Van Romeinen tot heden Annexatie gemeente Bemelen einde van grootse geschiedenis BEMELEN. Het zal wel niet zo lang meer duren of aan de geschiedenis van Limburgs kleinste gemeente zal een einde komen. Haar geschiedenis zal dan een stukje zijn vaneen grootse geschiedenis vaneen hele streek. De streek rondom Maastricht. Bemelen zal geen zelfstandigheid meer zijn en alleen de naam, die dan wordt tot een soort wijknaam, zal slechts de herinnering wakker schudden aan een groots verleden. I Ondanks het feit, dat Bemelen behoort tot de kleinste gemeenten van ons land heeft zij een mooie geschiedenis achter de rug. Bemelen kan daar met trots op terugzien. Wanneer men beweert, dat slechts grote gemeenten hun invloed kunnen doen gelden ineen hele streek, dan is dat niet juist. Zelfs kleinere gemeenten, zoals Bemelen hebben in belangrijke mate bijgedragen tot de vorming van wat nu Limburg heet. De raad der gemeente Bemelen verzet zich dan ook tegen de annexatieplannen van Maastricht. Zij is van mening, dat Bemelen nog steeds in staat is om in belangrijke mate bij te dragen tot de verdere streekontwikkeling. Of dit juist is zal de toekomst wel leren. Weynen gerechtsplaats betekenen. Dit zegt hij in zijn serie artikelen over plaatsnamen in Brabant in „Dagblad de Stem”. ~By” kan men opvatten als voorzetsel of telwoord. Wanneer het eerste het geval zou zijn betekent Bemelen, een plaats die lag bij een gerechtsplaats. Wanneer men echter interpreteert dat „By” afgeleid is van „bi” ( = twee), dan betekent Bemelen: De plaats met de dubbele rechtspraak. Dit idee wordt versterkt door het feit dat het Kapittel van O.L. Vrouw te Maastricht inderdaad een dubbele jurisdictie had. Zij oefende er de lagere en de hogere jurisdictie uit. Ze kon dus misdadigers doen hangen! De gerechtsplaats zou dan of de Mettenberg of de Bemelerberg moeten zijn geweest. Hier zouden galgen hebben gestaan, om de ter dood veroordeelden te hangen. • Gebied constant Het gebied van de gemeente Bemelen is praktisch constant gebleven. Slechts af en toe moesten grensgeschillen worden opgelost. Een bekend grensgeschil is dat van 26 april 1679. Toen werd de zgn. „Byvanck” opgesteld, bepaling) door de beide Kapittels van O.L. Vrouw en St.-Servaes. Ook in 1644 werd een dergelijk geschil opgelost. Men maakte toendertijd veel gebruik van opvallende punten in ’t terrein om de grenzen aan te geven. In dit geval was zo’n punt verdwenen. Als grenspaal fungeerde, op het punt waar de weg van Heer naar Bemelen de grens snijdt, een lindeboom. Alleen de wortels stonden er nog. Men heeft toen ter vervanging ’n steen aangebracht waarop men de volgende tekst gegraveerd had: „Hier heeft van ouds gestaan eené Linde”. • Annexatie-poging Slechts eenmaal heeft Bemelen getracht zijn gebied te vergroten. Dit was in 1812. De burgemeester van Bemelen Karei Albrecht van Dinther, wilde de St.-Antoniusbank annexeren, omdat dit gehucht noch bij Heer en Keer. noch bij Bemelen behoorde. Het politietoezicht was er erg lastig eiv;de bewoners namen geen deel. aan de nachtwacht. Opmerkelijk is wel ijlft 'feit. dal St.- Antoniusbank voor de komst der Fransen géén belastinggeld betaalde! De héwdners wildefr%chtt*r lie’vtf bij Heèf daar de Gemeenteweide van Bemelen anders overbelast zou worden. Alleen de Mettenberg werd toen bij Bemelen gevoegd. «. < Tot de .Franse Revolutie fs Bemelen een bank.geweest van het Kapittel van Onze Lieve Vrouw van Maastricht. Balderik 11, Prins-Bisschop 1 van Luik van 1007 tot 1018, schonk het Kapittel de kerk en de tienden te Bemelen. De Heerlijkheid behoorde dus indirect toe aan de Prins-Bisschoppen van Luik. Hoger beroep bij,, de rechtspraak was dus alleen in Luik mogelijk. In 1157 is deze overdracht door Paus Adrianus bevestigd op 3 januari van dat jaar. De Rij proost oefende er de jurisdictie uit. Het Kapittel benoemde de pastoor en ontving de grondbelasting. Ook stelde het Kapittel de meier, de bode en de schepenen aan. Het recht van banklok en dat van gratie behoorde het Kapittel ook toe. j • Onder Heer van Valkenburg j De Heer van Valkenburg, die voogd I was over Bemelen, oefende er het hals| recht uit. Wanneer men een misdadiger ter dood veroordeeld had, werd deze door de schout van Bemelen naar de gerechtsplaats geleid, waarna de heer van Valkenburg pas dan zijn bevelen gaf aan de scherprechter, de beul! De heer van Valkenburg kreeg van iedere schoorsteen, die er in Bemelen was een hen, de zgn. „rookhen”. Vanwege het gastrecht op de berg, het Gasthuis dus, ontving hij ieder jaar van de vijf huizen een lam. De bewoners moesten hem dit lam zelf komen brengen. Bemelen werd ten onrechte ingedeeld bij de hoofdbank Beek. Op deze manier probeerden de heren van Valkenburg, Bemelen te dwingen om bij te dragen inde beden van het Land van Valkenburg. Deze onrechtvaardigheid werd eerst in 1705 gewijzigd. Toen werd Bemelen erkend als Luikse bezitting. --- Belangrijke rol gespeeld in vorming van huidige Limburg De ouderdom van de gemeente Bemelen heeft men niet precies vast kunnen stellen, maar wel heeft men aan de hand van vondsten aan kunnen tonen, dat Bemelen reeds inde Romeinse tijd bewoond moet zijn geweest. Deze sporen van bewoning heeft men aangetroffen „Op ’t Het je”, tegenwoordig Schandertkuile genoemd. Daar heeft wijlen dr. Goossens zijn medewerking verleend bij het opgraven vaneen Romeins brandgraf. Reeds in 1827 heeft men daar een veertig stuks vaatwerk gevonden, eveneens van Romeinse oorsprong. Een duidelijker aanwijzing vormen wel de Romeinse wegen. • Romeins De grote Heeroaan van de zeehaven Boulogne liep over Maastricht via Bemelen naar Aken. Het rechte verloop en de breedte hebben aangetoond, dat de huidige Oude Akerstraat, die inde gemeente Bemelen loopt, een oude Heerbaan moet zijn geweest. De namen langs de weg duiden ook op hoge ouderdom. Zo heeft het gedeelte tussen Heer en Bemelen lange tijd de Tommeweg geheten. Langs deze weg was vroeger een verhoging te zien, die door Jos Habets, een oudheidkundige, onderzocht is. Het bleek een Romeinse graftombe te zijn, die echter al door de Fransen onderzocht was. De Oude Akerstraat wordt op een frensaanduiding van de „Scheversteenof” aangeduid als „Platea Aquensis”, ofwel Akenerweg, Deze grensaanduiding dateert uit de zestiende eeuw. Langs de weg lagen ook veel gasthuize, dit waren een soort rusthuizen voor vermoeide reizigers. In Bemelen lag er ook een. Dit gasthuis was eigendom van het Kapittel van St.-Servaes te Maastricht. Voor de herberg stond een put, die er nu nog staat. Het tegenwoordige gehucht Het Gasthuis dankt er zijn naam aan. Als pelgrimsweg is de weg bekend uit de 10e eeuw. In 967 ondernam Bertha van Vlaanderen een pelgrimstocht naar Aken. Zij nam de weg via Maastricht en Scharn en moet dus ook door Bemelen gekomen zijn. Inde zestiende eeuw staat de Akenerweg bekend als een handelsroute waarvan zeer druk gebruik werd gemaakt. De loop van de weg inde dorpskern van Bemelen zelf was enigszins anders, dan de loop van de huidige weg. Bij het gemeentehuis liep de weg naar rechts in plaats van naar links. Links was toen een gewoon voetpad. De weg naar rechts liep toen tussen twee hoge mergelwanden door. Nu nog kan men de weg in het bos nog zien liggen. In 1842 werd de Weg nog gebruikt. Hij staat nog op een topografische kaart van de Topografische Dienst in Delft. • Gerechtsplaats De naam Bemelen is inde loop der tijden veranderd. In 1906 komt men Bemelen tegen als „Bemel” en in 1124 op een charter als „Bymle prope Trajectum ad Mosam”. Er bestaan echter nog meer schrijfwijzen, zoals Bymale en By Maal. Maal moet volgens dr. --- agenda VAN DE DAG Films BEER Asta: 19.30 uur: Grootbeeld televisie wereldkampioenschap voetbal; 21.15 uur: Meisjes zonder kamer, 18 jaar. BRÜNSSUM Astoria: G-man Jerry Cotton, 14 jaar. ECHT Royal: Angelique, de weg naar Versaiiles, .18 jaar. GELEEN Roxy: De I’amour, 18 jaar. HEER Hebios: Madame sans gêne, 14 jaar. HEERLEN Hollandia: Mary Poppins, a.l. Royal: The great race, a.l. Rivoli: Mr. Solo contra mr. Solo, 14 jaar. Scala: Mijn wapen is wet, 14 jaar. HOENSBROEK Luxor: Mary Poppins, a.l. MAASTRICHT Palace: I Tabu,lB jaar. Studio: Zorba de griek, 18 jaar. 22.30: Een meisje met sexappeal, 18 jaar. Mabi: Thunderbaal, 14 jaar. Royal: Mary Poppins, a.l. Lux: 16.00 uur Laurel en Hardy door dik en dun, a.l. 18.00 en 20.30 uur: Wraaktocht der Apadhen, 14 jaar. ROERMOND Royal: De man van Istanboul, 14 jaar. Harmonie: John Slaugton schiet raak, 14 jaar. 14 jaar. VENLO City: Repulsion, 18 jaar. Scala: Drie aangezichten der verschrikking, 18 jaar. WEERT Scala: Geheim Parijs, 18. jaar. Royal: Philomena, een vrouw uit het leven, 18 jaar. Tentoonstellingen MOOR Gabriëlkollege: Grepen uit de naoorlogse beeldende kunst in Nederland. HASSELT Prov.Begjjnhof: Beeldhouwwerken van Jan v. Steffeswert. Tevens expositie Homo Legens. HEERLEN Raadhuis: Gouaches olieverf- en materieschilderijen van Libert Ramaekers. HOENSBROER Galerie de Stoof: Hommerterweg 72: Oude en moderne kunst. Rasteel Hoensbroek Recente werken van de schiidergraficus Aad de Haas. HULSBERG ’t Boere Hüfke, Hekerweg: Beeldhouwwerken van Appie Drielsma en schilderijen van Jos Teeken. MAASTRICHT Natuurhistorisch Museum, Bosquetplein 7: Geopend 9—12 en 14—17 uur. Brouwerjjmuseum, St.-Bernardusstraat 13: Geopend 10—24 uur. Schatkamer O.L. Vrouwebasiliek: Geopend 10.30—1730 u. Schatkamer St.Servaas, R. Rarelplein : Geopend 10.00—13.00 en 14.00—18.00 uur. Grotten St.- Pietersberg:: Ingang Chalet Bergrust St.- Pietersberg. Kunstz. Dejong-Bergers Grote Staat 65: Schilderijen en tekeningen van Hans v. Drumpt. SITTARD Rritzraedthuis: Collages wandtapijten van Helga Ottenheim-Paetzold. Keramiek van Ton van den Rotten. BRÜNSSUM De Galerij: Schilderijen en gedichten van Pierre Kemp bij gelegenheid van zijn 80e verjaardag. Ontspanning VALKENBURG Openluchttheater De uitgestelde voorstelling van de oper.-i Faust door de Zuid-Nederlandse opera heeft bij gunstig weer plaats hedenavond om 20.00 uur. MAASTRICHT Speeltuin Fort Willem: Geopend 10—18 uur. VENLO National: Vanaf 17 uur Italiaans orkest Francesco Maltoni. Uit het grensgebied ANTWERPEN Museum Plantin -Moretus: Klank en Lichtspel. KNOKKE Europese beker voor zangvoordracht. DüSSELDORF Intimes Theater: Der Biberpelz Kom(m)ödchen: So dumm kommen wir nie mehr zusammen. Komödie: Die Türen knallen. KEULEN Opernhaus: Balletavond, Schauspielhaus: Koning Richard II van Shakespeare. Kammerspiele: Madame Princesse (Marceau) Theater am DOM: Eine etwas sonderbare Dame. --- Advertentie (ADVERTENTIES) MABI Dag. om 1.30, 3.45, 6.00 en 8.30 u. SEAN CONNERY THUNDERBALL BOND’ BESTE! 14 jaar Groot-beeld Technicolor LUX Vakantie – programma’s Dagelijks om 6 en 8.30 uur RORY CALHOUN CORINNE CALVET WRAAKTOCHT DER APACHEN TECHNICOLOR 14 JAAR CINEMASCOPE SPECIALE MATINEES Dagelijks om 4 uur LAUREL en HARDY DOOR DIK EN DUN alle -leeftijden Prijzen ƒ I,—, ƒ 1,35, ƒ 1,50 --- Geschiedenis van kleinste gemeente „Een jongeman uit Bemelen, de heer J. W.. van Gils, heeft voor De Nieuwe Limburger een beknopte samenvattende geschiedenis geschreven van dit mooie dorp, dat de kleinste gemeente van ons land is, tot nog toe. Annexatie en wijziging van gemeentegrenzen gaan misschien binnenkort aan , dit staatkundig curiosum een einde maken, maar naar we hopen niet aan de kleine intieme gemeenschap, die al zo lang Bemelen heet”. --- Evacuatie van dorstig Bombay? BOMBAY, (Rtr.) Er worden voorbereidingen getroffen voor een eventuele evacuatie in fasen van Bombay, India’s grootste haven en een van de grootste steden ter wereld, wegens een acuut tekort aan drinkwater, zo is maandag bekendgemaakt. Het watergebrek is veroorzaakt door het uitblijven van de moessonregens. Zondagavond gloorde er overigens wat hoop voor de dorstige stad toen er na een droogteperiode vaneen maand lichte regen viel. --- Brigitte Bardot of Jeanne Moreau? Prijsvraag van Mabi rond film „Viva Maria” MAASTRICHT Bij gelegenheid van de vertoning van de geestige film „Viva Maria” heeft het Mabi-theater een prijsvraag onder de filmbezoekers uitgeschreven. De wedstrjjdvraag, gebonden aan de twee wereldberoemde filmsterren Brigitte Bardot en Jeanne Moreau, die de hoofdrollen in „Viva Maria” speelden, luidde: Wie van de beide actrices speelt volgens U de haar toegewezen rol het beste: dus niet alleen letten op charme of aantrekkelijkheid, maar uitsluitend op de beeldende creatie inde bepaalde rol”. Daarbij werd gevraagd dit oordeel ook te motiveren. Verrassend was het feit dat een kleine veertig inzendingen binnenkwamen. Inzendingen van jongeren evengoed als van ouderen. Inzendingen ook, waarin vaak terdege en zeer precies geformuleerd werd hoe men over beide rollen, met haar kwaliteiten en tekorten dacht. Daarbij viel het op d'at de dramatische actrice Jeanne Moreau het, zij ’t met moeite, won op Bardot. Via een jury, gevormd ui. personen van buiten het film- en bioscoopbedrijf, werden de bestudeerde en beste motiveringen bekroond met de zes toegekende prijzen, drie geldprijzen vanwege de Franse producent en drie driemaandelijkse abonnementen vanwege . het Mabi-theater. De Iste prijs, groot 150 N. Francs, ging naar de heer Guill. van Lijf te Maastricht. De 2e prijs, groot 10Ó N. Francs, was voor de heer N. J. B. Maei:s te Maastricht. De 3e prijs, groot 75 N. francs, ging naar P. M. P. Gilissen te Urmond. De drie Mabi-abonnementen waren voor G. van Heijst te Maastricht, mevr. Nieskens te Maastricht en Daniels, eveneens te Maastricht. --- Pleumeekers naar MVV MAASTRICHT. Peter Pleumeekers (Heer) is voor het volgende seizoen door de Maastrichtse eredivisieclub MVV gecontracteerd. Pleumeekers is ’n veelbelovende jonge voorhoedespeler, getuige, het feit, dat hij tot de amateurselectie van de bondsoefenmeester George Kessler behoort. --- veilingen R.K. VEILING MAASTRICHT veiling van 11 juli 1966 Vroege Aardapp. Dik ƒ 18,—, ƒ 26,—; Vroege Aardapp. Grof ƒ 27,—, ƒ 33,—: Vroege Aardapp. KI. ƒ 5,—, ƒ 9,—; Appelen 111 ƒ 28,—, ƒ 43,—; Kersen ƒ 123,—, ƒ 233,—; Andijvie ƒ 42,—, ƒ 51,—; Rodo Kool ƒ 34,—, ƒ 65,—; Spitskool ƒ 17,—, ƒ 28,—; Savoyen A ƒ 29,—, ƒ 40,—; Rabarber ƒ 4,—, ƒ 13,—; Tuinbonen ƒ 16,—, ƒ 26,—; Struikbonen ƒ 83,—, ƒ 101,—; Uien M/L ƒ 24,—, ƒ 35,—; Uien Z/L ƒ 53,—, ƒ 62,—, alles per 100 kg. Bloemkool A 1 54,—, ƒ 75,—; Bloemkool B ƒ 14,—, ƒ 44,—; Sla A ƒ 5,—, ƒ 19,—; Komkommers A ƒ 26,—, ƒ 31,—; Komkommers B ƒ 12,—, ƒ :20,—, alles per 100 stuks. Bospeen ƒ 35,—, .ƒ 42,—; Bosprei ƒ 8,—, ƒ 21,—; Soepgroen ƒ 10,—, ƒ 19,—; Uien Bos ƒ 12,—, ƒ 39,—, alles per 100 bos. Aanvoer vroege aardappelen 56 ton. PRIJZENOVERZICHT VENLOSE GROENTEVEILING V.G.V. d.d. 11 juli 1966 Soepgroen 15 26; Andijvie 50 61; Prei A 100; Bloemkool Aii 55 75; 811 30 40; Sla natuursla 8 16; Spitskool 8 24; Savoye kool 18 24; Rode kool 22 26; Koolrabi 9 12; Bospeen 43 51. --- Advertentie (ADVERTENTIE) Opruiming WONINGINRICHTING «aastiicsi lEinderstraat 32 Kerkrade AANVANG DONDERDAG A.S. --- LIMBURG VOOR 50 JAAR VENLO Maandagmiddag werden binnen een uur door de Rijkspolitie niét minder dan vijf vrouwen aangehouden, die trachtten met de kinderwagen waarin tevens de kinderen waren gezeten, smokkelwaar uit te voeren. Een hunner durfde zelfs beweren dat haar kind vanwege de dokter op met poederchocolade gevulde kussens moest slapen. GULPEN De inwoners dezer gegemeente klonk ’t vreemd inde oren dat er inde afgelopen week geen regeringsvdrkens geslacht waren en dus ook geen goedkoper vleesch te verkrijgen was. Er moest nu een veertig centen per kilo meer betaald worden. Ook het regeringsbrood is niet of slechts met tusschenpoozen te verkrijgen. Dat dit in verband niet de hooge prijzen van groente, boter, eieren enz. voor de arbeider, den burger en anderen harde tegenvallers zijn, valt niet te ontkennen, en het zou ongetwijfeld aanbeveling verdienen indien te dier zake goede maatregelen getroffen werden en over levensmiddelenvoorziening openbare besprekingen gehouden werden. --- van over de grens Zwervers In Eschweiler werd een Frans echtpaar slapend ineen weide aangetroffen. Het was totaal onderkomen en slechts 6 mark „rijk”. Bovendien bleek inde nabijheid een kinderwagen te. staan, waarin zich een kind van vier maanden bevond. Het echtpaar zei op weg te zijn naaf Nederland. Bedrog In Stolberg liepen éen 37-j. vrouw en haar 16-jarige zoon tegen de lamp. Ineen winkel betaalde de vrouw ’n aankoop met een biljet van 50 mark en tegelijkertijd verzocht de zoon ’n biljet van 10 mark te wisselen. De verkoopster werd intussen zodanig afgeleid, dat met het wisselgeld ook het biljet van 50 mark weer inde zakken van de vrouw verdween. Handel in wapens Door de gangen van zijn vriendin te volgen heeft de Belgische politie eindelijk een 29-jarige Turk kunnen inrekenen, die wapens leverde aan zijn landgenoten. Eerder werden in Zolder reeds elf pistolen en 500 kogels in beslag genomen. De Turk was ook de hoofddader vaneen gewapende overval op een café te Hechtel. Koning werd peter Peter 11, verbannen koning van Joegoslavië, momenteel verblijvend in Monaco, heeft de nationale traditie gehandhaafd en verklaarde zich bereid peter te worden van het negende kind vaneen in Genk wonende Joegoslavische arbeider. Natuurreservaat Te Genk had de officiële overdracht plaats vaneen natuur- en vogelreservaat. Het strekt zich uit overeen oppervlakte van.2so ha inde onmiddellijke omgeving van het domein Bokrijk. Ontsnapt Twee zware jongens zijn er in geslaagd te ontsnappen uit de gevangenis van Leuven. De een had in totaal 21 jaar voor de boeg voor diverse inbraken, de ander was opgesloten wegens een poging tot moord. Dood door stroom Een 15-jarige leerling-montèur werd in Immendorf inde Zelfkant gedood door elektrische stroom. Vermoed wordt, dat hij de stroomkabel aan een elektrisch lasapparaat verkeerd heeft aangesloten. --- Advertentie (ADVERTENTIE) JA, IK WIL! – EEN PLANTAZ BRIL « Kcgselska