VOLKSTUINFEEST IN VOORBEREIDING „Nut en Genoegen" bestaat twintig jaar. De tuingroep „Nut en Genoegen", het aan den Spaarndammerdljk gelegen volkstuinpark van den Bond van Volkstuinders te Amsterdam, herdenkt in den komenden zomer haar 20-jarig bestaan, hetwelk gevierd zal worden door een groote bloemen- en plantententoonstelling, die van 24 Augustus tot 1 September op het 23 ha groote terrein zal worden gehouden. In het clubhuis zal een tentoonstelling van dahlia's en potplanten worden gehouden. In het eerecomité hebben tal van vooraanstaande personen zitting genomen, terwijl de wethouder voor de Publieke Werken, de Walrave Boissevain het voorzitterschap heelt aanvaard. Op twee groote terreinen zal het centrum der feestelijkheden gevestigd zijn. Op het eerste terrein zal een groot lustrummonument worden gebouwd, dat des avonds door duizenden vetpotjes geïllumineerd zal zijn. Op het groote muziekpodium zal eiken avond concert zijn. Tal van Amsterdamsche muziekvereenigingen hebben reeds haar medewerking toegezegd. Op het tweede terrein zal Oud-Amsterdam verrijzen en een lunapark met tal van attracties het nuttige met het aangename aanvullen. De geheele tuingroep zal des avonds baden in een zee van licht. Evenals in 1938 tijdens de jubileumfeesten zullen 600 tuinhuisjes worden verlicht. Reeds nu is men begonnen met den aanleg van een groot rosarium en op een bepaald gedeelte van de tuingroep zullen 2000 dahlia's het oog boeien door haar kleurenpracht. De Amsterdamsche vereeniging „De Kleurvogel" zal exposeeren met een groote volière met alle kleuren kanaries. --- EMIGRATIE NAAR Z.-AFRIKA De Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Vereeniging. die op 18 Mei te dezer stede haar jaarvergadering zal houden, zag gedurende 1939 haar ledental dalen van 1301 tot 870. Het verslag doet weer eenige mededeelingen omtrent den toestand der emigratiemogelijkheden voor Nederlanders naar ZuidAfrika. Er zijn verpleegsters, huishoudsters, wegenbouwers en andere ingenieurs vertrokken. Voor vaklieden, handelaars en kleine zelfstandigen zijn de kansen ongunstig. Den laatsten tijd zijn er in toenemende mate Nederlanders zonder beroep, die financieel onafhankelijk zijn, naar Zuid-Afrika vertrokken. Aan deze categorie wordt niets in den weg gelegd. De emigratie van Nederlanders heeft vorige jaren onvermijdelijk een eenzijdig karakter gedragen, omdat toen in hoofdzaak (maar niet uitsluitend) vakarbeiders vertrokken Wrj zijn van oordeel, aldus het verslag, dat wanneer nu in toenemende mate Nederlanders uit ander milieu zich in Zuid-Afrika vestigen, dit een gunstige uitwerking kan hebben op de positie der Nederlandsche gemeenschappen, welke zich in Zuid-Afrika hebben gevormd en op de aanraking der onzen met de kringen der Zuidafrikaansche intellectueelen en zakenlieden. Wij doen daarom ons best om zoo goed mogelijk aan de wenschen en verlangens van deze groep, welke immers zoo geheel anders zijn dan die van werkzoekenden, tegemoet te komen. De ervaring in dezen reeds opgedaan, strekt anderen, die zich nog bij ons vervoegen, tot nut en voordeel. --- DIENSTBODE VEROORDEELD De Rechtbank te Amsterdam heeft een buitenlandsche dienstbode, werkzaam bij een consul te Amsterdam, wegens diefstal tot zes maanden gevangenisstraf, met aftrek van voorarrest, veroordeeld. Het meisje had kleeren en een kistje met geld uit de kast gestolen. Toen de consul thuis kwam had zij een verhaal gedaan over een inbraak, dio in de woning zou zijn gepleegd. Na een streng Verhoor viel zij door de mand. --- PROF. DÖRPFELD OP LEUKAS BEGRAVEN De Duitsche archeoloog prof dr. Wilhelm Dörpfeld, die dezer dagen gestorven is, werd onder groote belangstelling der bevolking op het eiland Leukas ten grave gedragen. Namens den koning hield de Grieksche minister-president Metaxas, een lijkrede, waarin hij de verdiensten van den overledene schilderde. De Grieksche aarde, zoo betoogde hij, zal altijd de herinnering bewaren aan dezen grooten geest, die uit de ingewanden der aarde de kunstschatten te voorschijn heeft gehaald en het monument van de beschaving heeft voltooid. Overeenkomstig zijn wensch is Dörpfeld begraven op een stille plek, welke in zee uitsteekt. --- LEZING PROF. DE MARTONNE In het Institut français d'Amsterdam. Voor genoodigden van het Institut Francais d'Amsterdam (Maison Descartes) hield prof. E. de Martonne, president van de Union Internationale de Géographie en hoogleeraar aan de Sorbonne, een lezing over „La situation géographlque de la France en Europe." Prof. de Martonne werd ingeleid door prof. Etienne Guilhou, directeur van het Institut F rangais, die er op wees, dat de spreker van dezen avond geen onbekende is voor Nederland: hij was het immers, die in 1938 als ijverig secretaris aan het groote Aardrijkskundig Congres, dat in dat jaar werd gehouden te Amsterdam, al zijn krachten heeft gewijd. Hierop zijn lezing aanvangende, begon prof. De Martonne met op de zeer speciale ligging van Frankrijk uit geographisch oogpunt te wijzen. Ons Continent telt drie landengten, waarvan twee meer dan 1000 km lang zijn, terwijl géén van beide door één enkelen staat beheerscht wordt; Frankrijk beslaat de derde, smalste landengte, die tot twee zoo geheel verschilende horizonten voert, als die van de Middellandsche Zee en de Noordelijke zeeën. Deze landengte geeft tevens het contact aan van West- en MiddenEuropa, welke deelen eveneens zoo verschillend zijn door structuur, klimaat en menscheljjke bestemming. Uit aardrijkskundig oogpunt gesproken, kan men zich afvragen, of dit een duurzame toestand is. Een goede kaart is voldoende om aan te toonen, dat een verhooging van het zee-niveau met 200 m voldoende zou zijn om de Poolsch-Roemeensche en de ItaliaanschGermaansche landengten te overstroomen of tot bijna niets terug te brengen, terwijl een gelijke daling van geheel Europa bijna één blok zou maken door het opheffen van de Oostzee en de Noordzee. In beide veronderstelde gevallen zou de Fransche landengte nauwelijks veranderen: zij moet dus wel stevig in elkaar zitten. Inderdaad vindt men er de twee typen van gebergten, die karakteristiek zijn voor Europa: de Alpen en het Hercynisch gebergte: deze zijn nergens zoo dicht bijeen als in de Rhonevlakte, waar de West-Alpen het Massif Central naderen. Bij het verder uitwerken van deze analyse worden de gevolgen op het klimaat en den plantengroei in den meest uitgebreiden zin verklaard door deze benadering van het Middellandsche Zee-front en het Atlantische front van Europa. Men kan zelfs zekere karakteristieken van de wijze van bevolken en van het economisch leven opmerken, die in verband met deze feiten blijken te staan. Met eenige graphieken werd de lezing nog verduidelijkt, terwijl na afloop nog velen van de aanwezigen gebruik maakten van de gelegenheid om persoonlijk met spreker van gedachten te wisselen. --- VOORTZETTING ATALANTAENQUÊTE De door de Ned. Phaenologische Vereeniging in den nazomer van het vorige jaar gehouden enquête heeft aangetoond, dat de hier te lande ontpopte generatie van den bekenden dagvlinder.de Atalanta (ook Nummervlinder of Admiraal genoemd) in 1939 later was dan anders en tevens geringer in getalsterkte. Zooals destijds is medegedeeld is het merkwaardige van dezen vlinder, dat hij hier niet overwintert, doch dat elk jaar opnieuw in de lente exemplaren uit het Zuiden komen, om op de brandnetels bij ons eieren te leggen. De rupsen die daar uit komen verpoppen zich en geven dan later in den zomer de Atalanta-vlinders, waarvan het verschijnen het vorige jaar is nagegaan. Na den bijzonder strengen winter van dit jaar is er alle reden, nauwkeurig na te gaan, wanneer thans in het voorjaar de eerste Atalanta's gesignaleerd worden, die wellicht een belangrijken afstand hebben afgelegd voor ze hier verschijnen. Gaarne wordt voor dit onderzoek weer gebruik gemaakt van belangstellenden, die gewend zijn de vlinderwereld te bestudeeren. Bij de enquête in 1939 is gebleken, dat slechts enkelen onder de inzenders de Atalanta met andere vlindersoorten verward hadden. Ter oriënteering wordt hierbij nog eens een afbeelding van den vlinder gegeven. De hoofdkleur is fluweel-zwart; de ronde banden zijn oranje-rood en de vlekken aan de vleugeltoppen zijn spierwit. Het is mogelijk, dat reeds vrij spoedig Atalanta's gezien worden, doch het kan ook nog eenigen tijd duren. Berichten kunnen worden geadresseerd aan den voorzitter der Ned. Phaenologische Vereeniging, dr. M. Pinkhof, Plantage Muidergracht 27, Amsterdam-C. De Atalanta-vlinder. --- ONDERWIJS BEWAARSCHOLEN IN DEN OUDEN TIJD Nog eenige opmerkingen. Naar aanleiding van het artikel over „Bewaarscholen in den ouden tijd" (ochtendblad 24 April) schrijft de heer H. van der Smegt te Amsterdam ons, dat zijn overgrootmoeder blijkens in zijn bezit zijnde papieren door een „Acte van speciale Admissie" tot „houderesse van een kleine-kinderschool" is toegelaten, „gehoord hebbende de gunstige voordracht der plaatselijke schoolcommissie" enz. Ze werd bevoegd verklaard onderwijs te geven in „De Letteren. Het spellen en Lezen, mits zich in alles onderwerpende aan de wetten en reglementen omtrent het lagere schoolwezen". Voorts had ze een akte van toelating van de plaatselijke schoolcommissie, die verklaarde, haar te hebben geëxamineerd. Schr. maakt bezwaar tegen onze opmerking, dat de toestand der bewaarscholen in 1863 nog vrijwel was als twee eeuwen daarvoor. Hiertoe diene, dat de wet Van der Palm „gearresteerd den 3en April 1806" onder de lagere school ook die rekende, waar kleine kinderen (beneden 7 jaar) de beginselen van lezen, schrijven, rekenen leerden. In die wet kwamen de titels schoolhouder, schoolhouderesse, ondermeester, ondermademoisel voor, verordeningen op de examens, enz. Deze „kleuterscholen", zooals wij ze zouden noemen, waren dus wel degelijk geregeld, en dat blijkt ten overvloede uit de familiepapieren van den inzender. Ze behoorden tot het lager onderwijs. Anders staat het met de kinderbewaarplaatsen. Die waren, blijkens het verslag van dr. S. Sr. Coronel „De bewaarschool", historisch overzicht, benevens een verslag van het bewaarschoolwezen, voornamelijk in Amsterdam nog vrijwel dezelfde armetierige inrichtingen als in den ouden tijd. Aan de bewaarschoolmisère heeft de gemeentelijke overheid eerst in onzen tijd een einde gemaakt, en nog is waakzaamheid geboden. Eenige jaren geleden heeft een bouwkundig ambtenaar van den Geneeskundigen Dienst van Amsterdam daar een kinderbewaarplaats in een garage ontdekt; deze is blijven bestaan, als zijnde een „twijfelgeval", nadat een tien è. twaalf jaar eerder een dergelijke inrichting was opgeruimd. Hieruit blijkt weer eens, hoe oude misstanden de neiging hebben om taai te zijn. FR. v. R. --- AMSTERDAMSCHE WEER- EN STERRENKUNDIGE KRING Lezing over Duitschen amateur-sterrenkundige W. Olbers. In de Kweekschool voor de Zeevaart heeft dr. J. van der Bilt voor de leden van den Amsterdamschen Weer- en Sterrenkundigen Kring, afdeeling Amsterdam der Nederlandsche Vereeniging voor weer- en sterrenkunde, een causerie gehouden over den Duitschen amateur-sterrenkundige W. Olbers, wiens honderdste sterfdag onlangs werd herdacht. Naast beroemde vakastronomen als Bessel en Gauss hebben in de eerste helft der negentiende eeuw vier Duitsche amateur-astronomen, elk op een ander gebied der sterrenkunde, vruchtdragend werk verricht. Onder deze vier astronomen is Olbers verreweg de belangrijkste geweest. Nadat hij zich na volbrachte medische studie aan de universiteit te Goettingen, waar hij ook colleges in sterrenkunde had gevolgd, als huisarts in Bremen had gevestigd, richtte hij op de derde verdieping van zijti woning eenige observatiekamers in en schafte hij zich eenige betrekkelijk kleine, maar goede kijkers aan en een voortreffelijke boekerij. Spr. lichtte uitvoerig de beteekenis van verschillende ontdekkingen van Olbers toe. Olbels zelf meende evenwel, dat de grootste dienst, welken hij aan de sterrenkunde heeft bewezen, hierin heeft bestaan, dat hij haar Bessel heeft gegeven. Bessel was aaitvankelijk op een handelskantoor werkzaam. Via de sterrenkunde kwam hij in aanraking met de wiskunde en zeevaartkunde. In deze vakken was Bessel volkomen autodidact. Olbers heeft Bessel geholpen en gesteund waar hij kon. Ook met Gauss is Olbers jarenlang in correspondentie geweest. Aan het slot van zijn voordracht herinnerde spr. eraan, dat Europa ook in die dagen onder politieke spanning en oorlog te lijden had. In 1814 is een granaat in Olbers' huis ingeslageq, evenwel zonder zijn instrumenten te treffen. Olbers heeft in 1821 zijn medische practijk neergelegd. Tien jaar na zijn dood werd op de Wallpromenade te Bremen zijn beeld in marmer neergezet. Nederland heeft dezen sterrenkundige geëerd door zijn benoeming tot buitenlandsch lid van de Academie van Wetenschappen en tot lid van de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen te Haarlem. --- FRIESCH GENOOTSCHAP In het Friesch Museum te Leeuwarden werd de alg. ledenvergadering gehouden van het Friesch Genootschap van Geschied-, Taal- en Oudheidkunde, onder voorzitterschap van mr. P. A. V. baron van Harinxma thoe Slooten. Uit het jaarverslag van de secretaresse, mej. R. Visscher bleek, dat het ledental steeg van 712 tot 733. De rekening van den penningmeester, mr. R. P. Cleveringa en de begrooting werden onveranderd vastgesteld. De exploitatie-rekening van Stania- State leverde een batig slot van ƒ 13.35 op. De aftredende bestuursleden mr. P. S. V. baron van Harinxma thoe Slooten, M. Wiegersma en dr. A. L. Heerma van Voss, werden herkozen. --- KERKNIEUWS DE ORTHODOXEN IN OOSTEUROPA Polen vervolgd. Esten met rust gelaten. Volgens een bericht Uit Anglikaansch-Orthodoxe bron is het lot der Orthodoxe Gemeenten in Estland onder de Russische bezetting oneindig veel beter dan in het door de Russen bezette gedeelte van Polen. In Estland vermijden de Sowjet-troepen elk contact met de bevolking. Merkwaardig is overigens, dat vele Russische soldaten kruisjes en beelden van heiligen bij zich dragen. De soldaten bezoeken de Orthodoxe kerken en vooral op de christelijke feestdagen is dit bezoek zeer groot. In Polen echter staan de christenen, --- GEESTELIJK-ZEDELIJKE OPVOEDING In het stuk van mej. J. A. Jansen Heytmajer over „Geestelijk-zedelijke opvoeding" in ons avondbad van Dinsdag is in de passage „Wij beleven een tijd, welke met zijn geweld- en staatsvergoding, etc." een gedeelte weggebleven, waardoor deze zin onduidelijk is geworden. Hij moest echter als volgt luiden: Wij beleven een tijd, welke met zijn geweldsen staatsvergoding en zijn niet uit onze cultuur, noch uit onze volksziel stammende ideologieën, onze gemeenschap duidelijker dan ooit dreigt te ondergraven, maar zelfs wanneer onze volksgemeenschap aan dit gevaar ontkomt, dan nog kunnen genoemde Comi'Lés blijvend werk verrichten, ten einde de geestelijke structuur, die uit de eeuw der verlichting tot ons is gekomen, te verrijken en te verdiepen. --- ACADEMISCHE EXAMENS. Amsterdam. Bevorderd tot doctor in de geneeskunde op proefschrif getiteld: „Een bijdrage tot de pathologische anatomie en physiologie van het asthma bronchiale" de heer W. N. Lag' -idvjk, geboren te Rotterdam. Geslaagd voor het doctoraal examen pharmacie mej. H. M. H. van der Vaart, voor het doctoraal examen natuurkunde cum iaude de heer L. J. F. Broers, en voor het candidaatsexamen wis- en natuurkunde (e) de heer A. P. de Jonge. Amsterdam. Eerste gedeelte artsexamen geslaagd de heer L. M. Woltring. Amsterdam. Bevorderd tot arts de heeren J. H. van Dyk, dr. P. P. H. de Bruyn en N. J. Schu'te; artsexamen eerste gedeelte de heeren J. A. Rodbard, W. F. Leyns, B. J. Roodenburgh en H. S. D. Bartlema. Leiden. Doctoraal examen Rechten, de heer H. Gaarlandt. Leiden. Geslaafd doctoraal examen rechten, da heer D. Feikema-Zeist zoowel de Orthodoxe als de Roomsche, aan hevige vervolgingen bloot. Geestelijken worden vermoord, monniken en nonnen verdreven, de kloosters geplunderd; kerken en seminaries gesloten. De bevolking wordt van alles beroofd, en deels gedeporteerd. In het door Duitschland bezette gebied van Polen is de Orthodoxe Kerk van haar zelfstandigheid beroofd en haar metropoliet Dionysius gedwongen af te treden; de te Berlijn wonende aartsbisschop Seraphim, een emigrantenbisschop, is tot hoofd van de Poolsche Orthodoxen in het door Duitschland veroverde deel van Polen verklaard, maar de patriarch van Constantinopel erkent hem niet. Voorts heeft onlangs onder de leiding van bisschop Irenaeus van Novisad een delegatie der Servische Orthodoxe Kerk een bezoek aan Bulgarije gebracht. Men heeft plannen gemaakt om in de maand Mei in Dubrovnik een conferentie te houden, en dan een overeenkomst tusschen de volken van den Balkan door de Kerken tot stand te brengen; men wil ook een liturgie voor alle Balkanvolken samenstellen. --- BEGRAFENIS DR. J. C. S. LOCHER (Van onzen correspondent.) Leiden, 1 Mei. Hedenmiddag is onder groote belangstelling op de begraafplaats Rhijnhof bij Leiden het stoffelijk overschot van dr. J. C. S. Locher, emeritus predikant der Ned. Herv. Kerk te Leiden ter aarde besteld. Onder hen, die van hun belangstelling blijk gaven merkten wij o.m. op ds. K. H. E. Gravemeyer, secretaris van de Synode der N. H. Kerk namens deze Synode, de herv. predikanten ds. J. Jansen Schoonhoven van Oegstgeest, ds. Van der Eindt Braat te Woubrugge, ds. H. J. Honders van Wassenaar, ds. R. B. Evenhuis van Scheveningen namens het Ned. Verbond tot Kerkherstel, dr. W. Th. Boissevain van Leiden, dr. Oorthuys van Amsterdam en ds. De Bruyn van Waspik. Met den stoet kwamen nog mede prof. dr. F. M. Th. Böhl en de Leidsche collega's van den overledene, de predikanten M. J. Punselie, J. Riemens, J. de Wit, J. C. van Apeldoorn, H. C. Touw en M. Ottevanger. dr. Brouwer, voorzitter van de Diaconie der N. H. Kerk en ds. J. R. Wolfensperger. Aan het graf werd eerst het woord gevoerd door dr. W. Th. Boissevain als voorzitter van den N. H. Kerkeraad te Lelden. Hierna sprak dr. G. Tjalma, N. H. predikant te Veen (N.-Br.), vriend van den overledene, die ook aan het sterfhuis den rouwdienst leidde. Vervolgens werden nog korte toespraken gehouden door dr. Oorthuys namens de Ver. van Uitgaven van Geref. Geschriften, het Geref. Oranje Weeshuls, door ds. M. J. Punselie, door dr. J. Riemens mede namens het H. B. van Kerkherstel, door prof. Böhl als zoon van den oud-leermeester van den overledene, door ds. J. C. van Apeldoorn, door dr. H. J. Honders, ds. Van Heyst, ds. Wolfensperger uit Utrecht mede namens zijn vader uit Tholen, door ds. De Wit, ds. Ottevanger, ds. Touw, ds. De Bruyn, ds. Gravemeyer, ds. Van Linschoten, emer. pred. te Zeist, door ouderling Bloot, door dr. Brouwer en door ds. Van der Ent Braat. Een zoon van den overledene, dr. Th. Locher, dankte namens de familie voor het betoonde medeleven en voor de belangstelling aan het graf. De eenvoudige plechtigheid werd besloten met het bidden van het „Onze Vader" door ds. H. C. Touw. --- BRANDSTOFFENPRIJZEN Op advies van den Levensmiddelenraad zijn de volgende pryzen voor huisbrandstoffen voor de maanden Mei en Juni 1940 vastgesteld: Llmburgsche anthraciet: I per hl ƒ 1.95 II „ „ 2.15 III 2.40 Huisbrandnootjes IV ... „ „ „ 2.15 Industrienootjes IV „ 1.80 „Domaniale, „Willem-Sophia" en hiermede gelijkgestelde Duitsche anthraciet: I per hl ƒ 2.05 II „ „ „ 2.35 III 2.60 Huisbrandnootjes IV ... „ „ „ 2.25 Industrienootjes IV „ „ „ 1.80 Kachelnootjes: II per hl ƒ 2.05 III .. 2.20 Eierkolen „ 1.50 Brechcokes 0.95 Idem per 1000 kg „ 19.50 Industrienootjes IV (voor centrale verwarming) per 1000 kg ƒ 20.50 Voor hijschen van brechcokes en van industrienootjes IV (voor centrale verwarming) wordt ƒ 1.— per 1000 kg meer gerekend. „Domaniale" en „Willem-Sophia" anthraciet dienen onder deze namen verkocht te worden. Voor Wales- en Belgische anthraciet zijn nog geen prijzen vast te stellen, daar aanvoer en prijzen wisselvallig zijn. Bovenstaande prijzen gelden alleen voor leveringen, voor zoover deze in Mei en Juni kunnen worden uitgevoerd. Bij aflevering van anthraciet en eierkolen in papieren zakken worden bovenstaande prijzen met 35 ct. per hl verhoogd. De aandacht van het publiek wordt er op gevestigd, dat de gevulde zakken een gewicht van ten minste 7 kg per 1/10 hl moeten hebben. Bovenstaande prijzen gelden voor de brandstof thuis bezorgd; afgehaald zyn zij 15 ct per hl lager --- SIMULANT AANGEHOUDEN Gistermiddag werd de aandacht van eenige sutveilleerende agenten te Amstelveen gevestigd op een zich eigenaardig gedragenden persoon, die simuleerde doofstom te zijn en die galanterieën te koop aanbood. Aanvankelijk bleef deze man ook tegenover de politie in zijn rol volharden, maar tenslotte keerde het spraakvermogen terug. Op het politiebureau bleek men met een recidivist te doen te hebben, die reeds verschillende veroordeelinijfen op zijn naam heeft, o.a. wegens verduistering. De gearresteerde zal ter beschikking van den Officier van Justitie gesteld worden. --- SCHOONHEIDSCOMMISSIE NIEUWER-AMSTEL Dinsdag is in een speciale bijeenkomst van de Schoonheidscommissie te Nieuwer-Amstel afscheid genomen van een lid van de commissie, den heer L. van der Bijl, die op grond van zijn ouderdom voor deze functie bedankte. De heer Van der Bijl werd o.m. toegesproken door architect A. Ingwersen te Amsterdam, voorzitter van de Schoonheidscor-missie, door den burgemeester van Nieuwer-Amstel en door den directeur van Gemeentewerken. De heer v. d. Bijl ontving bij deze gelegenheid de medalje van verdienste. Als opvolger van den heer Van der Bijl is benoemd de heer W. Hamdorff, architect te Laren (N.-H.). --- WETENSCHAP PHILOLOGISCH-HISTORISCH INSTITUUT Herdenking zilveren jubileum. REDE VAN PROF. KAPTEIJN De directeuren van het Philologisch-historisch Instituut der universiteit te Groningen herdachten den dag, waarop het 25 jaar geleden werd geopend. De herdenking werd o.a. bijgewoond door den secretaris van het college van curatoren der universiteit, mr. J. L. H. Cluysenaer, den rector-magnificus, prof. dr. P. J. v. Rhijn en prof. dr. E. D. Wiersma, die rector-magnificus was in het jaar, waarin het instituut werd geopend. Prof. dr. Van Rhijn bracht, nadat prof. Kapteyn de herdenkingsrede had gehouden, den directeuren de gelukwenschen van den Academischen Senaat en zeide, dat de Senaat zich volkomen bewust is van de beteekenis van het Instituut, ten gunste van de wetenschappelijke vorming van de studenten. Professor dr. J. N. M. Kapteyn hield een toespraak, waarin hij den stand der studiën en de examina schetste, zooals die op den grondslag der toenmalige wettelijke bepalingen golden. Men had nog de afzonderlijke vakdoctoraten en de candidaats- en doctorale examens met de onderwijsbevoegdheden; de z.g. moderne talen waren daarin no ; niet vertegenwoordigd. In de rede, die wijlen prof. Heymans bij de inwijding van h3t vernieuwde universiteitsgebouw op 29 Juni 1909 hield, werd een pleidooi gehouden voor de inrichting van instituten, waar de studenten in nauw contact met hun docenten, zelfstandig konden leeren werken, ook in andere vakken dan de z.g. exacte. De regeering werd voor dit denkbeeld gewonnen en maakte voor de faculteit der letteren en wijsbegeerte een begin aan de Groningsche universiteit, en wel, op krachtig initiatief van wijlen prof. Symons, met het scheppen van een Germanistisch-Romanistisch Instituut: een jaar later uitgebreid tot een philologisch-historlsch instituut, waarin ook de klassieke oudheid en de geschiedenis opgenomen waren. Tot volle ontplooiing kon het instituut eerst komen door de wijziging der Hooger Onderwijswet en het nieuwe Academische statuut van 15 Juni 1921. In de plaats van de vroegere vakdoctoraten trad nu het z.g. eenheidsdoctoraat der faculteit met gespecialiseerde hoofdvakken. De leidende gedachte was eenerzijds de noodige waarborgen te scheppen voor de degelijkheid der kennis van het hoofdvak reeds door de eischen voor het candidaatsexamen en anderzijds dit hoofdvak te verbinden met een grootere vrijheid in de keuze der bijvakken van het doctoraal, waarin de idee der eenheid verwezenlijking zou kunnen vinden. Spr. kwam daarbij tot de slotsom, dat de practijk heeft uitgewezen, dat het in sommige opzichten wenschelijk ware geweest door positieve voor, schriften, belichaamd in examenprogramma's de idee van synthese, of althans van fusie der verschillende vakken te verwezenlijken. Met name geldt dit voor de onderlinge verhouding van het Nederlandsch tot de z.g. moderne talen, die, wat de hoofdvakken betreft, door los van elkaar staande examenprogramma's van het candidaats over en weer te zeer van elkaar zijn gescheiden, zoodat het statuut hier eerder ean antithese dan een synthese schept, resp. bestendigt, zeer ten nadeele van beide kanten; de bevoorrechting moet van beide zijden, niet van één zijde komen. Ook de meer materieele kant der studie, nl. de kwestie der onderwijsbevoegdheden heeft, naar gebleken is, moeilijkheden aan het licht gebracht, die, naar spreker meende, tot minder wenschelijke uitzonderingsbepalingen hebben geleid; hij dacht hierbij in de eerste plaats aan het vak geschiedenis. Vervolgens stond de hoogleeraar stil bij de vraag: wat zegt ons de naam philologisch-historisch ? Moet de nadruk op het eerste lid, of wel op het tweede liggen, of zijn beide leden slechts toevallig als naast elkaar staande grootheden samengevoegd ? Geen van deze opvattingen kwam spr. voor de juiste te zijn; de philologie kan de historie en de historie de philologie niet missen. Krachtens een oude traditie is dit besef bij de beoefenaren der wetenschappen van de klassieke oudheid volmaakt levendig. Bij die der Ned. philologen is het na de invoering van het nieuwe statuut minder nadrukkelijk geworden. Bij de beoefenaren der studie van de z.g. moderne talen laat heit veel te wenschen. Het statuut legt in dit opzicht weliswaar geen hinderpalen in den weg. Het is noodig, zoo betoogde de spr., dat de faculteit en vooral het Instituut het bewustzijn harer eenheid in verscheidenheid vasthoude, van de voordeelen, die het nieuwe statuut heeft gebracht, partij te trekken en de leemten, zooveel in haar vermogen is, ondervange. Het Instituut voorziet in alle voorwaarden voor een gezond wetenschappelijke opleiding; het heeft zijn reden van bestaan in deze vijf-en-twintig jaren ten volle bewezen. Des morgens was de heer J. de Jonge, bibliotheekbeambte, de eenige, die is overgebleven van het personeel, dat bij de instelling ervan daaraan werd verbonden, gehuldigd met zijn 25-jarige ambtsvervulling. Prof. Kapteyn bood namens de directeuren den heer De Jonge een boekwerk in vier deelen aan over vogels. Namens het bestuur van de literaire faculteitsvereeniging en de studenten bood mej. Limborgh Meijer een schemerlamp aan. De voorzitter der Vereeniging van Personeel in Overheidsdienst, de heer D. van der V^en, voerde het woord namens zijn vereeniging, die den heer De Jonge huldigde met een fraaie mand bloemen. De rector-magnificus en de directeuren van heit Instituut maakten bij den jubilaris hun opwachting, terwijl van een groot aantal oudstudenten schriftelijke en telegrafische gelukwenschen binnenkwamen. --- HONGAARSCHE ACADEMIE VAN WETENSCHAPPEN. s De Hongaarsche Academie van Wetenschappen heeft Paul Valéry benoemd tot bultenlandsch lid in de sectie der taalwetenschappen. Aartshertog Joseph werd voor drie jaren herkozen tot president der Academie. --- GEMEENTERAAD VAN AMSTERDAM „VERKLARING" VAN COMMUNISTEN GEWEIGERD De gemeenteraad verwerpt een voorstel van zijn waarnemenden voorzitter om den heer Seegers over een (niet-omschreven) onderwerp het woord te geven. VOORSTEL COMMISSIE IN ZAKE MONUMENTENLIJST AANGENOMEN De gemeenteraad van Amsterdam heeft gisternamiddag de besprekingen over het gevraagde verlof tot afleggen van een verklaring voortgezet. De heer WOLTJER (A. R.) is van oordeel dat de heer Van Wyok het onderwerp der verklaring wenscht te weten, dooh de heer JANSMA (Lib.) is tegen het aanvullen der agenda door die, of een andere verklaring. Hij zou het afleggen der verklaring niet willen toestaan. Mej. DE JONG (S. D.) wil ook gaarne weten waarover de verklaring gaat, en de heer WIJNKOOP (C P. N.) verwijst naar het reglement van orde waarin volgens Art. 12 een raadslid het recht heeft tot het afleggen van een verklaring. En als een lid zoo'n verklaring heeft ter sprake gebracht, beslist de Raad of die verklaring zal worden afgelegd. Het gaat toch om de democratie. (Hoonge1 a c h). Jawel, om de toepassing der democratie want als hij goed is ingelicht gaat die verklaring Juist om het aandoen van geweld aan de democratie ten opziohte van de communisten en over den smaad, over sprekers party uitgestrooid. (Protesten) De heer STEINMETZ (R. K.) Verraadt den inhoud van die verklaring nu niet! De heer WIJNKOOP. Als jullie ons onze rechten willen ontnemen, komen wij er tegen op! (rumoer) De VOORZITTER verzoekt in het belang van de waardigheid van den Raad niet te interrumpeeren en de orde en de rust hier te handhaven. En spreker zé.1 die orde handhaven. De heer WIJNKOOP. Die orde en rust willen wU juist handhaven, en wy staan op ons recht. Het reglement schrijft duidelijk voor dat een lid eerst kan spreken over het al of niet afleggen van een verklaring, en eerst daarna de Raad beslist of die verklaring zal worden afgelegd. Maar wij staan op onze rechten. Het gebeurt dikwijls dat een zaak aan de orde wordt gesteld, niet voorkomend op de agenda. Wij zullen er tegen opkomen dat de dames en heeren ons vereenzelvigen met de N. S. B. en tegen den laster, over ons uitgestrooid. Tegen de paniekzaaiery met de bedoeling, ons bulten den oorlog te houden. De heeren Van Wyck en Jansma willen, vervolgt spr.. het reglement van orde geweld aandoen te onzen nadeele en de soc.-dem. fractie is de eerste, die dit pogen onmdddeliyk steunt. De heer WIJNKOOP deelt nog mede, dat de burgemeester geen bezwaar had tegen het afleggen der verklaring. Mej. TENDEDOO (V. D.) wenscht eveneens te weten, waarover die verklaring zal gaan, gaat die eohter over de onderwerpen, door den heer Wijnkoop aangegeven dan heeft zij geen behoefte aan zoo'n verklaring. ,Het debat wordt gesloten. De VOORZITTER brengt thans zyn voorstel in stemming om het afleggen der verklaring toe te laten. De heer WIJNKOOP. Dus vóór of tegen de democratie ! Geroep. Zooals in Rusland! Het voorstel om de verklaring toe te laten is hierna verworpen met 34 tegen 8 stemmen, vóór stemden de communisten plus de voorzitter. DE AGENDAPUNTEN. Hierna waren de volgende punten aan de orde: GEMEENTELIJK GRONDBEDRIJF. Voordrachten van B. en W. tot uitgifte in erfpacht van een terrein aan de Vierwindenstraat en tot verhuring van grond aan de Realengracht aan de NV. Teerproductenindustrie Touwen & Co.: tot aankoop van de perceelen Amsteiveenscheweg 806 en 810; van grond met opstallen, gelegen naby het Surlnameplein, en tot aankoop van rietland en water, gelegen langs de Ringvaart van • den Haarlemmermeerpolder. Al deze voordrachten zyn goedgekeurd. Onteigeningsprocedure. Voordracht van B. en W. om de noodige stappen te doen, ten einde langs gereohteiyken weg de onteigening te verkrygen van eigendommen, begrepen in het goedgekeurde plan tot herziening van het uitbreidingsplan-Watergraafsmeer. Goedgekeurd. Adviezen van de oommissie, bedoeld van de Bouwverordening op het beroep van A. G. de Jong tegen de aanschryving van B. en W., waarbu werd gelast een deur te verwyderen in het perceel Reguliersgracht 16 en op dat van Ph. van Praag tegen de aanschryving van 'B. en W., waarby werd gelast het perceel Weesperstraat 101 in een vorigen staat terug'te brengen. De conclusies luiden in beide gevallen, het beroep ongegrond te verklaren. Overeenkomstig de conclusies besloten. PLAATSING MONUMENTENLIJST. Adviezen vaji de commissie, van de Bouwverordening, op een aantal beroepen tegen beschikkingen van B. en W., betreffende plaatsing van perceelen op de Monumenteniyst. De conclusie luidt, het beroep van J. C. Putz. Prinsengracht 456, gegrond, en de overige beroepen ongegrond te verklaren. De heer ERFTBMEIJER (R. K) vraagt zich af, waar zoovele bezwaarschriften zyn ingediend tegen het plaatsen op de Monumenteniyst, al deze adressanten dan ongeiyk hebben. De Commissie meent van wèl; zy verwyst naar haar prae-adv.es van 5 Januari 1938; doch spr. wyst er op dat zy, de commissie zegt, dat het plaatsen op die ïyst niet zoo bezwaariyk is als wel schynt. Voorts herinnert hy er aan dat in de verordening staat aangegeven, dat betrokkenen geen schade mogen ïyden. Spreker waardeert in de Sahoomheidsoommissie, dat zy- het verdiensteiyke oude van onze vroegere bouwkunst wil handhaven dooh waar het grens gevallen betreft, waartoe er vele behooren, thans aan de orde. is voorzichtigheid geboden. De heer JANSMA (Lib.) zegt namens de Commissie dat zy groot respect heeft voor de architecten en werklieden die deze monumenten hebben gebouwd Maar het is een regelmatige figuur dat de eigenaren van alle perceelen. op da ïyst geplaatst, er tegen opponeeren en die plaatsing feiteiyk beschouwen als een misplaatste straf voor het goede onderhoud van die perceelen. Vorig jaar heeft spreker ter sprake gebracht het instellen van een hypotheekgarantie voor dergeiyke perceelen Als die werd ingesteld zouden vele bezwaren van belanghebbenden zyn ondervangen. De plaatsing op de Ïyst van bepaalde perceelen schynt bezwaariyk doch het is over het algemeen niet zóó erg, als door belanghebbenden wordt voorgesteld en de Commissie is niet th4ns begonnen met die plaatsing ocp de ïyst, zy heeft het nuttige werk voorgezet. B. EN W. WAARDEEREN. Wethouder FRANKE zegt dat B. en W. groote waardeering hebben voor ' het moeizame werk der Commissie, hy herinnert er tevens aan dat de heer Jansma. vorig jaar zyn voorstel inzake hypotheekgarantie voor op de monumenteniyst te plaatsen perceelen niet heeft gehandhaafd. Voor het overige kan spr., ten aanzien van de opmerkingen van den heer Erftemeyer, onderschryven wat de heer Jansma heeft gezegd. Door een der sprekers is aan de toezegging van wethouder De Miranda herinnerd, op 2 December 1938 gedaan. om een werk te doen verschynen waarin de op de monumenteniyst geplaatste perceelen zouden worden afgebeeld. Dit werk zou worden samengesteld als men een werkloozen intellectueel zou vinden, die dat werk kon samenstellen. Die is nog niet gevonden. Intusschen wyken B. en W. slechts in één geval van de voorstellen der Commissie af, en wel ten opzichte van het perceel Prinsengracht 456. Ten slotte verklaart spr. dat B. en W. wèl het perceel Prinsengraoht 456, dat is naast „De Uitkyk", op de Monumenteniyst plaatsen, in tegenstelling met de Commissie, die dat niet wil. By de repliek bepleit de heer JANSMA andermaal. dit perceel niet te plaatsen op de ïyst. Nadat wethouder FRANKE nog heeft gedupliceerd, wordt het debat gesloten. Daarna wordt gestemd over punt A van de Commissie om het perceel Prinsengracht 456 niet op de ïyst te plaatsen. Dit voorste! der Commissie is aangenomen met 29 tegen 10 stemmen. Het perceel komt dus niet op de lijst. Hierna is het geheele advies goedgekeurd. Taploods en kademuur. Voordracht van B. en W. om in het Gemeer.teiyk Petroleumentrepöt een nieuwe taploods te doen bouwen en vóór deze loods een kademuur ter lengte van 45 m te doen aanleggen. Goedgekeurd. Verhuring aan de Coenhaven. Voordrachten van B. en W. tot verhuring van twee terreinen in de Coenhaven aan H. J. Spaans, te Hilversum; van een terrein in de Coenhaven aan de N.V. Anthraciethandel Van Altena. en van een terrein in de Coenhaven aan H. Dil, te Zaandam. Alle voordrachten zyn goedgekeurd. Ondergeloopen kelders. Adres van de wed. F. M. Koperdraat c.s„ bewoners van perceelen aan den Admiraal De Ruijterweg, houdende verzoek, maatregelen te nemen om het water uit de kelders van hun woningen te doen verwyderen; — njet het voorstel van B en W., om dit adres te stellen in hun handen ter afdoening, met welk voorstel de Commissie voor de Verzoekschriften zich heeft vereenigd. Aldus besloten. AANVAARDING VAN SCHENKINGEN. Voordracht van B. en W. tot aanvaarding van in het Jaar 1939 aan de Gemeente gedane schenkingen. In dank aanvaard. VOOR EEN R .K. SCHOOL. Voordracht van B. en W. tot beschikbaarstelling van het schoolgebouw aan de Roerstraat 91, ten behoeve van de huisvesting van een lagere school van de R.K. Schoolvereeniging van de Parochie van O. L. Vrouwe Koningin des Vredes. Goedgekeurd. OPCENTEN GEMEENTEFONDSBELASTING. Voordracht van B. en W. om te bepalen, dat het aantal opcenten op de hoofdsom van de Gemeentefondsbelasting voor het belastingjaar 1940/1941 zal bedragen 75. Daarby komen 25 opcenten voor het Werkloosheidssubsidiefonds en 50 opcenten voor tydeiyke voorzieningen tot versterking van de Ryksmiddelen. Goedgekeurd. BRANDVERZEKERINGSBELASTING. Voordracht van B. en W. om te bepalen, dat het tarief in zake de Brandverzekeringsbelasting voor het belastingjaar 1940 zal worden toegepast na vermenigvuldiging met den factor 0.85. Alsvoren. Hierna ging de Raad over tot het doen van BENOEMINGEN. De Raad benoemde, tot lid der Commissie' van bijatand-P. W. (vacature-Rutgers) den heer Van Proosdy; tot lid der Commissie voor de Strafverordeningen (vacature-Rutgers), mr. Van ProosdU. Voorts werden benoemd: tot leden der Plaatselijke Commissie van Toezicht op het Middelbaar Onderwys de heeren prof. dr. A. A. Verdenius, B. Ram en ir. D. H. Stigter; tot id. der Commissie van Advies by het Beheer der Gemeentewcningen de heeren J. Bommer, J. M. van Hardeveld en P. Keulemans; tot lid der Commissie van Toezicht op de Gemeente-arbeidsbeurs de heer G. Dykstra, en tot id. der Comm. van Schoolverzuim in ressort Amsterdam VIII de heer P. A. van der Zaken en voorts eenige tydeiyke leeraren. Niets meer u