Mijnzaken in Nederland Het „Archief van Handel en Nijverheid ” bevat in het laatste No. een overzicht van enkele mijnconcessies in Limburg in officieelen tekst. De oudste concessies, vóór de Fransche mijnwet van 1810, zijnde velden Neuprick en Bleyerheide en de Domaniale steenkolenmijn te Kerkrade. Neuprick en Bleyerheide werden in 1883 vereenigd en die vereeniging werd toegestaan inden vorm vaneen concessieverlening van zes artikelen, waarbij ontbreekt een artikel over , waarborgsommen. Aangezien het hier concessies gold van 1808 en de wet van 1810 in art. 31 vereeniging van concessies toestaat, was het niet noodig een nieuwe concessie uitte reiken en was de toestemming, in art. 1 der nieuwe concesde gegeven tot vereeniging der velden, alleen noodig. De Domaniale steenkolenmijnen hebben haar oorsprong ineen octrooi van Maria Theresia van 1723, waarbij aan de voormalige Abdij te Rolduc het recht werd toegekend tot het exploiteeren van steenkolenmijnen te Kerkrade. Den 27sten VentöseAnV werden de gebouwen en landerijen der Abdij verkocht, doch het recht tot ontginning van steenkolen behield de Staat. Deze domaniale bezitting wordt door de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-maatschappij geëxploiteerd voor 99 jaar, volgens overeenkomst van 1846, en zulks in compensatie voor' den aan te leggen spoorweg met een zijtak op Nederlandsch grondgebied. Voor de richtige nakoming werd f 500,000 waarborgsom geëiseht, die in tiende gedeelten werden teruggegeven naarmate aan den spoorweg genoemde bedragen waren besteed. In 1869 wordt aan de „Bergwerk' ereeniging voor Nederland ” concessie verleend voor het veld Willem, «nmiddellijk grenzende aan de Dohianiale mijn, en in 1861 een veld Zuidwaarts daarvan, genaamd Sophie. heide gelijkluidende concessieverleningen, in 22 artikelen vervat, bevatten geen clausule betreffende waarborgsommen en in art. 3 wordt verwezen naar de wet van 1810. In 1881 ging de Nederlandsche Bergwerkvereeniging failliet en kwamen de concessies door aankoop in Belgische handen. In 1873 en later werden in Limburg "een aantal boringen gedaan en werden een aantal concessies uitgegeven met als slotbepaling een artikel over waarborgsommen door den concessiehouder te storten, en wel het eerst in eene concessie verleend aan mr. J. W. Staats Evers te Arnhem. Vermoedelijk is deze nieuwigheid een gevolg van de onkunde van den toenmaligen pas benoemden ingenieur der mijnen, den eenigen technischen ambtenaar, dien de Staat toen in dienst had en die deze bij de wet niet voorgeschreven dwangbepaling waarschijnlijk ontleend heeft aan het contract der Aken Maastrichtsche Spoorweg – maatschappij, waar deze waarborgsommen echter onderpand waren voor een spooraanleg vallende buiten de mijnwet. Dit punt, nl. het eischen van waarborgsommen, heeft allerbelangrijkste en treurige gevolgen gehad, omdat later de Staat uiteen bij de mijnwet van 1810 niet voorgeschreven bepaling, dus uiteen fictief recht, een actueel recht schiep tot eigendomsontneming. Zoo werden in 1890 vervallen verklaard bij Kon. Besluit de concessies George, Oranje, Willem 111, Prins Fredèrik, Aurora, Noordster, Avondster, Voorwaarts en Crescendo, wegens het niet storten van waarborgsommen. Onder de volgens het genoemde archief nog bestaande concessies behooren de velden Laura, Vereeniging en Carl, resp. dateerende van 1876, '77 en ’79, allen met waarborgsommen als slotclausule inde concessie-voorwaarden. In 1893 wordt uitgereikt het veld O ranje-Nassau en in deze concessie is allerwonderlijkst met de mijnwet omgesprongen. Genoemd veld is samengesteld hoofdzakelijk uit vervallen verklaarde concessies, wier eigenaars genoegen namen met de eigendomsberooving. Inde overwegingen, die tot de concessie-verleening hebben geleid, speelt het fictieve recht, geschapen door de bij de wet van 1810 niet voorgeschreven en geheel tegen den geest der wet indoor den Staat geeischte waarborgsommen, een hoofdrol. De rollen worden omgekeerd, en het is niet de Staat, die de waarborgsommen eischte, doch de concessiehouders, die verklaard hebben ze te zullen deponeeren en omdat ze in gebreke bleven aan hunne verplichtingen (niet bij de wet voorgeschreven) te voldoen, wordt niet gezegd, dat de hun verleende concessiën zijn vervallen, doch zeer voorzichtig de term gebruikt, dat ze als vervallen zijn te beschouwen. In het licht beschouwd van de verklaringen van den minister Lelv, die de Mijnwet van 1810 wil herzien omdat de vervallenverklaring van concessies niet behoorlijk geregeld is, is de overweging tot de concessieverleening van het veld Oranje-Nassau nogal merkwaardig. De Minister erkent inde Kamer dat de vervallenverklaring niet behoorlijk geregeld is en toch gaat hij voort op hetgeen zijn voorganger in 1890 deed, door de concessieverleening, op een dergelijke overweging steunende, te teekenen. Een tweede merkwaardigheid, in de overweging tot concessieverleening voor het veld „Oranje-Nassau”, is het buiten behandeling laten van eene oppositie of concurreerende aanvrage vaneen der oude concessiehouders. Naar de datums te oordeelen is deze oppositie te laat jngediend en dus buiten behandeling moeten blijven. Het Kon. Besluit van 1818 regelt in art. 5 de verzuimde oppositiën en daaruit blijkt, dat er oppositiën zijn en verzuimde oppositiën en het is dus zeer de vraag of hier niet een groot verzuim is gepleegd. Een andere nieuwigheid, echter reeds in 1824 bij Kon. Besluit vastgesteld in deze concessieverleening, is dat de aanvraag om concessie voor de ontginning van andere delfstoffen dan steenkool niet kan worden toegewezen. Merkwaardig is de clausule dat behalve de tegenwoordige wet alle toekomstige wettelijke bepalingen toepasselijk zijn op de mijn, die het onderworp is der concessie. Inde voorwaarden wordt ook geregeld de schadevergoeding,volgens art. 16 der wet van 1810 uitte keeren aan de oude concessiehouders, die hunne concessiën verkregen op grond van gedane boringen. Zij worden naar huis gezonden met bedragen van f 4500, f 5600, f 6500, f 69! >0 en f 3700. Rekent men nu eens elke boring op minstens f 15,000, dan wordt dit f75,000; hierbij 20 jaar lang renteverlies a 4 pCt. wordt f60,009, bij elkaar f135,000, en voor dat bedrag waarbij nog komen en de mijnrechten a f 100 per concessie, wordt 5 X f 109 X 11 P f8500; bij elkaar bijna anderhalve ton, wordt vergoed; f27,200 en dat alles omdat nietdeskundigen op het gebied van het mijnwezen bepalingen maakten, die men in andere landen, waar wrèl mijndeskundigen zijn, niet heeft. Bovendien is force majeure oorzaak gewoest dat de concessiehouders hunne verplichtingen niet geheel nakwamen. In 1880 kwam de groote debacle inde kolenindustrie, die slechts langzamerhand betere vooruitzichten kreeg, en toen in 1890 de kansen gingen keeren, kwam de regeering tijdens ’t ministerie-Mackay een schrap zetten door de ondernemingen, die, met zooveel illusie en goeden wil begonnen, slechts zorgen en verdriet gaven. De rol, die de Staat in deze zaken gespeeld heeft en niet gespeeld heeft, is zeker treurig te noemen, temeer daar de mijnwet van 1810 in art. 39 den Staat wel degelijk den plicht oplegt mijnen te openen en daarvoor een apart fonds ftanwijst. Toen in 1876 het aantal grondboringen met succes reeds tot 19 was gestegen en er deugdelijke vermoedens waren dat in Limburg een steenkolenbekken zich bevond, deed de Staat niets en onthield zich zelfs van het houden van wetenschappelijke grondboringen, wraaruit technici en geleerden den aard vaneen steenkolenterrein kunnen bepalen en die, aangevuld door de resultaten der particuliere boringen, vele groote gissingen hadden kunnen doen ophelderen. Zelfs voor de stem van eminente vakmannen bleef de Regeering doof. De schrijver van het standaardwerkje over Limburg, de Belgische ingenieur Dumont, schreef in 1877 : „Wij kunnen niet nalaten onze verwondering te uiten over de waarborgsommen geëiseht door het Nederlandsche Gouvernement. Zoo behoort tot eender voorwraarden der concessie Aurora de storting vaneen waarborgsom van 63,300 francs. Deze som wrordt voor 4j5 teruggegeven, naarmate de werkzaamheden bij de installatie vorderen. Deze verplichting is geheel administratief en in het geheel niet voorgeschreven bij de mijnwet van 1810. Wij gelooven dat deze maatregel eerder schadelijk dan voordeelig is, vooral wanneer er sprake is vaneen nieuw’ bekken en men (begrijpt de reden niet wraarom het Nederlandsche Gouvernement moeilijkheden verweekte bij een industrie, die nog in haar geboorte is, in plaats van haar rijkelijk met hare aanmoedigingen te overladen. „Wat zal er gebeuren als het den concessionaris niet gelukt de noodige kapitalen bijeen te brengen, als hij geen gevolg geeft aan zijne exploitatieplannen? Natuurlijk loopt hij dan kans op vervallenverklaring. Verliest hij dan ook de gestorte waarborgsommen ? Zoo ja, is het dan niet tegen recht en wet een dergelijke verplichting op te leggen aan hem, die getracht heeft zijn land meteen nieinve industrie te verrijken maar daarin niet geslaagd is ? Het schijnt ons toe, dat het totaal verlies der onkosten, veroorzaakt door de kostbare boringen en de vervallenverklaring, een voldoende straf is voor de ongelukkige concessionarissen. Zoo niet, wraarvoor dient dan de waarborgsom ? Wij kunnen hieraan toevoegen, dat inde landen, waar de publieke administraties een ernstige jfstudie hebben gemaakt van deze quaestie, nl. in België, Frankrijk en Duitschl.md, men veel breeder van opvatting is. Wel verre vaneen waarborgsom te eisehen, die niet is voorgeschreven inde wet, past men zelfs de wet in hare strengheid niet toe. Het vervallenverldaren, dat de wet kan eisehen tegen hen, die in geheel niet de verkregen concessies exploiteeren, verkregen als gevolg van gedane boringen, wordt gewooulijk niet gedaan en men heeft het eenvoudig beschouwd als een wapen, waarvan het Gouvernement slechts gebruik moet maken in zeer bijzondere gevallen, wanneer bij v. de concessionaris bepaald onwillig is. Het Gouvernement erkent door het geven van eene concessie het eigendomsrecht van den eersten vinder. Dit is een zeer billijk voorrecht, toegestaan aan hem, die het eerst een laag ontdekt. Waarom moet echter de concessieverleening als gevolg hebben exploitatie binnen een bepaald tijdvak? Dat is niet rechtvaardig, omdat de mogelijkheid zich kan voordoen dat de concessionaris na eed aantal boringen tot de overtuiging komt, dat de lagen niet met veel voordeel zijn te exploiteeren of wel, dat de doode terreinen, die boven op de lagen liggen, hen onbereikbaar maken. In dit geval moet de vervallenverklaring worden uitgesproken,maar de confiscatie van de gestorte waarborgsom is onrechtvaardig, omdat de concessionaris geen nadeel berokkende aan den Staat noch aan iemand anders en dat hij zelf in zijn belangen belangrijk is geschaad door het totaal verloren gaan der kapitalen, die nutteloos werden verbruikt aan boringen als anderszins. Is echter exploitatie mogelijk maar maken verschillende omstandigheden haar bezwaarlijk, wanneer men vóór een bepaald tijdstip aan den arbeid gaat, moet daaruit dan volgen, dat de concessionaris niet zou mogen wachten op een gunstig tijdstip zonder zijn prioriteitsrechten te verliezen ? De kans om een waarborgsom te verliezen van f 30,003 is een serieuse hinderpaal voor pogingen, die als gevolg kunnen hebben om aan een land nieuwe bronnen van rijkdom te verschaffen. Het Nederlandsche Gouvernement zal dus verstandig handelen, naar onze meening, door deze nieuwigheid der niet gerechtvaardigde waarborgsommen te laten varen, die altijd meer schade dan nut brengt en zich te houden aan de bepalingen der wet van 1810 ”. Schade, enorme schade is toegebracht aan particulieren, aan Limburg en aan Nederland ; enorme schade wordt nog dagelijks toegebracht aan hen, die boringen verrichten en geen beschikking krijgen op hunne requesten, en waarbij er zijn, die f 40,000 betaalden voor ééne boring. Dat alles ware eenvoudig voorkomen geworden, indien Nederland slechts het geluk had mogen hebben twintig jaar geleden aan de Regeering te; zien een Minister, die had kunnen beseften, welke groote gevolgen een steunen der mijnexploitatie had kunnen hebben. Ware in 1880 begonnen, Limburg zouin 1900 een groote kolenindustrie zijn rijk geweest. Thans zijn enkel in exploitatie de „Neupriek-Bleyerheide”, terwijl men in „Oranje-Nassau” bezig is met het maken van schachten. Wel een zeer pover resultaat na een kwart eeuw. Dit billijkt volkomen het aandringen op spoed, blijkens het voorloopig verslag der commissie van rapporteurs door sommige leden der Eerste Kamer gedaan en het antwoord van den Minister, dat hij zijnerzijds al het mogelijke zal doen, om het in ontginning brengen der Limburgsche steenkolenmijnen niet onnoodig te vertragen, is zeer opbeurend. X. --- FEUILLETON. FABIOLA OF DE KERK DER KATACOMBEN. 33 Fulvius meende dat de rijke edeigesteerden bedoeld werden, welke hij tentoon spreidde; terwjjl van de juweelen sprak, welke hij meende dat Agnes van hem ontvangen had. In weerwil harer ernstige z®digheid, dacht Fulvius, had zij getoond dat zij gemakkelijk ten buit te maken Vras; fortuin en rang lagen nu voor heihopen, zoo hij slechts zijn rol wist te spelen. „Welaan, onderbrak Fabius hem in zÜne mijmering, gij behoeft slechts 'hoed te hebben, en ik verzeker u, gij zult overwinnen, wat Fabiola ook denke. Maar thans hebt gij niets van haar tevreezen. Zij en al hare dienstmaagden z'jn afwezig; haar gedeelte van het huis is gesloten, en wij zullen door de achterdeur het aangenaamste en vrolijkste vertrek binnentreden. „Ik zal zonder nalaten mijn bezoek hij u afleggen, antwoordde Fulvius. „En Corvius met u, voegde Fabius er hij, toen hij zich verwijderde. Wij zullen het feestmaal niet beschrijven, alleen zullen wij zeggen dat de zelzaamste en kostbaarste wijnen zoo overvloedig werden, ingeschonken, dat hijna al de gasten min of meer verhit 'varen. Fulvius alleen was koel gebleven. De tijdingen van het Oosten werden het onderwerp van het gesprek, De verwoesting der kerkte Nicomedia was opgevolgd door eenen brand in het keizerlijk paleis. Het liet weinig twijfel over of de keizer Galerius was er de stichter van ; maar hij legde ze den Christenen ten laste enj| zette, op die wijze den wijfelenden geest van Diocletianus aan om hun wreedsten vervolger te worden. ledereen begon nu in te zien dat, binnen eenige maanden het keizerlijk edikt, om het werk der verwoesting te beginnen, in Rome zou worden uitgevaardigd, en in Maximius een ijverigen uitvoerder zou vinden, De gasten waren algemeen geneigd om het gevangen dier te prikkelen want edelmoedigheid voor hen, welk het volk achtervolgt vordert een moed te verheven om algemeen te zijn. Zelfs de meest menschlievende vonden redenen, waarom de Christenen van alle medelijden moesten uitgesloten blijven. Deze kon hunne geheimzinnigheid, gene hunnen veronderstelden voortgang niet dulden ; deze dacht dat zij een ware hinderpaal waren voor den roem van het keizerrijk, gene beschouwde hen als een vreemd element, hetwelk uit hetzelve moest verbannen worden. De eene vond hunne leer verachtelijk, de andere hunne godsdienstoefeningen schandelijk en eerloos. Gedurende deze geheele redeneering,indien men een gesprek waarin alle partijen hetzelfde gevoelen,voorstonden, zoo kan noemen, had Fulvius, na zijne blikken van den eenen op den anderen goed te hebben laten rondwaren, zijn arglistig oog op Torquatus gevestigd. De jongeling zweeg; doch zijn gelaat was beurtelings bleek en rood. De wijn had in hem een roekeloozen moed opgewekt, welken een streng grondbeginsel alleen weerhield. Nu wrong hij zijne handen samen en drukte ze op de borst; dan beet hij zich op de lippen. Nu eens wreef hij het brood tussehen zijne vingers tot kruimels; dan weder ledigde h\j zonder bewustzijn een beker wijn. „Deze Christenen haten ons, en zouden ons allen willen uitroeien, zoo zij konden, zeide de eene. Torquatus opende zjjne Nippen alsom te spreken, doch bleef stilzwijgend. „Ja, uitroeien! Verbranden zij Rome niet onder Nero; en hebben zij nu niet het vuur gestoken aan het paleis in Azië, boven des keizers hoofd ? vroeg een tweede. Torquatus richtte zich omhoog op zjjn rustbed, stak zijne hand vooruit als op het punt om te antwoorden, toch trok dezelve weer terug. „Oneindig slechter nog is het. dat zij zulke onmaatschappelijke leerstellingen aankleven, dat zij zich aan zulke schandelijke uitspattingen overgeven en zich zelven verlagen tot de afschuwelijkste dienst vaneen ezelshoofd, ging de derde voort. Torquatus kon zich niet meer bedwingen, hij stond op, richte zijn arm omhoog toen Fulvius met een koelbloedige berekening het gunstig oogenblik waarnam en op bitter sarcastischen toon er bij voegde : „Ja, en een kind vermoorden, en zijn vleeseh en bloed verslinden bij iedere vereaniging. • De arm viel op de tafel met een slag die alle bekers deed opspringen en tegen elkander schokten, toen Torquatus met aene verstikte stem uitriep: „Het is een leugen, een verfoeielijke leugen. „Hoe kunt gij dat weten? vroeg Fulvius op een vleienden toon en met een verraderlijken blik. „Omdat ik, antwoordde de andere, nog meer aangevuurd, zelf een christen ben, en gereed om voor inyn geloof te sterven, Wanneer het schoone standbeeld van albaster met het bronsen hoofd, uit de nis neven de tafel op den marmeren vloer aan stukken gevallen waren,zou er geene hevigere beweging onder de gasten ontstaan zijn dan bij deze onverwachte verklaring. Allen stonden voor een oogenblik verslagen, dan volgde een diep stilzwijgen, waarna iedereen zijne gevoelens in zijne gelaatstrekken deed blijken. Fabius was buitengewoon verlegen alsof hij zich plichtig gevoelde, zijne gasten ineen slecht gezelschap gebracht te hebben. Calptunius, met zijne gewone opgeblazenheid, gevoelde zich in zijne eigenliefde gekrenkt door de tegenwoordigheid vaneen gast,welke men redelijker wijze zou kunnen veronderstellen meer van de christenen te weten dan hij zelf. Een jongeling staarde Torquatus met gapenden mond aan; en een oploopige ouderling was op het punt den eenen of anderen, lietzelfden wien, neer te slaan. Corvinus zag den armen Christen aan met dien onbeschaafden, woesten grijns van welbehagen, waarmede een landsman nederzietop het ondier hetwelk hij des morgens in zijne klem gevangen vindt. Hij had thans een man voor zich, welken hjj ieder oogenblik op de pijnbank of den rooster kon brengen, wanneer het hem lusste. Doch Fulvius' blik was al dé andere waardig. Indien ooit een miskroskopische waarnemer de gelegenheid gehad heeft om de gelaatstrekken der spin gade te slaan, wanneer zjj, na een lang vasten, eene vlieg, opgepropt met vreemd bloed, haar net ziet naderen, met een scherp oog iedere vleugelslag waarneemt, en er op bedacht ia, hoe zij slechts den'eersten draad om dezelve zal werpen, zeker dat alsdan die rijke buit de hare zal worden; dat dunkt ons zou de beste gelijkenis zijner blikken zijn, gelijk het ongetwijfeld die zijner gevoelens is. Een christen in zijne handen te krijgen geschikt om een verrader te worden, was lang reeds zijn doelwit en zijn verlangen. Thans had er ongetwijfeld eenen, zoo hij hem slechts met omzichtigheid behandelde. Hoe kon hij dit weten ? Omdat hij de christenen genoegzaam kende om overtuigd te zijn dat geen hunner, die het oprecht meende, zich aan buitensporigheid inden drank zou hebben overgegeven, of zich openlijk zou beroemd hebben op zjjne bereidvaardigheid voor het martelaarschap. Het gezelschap ging uiteen, iedereen verwijderde zich van den ontdekten christen als van eene door de pest besmette. Hij stond daar verlaten en ter neer geslagen, toen Fulvius, die Fabius en Corvinus een woord had toegefluisterd, hem naderde, de hand drukte en beleefd zeide : Wordt Vervolgd ---