GESPREK VAN LIMBURG MET H.M.DE KONINGIN „ Wat bin ich blij, dat ich uch weer zeeft' Deze maand juist twee jaar geleden, Majesteit, hebt Gij als Prinses Juliana ineen lentefeest van vlaggen, wimpels en bloesem aan de vooravond van Mei Uw intocht bij ons gehouden. Onze Vader Bisschop was spontaan op U toegetreden en groette met de hartelijkheid van zijn aard en taaleigen: „Wat bin iech blij, dat ich ucli weer zeer, keend.” , De Prinses is nu Koningin geworden. Van de plechtige gebeurtenis Uwer troonsbestijging bewaren wijde herinnering aan liet ontroerend woord, waarmee Uwe Majesteit zich tot Uw volk wendde, aarzelend en nochtans moedig om de kroon te aanvaarden: „Wie ben ik, dut ik dit doen mag, wijl het een taak is zo zwaar, dat niemand haar zou begeren, maar ook een taalt zo mooi. Prinses, Koningin, Majesteit, onder de Komnginne-.kroon der menselijkheid zult Gij nog beter ons hart verstaan: „Wat bin iech blij, dat ich uch weer zeen.” Moeder van het schoonste Koninklijk Gezin, dat Europa telt, Limburg begroet U als de Moeder van het groot Gezin der Nederlandse gewesten. Voor het eerst als Landsvrouw bezoekt Ge ons in ons welkom hebben wij U veel te zeggen. Hoewel met de schroom, door eerbied gedicteerd, wijl niemand zo verheven is als Gij inde Lage Landen ...zullen wij met de simpelheid der blijdschap spreken. Van Uw vorig bezoek weten wij, hoe Gij wél graag een huis instapte, om een vrouw of man uit het volfc hun zor^en af te vra9en ineen gesprek van eenvoudigheid. V NU moet U eens horen, Majesteit, wat onze zorgen zijn. Het uur is vertrouwelijk en wij mogen U wel zeggen wat, buiten het gewone doen van de dag, in ons omgaat, omdat Gij zo Koninklijk en onbevangen tot ons komt. Als wij op het ogenblik, met bloemen en versieringen en het feest in onze huizen en wegen zeggen, hoe één wij ons met U voelen, dan neemt Gij hét zonder terughouding aan. Gij gelooft meer m ons dan de mensen van Holland wei eens in onze vaderlandsliefde geloofden. In Holland hebben ze lang in hun schoolboekjes laten lezen, alsof de geschiedenis van Nederland alleen de geschiedenis van Holland zou zijn. Tot in Limburg toe hebben ze htt begrip en de liefde voor ’t vaderland verward. Had het aan hun zinspelingen gelëgen, we zouden maar als een aanhangsel van het Oranje volk op een gewestströok hebben gewoond. Daarom doet het ons zo goed. dat Uw bezoek ons ophaalt uit de verdenkingen, of hier maar smal volk van ambtswege vlagt ineen Oranjebuurtje. Een grote Koning, Uw overgrootvader, die door eigen inwoning de geaardheid van het Zuiden kende, dacht daar met Persoonlijke ervaring anders over. Menigmaal heeft hij aan de mensen onder de rivieren zijn overtuiging gezegd, dat ze even goede vaderlanders zijn als de Hollanders, Zeeuwen, Friezen, Groningers en die van utrecht, Overijssel, Drenthe en Gelderland. Zijn wij niet de eersten uit de volksvormende krachten van het vaderland? Al inde vóórgeschiedenis hier de barbaarse mens om de beschaving, waarvan hij in zijn steenvelden de sporen achterliet. Van hier werd de geestelijke cultuur door Sint Servaas over de Maas gedragen; hier reisde Sint Willibrord langs de oudste heiligenwegen over Sint Odiliënberg en Susteren naar Maastricht; per veer en later over de Maasbrug gingen de Romeinse overleveringen naar Keulen, Xanten en Trier; de Kruistochten en de middeleeuwen trokken door de Maasvallei. Onze dietse lyriek begon te zingen in het Land van Veldeké; Hubert en Jan van Eijc.k beïnvloedden BouTgondië met de Maaslandse miniatuurkunst. En de eeuwen door bleef Limburg de Maas, waar nu onze vanen waaien naar Holland, bevaren met de schepen van zijn handel en de schepen van zijn geest. Als men ons uit de levende gemeenschap met Nederland en Oranje wil wegschrijven, dan moet men de inktkoker omgooien over de geschiedenis van ons volk. Het •Wilhelmus zingt maar van één stad, Maastricht- In deze streken. Majesteit, is Uw grote voorvadèr Willem de Zwijger, prins van Oranje, geholpen jdoor Limburgse edelen, de vrijheidsrit gaan rijden, eer hij ginds de strijd voortzette tussen de trompettende en elkaar tegen trompettende steden, zijn eerste nacht op vijandelijk gebied bracht hij in het kasteel van Wlttem door. Toen Alva zich met zijn garnizoen, dat onze bevolking een tijd bedwong, in Maastricht had „begraven”, zette de prins op het gebied van zijn vriend Karei van Bronkhorst, Heer van obbicht en Papenhoven, bij Stockem zijn troepen over de Maas. En nog vóór Heiligerlee was de heer van Villers- bij Roermond tegen de Spanjaarden opgerukt, maar moest later voor de vrijheden der Nederlanden het leven laten, evenals de Heer van Hom (Hoorn), Limburgse rebel tegen Alva. De laatste werd begraven in het koor van de kerkte Weert. Majesteit, indien de geschied-. schrijver U onder Uwe steden een der getrouwste en met de vurigste Ora.njeburgers moest aanwijzen, het zou Maastricht zijn. Deze stad verjoeg de Spaanse bezetting, die daarna met laffe wreedheid de vrouwen van de voorstad Wijk als schilden gebruikte en de burgerij uitmoordde- In Maastricht, meer dan inde Hollandse stéden heeft de Spaanse furie bloed gemorst in de straten, waarin wij U thans Wijde inhalen. Nog toen nadien de standvastige vroedschap de Pacificatie van Gent ondertekende, werd haar bloed het zegel op dit pact met het nationale Nederland onder Oranje tegen Spanje. ïi- In het zwaar door streden tourment tegen Span je was Holland het eerst bevrijd. Maar het maakte zich alleen handelszorgen; Noord hielp niet Zuid, het gaf aan Oranje geen leger om zijn vrienden in Maastricht te hulp te komen, het maakte van deze streken generaliteitslanden. Wij klagen in het feestelijk Vandaag niet over het leed van eeuwen. We hebben het ingeploegd. Geschiedenis is de uitgegiste logica van goed en kwaad, waarover het nieuwe leven naar de verzoening gröeit. De hulp uit het Zuiden en het Noorden heeft elkaar ontmoet, nadat de tweede wereldoorlog zwaarder dan het Spaanse tourment ons zo bitter scheidde eer de bevrijding ons laat bijeenbracht. Ginds en hier was het toen dezelfde moedige illegaliteit tegen de vervloekte Duitse bajonet, die over het land lag. Onze gedachten waren Engeland bij onze Vorstin, Uw moedige Moeder, en vaak in Ottawa bij U, de Moeder van onze prinsesjes en de toekomst. Het illegale Limburg zag in die dagen van verschrikking, vlak vóór de lopen de dood in net laatste vizioen van het vaderland. En nog in het hart van het Noorden bezong een Limburger U en Prins Bernhard en bemoedigde de Hollanders: Prins Bernhard van Gennanje Is van Wien Neérlands Bloed', Zijn Vrouwe en ’t Huis Oranje . Heeft hij zeer wel behoed > En voor ons volk behouden Als een zeer goed. soldaat. Tóen hij Juljaantje trouwde, Toen trouwde hij de Staat. Men weet het in Holland weinig Vorstelijk Paar, maar het huwehjk van Oranje-Nassau met de latere Staat der Nederlanden is begonnen in Limburg. Hier is de idylle langs vele geslachten bijeen gesponnen- Uit onze kronieken schreven wij elders in dit feestnummer genealogische lijnen over, waarin de geschiedenis van Uw verbond samenspeelt met het onze en Uw Huis. En zeggen wij U ons welkom, het is ook als Hertogin van Limburg aan de zijde van Uw Hoge Gemaal. Beide zijt Gij van oeroud Limburgs bloed. Als straks ons koper „Limburg is mijn vaderland” voor u blaast, dan zult Gij het verstaan als de eerste klank van Uw en ons wordend vaderland. is het begin vaneen vaderland niet het veldwegje van onze jeugd, de rivier waarlangs we hebben gespeeld, en het eerste praten met moeder? De geboorte van een geslacht kan begonnen zijn in ff n ,uis of een kasteel, en Uw kasteel ligt nog altijd op de achterpcmd van onze herinneringen. Ook m het gezicht van onze nieuwe verlangens, mocht Ge in de'toekomst vaak op een Limburgs kasteel komen verblijven. \j' Waar is een gewest zo niet de voorvaderen van Uw Familie vertrouwd? Al inde negende eeuw kwam ai . een Prins ‘Willem van Oranje als paladijn 'van Karei de Groote eveneens aan Uw geslacht verwant van liet naburig Hof in Aken knielen -op het graf van Bint Servaas. De eerste Nederlandse Nassau, graaf Gewerd, was in 1266 proost van het 0.-L, Vrouwekapittel in onze stad Maastricht, we tyewareiL.fipg zijn zégel Lim-; burgse Rijksarchief,, iWaaïi Nederland dierbare naam van Beatrix droeg al onze Beatrix van Limburg, oud-tante van Willem 111. begraven in Roldüc, gelijk inde Rijksabdij van het idyllisch dorpje Thora de Kanunnikessen uit ’t huis Nassau. Wij tellen Nassaus onder onze Stadhouders en de gouverneurs van Maastricht, anderen hielden hof in onze heerlijkheden als Engelbert graaf van Nassau-Vianden, heer van Itteren-Meerssenhoven, zoals een onzer medewerkers, de historicus Jos. M. vart de Venne in één onzer- vroegere Oranje-nummers publiceerde. Hare Majesteit Koningin Wiihelmina heeft u reeds ais Prinsesje over de wegen van Limburg gcieid. Gij kent de landschappen, waar Gij nu door’t voorjaar van vlaggen en bloemen gaat. Achter ’t brons-groen eikenhout, waar juist de nachtegaal. het leed van dc oorlog vergeten, zingt, zult-Ge nog hier en daar een zwartgebrand ' puhi en de stomp vaneen kerktoren; zien, een reis door de geschiedenis is geen bruidsreis. Maar op Uw eerste tocht als Koningin langs de witte bongerds van ons gewest, zult Gij ook de herrijzenis van Limburg uit het ergste leed aanschouwen: rondom de cultuurstad Maastricht met haar herstelde bruggen en haar torens van eeuwen langs de Maas de bloeiende lente inde Geul- en Jekerdalen; de glimlach van Valkenburg, gereed voor de Mei-receptie; de welvarende hiërarchie der schoorstenen in Heerlen, Kerkrade en de wordende mijnsteden van het wrochtende cyclopenrijk boven én onder de grond, waar Uw vorig bezoek is afgedaald tot het zwart en hardst zwoegende werkvolk van Nederland, dat U de grote kolenslag had toegesegd voor de voeding van de nationale nijverheid, – Gij weet, hoe het zijn belofte in volksverbond van Limburg met U, edelmoedig gehouden heeft. Uw verbond met Limburg, _ of Ge op Uw tweedaagse tocht over mergelweg of hierbaan langs de kasteelpoorten rijdt, waarachter de overleveringen van Uw geslacht worden bewaard, of door dorpen en gehuchten tussen drbeken en-peppels der beemden, ovèral waar het feest van Uw inkomst door de ge-1 sprekken gaat, zult Gij in om-1 gangstaal van landman, burger of toegelopen volk geen ander gevóélen vernemen dan wat U plechtiger gezegd wordt ih h«t gouvernementsgebouw van Maastricht of.de stadhuizen van 'Sitiard, Roermond en Venlo, het onveranderde verhaal van trouw aan het Huis Oranje Nassau. t,t ; .Het verhaal kon -niet worden. ie- ■ gengehouden door de weerstanden van de. geschiedenis en de onenigheid dér gewesten i noch door de greep-der revolutie, in het begin dezer-eeuw bedwongen door de sol- – daten,, die onder; .'.Limburg, mijn vaderland” de straten van Den. Haag in marcheerden. Het verhaal naar het West-Duitse land en van het Overmaase naar zijn metropool Maastricht; een doelmatige Schelde-Rijnverbinding en het gewenste waterwegennet om liet Kanaal,, aan hetwelk Gij bij de opening Uw Naam hebt gegeven; een geriefelijker benutting van ong productieapparaat; inde West-Europese Unie epn aüto-wegenwet, dat ook hogere dan economische belangen zal inschakelen over de oude wegen der kruisvaarders. Wij ..menen mét die hogere belangen de idealen van de nieuwe kruisvaarders uit de school van dr. Pods en van de internationale God-wilhet-man. die de volgende maand door Limburg en Nederland trekt om op te wekken tot een •gezamenlijke inspanning van alle christenen en mensen. Om eindelijk de, grote groeperingen van het westerse beschavingsleven bijeen te brengen voor een georganiseerde beweging naar de christelijk-menselijke wereld, waar millioenen naar uitzien. Het is een krachtsinspanning, waaraan Limburg met zijn nooit ontwortelde traditie, zijn vasté geestelijke structuur, zijh sociaaleconomsiche mogelijkheden, de scheppende vermogens van zijn schilders, schrijvers, toonkunstenaars, nijveren en de krachten, die men ook buiten zijn grenzen op elk gebied van werkzaamheid ontmoet, bijzonder zou kunnen beïnvloeden en tot eenheid brengen. Bewegen tot de eenheid was altijd de drijvende kracht van Oranje. Van Willem de Zwijger tot de toespraak van Uw Inhuldiging heeft Uw Dynastie altijd vermaand tót de eendrachtigheid, die aan ons volk zijn christelijk-humanistisch karakter heeft, ingedrukt. Onze eendrachtigheid heeft tegen de Duitse storm Holland gehouden. Ze hééft nadien niet zoveel bereikt als tijdens de bezetting inde verlangens van onze beste christenen en humanisten heeft gelegen, maar ze blijft de nieuwe geest bevleugeïen. Zode gewesten, waarvan Uwe Majesteit dit jaar het onze het eerst bezoekt, een verzoende samenwoning wint om de dom van Utrecht, naar wiens machtig silhouet Nederlanders niet kunnen zien zonder dat weemoed met hen mede ziet, zullen zij elkaar vinden in onze nationale roeping,, om uit het geestelijk erfdeel van Willibrord en Willem van Oranje de van Limburg en Oranje gaat voort inde ovérgang van Nederland naar de nieuwe tijd, zo moeizaam uit de verbruikte vormen van het verleden losgeworsteld. Ook Limburg wacht nog op de verlangde vormgeving van het antwoord ’aan zoveel problemen: een zedelijke en culturele vernieuwing; een minder benard sociaal-economisch bestel; een redelijker ordening van onze verkeers. en handelsverbindingen vrijheid en het volkenrecht weer voor koningen en natiën te dragen. .Het Noorden zal ze dragen langs de wegen van de zee, waarop wij het evenwicht hebben geleerd; het Zuiden over de heirbanen van het oude Westen, waar Limburg de ingang vormt tot Nederland en de uitgang naar Europa. En waar wij Maastricht willen maken tot een bastion van de Benelux en de poort naar de eendracht der krachten, die nog leven om de kathedralen. Het kan maar geschieden door de roep tot de wedergeboorte van onze natie en de wereld, de roep van Uw onvergankelijk koninklijke Moeder; „Le Christ avant tout!” In die roep va n Uw Dynastie ligt de roeping van Lim .b u r g mjj n Vaderland! H.M. Koningin juliana en Z.K.H. Prins Bernhard --- Feest in het land van Limburg Maastricht, 20 April 1950, Wanneer bomen en bloemen zich tooien in hun schoon-I ste kleed, wanneer de gehele natuur straalt en triompbeert inde wasdom, die God de schepping geeft, dan is het feest ih het Limburgse land. En dit jaar wordt de I vreugde heel bijzonder verhoogd, nu Limburg het voorrecht, ten deel valt Koningin Juliana. voor de eerste maal na Haar troonsbestijging, tezamen met de Prins der Ne-Iderlanden te mogen begroeten te midden van dit lentedecor. Deze aanraking van het Huis van Oranje met het Lim-Iburgse volk, zal op nieuw de vonken los slaan van liefde tegenover edele figuren, die op waarlijk" Koninklijke wijze de constitutionele monarchie dragen. Een eenheid van gemoeds-belevenis treedt op bij gebeurtenissen, zoals ons te Wachten staan. . Jubelende menigten zullen de zegetocht omlijsten, welke het Koninklijk Paar ‘maakt dooj stad en dorp van de Maasvallei, vanaf het glooiende Zuiden tot het vlakke Hoorden toe. I Dankbaar is Limburg voor dit bezoek, dat ineen tijd gebracht wordt, welke als het ware een nieuwe phase van ontwikkeling voor dit gewest inluidt en problemen oproept, die alleen tot oplossing kunnen komen onder Codes zegen in arbeidzaamheid, sociale gezindheid en I onderling dienstbetoon. Opgevoed in diepe eerbied voor bet Gezag zal Limburg de Koninklijke gasten een hulde van onvergelijke-I lijke schoonheid en ontroering bereiden. Welkom, hartelijk welkom dan Koningin Juliana Hertogin van Limburg en fiere Prins der Nederlanden ! IDc innige bede welt als vanzelf naar- boven bij deze blijde incomste : Oranje nu Oranje voor altijd. 1 COMMISSARIS DER KONINGIN IN DE PROVINCIE LIMBURG --- De grafsteen van Walram 111, graaf De' grafsteen van Walram III, graaf van Limburg, in de abdij van Rolduc. Deze Walram behoort tot de oudste voorvaders der Oranjes. --- Ter instructie van de politie- Ter instructie van de politieinstanties in ons gewest, plaatsen we hierboven de afdruk van het speciale persinsigne, dat — in overleg met de hoogste provinciale- en politie-autoriteiten — aan de dragers van dit insigne, ter gelegenheid van het Koninklijk Bezoek op 24 en 25 April aan Limburg, recht van doorgang verleent bij alle afzettingen welke ten opzichte van het publiek worden gemaakt. --- Benelux verwezenlijkt het oude ideaal der Oranjes „in harnas” ne .soldaten” onder de Oranjes hebben steeds een scherp oog gehad voor de betekenis van Limburg als grensland, en als onmis– bare brug tassen noord en zuid. Tegen de druk van andere machten inde jonge Republiek in, hebben zij steeds blijven ijveren voor de bevrijding van geheel het gebied der Lage Landen, van Noord en Zuid. Vanuit Duitsland, waar de eerste Oranje zijn leger bijeenbracht, leidde de weg naar het hart der Lage Landen, dwars door het tegenwoordige Limburg. En in zijn verschillende strategische plannen; reserveerde Willem de Zwijger steeds voor zichzelf het „pièce de résistance”: de stoot, door Limburg heen, naar het Edele Brabant, met zijn rijke en machtige steden. De Prins begreep, dat met „Brabant gewonnen,” geheel het gèbied der Lage Landen gewonnen zou zijn. En het heeft waarlijk niet aan deze Oranje gelegen, dat de strijd tegen Spanje zich vpn een groot-Nederlandse tot een benauwd-Hollandse zaak heeft ontwikkeld. In Duitsland, waarheen hij in 1567, na de komst van Alva, was gevlucht, offerde Oranje het grootste deel van zijn familievermogen op, om een leger op de been te brengen. Een huurleger, naar de gewoonte dier dagen, een samenraapsel van ruwe houwdegens uit alle windstreken afkomstig. Met zijn 30.000 man vormde dit eerste leger van de Prins een aanzienlijke macht, waarmee hij hopen mocht inde Zuidelijke Nederlanden successen te boeken. Over ie Maas. Qp het laatste van September 1568 U brak Oranje op, doortrok verschillende neutrale gebieden een gebruikelijke praktijk in die dagen en verscheen tenslotte ten Zuiden van Sittard voor de Maas. Oranje was hier in bevriend land. De heer van Obbicht behoorde tot zijn vrienden en medestanders in de_ zaak tegen de Spanjaarden. Het was'hièr, ter hoogte van het plaatsje Stockem, dat de Prins in de nacht van 6 op 7 October 1568 de tocht over de Maas waagde. Oude geschiedschrijvers weten te vertellen dat ’s Prinsen plotseling verschijnen op de linker Maasoever „de Spanjaarden deed sidderen”. Het zal wel een schoon verzinsel zijn, want het verdere verloop van de strijd heeft duidelijk getoond dat ’s Prinsen tegenstander niemand minder dan‘hertog Alva' zijn ■zinnen bij elkaar hield. Knap en j handig ontweek hij iedere slag. Als de Prins dacht eindelijk met zijn tegenstander gevecht te kunnen leveren vond hij steeds een ■verlaten legerkamp, de kampvuren nauwelijks gedoofd, de vogel, dje hij wilde schieten, gevlogen. De veldtocht van Oranje duurde iets langer dan een maand, en in die tijd moest hij negenentwintig maal zijn legerkamp opbreken. Onder deze omstandigheden waagde geen enkele Brabantse stad haar poorten voor de rebel te openen. Oranje’s leger verliep en tenslotte moest hij, gedwongen door geldnood, zijn laatste mannen afdanken. De veldtocht van 1568 was door het meesterlijk krijgsbeleid van Alva een volkomen mislukking geworden. „ Intussen blijft de overtocht over de Maas eender grote wapenfeiten dier dagen. Volgens de meest aanvaarde opvatting zou de Prins zijn zware ruiterij inde Maas hebben geplaatst, om de sterkte van de stroom te breken. Stroomaf- . waarts trok daarna het voetvolk de rivier over. De vogelvrij verklaarde Oranje zette weer voet op de gevaarlijke Brabantse bodem! Bij het vernemen van de overtocht moet Alva gezegd hebben: „Is het leger van de Prins van Oranje dan een troep wilde ganzen dat het rivieren kan overvliegen?” Waarschijnlijk een schone mythe! Maar juist het feit dat de mythe zich meester maakte van ’s Prinsen koene daad van October 1568, is wellicht het beste bewijs, dat zij een diepe Lndruk heeft geblaakt op de tijdgenoot. 1572: Roermond. J)an is het vier jaar stil inde Spaanse Nederlanden. De ijzeren vuist van Duc d’Alve rust loodzwaar op het ongelukkige land. Met veel moeite weet Oranje in 1572 een nieuw leger op de been te brengen en in samenwerking met de Franse Hugenoten wordt een krijgsplan opgesteld, dat de macht van de Spanjaard moet breken. Weer kiest Oranje zijn weg door Limburg. Begin Juli 1572 verschijnt zijn legermacht voor de poortea van Roermond. Na een hevige beschieting wordt de stad op 23 Juli genomen. De soldaten van de Prins hebben zich in Roermond op schandelijke wijze misdragen. Vele priesters en monniken werden gruwelijk gepijnigd en ter dood gebracht. Oranje heeft de misdragingen van zijn troepen ten zeerste betreurd en er openlijk zijn afkeuring over uitgesproken. Maar hij stond als opperbevelhebber machteloos tegenover zijn muitzieke troepen, wier soldij hij niet kon betalen. Ineen door Oranje uitgèvaardigde proclamatie werden de buitensporigheden der krijgslieden veroordeeld en werd „op straffe des doods” bevolen, ,4e rechten van alle bijzondere personen, Roomsch of Onroomsch, te ontzien en de openbare godsdienstoefeningen zowel inde Katholieke (Zie vervolg pag. 3). --- Groet uit eerstbevrijde stad van het vaderland • * Nu de eerstbevrijde stad van Nederland zich op mag maken om haar geliefde Koningin officieel binnen haar muren te ontvangen, zie ik met vreugde hoe alom en tut alle gelederen van haar bevolking er naar wordt gestreefd, dit koninklijk bezoek te maken tot een onvergetclijke manifestatie van dankbaarheid en trouw. Bij het aftellen van de dagen die ons van deze grootse gebeurtenis scheiden, stijgt m elk Maastrichts hart het verlangen om door het deelnemen ineen of andere activiteit uiting te geven aan de spontane gevoelens die het ■ vervullen ! , Moge dc Oranje-Vereniging al deze gevoelens en al deze verlangens tot een stralende gebeurtenis samen- I binden. j God zegene ons geliefd koninklijk gezin ! 31 Maart 1950. De Burgemeester van Maastricht. ! Mr. W. Baron Michiels van Kessenich. Ij ---