was volslagen overgeleverd aan de willekeur van de Duitsers en van de SS. Eichmanns „adviseur" in Nederland was een zekere dr. Giinther Zöpf (onlangs gearresteerd in Duitsland; de heel wat bekwamere adviseur in Frankrijk, Danneeker, is nog steeds op vrije voeten), maar had klaarblijkelijk weinig te zeggen en kon niet veel meer doen dan Eichmanns bureau in Berlijn op de hoogte houden. Deportaties en alles wat daarmee samen hing behoorden tot de taak van Hans Rauter en Ferdinand aus der Fiinten, twee Hogere SS- en Politieleiders, die zich rechtstreeks met Himmler verstonden en geen orders kregen van het Hoofdbureau voor Rijksveiligheid, hoewel zü Eichmanns bureau op de hoogte hielden van hun activiteiten. (Beide mannen werden door een Nederlandse rechtbank ter dood veroordeeld.) Rauter werd terechtgesteld, maar Fiinten» vonnis werd — naar men beweert na tussenkomst van Adenauer — gewijzigd in levenslang. HET openbaar ministerie in Jeruzalem stelde, dat Rauter Eichmanns bevelen zou hebben uitgevoerd. Het openbaar ministerie deed dit deels omdat het Eichmanns rol ten koste van alles wilde opvijzelen en deels doordat het te goeder trouw verstrikt was geraakt in de ingewikkelde opzet van het Duitse ambtelijke apparaat. In het vonnis werden zonder veel omhaal en zonder te polemiseren een groot aantal, maar waarschijnlijk niet alle fouten van het openbaar ministerie rechtgezet. Het liet duidelijk uitkomen, hoe er door het Hoofdbureau voor Staatsveiligheid en de Hogere SS- en Politie-leiders voortdurend pogingen werden gedaan om elkaar te verdringen. Eichmann was in het bijzonder geprikkeld over de wijze, waarop de zaken in Nederland geregeld waren, omdat het duidelijk Himmler zelf was, die hem op zijn nummer zette, nog geheel afgezien van het feit, dat de dadendrang van de twee heren Rauter en Fiinten, hem grote zorgen baarde bij het vaststellen van de tijdschema's voor de transporten en in het algemeen de ,,coördinatie" in Berlijn tot een farce maakte. Zo begon Rauter met onmiddellijk 20.000 in plaats van 15.000 Joden te deporteren en hij was het ook, die in 1043 dr. Zöpf er bijna toe dwong het tempo van de deportaties op te voeren. Competentie-geschillen zaten Eichmann op dit punt voortdurend dwars. Tevergeefs zette hü ieder, die luisteren wilde, uiteen, dat „het in strijd zou zijn met het bevel van de Rijksleider SS (Himmler) en onlogisch, als in dit stadium weer andere diensten zich met het Joodse vraagstuk gingen bezig houden." Het laatste conflict terwille van een uniforme handelwijze deed zich in Nederland voor in 1944. Zelfs Kaltenbrunner probeerde nu tussenbeide te komen. In Nederland was namelijk een uitzondering gemaakt voor Sephardische Joden, van Spaanse afkomst, hoewel Joden van dezelfde afkomst uit Saloniki naar Auschwitz waren gezonden. Het vonnis was onjuist, toen het beweerde, dat het Hoofdbureau voor Rijksveiligheid ,,in dit geschil de overhand behield", want, God weet waarom, ongeveer 370 Sephardische Joden bleven ongemoeid in Amsterdam. DE reden, waarom Himmler er de voorkeur aan gaf in Nederland te opereren via zijn Hogere SS- en Politie-leiders was simpel genoeg. Deze mannen waren bekend met de toestanden in Nederland en het vraagstuk, waarvoor men zich met de Nederlandse bevolking gesteld zag, was allerminst gemakkelijk. De Nederlanders hadden als enigen in Europa een reeks stakingen georganiseerd als antwoord op de eerste deportatie van Joden naar Duits© concentratiekampen en dat was, in tegenstelling tot de deportatie naar de vernietigingskampen, slechts een strafmaatregel, genomen lang voordat de Endlösung Nederland bereikte. Evenwel, tegenover de wijd verbreide afkeer van anti-Joodse maatregelen en de betrekkelijke immuniteit van de Nederlanders voor antisemitisme stonden twee factoren, die de Joden in Nederland uiteindelijk fataal bleken. In de eerste plaats was er in Nederland een zeer krachtige Nazi-beweging, aan welke men zulke politie-taken kon toevertrouwen als het arresteren van Joden, het opspeuren van hun schuilplaatsen en dergelijke. In de tweede plaats bestond er onder de Nederlandse Joden een ongewoon sterke neiging om een onderscheid te maken tussen henzelf en de nieuwkomers, hetgeen waarschijnlijk het gevolg was van de zeer onvriendelijke houding van de Nederlandse regering tegenover vluchtelingen uit Duitsland. Dit maakte het de Duitsers betrekkelijk gemakkelijk hun Joodse Raad te vormen, waarvan de leden lange tijd meenden, dat alleen Duitse en andere buitenlandse Joden slachtoffers zouden worden van de deportaties. Het bood de SS bovendien de gelegenheid om zich naast de steun van Nederlandse politie-eenheden te verzekeren van de hulp van een Joodse politiemacht. HET resultaat was een catastrofe, die in geen enkel Westeuropees land werd geëvenaard. Zij is alleen vergelijkbaar met de uitroeiing van de Poolse Joden, welke onder geheel andere omstandigheden plaats vond. Hoewel — in tegenstelling tot Polen — de houding van de Nederlandse bevolking het grote aantallen Joden mogelijk maakte onder te duiken (20.000 van hen overleefden het; een zeer hoog getal voor zulk een klein land), werd een uitzonderlijk groot aantal ondergedoken Joden uiteindelijk gevonden. Zonder twijfel was dit het werk van mensen, die beroepshalve of incidenteel als tipgevers optraden. Tegen juli 1944 waren er 113.000 Joden gedeporteerd, de meesten naar Sobibor, een kamp in de omgeving van Lublin, Polen, waar nimmer selecties werden gehouden van hen, die lichamelijk geschikt waren voor arbeidsdienst. Driekwart van alle in Nederland verblijvende Joden werd gedood. Van hen bestond tweederde uit in Nederland geboren Nederlandse Joden. Het laatste transport vond plaats in de herfst van 1944, toen geallieerde patrouilles de Nederlandse grenzen bereikt hadden. Van de 20.000 Joden, die het overleefden door onder te duiken, waren 15.000 buitenlanders — een percentage, waaruit duidelijk het gebrek aan bereidheid blijkt van de Nederlandse Joden om de realiteit te zien, zoals zü was. (Passage uit Hannah Arendts boek Eichmann im Jerusalem). Rauter Aus der Fünten --- De ontluistering van een proces (Van een onzer redacteuren) ZANDER de vele journalisten en schrijvers, die in het voorjaar van 1961 naar Jeruzalem trokken om daar het proces-Eichmann bij te wonen, bevond zich ook dr. Hannah Arendt, een Amerikaanse geleerde, die naam had gemaakt met onder meer -een bundel essays, Between Past and Future, en een studie, On Revolution. De benadering van de fundamentele vraagstukken van de moderne staat en samenleving die zij in deze geschriften geeft, was over het algemeen als zeer origineel geprezen. Als beoefenaarster van de politicologie — de wetenschappelijke studie van de politiek in brede zin verwierf zij er zich een zekere reputatie mee. In The New Yorker, het tijdschrift waarvoor zij naar Jeruzalem ging, mocht men van haar hand dus meer verwachten dan een simpel verslag van het proces. De redactie van de The New Yorker, die zich instelt op een intellectuele en nonconformistische lezerskring, rekende er kennelijk op, dat dr. Arendt een geheel eigen analyse van Eichmann, zijn denken en daden en van zijn berechting zou geven. Zij is niet teleurgesteld. De thesen, die Hannah Arendt haar lezers in The New Yorker presenteerde en die later in een enigszins gewijzigde vorm in een boek werden neergelegd 1), hebben een discussie losgemaakt, die de grenzen van het verstandelijk meningsverschil ver overschrijdt en die in Amerika verworden is tot ontlading van diep gevoelde verontwaardiging. Wat Hannah Arendt te zeggen heeft, is dan ook niet gering. Zij beschuldigt de regering van Israël ervan een showproces geforceerd te hebben; zij noemt Hausner, de openbare aanklager, praktisch een gewillige paladijn van Ben Goerion en verwijt hem gebrek aan begrip voor de ware aard van een strafproces; zij ontzegt zowel de openbare aanklager als de rechters inzicht in de werkelijke aard van Eichmann en in het wezen van diens schuld. Haar interpretatie van Eichmanns doen en denken betekent een felle aanval op de Europese Joden — omdat zij zich nauwelijks verzet hebben — en op het Duitsland van de jaren dertig en veertig — omdat het tot in zijn diepste vezels gecorrumpeerd was. Dr. Kastner van de Joodse Raad in Hongarije en dr. Globke van het Duitse ministerie van binnenlandse zaken worden tot exponenten van een en hetzelfde bederf, waarin Eichmann wel een kwalijke maar ook een secundaire rol speelde. OP bepaalde momenten in de lectuur van Hannah Arendts boek krijgt men even het gevoel, dat niet Eichmann, maar Hausner de kwade genius van het verhaal is. Volgens Hannah Arendt heeft Hausner zich laten gebruiken om het proces tegen Eichmann te maken tot een pleidooi voor de staat Israël. „Het proces moest hun (de Joden) duidelijk maken, wat het betekent te leven te midden van niet-Joden en hen ervan overtuigen, dat een Jood alleen in Israël een veilig en eerbaar bestaan kan leiden." En de niet-Joden zou Ben Goerion vervullen van schaamte, zoals hij schreef in Davar, een blad van zijn Mapai-partij. Eichmann zelf ivas nauwelijks van belang. „Het is niet een individu, dat in dit historisch proces terecht staat en niet het nazi-regime alleen, maar het antisemitisme, zoals het door de eeuwen heen bestaan heeft." Op sarcastische toon merkt dr. Arendt op, dat een strafproces nog altijd bedoeld is om recht te doen aan een individu en dat het daarom irrelevant is het leed van miljoenen Joden te schetsen en met getuigenissen te illustreren, als bij voorbaat vast staat dat het berechte individu Eichmann met talloze aspecten van dat leed nooit iets van doen heeft gehad, er soms zelfs geen kennis van droeg en in leven en dood van sommige getuigen — bijvoorbeeld uit Oost-Europa — geen enkele betekenis heeft gehad. Alleen de rechters, en vooral de voorzitter van de rechtbank, rechter Landau, hebben voorkomen, dat het proces werd tot een aanfluiting van algemeen aanvaarde beginselen van strafprocesrecht. „Recht vraagt," zegt dr. Arendt, „dat de verdachte wordt aangeklaagd, verdedigd en gevonnist en dat alle andere vragen, die schijnbaar van van groter belang zijn — zoals: Hoe kon het gebeuren ? en: Waarom gebeurde hetf of zoals: Waarom de Jodenf en: Waarom de Dtiitsersf of zoals: Wat was de rol van de andere landen? En: In hoeverre zijn de Geallieerden mede verantwoordelijk f Of zoals: Hoe konden de Joden door middel van hun eigen leiders meewerken aan htm eigen vernietiging? En: Waarom lieten zij zich als lammeren naar de slachtbank leidenT — terzijde worden gelaten." DIE vragen zijn wel aan de orde geweest in Jeruzalem. Niemand had anders verwacht. Ook dr. Arendt niet. Maar ook de kans, die aanklager en rechters daardoor geboden werd om door te dringen tot het begrip van een geheel nieuw soort misdaad, hebben zij zich laten ontglippen. Zij hebben niet ingezien, „dat een gemiddeld, normaal mens, die noch zwakzinnig, noch geïndoctrineerd, noch gewetenloos is, heel wel buiten staat kan zijn om goed vankwaad te onderscheiden. Zij hebben er de voorkeur aan gegeven om uit enkele leugens te concluderen, dat hij (Eichmann) een leugenaar was en zij hebben daardoor niet beantwoord aan de ethische en zelfs juridische uitdaging van het hele proces." Misschien — zo stelt Hannah Arendt — hebben de rechters zich laten misleiden door Eichmanns beperktheden. Zijn verdediger, dr. Servatius, heeft hem getekend als een klein mannetje zonder geestelijke statuur. Zij het, dat hij behept was met een onbedwingbare neiging tot opscheppen. Voor zover hij loog, blufte hij. Dat hij een ghetto-systeem zou hebben uitgevonden of als eerste het idee zou hebben geopperd om van Madagascar een Joodse kolonie te maken, is volgens Hannah Arendt niet meer dan groot spraak. Zijn arrestatie was van die opschep perij indirect het gevolg en tijdens het proces speelde de neiging om zijn eig#n betekenis mateloos te overdrij ven he mparten. In Jeruzalem was het voor Eichmann juist zaak de na druk te leggen op de ondergeschikte plaats, die hij in de nazihiërarchie had ingenomen en zoveel mogelijk te doen uitkomen, dat hij niet meer was geweest dan een ijverige en plichtsgetrouwe uitvoerder van de bevelen van zijn superieuren. En dat die bevelen zich nagenoeg geheel beperkten tot het terrein van het „transport". Dat alles in scherpe tegenspraak met kreten als: „Ik zal lachend in mijn graf springen, omdat ik de dood van vijf miljoen vijanden van het Rijk op mijn geweten heb." HANNAH ARENDT houdt Eichmann voor zo onbenullig, dat hem zelfs het onsamenhangend gebruik van verschillende cliché's, die hem door hun gewichtige klank in een verheven stemming brachten, volledig ontging. Het ene ogenblik verklaart hij nooit meer een eed te zullen afleggen, omdat hij de funeste consequenties van zijn loyaliteit doorziet, maar als hem korte tijd later gevraagd wordt, of hij — getuigend ten dienste van zijn eigen verdediging — onder ede gesteld wil worden of niet, verzoekt hij met even grote stelligheid de eed te mogen afleggen. Inderdaad komt hier de gestalte op van het bekende simpele, conformistische, maar enigszins megalomane mensentype, waarvan de woordenstroom uitsluitend bijeen wordt gehouden door een voortdurend herhaald „Ik zeg altijd maar..." Wat maakt een dergelijk man tot een massa-moordnaar? Want, als hij dan zo conformistisch is en geneigd de denkbeelden van andere na te praten, waarom heeft zijn geweten — of zo men wil, zijn opvoeding — hem dan nooit doen aarzelen? Eichmann was toch bepaald niet van kindsbeen opgevoed in de sfeer van het nazidom en evenmin is hij later, na zijn toetreding tot de SS, onderworpen aan een intensieve indoctrinatie. Niettemin werd hij een van de actiefste technocraten van de Endlösung. De volslagen corruptie van naziDuitsland is voor Hannah Arendt de verklaring. Hoe zal een geborneerd man, die juist een hechte organisatie en een duidelijk hiërarchische orde nodig heeft voor zijn gevoel van maatschappelijke zekerheid, zich zelfs maar innerlijk verzetten, als hij zowel de „nieuwe" als de „oude" orde enthousiast ziet ijveren voor die Endlösung. De beruchte Wannsee-conferentie, tijdens welke Heydrich het plan tot vernietiging van de Europese Joden aan een groep hoge ambtenaren zou hebben meegedeeld, betekende voor Eichmann het einde van zijn twijfels. Volgens Eichmann aanvaardden de ambtenaren niet alleen de Endlösung, zij deden tijdens de conferentie verschillende suggesties om de uitvoering te bespoedigen. „Nu kon hij met zijn eigen ogen zien en met zijn eigen oren horen, dat niet alleen Hitier, niet alleen Heydrich of de „sfinx" Muller, niet alleen maar ds SS of de Partij, maar ook de elite van het oude, gevestigde ambtelijke apparaat meedeed aan een onderlinge rivaliteit om de eer van het eerste initiatief in dit soort „bloedige «aken" In het Oosten werkte ook het leger mee aan de vernietiging van de Joden. De zogenaamde Einsatzgruppen, de moordcommando's, die achter de opmars van het leger in de Sowjet-Unie aaankwamen, hadden geen grotere sterkte dan vier bataljons. Zij hadden de hulp van het leger nodig om in korte tijd duizenden Joden te vermoorden en zij kregen die hulp. De betrekkingen waren soms zelfs „hartelijk", hetgeen kan blijken uit de bereidheid van leger-generaals om hun eigen troepen beschikbaar te stellen ter versterking van de Einsatzgruppen. EN dan de Joden zelf. De gewillige medewerking — volgens dr. Arendt — van vele Joodse leiders hield in de ogen van Eichmann toch eigenlijk ook een soort aanvaarding in van het Duitse optreden. Hannah Arendt citeert een boek, Theresienstadt 1941— 1945 van H. G. Adler, waarin beschreven wordt, hoe de Joodse leiders daar zelf de lijsten opstelden van hen, die Theresienstadt moesten verlaten om hun dood tegemoet te gaan. Volgens dr. Arendt ontbrak dit boek in de documentatie van het openbaar ministerie in Jeruzalem, omdat daaruit zou blijken, dat het niet Eichmann was geweest, die de selecties had verricht. Waarom de verdediger, dr. Servatius, geen gebruik heeft gemaakt van dit geschrift, dat in 1955 verscheen, blijft de schrijster van Eichmann in Jeruzalem een raadsel. „Hij zou ero phebben kunnèn wijzen, dat Eichmann — onmiddellijk na de overgang, die liij maakte van emigratieéexpert tot „evacuatie"-expert — zijn vroegere joodse medewerkers (dr. Paul Eppstem, die in Berlijn belast was geweest met emigratie en Rabbi Benjamin Murmelstein, die hetzelfde werk had gedaan in Wenen) uit het emigratie-werk aanstelde als „joodse Voormannen" in Theresienstadt. Dit zou er meer toe bijgedragen hebben om de sfeer te tekenen, waarin Eichmann werkte, dan ai het onplezierige en soms gewoonweg stotende gepraat over den, trouw en prijzenswaardige aspecten van een onbegrensde gehoorzaamheid." Tegen deze achtergrond komt in Hannah Ahrendts boek Eichmann naar voren als fantasieloze figuur met een onschokbaar respect voor de maatschappelijke orde, zolang die maar duidelijk laat zien, wie de meerdere en wie de mindere is. In die orde wil hij een succesvolle plaats innemen en daarom zijn het de gebeurtenissen, die in zijn persoonlijk leven een verandering en vooral een promotie in de maatschaappelijke orde markeerden welke Eichmann nauwkeurig gedateerd zijn bijgebleven. De vele bijdragen tot de Endlösung zijn in zijn geheugen vervaagd. Alleen wanneer zij, zoals zijn aandeel in de Wannsee-conferentie — tijdens welke hij voor het eerst met een groot aantal hoge dignitarissen van het Duitse rijk tezamen kwam — verband houden met zijn persoonlijke plaats in de „orde", herinnert hij zich meer details dan gewoonlijk. „Als het voor hem niet noodzakelijk was om, zoals het vonnis zegt, „zijn oren te sluiten voor de stem van het geweten", dan was dat niet, omdat hij er geen had, maar omdat zijn geweten sprak met de stem van het gerespecteerde deel van de samenleving." ONGETWIJFELD een in zijn rechtlijnigheid verleidelijke analysa. Maar ook een analyse, die in de wijze waarop hij gebracht wordt, de verdenking wékt van andere motieven dan een poging om Eichmann en zijn daden te begrijpen. Men vermoedt een poging om af te rekenen met dramatisering van het Joodse lijden door de scherpe scheiding tussen vervolgden en vervolgers te vervagen. Misschien zelfs een poging om het onbegrijpelijke door de ratio van de maatschappelijke orde toch nog te vangen. Een poging, die verwordt tot rationalisering, al was het alleen maar, omdat achter Eichmann in laatste instantie Hitier stond; op een plaats, waar de verklaring uit de „gegeven orde" niet meer mogelijk is. Aan de waarde van de analyse behoeven intussen de motieven niets af te doen, al wekt verdenking omtrent de motieven — in zekere zin op dezelfde wijze als dat het geval is met Taylors boek The Origins of the Second World War — ook verdenking op het stuk van de feitelijke zuiverheid van de argumenten. En op dat punt is dr. Afendts boek zeker niet sterk. Wij drukken hiernaast de vertaling af van een passage over Nederland, welke deel uitmaakt van een viertal hoofdstukken over de deportaties van de Joden en Eichmanns aandeel daarin. Deze ene passage van tweeëneenhalve bladzijde in het boek bevat talrijke onjuistheden, zoals de „beweerde" interventie van Adenauer en de geschiedenis van de 370 Sephardische Joden. Nauwkeurig historisch onderzoek moet de werkelijkheid aan het licht brengen. Daarna zal er opnieuw gelegenheid zijn de lijnen van Hannah Arendts analyse van Eichmann te volgen. Het zal dan de moeite waard zijn alsnog na te gaan in hoeverre zij parallel lopen met die van een betrouwbaar historisch beeld. De analyse van Hannah Ahrendt is er schokkend genoeg voor. ') Hannah Arendt, Eichmann in Jerusalem, A report on the banality of eril, Faber and Faber, Londen. Eichmann voor het gerecht --- Advertentie d.drukker^u^n.v. Amsterdam Sarphatikade 12 - Tel. 020-6 73 21 „J --- Sahara-olie voor Peking? Dagelijks commentaar HET Amerikaanse blad News Week meldde deze week, dat een agent van de volksrepubliek China op zoek zou zijn na&r een groot gebouw in Parijs. Eventueel zou de Chinese agent er driehonderdduizend dollar voor over hebben om een geschikt gebouw te kopen, waarin dan een permanente Chinese handelsmissie in de Franse hoofdstad zou worden gehuisvest. Er zijn meer aanwijzingen, dat het China —' en Frankrijk — ernst is met de uitbreiding van de handelsbetrekkingen tussen beide landen. De New York Times meldde vorige week, dat China Franse Sahara-olie zou willen kopen en eveneens geïnteresseerd was in de Franse installaties voor lichte industrie. De olie-transactie, waarover nu wordt onderhandeld tussen Peking en Parijs, zou z ijg voortgevloeid uit het bezoek van de voormalige Franse diplomaat Guillaume Georges-Picot aan de Chinese hoofdstad. Tijdens dit vrij recente Franse bezoek stond Georges-Picot aan het hoofd van een handelsmissie, ook al werd zijn gezelschap niet als zodanig in officiële communiqués aangeduid. Tijdens de besprekingen met Georges-Picot zouden de Chinese autoriteiten de wens hebben geuit olie van Frankrijk te kopen. Het motief hiervoor is niet ver te zoeken. De olie-leveranties van de Sowjet-Unie komen soms met een vertraging van een half jaar in China aan en zolang het ideologische conflict tussen Moskou en Peking voortduurt, zijn de Chinezen niet zeker van een continue levering van de voor hun economie vitale olie. De tweede olie-leverancier, Roemenië, vervult zijn handelsbetrekkingen tegenover de Chinese volksrepubliek nog getrouw. Roemenië heeft tot nu toe een opvallend neutrale positie ingenomen in het Russisch-Chinese geschil, maar niets garandeert Peking, dat dit in de toekomst zo zal blijven. DAAR China's eigen olieproduktie op geen stukken na de behoeften dekt wordt het land nu gedwongen ook buiten het communistische blok naar deze grondstof te zoeken. Frankrijk kwam als een der eerste landen in aanmerking. De wens van president de Gaulle om een „derdemachts-positie" in te nemen tussen de Sowjet-Unie en de Verenigde Staten komt niet alleen naar voren bij EEG-onderhandelingen in Brussel, maar ook in opzienbarende initiatieven dn het Verre Oosten. Enige maanden geleden kwam het bericht uit Parijs, dat Frankrijk voorstander zou zijn van een herenigd en neutraal Vietnam. Dit zou de beste oplossing zijn om een einde te maken aan de bloedige burgeroorlog in Zuid-Vietnam. Ook uit het sturen van een handelsmissie naar Peking bleek het verlangen van de Gaulle om de status quo, waarin de westelijke politiek tegenover communistisch China nu al jaren verkeert, te doorbreken. De gaullistische initiatieven zouden zover gaan, dat de Franse president een erkenning van het bewind in Peking zou overwegen naast die van de regering van nationalistisch China op Formosa, waarmee Frankrijk altijd al diplomatieke banden onderhield. Het is echter de vraag of de Gaulles conceptie van twee China's, die beide officiële erkenning zouden ge. nieten, veel kans van slagen heeft. De nationalisten op Formosa beschouwen zichzelf als het enige legale Chinese bewind, terwijl de communistische autoriteiten Georges-Picot hebben laten weten, dat een erkenning van de volksrepubliek het verbreken van de banden met Formosa noodzakelijk maakt. Ook Peking voelt niets voor een „twee China's-theorie". De Chinezen lietn duidelijk blijken dat zij voorlopig uitsluitend zijn geïnteresseerd in zakelijke contacten en dat olie bovenaan hun verlanglijstje staat, gevolgd door installaties voor de lichte industrie en kunstmest. WAT de betaling van eventuele Franse olieleveranties betreft, hebben de Chinezen echter niet veel te bieden. De graanaankopen van Australië en Canada hebben de toch al niet grote reserves aan vreemde valuta flink doen slinken en de Chinese regering voelt dan ook weinig voor contante betaling. Onderhandelingen met Indonesië over olieleveranties sprongen af op de Indonesische eis tot snelle betaling in harde valuta. De Chinese onderhandelaars hebben nu een zeer ingenieus betalingssysteem aan Frankrijk voorgesteld. Parijs zou de voormalige Franse gebieden in Afrika kredieten moeten geven, waarmee deze staten dan Chinese produkten zouden moeten kopen, waardoor Peking dan weer in staat zou worden gesteld de Franse olie te betalen. De ingewikkelde omweg via de Afrikaanse staten is noodzakelijk, omdat de kwaliteit van de Chinese produkten voor da Franse markt te laag is. De Franse delegatie heeft op deze voorstellen bepaald niet enthousiast gereageerd. Parijs is zeker geïnteresseerd in een uitbreiding van de Franse handel, ook met China, maar is niet bereid alle zakelijkheid overboord te gooien ten bate van een transactie, waarvan de politieke waarde nog uiterst onzeker is. Frankrijk ziet kansen voor zichzelf in het geschil tussen Moskou en Peking en de rigide Amerikaanse politiek tegenover communistisch China. Maar het heeft Peking laten blijken, dat het wel prijs stelt op een wat gezondere betalingsregeling, voordat de eerste Saharaolie in China aankomt. --- (Inqez. Meded.-advertentie) (Inqez. Meded.-advertentie) Elke OLVEH polis is winstdelend ---