KUNST De Hoogduitsche Opera te Rotterdam Herinneringen aan de periode van 1860 tot 1891. . heden. 4 Maart, vijftig jaar geleden, de Hoogduitsche Opera", die geduH n de drie decennia een belangrijke rol . Kederlandsche, en vooral in het Rotterin het .^ muziekleven speelde, in den Tivolid ^vTburg aan den Coolsingel haar laatste VO *r!Ü t moeil ij kheden, die de opheffing tot gevonden waren voornamelijk van finanvolg na De zijden draad waaruit de _ positie van het gezelschap sedert eCOn troot aantal jaren bestaan had, knapte een 6™" wa3 geen maecenas als eens W. S. door r meer om op het laatste oogenblik het ^bestaan' nog te verzekeren. Ook het v °° D)iP ke peil had in de laatste jaren veel te «ff „ghad; het glanstijdperk, waarin de 1 -pkresencenten van Duitsche bladen en "ïqche impresario's naar Rotterdam kwan om de zeer belangrijke premières bij te In was voorbij; ook de groote Duitsche wn te' n aars voelden zich niet meer tot de Maasstad aangetrokken. Alle pogingen om opnieuw een Duitsoh Jra-gezelschap te vormen, mislukten; in r uari 1893 werden de riddercostuums, de • ca > s (je Turksche, Romeinsche en andere antels' de livrei-costuums, de staatsierokken, ® tri ^ts de wapenrustingen en de narrenmstuums 'van de „Voormalige Hoogduitsche Hoera" in het Notarishuis in het openbaar verkocht; een jaar later werd de muziekbibliotheek in veiling gebracht. De „Hoogduitsche Opera" dankte, volgens een mededeeling van den heer W. Smalt, haar ontstaan aan een denkbeeld, dat de Rotterdarr .sehe componist W. F. Thooft in de lente van 1860 opperde. In den zomer van dat jaar staken enkele bekende Rotterdammers, onder wie ook de heer W. S. Burger Wzn. was, de hoofden bij elkaar, om over een eventueele verwezenlijking van het plan van den heer Thooft te beraadslagen; en zij werden het spoedig eens. Men besloot om over te gaan tot de oprichting van een Hollandsch Tooneeleezelschap en een Duitsche Opera. Medio Augustus wendde het Comité zich met een desbetreffende mededeeling per circulaire tot de burgerij. Zonder steun van het Hof en zonder gemeentelijk subsidie had men bijna een ton gouds bijeengebracht. Men had, zoo werd in de circulaire gezegd, aanzienlijke geldelijke verbintenissen moeten aangaan; doch men was daarvoor niet teruggedeinsd ,,in de overtuiging, dat door de oprigting van een eigen Tooneel en Opera zou worden voldaan aan eenen door velen in het belang onzer welvarende stad, sints lang gekoesterden, doch tot nu toe onbevredigden wensch, en in het vast vertrouwen, dat zij, door daaraan op eene Rotterdam waardige wijze te voldoen, die algemeen® medewerking zal mogen ondervinden, welke volstrekt onmisbaar is om te geraken tot de duurzame vestiging van een eigen Tooneel." Op 5 September 1860 werd daarop in den Rotterdamschen Schouwburg aan den CoolS!n gel de eerste „Hoogduitsche Opera-Voorstelling" gegeven; ,,Don Giovanni" was een opvoering van Mozart. Leider van het orkest was de voor het seizoen geëngageerde Tsjechische componist Frantisjek Skroup. (Naar pen zich wellicht herinneren kan, is in 1935 ln het Hang te Rotterdam een gedenksteen onthuld ter nagedachtenis aan dezen zeer "ndigen musicus, die in 1862 in de Maasstad overleed.) Het enthousiasme van het publiek en van fle pers was in alle opzichten uitbundig. Een w eek later volgde von Flofows „Martha" en «"w-ta dezelfde maand Webers „Der Freischutz". in October gaf men niet minder dan vier belangrijke premières; „Le Nczze di Figaro ■ .Les Huguenots", „Norma" en „Fidelio". 7®. 'eiderg deden al het mogelijke om het tistieke peil op te voeren; al heel spoedig 5 ree ? de Hoogduitsche Opera te Rotterdam aar reputatie van Nederlands beste Operagezelschap. Na eenigen tijd liet de Spoorwegmaatenappij extra-treinen uit 's-Gravenhage naar otterdam loopen, wanneer er in het knusse, roaar ze er primitieve, schouwburgje operaoorstellingen gegeven werden. Weldra ging et gezelschap ook op toumée in andere P'aatsen de s lands. «et groote succes stelde de Hoogduitsche te^ 6ra in s taat om de beste Duitsche krach. n te engageeren. Deze vocalisten van proverdrongen de dilettanten van het Cessie tooneel. Het orkest wist zich op te werken dat tf' ^esite in den lande. Het werd zoo, t Rotterdam de stad werd, waar de Duitsche doo: operakunstenaressen en kunstenaars r moesten, om gelegenheid te hebben, bij 11 ..Hoftheater" te slagen. terri 1863 is Ricllar d Wagner bijna naar Rotv r am gekomen. De groote componist beon d zich in financieele moeilijkheden en endde zich om raad tot een vriend. Deze stelde voor: tracht een engagement te verr '.[gen om voor één avond te Rotterdam als ' r 'gent op te treden. Wagner toonde zich Middellijk hiertoe bereid; hij antwoordde: t zou het mooist zijn, als alle vrienden an fnijn muziek daar ter plaatse zich verenigden en alles voor mij regelden. Na de osten te hebben afgetrokken, zouden zij lp 1 ^. v °He opbrengst ter hand kunnen stel, D ' wanneer de directie van den schouwurg niet uitgeschakeld zou kunnen worden 'k dus genoegen zou moeten nemen met to ^ er ontvangsten, dan zou men die n „ . 200 moeten berekenen, dat de onderraing voor mij de moeite waard is. Zonder n zuivere opbrengst van ƒ 1000 is de zaak a ® r ik denk, niet aannemelijk voor mij." d : t pi ?n kwam evenwel niets, daar de ™ het Po'terdamsche gezelschap ® en & '1 l ? cr.lk' ar hadden voor extrahonoraria; de Opera werd namelijk in het leven gehouden met een abonnement-stelsel; al'.e bezoekers namen een vaste plaats voor het geheele seizoen teg/n een vast bedrag. Dientengevolge werden de uitgaven bij het begin van het najaar voor het geheele seizoen vastgesteld; men kon daarin tusschentijds geen veranderingen aanbrengen. ^OOALS hierboven reeds is opgemerkt, ge" noot de Hoogduitsche Opera het voorrecht in den loop der jaren de beste Duitsche kunstenaars te kunnen engageeren. In de dagbladen van dien tijd kan men nog enthousiaste woorden van lof vinden voor mej. Beihl (met Luise JAhde in Gluck's „Orfeo"). Josephine Weyringer, „de vrouw met de gouden stem" (Königin der Nacht in ..Die Zauberflöte", Aennohen in „Der Freischtftz", Lénora in ,,I1 Travotore", den bas Dalle Aste, Ferdinand Gross (die in 1873 een onvergetelijken Tannhauser creëerde, den bas Emil Fischer (die een ware „Fisoher-cultus" deed ontstaan, den heldentenor Richard Grimminger (enfant chéri der dames!) en — in een latere periode — de sopraan Katharina Senger— Bettaque en den zeer begaafden bas Conrad Behrens. In 1871 sc"hreef de N. R. Ct.: „Wij hebben thans vijf zangeressen, waarvan twee met waarlijk buitengewone sterr(middelen toegerust zijn, vier tenoren, waaronder drie als kunstenaars in den rang begroet kunnen worden, twee eerste bassen, die het grootste theater ons kan benijden, twee zeer goede barytons, een orkestpersoneel, dat, indien het met een goeden geest bezield is, wonderen kan verrichten, en daarboven een balletcorps..." Met dezelfde opera waarmede de Hoogduitsche Opera haar roemrijk bestaan aangevangen was, met Mozarts „Don Giovanni", vierde zij in 1885 haar zilveren jubileum. Uit een ter gelegenheid van dit feit opgemaakte balans bleek, dat zij toen 119 maal „Fidelio", 127 maal „Faust", 103 maal „Martha", 99 maal ,,Le nozze di Figaro", 95 maal „Die Zauberflöte", 87 maal ,,Don Giovanni", 90 maal „Lohengrin" en 85 maal „Tannhauser" opgevoerd had. Merkwaardig is de mindere belangstelling voor „Die Meirtersin<»er von Nurnberg" (12 maal) „Die Walktire" (13 maal) en „Rigoletto" (3 maal). Na de opening van den Grooten Schouwburg in 1887 — de eerste voorstelling was een gezamenlijke avond van de Hoogduitsche Opera en het Gezelschap Le Gras en Haspels — verhuisde de Opera van den Coolsingel naar de Aert van Nesstraat. Haar beste jaren waren echter voorbij. Elk seizoen werden de financieele moeilijkheden grooter; het artistieke peil daalde langzamerhand meer en meer. De bas Conrad Behrens, die gedurende één seizoen directeur van de Opera was, heeft in zijn autobiografie een aantal zeer onvriendelijke opmerkingen over het gezelschap in die laatste periode gemaakt. Zoo noemde hij bijvoorbeeld het koor „voor het grootste deel een stel invalieden, dat zioh in een exceptioneele protectie mocht verheugen." Teekenen van „het begin van het einde" waren: het steeds weer wisselen der directies, pogingen om met operette-voorstellingen de inkomsten te verhoogen, enz. Zelfs het optreden van de vermaarde zangeres Sophie Brajnin mocht niet meer baten om het voortbestaan der Opera te verzekeren. De invloed, dien de Opera op het muziekleven had, bleef echter nog lang na haar liquidatie van kracht. Om met één voorbeeld te volstaan; hoe belangwekkend was niet'het werk, dat muziekpaedagogen als Woldemar Bargiel, Friedrich Gernsheim en Richard von Perger, die eens door de Opera gelokt naar de Maasstad kwamen, voor „Toonkunst" en „Eruditio" verrichtten! AFFICHE voor de eerste voorstelling der „Hoogduitsche Opera" te Rotterdam. (Archief Handelsblad) --- DE REGEN KWAM (Ingezonden Mededeeling.) DE BEROEMDE INDISCHE ROMAN VAN Louis Bromfield DE REGEN KWAM is zooeven in nieuwe, geïllustreerde uitgave ln één deel (bijna 600 pag.) verscheren. Prijs slechts: ing. ƒ 3.90 geb. ƒ 4.10 (± halve prijs der eerste drukken). Beperkte oplaag. --- Zeventiende-eeuwsche schilderstukken en sculpturen Tentoonstelling te Amsterdam. Den vorigen keer, met enkele bijzondere Primitieven en delicatessen uit den Empiretijd, wendde mr. Schretlen zich tot de fijnproevers; ditmaal, met een collectie zeventiende-eeuwsche Hollanders, bewandelt hij den breeden weg der publieke belangstelling. Maar ook deze kleine keuze is van bijzonder niveau en loont ten volle den gang naar de kunstkamer in het oud-Amsterdamsche huis aan de Heerengracht 390, dicht bij de Leidschegracht. Niet banaal is het stilleven met roestbruine wingerdranken en een prachtig geschilderd wijnglas waaromheen een diaphane citroenschil zich krult als een lichtgevende cartouche. Minder is alleen de voet van het glas. Men proeft de nabijheid van Abraham van Beyeren of Jan Davidsz. de Heem, ja zelfs die van den vorstel ijken Willem Kalf, maar tegelijk heeft dit anonieme werk van omstreeks 1660 met zijn horizontaal afsluitenden rand een melancholiek herfstige gevoelsnoot a la Raoul Hynckes, die reeds de sfeer van den laten Lodewijkentijd oproept. Met begrijpelijken trots toont de heer Schretlen zijn Teniers, „Boeren in een herberg", compositie uit 's meesters begintijd, toen zijn coloriet en de keuze van zijn motieven nog sterk werden beïnvloed door den genialen kunstbroeder Adriaen Brouwer. Zelfs sommige meubelstukken, zooals de ton en de stoel op dit doek, keeren op werken van Brouwer weerom: mogelijk waren het atelier-requisieten, die beide schilders hebben gebruikt. Op een grijs fond — het zilvergrijs, dat Teniers naderhand beroemd heeft gemaakt — teekenen zich de locale kleuren fijntjes af. Teniers werkte veel en zoo vlot, dat men zijn kabinetstukjes wel „aprèsdiners" heeft genoemd; toch zijn de werken, een toeschrijving op zijn naam waardig, altijd accuraat en in alle onderdeelen verantwoord; zoo ook dit. Langs een wijd en weidsoh „Winterlandschap" in somber namiddaglicht van Joost de Momper bereikt men een opmerkelijk vroeg17e-eeuwsch stuk, dat, door de samenvoeging van figuur — een kloeken visschersman —met stilleven — doode eend, een bak met eieren enz. — zoowel als door de combinatie van een eenigszins schel coloriet met een geprononceerde licht-donkerwerking terugwijst op het voorbeeld van Pieter Aertsen. Een klein paneeltje met drinkende en etende landlieden vóór een boerderij completeert dezen wand. Goede werkjes zijn ook een „Perseus en Andromeda", dn den trant van Fluweelen Breughel volgens sommigen, hetgeen niet zoo heel veel zegt, gezien de groote verscheidenheid van diens oeuvre, en een vrouwen portret in donkeren toon, gesigneerd door H. de Jager, den Utrechtschen portrettist uit de tweede helft van de XVIIe eeuw. Belangrijker evenwel is het groote schilderij van Adam Willaerts (1577—1664). De picturale bekoring ervan is, voor mijn g;evoel, niet heel sterk, het valt wat in vrij heterogene onderdeelen uit elkaar, maar er is veel op te kijken: een gedétailleerd landschap in De Momper-stijl, een stuk zee met een Spaansch en een Staatsch galjoen, beide zwaar bemand, een kade of strand, waar deftige personages luidruchtig afscheid nemen, aangegaapt door de goe-gemeente', een visscher met zijn net, een matroos, die een juffer door de branding naar een boot draagt, en op den voorgrond een visch-stilleven. Het kapitale stuk is afkomstig uit een oude Amsterdamsche particuliere verzameling. Een „Orpheus met de dieren" heeft dr. Bredius toegeschreven aan Gillis Claesz. d'Hondecoeter. De dieren, stuk voor stuk goed getypeerd in een trant, die vaag aan Rubens doet denken, zijn bijeengezet in een wat overladen groep. Van der Helst en Ludolf de Jongh zijn beurtelings genoemd als de maker van het voorname vrouweportret in stemmig zwart-en-wit, verlevendigd door een discreet bloemstukje links en boeiend door de expressie van gelaat en handen. Ten slotte een figuurstuk eenigszins op de manier van Netscher, gesigneerd door Johannes Voorhout (1647—1723), den zeldzaam vóórkomenden schilder, van wien wij onlangs een doek vermeldden op de Paaschtentoonstelling in Museum Amstelkring. Het is zeer zorgvuldig en met toewijding opgezet en vertoont bijzonder fraaie kleurqualitelten, een tikje decadent weliswaar, maar van een verfijning, die ons toch nog wel wat te zeggen heeft. Enkele Vlaamsche sculpturen uit den Baroktijd vullen het geëxposeerde aan; wij noemen in het bijzonder een heroïeke Pietè, en een wel zeer lichtzinnige, bijna dansende Heilige- Familie, driedimensionale transpost ties van den Van Dyck- en Rubens-stijl. De tentoonstelling duurt tot 22 Maart. DAVID TENIERS ]R., Boeren in een herberg. (Toto ooU. Schretlen) --- DE OUDE „ROTTERDAMSCHE SCHOUWBURG" aan den Coolsingel, waar de hoogduitsche DE OUDE „ROTTERDAMSCHE SCHOUWBURG" aan den Coolsingel, waar de hoogduitsche Opera" dertig jaar lang triomfen vierde. (Archief Handelsblad) --- De restauratie van de Sint Bavo te Haarlem Schilderingen op de zuilen worden geregenereerd. In „De Autokampioen" schrijft de heer W. Stam over de werkzaamheden tot herstel en beveiliging van de oude Sint Bavokerk te Haarlem. Wij ontleenen het volgende aan zijn artikel: „Tusschen de machtig breede pilaren en onder de houten gewelven klopt de hamer van den arbeid. „Eiken dag opnieuw bestijgt de kunstschilder Gerard Jansen met palet en kwast de hooge stellingen, die opgetrokken zijn rond de forsche pilaren; arbeiders in blauwe kielen bikken onvermoeid aan de oude muren, terwijl achter het zilveren orgelfront nijvere handen de windladen demonteeren. „Om het brandgevaar zooveel mogelijk te beperken, is in October reeds een brandbluschinstallatie gebouwd en werden daarna speciale wanden rond den toren gemaakt. Indien in het koor of schip van de kerk brand uitbreekt, werkt de toren immers direct als een schoorsteen. De wanden, die van buizen en cementgaas vervaardigd zijn, voorkomen dit en scheiden het ondergedeelte af van de rest van de kap. „Momenteel wordt de noordwand van een nieuwe kalklaag voorzien. Daar echter telkens maar een klein gedeelte vernieuwd kan worden, is wit een bezwaarlijke kleur gebleken. De nieuw gestucte muurvlakken üteken dan te veel af bij de grijze tint der oudere deelen. „Twintig experimenten waren noodig om den juisten toon te treffen. Het thans gefabriceerde mengsel geeft geen storende tegenstelling meer met de bestoven muren. De „Hondenslagerskapel". „De restauratie van den noordwand is ojïi. nog belangrijk geworden door de ontdekking van de z.g. „Hondenslagerskapel", een kleine langwerpige verticale nis, die van buiten gezien schuil gaat achter de Vischhal. Vroeger is deze kapel het bezit geweest van een orde, die daar haar relikwieënkastje had. „Het was bij de Haarlemmers gewoonte, tijdens een bezoek aan de kerk hun honden — soms ware pronkstukken en mobile reclames van welstand — in die nis te „parkeeren". Soms werd het geduld van de kwispelstaarten wel eens wat te lang op de proef gesteld en daar zij dan veel last veroorzaakten, werden hondenslagers aangesteld, die de dieren met een zweep in toom moesten houden. „Spoedig zag men echter in, dat dergelijke spektakels, die het logische gevolg waren van de tuchtiging, niet langer in een bedehuis getolereerd konden worden en daarom werd verordend, dat de honden niet geslagen mochten worden. De zweepen werden aan het uiteinde voorzien van een belletje. De bedreiging en het belgerinkel waren voldoende om den hond bij de minste buitensporigheid het hazenpad te doen kiezen. Hoewel de hondenslager slechts korten tijd zijn naam eer kon aandoen, is door het 'terugvinden van deze kapel de herinnering aan dit curieuze beroep levendig gebleven. Pilaar schilderingen. „In de hooge steigers rond de pilaren ontwaart men dagelijks een bedrijvige figuur met een witte jas «iïn en het palet in de hand. Het is de Haagsche kunstenaar Gerard Jansen, die steeds doorvecht tegen de vretende tand des tijds en zijn hart heeft verpand aan de schatten van architectuur, religieuze kunst en ornamentiek. „Welverdiend en eervol zijn dan ook de sporen, die hij door zijn talrijke adviezen en belangrijke restauraties gedurende bijna dertig jaren in dienst van „Monumentenzorg" verdiend heeft. De pilaarschilderingen, welke thans door zijn vaardige en meesterlijke hand verduurzaamd worden, zijn eigenlijk geen fresco's meer, hoewel zij dat oorspronkelijk wel geweest zijn. De schilderingen rond het koor, behalve twee aan de oostzijdfe, zijn immers omstreeks 1505 in de natte kalk gezet en later gerestaureerd. „Zij stellen altaankleeden voor met fraaie ornamenten, spreuken en religieuze afbeeldingen. Een mooieren decoratieven achtergrond voor de beelden, die aan de pilaren bevestigd waren, kan men zich niet voorstellenHet asymmetrisch schilderen van deze doeken, die den indruk wekken of zij werkelijk opgehangen zijn, doet wel afbreuk aan het horizontale bouwdeel, dat als afscheiding van pilaar en boog is aangebracht. „Het imitatietapijt, een van de jongste schilderingen, dat op den noord-oostelijken pilaar is aangebracht, en aan het weversgilde is gewijd, had een oppervlakte van veertien vierkanten meter. Men zal begrijpen hoe bewerkelijk dez« schildering geweest moet zijn. „In 1876 en 1905 zijn de zeventien pilaarschilderingen in de Groote Kerk nog eens hersteld, maar de wisseling van temperatuur en de vocht hebben zooveel schade aan het ontwerp en de kleur toegebracht, dat de fijne teekeningen van sommige schilderingen bijna niet meer te restaureeren zijn. „Naar de meening van den heer Jarnsen gebruikte men in die dagen een verfmengsel, dat alleen maar afdekte en niet poreus was, zoodat het voaht niet door de schildering heen verdampte, maar zich er achter verzamelde. „De kundige schilder, die thans de doeken herstelt, heeft een duurzamer weg gekozen. De schilderingen Worden in een sterkeren toon opgezet, dan theoretisch voor dergelijke werken is verantwoord. Maar de practijk heeft geleerd, dat binnen korten tijd de oude toon weer terugkeert, terwijl de houdbaarheid van het werk er bij wint. „Gestadig vordert het consciëntieus uitgevoerde werk, dat hij met zooveel ijver en liefde ter hand heeft genomen. In den loop van dit jaar hoopt hij alle schilderingen weer in haar oorspronkelijken vorm en kleur hersteld te hebben, zoodat ook deze pilaardecoraties getuigenis zullen afleggen van de toewijding en liefde, waarmede dit Nederlandsche juweel van architectuur wordt in stand gehouden." --- 't Begon in een Midzomernacht (Ingezonden Mededeeling.) OLAV GULLVAG 't Begon in een Midzomernacht njet een inleiding van ANTOON COOLEN. Door de geheele pers enthousiast besproken. 5e Druk ter perse. Een roman, die tot een der schoonste van de huidige Noorsche literatuur mag worden gerekend. Johan Koning in de ..Haagsche Crt." Het grootste succes van dit seizoen. --- ONDERWIJS PROF. DR. C. W. LUNSINGH SCHEURLEER OVERLEDEN Bijzonder hoogleeraar in de Archaeologie aan de Leidsche Universiteit. In den ouderdom van 59 jaren is te Leiden overleden prof. dr. C. W. Lunsingh Scheurleer, bijzonder hocgleeraar in de archaeologie aan de Leidsche Universiteit. Dr. Lunsingh Scheurleer, wiens naam altijd zal verbonden blijven aan de archaeologische collectie, die in het Allard Pierson-Museum der Universiteit van Amsterdam is ondergebracht, had een grooten naam als archaeoloog der klassieke (Grieksch-Romeinsch-Egyptische) oudheid, hoewel hij oorspronkelijk niet voor de wetenschap doch voor het bedrijfsleven, meer in het bijzonder het bankwezen, werd opgeleid. Hij was in 1881 te Den Haag geboren, had daar een driejarige H.B.S. en te Dresden verder (hooger handels-) onderwijs gevolgd en was in 1912 in de bankiersfirma Scheurleer en Zonen te Den Haag opgenomen. In 1902 had hij, gedreven door zijn belangstelling voor de wereld der klassieke oudheid, een studiereis naar Griekenland en Egypte gemaakt, die als het begin van zijn wetenschappelijke loopbaan mag worden beschouwd; drie jaar later werd hij penningmeester van den Raad van Bestuur der Academie voor Beeldende Kunsten te Den Haag, en in 1920 voorzitter van dit college. De diepgaande en omvangrijke kennis, die hij zich allengs van de kunst en de geschiedenis der oudheid had verworven, bezorgde hem in 1925 het lidmaatschap van het Duitsche Archaeologische Instituut te Berlijn, en twee eere-doctoraten, een van de universiteit te Dantzig (in de technische wetenschap, 1925) en het andere van de universiteit van Amsterdam (in de letteren en wijsbegeerte 1926). De opening van het Museum Scheurleer met de zooeven bedoelde, thans te Amsterdam gevestigde oollectie, een verzameling die de dateert uit 1924. In 1936 benoemde, na gemachtigd te zrjn tot het instellen van een leerstoel in de Grieksohe archaeologie, de universiteitsraad dr. Lunsingh Scheurleer tot bijzonder hoogleeraar. Prof. Lunsingh Scheurleer ontving van de gemeente Den Haag haar zilveren plaquette en van de Kroon de onderscheiding van officier in de orde van Oranje Nassau; hij was voorts voorzitter van de Vereeniging tot bevordering van de Kennis der Antieke Beschaving, lid van de commissie van beheer der gemeentelijke musea te Den Haag, voorzitter van de Vereeniging „Directeurendag". Van zijn geschriften noemen wij zijn catalogus van de collectie-Lunsingh Scheurleer, die van de tentoonstelling van Grieksche en Romeinsche Kunstnijverheid te Rotterdam (1911) en die van de tentoonstelling der collectie L.-S. in het Kunstnijverheidsmuseum te Den Haag (1913). Voorts het „Corpus Vasorum Antiquorum Pays Bas I" en id. id. II, artikelen in binnenen buitenlandsche tijdschriften als „Elsevier", het bulletin van den Oudheidkundigen Bond en dat van de zooeven genoemde Vereeniging tot bevordering van de kennis der Antieke Beschaving, en het jaarboek van het Duitsche Archaeologisch Instituut. Sinds 1908 had prof. Lunsingh Scheurleer vele lezingen voor volksuniversiteiten en andere instellingen gehouden en ook op deze wijze de kennis van de voortbrengselen der antieke cultuur verdiept en verbreid. De begrafenis van prof. dr. Lunsingh Scheurleer geschiedt Donderdag om 13 uur op de begraafplaats „Rhynhof" aan het Haagsche Schouw bij Leiden. PROF. DR. C. W. LUNSINGH SCHEURLEER --- ONDERWIJS IN HET FRANSCH Denkoefening en verrijking van geest en gemoed. In een in het Universiteitsgebouw gehouden vergadering van de Vereeniging voor Paedagogisch Onderwijs aan de Universiteit te Groningen heeft de r.k. geestelijke, de heer J. Steinhardt uit Kerkrade een voordracht gehouden over: „Herinneringen en inzichten van een oud-leeraar over het onderwijs van het Fransch." Spreker behandelde de vraag, hoe men er door het onderwijs toe kan bijdragen, dat de geest van de leerlingen ontwikkeld, beschaafd, veredeld, vernieuwd en verfijnd wordt. Spreker betoogde, dat men dat kan doen door hen te leeren denken, en dat de rijpende jeugd reeds een sterk denkvermogen heeft. Leiding daarvan is noodig. Taalstudie is in de eerste plaats denkoefening. De vrucht van dergelijke denkoefeningen zullen zijn: betere kennis van de moedertaal, groote vaardigheid in het spreken van de vreemde taal, liefde voor ic'eeën en voor het boek, gezonde principen voor het leven. Spr. ging met voorbeelden op de denkoefening van het vertalen in, en concludeerde: Zoo krijgt de leerling „le qoüt des idée's", de liefde voor het denken; maar ook liefde voor het boek, die weer verhoogd wordt door het goed leeren lezen, vooral door met de pen in de hand te lezen; lezen dan opgevat als het „lezen" van aren. Op die wijze krijgt de leerling een rijlkdom aan ideën, waardigheid om ze in moeder- en vreemde taal uit te drukken, en groote belangstelling voor dingen, welke hart en verstand, geest en gemoed bevredigen, en welke voor zijn leven van onschatbare waarde zijn; waarmede de doeleinden van het onderwijs zijn bereikt. Aan het „Rheindsche Technicum" te Bingen is voor het ingenieurs-examen in de afdeeling machinebouw de heer H. W. Jacobszoon te Heemstede geslaagd. --- NIEUWE UITGAVEN Bjj de Uitgeverij W E J Tjeenk Willink, te Zwolle is in de Editi3 Schuurman & Jordens de derde druk van de Drankwet verschenen. BU de Uitgeverij De Erven F. Bohn N.V Haarlem, is de zevende druk verschenen van Molengraaft's Leidraad Nederlandsch Handelsrecht Deel II Transportrecht herzien door mrs. C. W. Star Busmann en Chr Zevenbergen, hoofleeraren te Utrecht. --- Pelikan (Ingezonden Mededeeling.) --- AMSTERDAM WERKZAAMHEDEN OP BEGRAAFPLAATSEN B. en W. schrijven den raad: Het is gebleken, dat het terrein, hetwelk in 1931 aan de Nieuwe Oosterbegraafplaats is toegevoegd en de in 1931 in gAruik genomen Nocrderbegraafplaats, niet op de meest doelmatige wijze zijn ingedsald, en dat het voor een goede exploitatie dezer begraafplaatsen aanbeveling zou verdienen, de indeeling te verbeteren door verlegging van eenigé wegen en door verandering van het profiel van enkele andere. Het is voorts wensch el ijk gebleken, op ee -nige terreinen van de Nieuwe Oosterbegraafp '.aats een laag teelaarde aan te brengen, ten einde de beplanting meer tot haar recht te doen komen. De kosten der werkzaamheden op de Nieuwe Oosterbegraafplaats worden geraamd op ƒ 64.000, waarvan ƒ 37.000 aan arbeidsloonen; voor die op de Noorderbegraafplaats zijn deze bedragen onderscheidenlijk ƒ 20.500 en ƒ 10.500. Met dezen arbeid zullen op eerstgenoemde begraafplaats 60 arbeiders ongeveer 6 maanden en op de Noorderbegraafplaats 34 arbeiders ongeveer 3 maanden werk kunnen vinden. De directie van den Rijksdienst voor Werkverruiming deelde mede, dat de werken in werkverschaffing kunnen worden uitgevoerd en dat, in verband met de waarde, welke het werk voor de gemeente heeft, 90 % van het verwerkte loonbedrag voor de berekening van het subsidie in aanmerking zal komen. B. en W. stellen den raad voor te besluiten op de Nieuwe Oosterbegraafplaats en op de Noorderbegraafplaats wegen te doen verleggen en profielen van wegen te doen veranderen, alsmede een gedeelte van de eerstgenoemde begraafplaats aan te vullen met een laig teelaarde; voor deze werken beschikbaar te. stellen een bedrag van ƒ 84.500; te aanvaarden de door het Rijk toegezegde bijdrage. --- KETTINGHANDELAARS AANGEHOUDEN Terwijl zij een partij koffie vervoerden. Rechercheurs van het bureau-Raampoort zagen gisteravond op het achterbalcon van een tramwagen in de De Clercqstraat twee mannen, een schilder en een koopman staan, d ; e zij sinds lang verdachten van kettinghandel. De mannen hadden koffers bij zich en de rechercheurs lieten de tram stoppen om een onderzoek in te stellen naar den inhoud van die koffers. De mannen weigerden inlichtingen te geven, waarna zij van de tram werden gehaald. Daarbij pleegden de mannen verzet, doch de politie wist spoedig genoeg de koffers te bemachtigen. Zij bleken een groote partij koffie te bevatten. De mannen zijn vervolgens in arrest gesteld. --- CHOCOLADE GESTOLEN In de Spaarndammerstraat zijn twee jongens aangehouden, die op de Stroomarkt van een vrachtauto eenige doozen chocolade hadden gestolen. --- JONGEN UIT RAAM GEVALLEN Gistermiddag om vijf uur is een 12-jarige jongen, die aan het spelen was in een van de verwaarloosde huizen aan het Weteringplantsoen, hoek Weteringschans, van de vierde verdieping uit raam gevallen. De jongen viel in den tuin en kreeg een schedelbreuk. In levensgevaarlijken toestand moest hij in een der ziekenhuizen worden opgenomen. --- LYSOL GEDRONKEN In de Eerste van Swindenstraat heeft gistermiddag een 11-jarige jongen per abuis uit een flejch lysol gedronken. In levensgevaarlijken toestand is hij in het O. L. Vrouwe Gasthuis opgenomen. --- DIRECTEUR ABATTOIR B. en W. bevelen bij den raad voor de vervulling van directeur van de Veemarkt en het Abattoir, tevens directeur van den Keuringsdienst van slachtdieren, vleesch en vleeschwaren aan R. H. Veenstra, keuringsveearts-bacterioloog, tevens plaatsvervangend directeur bij genoemden dienst, en stellen voer tot de benoeming over te gaan, onder bep?ling. dat zij zal ingaan op een nader vast te stellen datum. --- Radio-Programma's Voor Woensdag. HILVERSUM I. 415 m. Nederlandsch Programpa. NCRV. 7 30 Gramofoonmuziek. 7.4-5 Ochtendgymnastiek. 7.55 Gramofoonmuziek. 8.00 Schriftlezing en Meditatie. 8.15 Gewijde muziek (gr.pl.). 8.20 Ochtendgymnastiek. 8.30 Nieuwsberichten ANP. 8.45 Gramofoonmuziek. 10.30 Morgendienst. 11.00 Spaarne-sextet en gramofoonmuziek. 12.15 Gramofoonmuziek. 12.42 Almanak. 12.45 Nieuwsen economische berichten ANP. 1.00 Gramofoonmuziek. 1.25 Consonanten en gramofoonmuziek. 3.00 C-hristelfyke lectuur. 3.30 Zang met pianobegeleiding en gramofoonmuziek. 4.10 Gramofoonmuziek. 4 30 Voor de jeugd. 5.00 Gramofoonmuziek. 5.15 Nieuws-, economische en beurs