Flora's en Pomona's hoogtij in de Maasstad TT^EN plan van drie-en-een-halt jaar geleden is nu verwezenlijkt. Rotterdam heeft zijn internationale tuinbouwtentoonstelling, de Floriade. In de komende zes maanden zullen miljoenen bezoekers over het ruim 40 hectare metende tentoonstellingsterrein dwalen en zich verbazen over deze manifestatie, die omvang en betekenis van de E-55 (vijf jaar geleden) evenaart zo niet overtreft. De grote regisseur van dit alles, Jac. Kleiboer, heeft blijkbaar een bijzondere voorliefde voor de Maasstad. Nu is het een feit, dat Rotterdam — behalve over de spreekwoordelijke energie — beschikt over een ideaal tentoonstellingsterrein op Dijkzigt en in het daarmee door een houten luchtbrug over de Westzeédijk verbonden Park aan de rivier Zó als men de tentoonstelling dooi de hoofdingang, naast het museum Boymans-Van Beuningen, betreedt, wordt men getroffen door de royale aanleg van dit aan grootsteedse perspectieven zo rijke stuk grond. Eerst een strak aangelegde tuin met bloemenplateaus en beelden. Links, in het verlengde van de museumtuin, ziet men een grote rozenhof met een idyllisch hoekje van Sir Winston ChurChills landgoed Cartwell. Op de achtergrond de gestalten van drie kerken %an de Westzeedijk en het De Jonghmonument. De tijd der rozen is nog lang niet aangebroken, zodat men zich in dit gedeelte van het tentoonstellingsterrein op het ogenblik alleen behoeft bezig te houden met de vele beeldhouwwerken, die tezamen een uniek overzicht geven van de kunst ,,van Rodin en Maillol tot Moore en Marini' Deze kunst, expositie, die ongeveer 160 sculpturen uit de trjd van 1870 iot neden >mvat, is een attractie op zichzelf. De beelden zijn vooral bedoeld als artistiek accent ir. eer bepaal de tuinarchitectuur Ook onderstrepen ze, door hun plaatsing, de bedoeling van een bijzondere afdeling. Bloemen uit de bijbel ZO staan bij de afdeling ,,Bloemen en planten uit de bijbel "- de beeldengroep Ruth en Boaz van Kdw*n Scharff. de Profeet van Pabk Cargn.i. en Job van G. Marcks. Deze afdeluv belooft een der meest bezochte van d» gehele Floriade te worden. Voortdurend sedert het begin van dit iaar zijn zendingen bloemen en planten uit Israël per „El Al" aangevoerd, o.m. speciale vflgesoorten, de oleander, de Phoenicische roos, het johanneslrood, de laurier, enkele kleine Libanonceders, irissen uit Nazareth, mirte enz. Ze werden ondergebracht in een klein park met een schilderachtig boombestand. Een met stenen uit Israël geplaveide weg leidt naar de boogvormige kas, waar planten groeien die niet tegen ons klimaat zijn bestand. Achter die kas voert een wegje naar een paviljoen, waarin vele voorwerpen zijn geëxposeerd, die betrekking hebben op de land- en tuinbouw en de plantenwereld van het oude Palestina. Verscheidene archeologische voorwerpen zoals wijnkruiken, olielampen enz., die zo vaak in de Bijbel worden genoemd, vragen hier de aandacht. Buiten vindt men een waterput, molenstenen en wat niet al. De gehele afdeling werd opgebouwd volgens een plan van ie Israëlische architecte mevrouw Ruth Enis Van kiem tot kracht TOEN wij dezer dagen — vóór de officiële opening — een rondwandeling over het tentoonstellingsterrein maakten, was nog lang niet alles gereed, maar dit is nu eenmaal een gewoon verschijnsel bij omvangrijke exposities als deze. Honderden tuinlieden, schilders, timmerlui, elektriciens, PTT-mannen waren nog druk aan 't werk. Er kon dus nog geen sprake van zijn, dal we een enigszins volledig overzicht konden krijgen van de rijkdom aan kleur en fleur, die hier in ie naaste toekomst te zien zal zijn. Wij dwaalden maar zowat langs brede paden, over vijve.'hruggen voorbij eindeloze reeksen kass-'n, en kwamen onder de indruk van de bijz< ndei gelukkige harmonie tussen de tuinarchitectuur en bouwkundige elementen en... de torenhoog oprijzende moderne stad op de achtergrond. Later zullen we nog gelegenheid krijgen, beschouwingen te wijden aan allerlei interessante afdelingen zoals „Voedt u goed", „Bloemen en planten thuis en bij het werk" en aan de grootse tentoonstellingen, die min in d< loop van de komende maanden in de hallen Ahoy en Energie denkt te houden De ziel van de Floriade wordt echter gevormd door de afdeling .Van kiem tot kracht" — meteen bet tentoonstellingsmotto. Het is net centrale mint var, de inzendingen van «wetenschappelijk* instituten, laboratoria en uinbouwnroelslations. De inzendingen zijn er zo opgesteld, dat zij m i alleen een boeiend karaKtei hebben vooi de vakman maar ook vooi de leek; men komt er zelfs van allerlei over de dampkring, de satellieten, de zon en de kosmos te weten. Rondom Tollens een feesttuin HEEFT het eerste gedeelte van het tentoonstellingsterrein hoofdzakelijk een didactisch karakter, het tweede deel (in het Rotterdamse Park) is er vooral op berekend, het oog te strelen. Dat begint al dadelijk als men de houten luchtbrug over is en van een drie meter hoog, uit opensteense blokken gevormd, uitzichtplateau de romantische tuin in kijkt, over glooiende grasvelden met geboomte, bedden narcissen, rimpelende vijvers, beelden van moderne expressie (om Tollens te laten schrikken), bruggen, gebogen muurschermen, gebouwtjes voor recreatie, terrassen voor bolgewassen, kronkelende paden, een feestelijke tuinaanleg O p bolleninzending is uitermate belangrijk en dat m&g ook wel, omdat de Floriade grotendeels op touw is gezet ter gelegenheid van de 400ste verjaardag van de tulp in ons werelddeel en het eeuwfeest van ile Koninklijke Algemene Vereniging voor Bloembollencultuur. De tulpen en hyacinten zullen in grote kleurrijke vakken komen te staan, dichtbij Tollens (alweer een verzoenend gebaar in verband met die moderne kunst). Voor het zgn. Heerenhuis in het Park is een volkomen symmetrisch gevormde tuin te zien, voorbeeld van 18de-eeuwse tuinarchitectuur Daar komen een duizend „museumstukken" uit de tulpenwereld te staan, zoals „Joost van den Vondel" en „Zoinerschoon" (uit 1620); het Proefstation voor de Bloembollenteelt te Lisse olant er 98 historische soorten uit. „Koningshof" en Clusiustuin VOORTS is er een tuin vol inheemse wilde bloemen en planten. In de „Koningshof" vind' men — het was een idee ran de heer Kleiboer — bloemen- en plantenrnaterialen uit de tuinen van allerlei Europese vorstenhuizen verzameld. Er zijn vier afdelingen, nl. een terras-buiten voor de oranjerieplanten, een koele kas, een grote gematigde kas voor mediterrane planten en een kleinere kas voor tropische sierplanten. Er zijn inzendingen van Soestdyk en Het Loo, uit het palei,« van de koning der Belgen te Laeken, uil de tuinen van groothertogin Charlotte van Luxemburg, van de koning van Zweden, van de koning van Griekenland en van de prins van Monaco. Niet ver hiervandaan is de Clusiustuin, een replica van ds hof die men in de Leidse hortus vindt. Deze kruidhof zal met zijn eigen besloten sfeer binnen een hoge muur van „kloostermoppen" een grote aantrekkingskracht op de bezoekers uitoefenen. Wandelend over de oude plavuizen en over de met schelpen bestrooide paadjes kan men kijken naar ouderwetse duizendschonen, pioenen, stokrozen, het prikneusje, de vuurwerkplant, de alruin en de tomaat, die vroeger ,,gulden appel" werd genoemd. De tuin van de grote Clusius meet 500 vierkante meter. Men komt niet uitgekeken. Hier is een model boom kwekerij, daar een iristuin, een rododendron-allee, een kas met orchideeën, lotus, Victoria Regia, fruit en bloemen uit Suriname en Nieuw-Guinea, er zijn tuinen van verschillende volkeren: Amerikaans, Belgisch, Duits, Frans. Dagen lang zijn vier Franse tuinlieden met hun expressieve mediterrane koppen, getooid met fleurige alpenmutsjes, bezig geweest een stukje van hun vaderlandse tuingrandevtr op Hollands grond aan te brengen. Sensatie horizontaal en verticaal IfiN dan, bij de heuvel, ziet men de J fraaie grote scheepsmodellen van de Holland -Amerika-lijn. die nu wel niets met tuinbouw te maken hebben maar toch attractie! zyn, en nadert de 65 meter lange voetbrug over het tunneltravers naar ie voet van de allergrootste attractie van de Floriade: de enorme Euromast. Maar al wie over de brug gaat, blijft geboeid staan om naar het ontzaglijke verkeer van auto's te kijken, dat onafgebroken de tunnel in en de tunnel uit suist. Het is zó sensationeel, dat men er de prachtige bloemmozaïeken bijna voor vergeet, die men dichtbij de toren heeft aangelegd. Ten slotte gaat men natuurlijk de Euromast op, per lift — men voelt niet eens dat ze met zo'n grote vaart omhoogsehiet, honderd meter in iets meer dan twintig seconden. Boven, in het Kraaiennest, ziet men Rotterdam in de diepte liggen en, bloeiend in le feestelijkste kleuren van Flora's en Pomona's hoogtij: de grandioze Flori.tde, vol mensen, in kabelgondels en zwirrende treintjes en wandelend, kijkend genietend, zes volle maanden lang ieder» dag van !) tot 24 uur, in zon- en sprookjeslicht! BSLR --- De plaat Rnvf>ls nanlinis Wanneer men de na\ eis uapnnis fluitsolo uit Raveis et Plilnp Bolero vergelijkt met ei i^nioe de golo voor hetze i f _ de instrument uit de aanvang van de „Prélude k 1'après-midi d'un faune" van Debussy, dan valt de luisteraar het kenmerkende verschil tussen deze beide impressionisten op. De componeerwijze van Claude Debussy is minder celebraal dan bij Ravel; Debussy is een dionysische geest, terwijl Ravel een „aards" kunstenaar is, onderhevig aan de zeer nuchtere drang het „ici et aujourd'hui" in zijn muzikale gedachten te betrekken. Debussy's tonale fantasie is gevoelig, persoonlijk en schilderachtig, doch de stortvloed van wellustige tonen en de opgewekte fresco-stijl van Ravel zijn hem vreemd. Debussy gebruikt zijn orkest niet als een mythologisch sprookje en betoverend schilderij, zoals Ravel in zijn ballet Daphnis et Chloé. Ravel schildert hier een groot fresco met figuren uit de Griekse mythologie, maar Debussy schildert intieme landschappen; Ravel bedekt de nog natte kalk van zijn werkstuk met een overvloed van glinsterende kleuren en de glans van naakte lichamen, Debussy schildert water, lucht en wind, vermengd met kleurrijke vlekken. Mourice Ravel behoort tot de beste vertegenwoordigers van het Franse intellect. Helder, ironisch en geestig als hij is, ontwikkelt hij een superieur gevoel voor vormgeving, zo zelfs, dat ook zijn kleinste composities voor piano stuk voor stuk meesterwerken zijn in hun solide muzikale vorm. HET is in het begin van onze twintigste eeuw, wanneer het Russische Ballet onder leiding van Serge Diaghilev zich in Parijs vestigt. Westerse ogen zien de Russische dansers en onze oren horen de muziek van Borodin en Rimsky-Korsakov. Het duurt echter niet lang. of Diaghilev is in staat opdrachten voor balletten te verstrekken en daardoor kunstenaars van zijn eigen tqd in te schakelen. Op de programma's van die dagen prijken namen als Picasso, Rouault, Stravinsky, Ravel, Poulenc en da Falla. Raveis ballet Daphnis et Chloé, dat in opdracht van Diaghilev werd gecomponeerd, komt nog zelden als ballet op de programma's voor. Wel kent men uit de concertzaal de beide suites uit de balletmuziek, met name de tweede suite. Het gehele werk heeft ook meer een symfonische allure en reeds tijdens de repetities voor de première ontstonden talloze strubbelingen tussen de dansers en de componist. De partituur van Daphnis et Chloé bindt de choreograaf, de muziek geeft de dansers gelegenheid tot dansen, maar volgt hen niet. Ravel heeft zijn muziek hier een leidende en geen begeleidende functie gegeven. Hij verklaart ook zelt. dat, ondanks de choreografische bestemming, dit ballet symfonisch is geconstrueerd en een streng tonaal schema volgt met een aantal themata, waarvan de ontwikkeling de homogeniteit van het werk verzekert. Toch is het niet mogelijk deze „symphonie choréographique" als pure symfonie voor de concertzaal te beluisteren en Ravel moet dit ook zelf hebben begrepen, getuige de beide suites, welke hij voor concertgebruik uit het ballet samenstelde. Luisterend naar het gehele ballet, zonder de dans te zien, mist men toch een grote symfonische samenhang doch men hoort een reeks dansen, waarvan de ritmische verfijning verbluffend isPIERRE MONTEUX, groot vriend van Ravel. leidde in 1912 de wereldpremière van Daphnis et Chloé in Parijs; ook in Amsterdam dirigeerde Monteux een integrale uitvoering van dit werk in 1948 bij het zestigjarig jubileum van het Concertgebouworkest. Nu heeft de bijna vijfentachtigjarige maestro Raveis complete ballet voor Decca (LXT 5536) laten opnemen met het London Symphony Orchestra en het koor van de Covent Garden Opera. Het is een voortreffelijke plaat geworden en ondanks de massale bezetting (honderdvijf orkestleden met koor) is het geluid nergens troebel of springt de pick-uparm uit de groef. Pierre Monteux weet, hoe hij Ravel moet uitvoeren! De „danse légère et gracieuse de Daphnis" wordt bij hem een waar feest van heldere orkestklank en ritmische precisie. Raveis grandioze instrumentatie klinkt, zoals ze in de partituur staat en ontaardt niet in de wirwar van klanken, die men maar al te vaak hoort. Zelden hoort men het begin van het derde deel, „lever du jour" zó als hier onder Monteux' beroemde extra lange dirigeerstok: de morgenstemming in het Griekse landschap, de dauw, die glinstert op de rotsen, het ontwaken dei natuur; het is als een bloem, die zich door de zon gewekt langzaam openi om ten slotte als het ware de genei? natuur in baar armen te willen vangen Ravel heeft hier zeke, een der meest verrassende evocaties uit de muziek ge realiseerd en Monteux volgt hem in zijn interpretatie op de voet: in een groot crescendo komt het thema tot volle ont-1 plooiing, als een eindeloze zang, de 2 van de uit de nachtelijke dauw oP' bloeiende aarde, de zang van de natuur, die tot leven komt. De slotdans, het bacchanaal, waan» een van die geweldige climaxen wor • bereikt, zoals Ravel ook in de Rhapso® espagnole en in La Valse heeft ®' ketend, heeft de componist vele zore gebaard. Een heel jaar heeft hij aan fragment gewerkt, maar het is e ® meest fanatieke en dynamische z 5 finales geworden. Monteux weet u> u finale het koor te temperen, uitroepen niet op de voorgrond ... doch slechts het orkestrale coloriet bijkleuren. „Daphis et Chloé ne devaient leur plus bel amour que graee a & ■ schreef Jose Bruyr en spreke: „r,olaa : deze uitvoering op de grammotow mogen wij daaraan nog toevoegen. » au maitre Monteux". — B. K • In Nederland wordtgtioi , van 4—6 augustus een J" 1 hte nis K. symposion gehouden ter g eaa „ pU #en f. Jacobus Arminius die vier e ..„luk leden geboren werd. Hij is d' 6 vader van hen die thans in ve' strantse Broederschap in Ne a ""'""lIders ouantoc utucuciOl^nap ' ii\ /P K lw " 1 M enigd zijn en van belangr'JK (n protestantse christenen - 5 wereld. „ 4 De bijeenkomsten worden Augtis ' augustus en in de ochtend van . rrn iniu-, te Amsterdam gehouden in ^ kerk In de middag van 6 auR-ï van men bijeen in het auditoriu ' .eidse universiteit. „