Waar leefden de Van Eycks? Standbeeld in Maeseyck een historische vergissing Madonna van Rollin door Maastricht geïnspireerd In 1864 heeft Koning Leopold I van België op de markt te Maeseyck een standbeeld onthuld, in wit Warmer vervaardigd door de beeldhouwer Weiner, voorstellende de gebroeders Van Eyck, met het opschrift: „Aan Jan en Hubert van Eyck, geboren te Maeseyck”. De wetenschap neemt thans aan dat de mening dat de Van Eycks in Maeseyck geboren zouden zijn wel 'vat voorbarig is. In werkelijkheid zijnde gegevens omtrent het. verwaarde broederpaar zo schaars dat men zelfs hun geboorteplaats niet kent. De veronderstelling dat zij uit Eyck aan de Maas komen berust louter op de familienaam en is eerst geruime tijd na de dood van de jongste Van Eyck voor het eerst geuit dooreen gelegenheidsdichter. Het feit dat een dochter van Jan van Eyck non geweest is in Maeseyck. versterkt deze opvatting enigszins, maar is niet doorslaggevend. De Hasseltse Archivaris Dr. Jos. Lyna heeft er het eerst op gewezen dat juist de familienaam Van Eyck pleit tegen het stadje Maeseyck. Een van Eyck komend persoon kon inderdaad de familienaam of geslachtsnaam van Eyck krijgen. Zo zit Maastricht vol met families genoemd naar plaatsen, waar zij oorspronkelijk van afkomstig waren b.v. van Bilsen, van Riempst, van Tongeren, van Hees, van Aubel, van Can e.d. Het tijdperk waarin de familienamen ontstonden ligt echter tussen 1100 en de 14e eeuw. Deze namen van Maastrichtse families zijn allemaal ontstaan tussen 1100 en 1350. Wanneer iemand uit Eyck komende de naam kreeg Van Eyck moet dit beslist gebeurd zijn uiterlijk in 1350. Het geboortejaar der schilders ligt echter aanzienlijk later. Derhalve zijn zij zelf niet meer in Eyck geboren en vandaar weggetrokken, maar moet dit reeds het geval geweest zijn met hun voorouders. TALRIJKE VAN EYCKS Dit alles zegt echter weinig' of niets omtrent Maastricht als eventuele geboorteplaats, want Van Eycks kunnen natuurlijk in iedere stad voorkomen. Jhr. Dr. E. van Nispen tot Sevenaer die zich de vraag stelde of Jan van Eyck in Maastricht gewoond heeft, noemt een groot aantal dragers van de naam Van Eyck onder de Maastrichtse poorters. Hierbij is driemaal een Jan van Eyck en eenmaal een Margaretha van Eyck. wat van belang is omdat de schilders een zuster Margaretha hadden. Voornamen zijn zeer constant inde families. De naam Jan ‘s zo populair inde middeleeuwen, dat daaruit geen gevolgtrekking te maken is, terwijl ,ls de mening van vele bier "lec*en uit de Tweede Kabindpo^?.l, de noodregeling voor digef)r'Hislag aan kleine zelfstanop ■ baseren deze mening « stellingen, welke prof. bijeprn,e °P 22 April 1950 op éen van de A.R.K.A. op de heeft verdedigd, kep van Christelijke fracties ble-2egen iv °P^ni,e> dat men kinderiet op één lijn mag stellen met ongeval, invaliditeit, enz. terwijl toch een kinderbijslagregeling voor zelfstandigen als sociaal wenselijk en gerechtvaardigd mo'et worden beschouwd. Een verzekeringssysteem met premieheffing is echter verre'te verkiezen boven een financiering van Staatswege. Het feit, dat de Regering voor de noodregeling ëen bedrag van 15 millioen heeft uitgetrokken terwijl „slechts” BV2 millioen gulden nodig zullen zijn, was voor vele leden aanleiding te pleiten voor een verhoging der inkomensgrens tot ƒ 3000, een verhoging der uitkeringen van 23 en 28 op 32 en 37 cent, en uitkering vanaf het eerste kind. Enkele Kamerleden waren van mening, dat de nood der kleine zelfstandigen door ’n regeling als deze niet werd gelenigd en zagen meer heil in het scheppen van economische voorwaarden, waarin .de kleine zelfstandige zich ’n behoorlijke positie kan verschaffen. Overigens betreurden deze leden het, dat de Regering, nu zij ook de kleine zelfstandigen inde sociale verzekering betrekt, niet begonnen is met de zoveel meer populaire ouderdomsverzekering- --- „Ik ben er fier op hun vriend te zijn". „Ik spreek nu”, zei de burgemeester, „als een gewoon burger van Himeji tot zijn medeburgers. Wij allen hebben nu gedurende een jaar de katholieke missionarissen aan het werk gezien. De meesten onder ons weten niet wat ze geloven, maar we weten allen wat ze doen. En indien hun werk de vrucht is van hun geloof, dan loont het zeker de moeite er iets meer van te leren. De dagbladen hebben geschreven over hun plannen: een hospitaal, een school voor blinde kinderen, een weeshuis, een Oudmannenhuis. Is er wel één stad waar zoveel gedaan wordt voor de zieken en de behoeftigen? Als burgemeester voel ik mij verantwoordelijk voor al degenen die lijden en in nood zijn. In uw aller naam wil ik Z. H. Exc. de Delegaat bedanken, omdat de Katholieke Kerk ons zulke flinke priesters heeft gezonden. Himeji is hun veel verschuldigd, en ik ben er fier op hun vriend te zijn.” Dit werd gezegd bij het bezoek van de nieuwe apostolische delegaat aan deze Japanse stad. Hechte banden van vriendschap zijn gelegd, niet alleen in deze stad, maar ook in vele andere steden. Laten wij graag helpen dat ook de volgende stap spoedig mag worden gezet: de daadwerkelijke kennismaking met ons H. Geloof, met als heerlijke vrucht de bekering. , Th. B. --- Journalisten naar Zuid-Molukken Djakarta, 3 Aug. (Aneta). – Volgens overste Tahya zyn de eilanden Seram en Boeroe thans geheel in handen van de APRIS, terwijl practisch alle leden van de strijdkrachten der Zuid-Molukken, die in handen van de Apris vielen, zijn vrijgelaten en thans meewerken tot herstel van de normale toestanden. Op een vraag, wat deze troepen, die pas van Ambon kwamen, hebben verteld over de toestanden op Ambon, antwoordde overste Tahya: „De oud-leden van het KNIL oefenen daar de meest wrede terreur op de bevolking uit, doch bijzonderheden hierover kunnen de journalisten beter horen uit de mond van de ex-KNlLers op Ceram en Buru zelf. Maandagochtend zal er een vliegtuig vertrekken met 7 journalisten, teneinde hen de gelegenheid te geven de situatie ter plaatse te bestuderen”. Mocht uit hun waarnemingen blijken, dat de wreedheden worden bevestigd, en dat het volk van Ambon in grote meerderheid verlangt naar de terugkeer tot de Indonesische eenheid, dan zal ons dit verheugen. Indien de journalisten feiten constateren, die pleiten tegen het optreden van de APRIS, dan zal dit voor ons een aansporing zijn te trachten nog zorgvuldiger en verstandiger te werk te gaan. Wij hebben niets te verbergen en zullen de journalisten geheel vrij laten bij hun waarnemen”, aldus overste Tahya, --- 625 gulden voor geen huis! De zes en twintig jarige lijnwerker T. van der M., in Den Haag, die in zijn goede tijd verzekeringsagent was geweest, wist zich de herinneringen uit de verzekeringstijd ten nutte te maken. Verschillende van zijn vroegere cliënten gingen n.l. emigreren, en een van de huizen, die hierdoor vrij kwamen beloofde hij aan een Haagse heer, die een woning zocht. Hij liet zich voor zijn diensten grof betalen. De Haagse heer betaalde hem in totaal 625 gulden voor zijn „hulp”. Het huis bleef echter onzichtbaar, en K. deed (te laat) aangifte bij de politie, die van der M. huisvesting bezorgde ineen cel, wegens oplichting. --- Londen geen stad, maar een natie Beuauwende legkaart van dorpen en provincie-stadjes (Van onze Londense redacteur) LONDEN, Augustus – Altijd, in de zomermaanden, klinkt er wel wat Nederlands tussen de Zondagse kerkgangers op Ashley Place, voor de kathedraal van Westminster. Maar vooral inde omgeving van de Tower kan het nooit missen in dit seizoen; bij de vele bezoekers een kleine anderhalf millioen kwamen er vorig jaar binnen de muren van het fort zijn steevast Nederlanders. Londen trekt weer vele tienduizenden vreemdelingen en onder hen zijn duizenden van onze landgenoten. Waar al die touristen onderdak vinden, lijkt een raadsel, althans van Juni tot . begin September. Geen hotelkamer is dan onbezet. Hoe de vreemdelingen hun belangstelling verdelen, hun tijd besteden, is veel gemakkelijker te gissen. Zij zien het West-End Piccadilly en Trafalgar Square, de National Gallery en de Horse Guards Parade en het Lagerhuis. Ze gaan van Westminster Abbey naar St. Paul’s en daags daarna met trein of bus naar Hampton Court. Londen is geen mooie stad, zullen ze bedachtzaam zeggen, als ze Parijs of Rome kennen. Dat kwetst de Londenaar, die echter het volgende ogenblik graag instemt met Disraeli’s woorden, dat Londen geen stad i5..., maar een natie, „met een grotere bevolking dan sommige koninkrijken, en districten die zo van elkaar verschillen alsof z« onder verschillende regeringen stonden en er verschillende talen werden gesproken.” GROEI Nooit Is de groei van Londen te verhinderen geweest. Inde zestiende eeuw waren pogingen daartoe al vergeefs. Zelfs de verkeersmogelijkheden bepaalden maar nauwelijks de limiet. Honderd jaar geleden d-uurde de reis per omnibus, van Paddington naar de Bank van Engeland, dwars door het grootste deel van het toenmalige Londen, drie uur. Met de eieetrische ondergrondse werd dit een rit vaneen half uur. Groot-Londen meet bijna zevenhonderd vierkante mijl, terwjjl de eigenlijke city maar één vierkante mijl beslaat. Sinds eeuwen heerst onder de bewoners de trek-naar-de-stadsrand. Buiten te leven en toch stedeling te zijn, bleef alleen mogelijk bij steeds snellere verbindingen. De groene zoom, die de voortwoekerende stad dwingend zou omsluiten, werd gedurig wijder. Reservaten als de heide van Hampstead en grote parken werden voor bebouwing gespaard. Maar nóg, w at kan zich hier een besef van benauwenis opdringen. – Niet voor de vaeantieganger zijn zulke overwegingen, tenzij misschien eens tijdens «en bustocht naar een ver voorstadje. Want dan vooral kan het zijn, alsof er nooit een eind zal komen aan straten, huizen, winkeltjes, altijd dezelfde, voorbij iedere hoek, elke stijging van de weg. Londen telt niet veel minder inwoners dan heel Nederland. Het is de grootste stad ter w'ereld, in oppervlak en bevolkingstal. Er is geen Londenaar, die zijn metropool helemaal kent. Vraag een agent de weg en letterlijk duizend tegen een. dat hij een stratenboekje moet opslaan. VOORKEUR Als een man genoeg heeft van Londen, heeft hij genoeg van het leven, heeft Samuel Johnson gezegd. De oude doctor zonderde vreemdelingen niet uit, zelfs niet voor die mistroostige ogenblikken, als ze met onafwendbare lusteloosheid een Engels eethuis binnengaan, of wanneer het hun duicislijk wordt, bij hun eerste bezoek* dat nergens in heel deze geweldige stad de kalme vreugd van bier en zonneschijn genoten kan worden op een plezierig terrasje. als elke grote stad, aanvaardt zijn bezoekers zoncisr nieuwsgierigheid. Toch is het als een legkaart van dorpen en provinciestadjes rond een forse stedelijke kern. Het is een van de oudste handelscentra van het Westen, ge. vestlgd op een voortreffelijk verkeersknooppunt. Geen stad ishheftf die cle buitenlander gemakkelijk in vervoering brengt So what, zegt de Londenaar, onredelijk als elke chauvinist. Maar wat weet de vreemdeling te zeggen, ter verdediging vaneen voorkeur voor Londen, die het va. cantieseizoen hardnekkig overleeft? Wellicht is dit voldoende! waar zoveel mlllioenen mensen bij elkaar wonen, móet wel veel zijn,- wat aandacht waard is. --- EEN WEEKEND TONEELPRAAT Levens-expressie met magische kracht krijgt tussen decors artistieke waarde Lekenspel mag geen quasiberoepsioneel worden door Marius Monnikendam V J Inde lieflijk-rustieke omgeving van het genieenschapsoord „Drakenburg”, verscholen in het dennegroen en kreupelhout van Gooilands bossen waren vele leiders en liefhebbers van het katholiek lekentoneel uit alle delen des lands samengekomen om zich op de problemen van het lekentoneel te bezinnen. Gelijk op de „Drakenburg” te doen gebruikelijk, geschiedde dit inde vorm van ’n week-einde, waarin enkele bekende figuren uit de lekenspel-beweging achtereenvolgens het woord voerden. De stimulans tot deze bijeenkomst gaf „Ons Lekenspel” te Bussum, de beweging die onder leiding van Anton Sweers reeds vele sporen in dit moeilijk begaanbaar terrein gedrukt heeft. Na diens inleidende woorden verkreeg dan als eerste spreker Jan Beerends, leider van genieenschapsoord Drakenburg het woord. Het toneelvraagstuk, aldus Beerends, is geen opzichzelfstaand probleem, doch iets wat verband houdt met geheel onze levensopvatting en levensbeleving, en dus ook met de plaats en de functie welke wij aan de kunst toekennen. Voor een primitief is de kunst b.v. heel iets anders dan voor een klassiek gevormd niens, en voor deze is ze anders dan voor een figuur uit de romantiek. Beerends meent dat zeer elementaire gevoelens de leek tot een toneelspel drijven, dat soms weinig met kunst uitstaande heeft. Daar is de imitatiedrang, de vreugde in ’t spel, het kinderlijk genoegen in de vermomming en verkleeding, ineen kortstondig carnaval, inde feestelijke roes die de aroma van het toneel uitmaakt. Al deze gevoelens zijn levensdriften waarin het artistieke weinig tot gelding komt. MAGIE IN DE OORSPRONG? Maar ligt aan deze houding geen relatie ten grondslag, die in den beginne de houding tegenover alle kunst bepaalde? Was hetgeen wij kunst noemen aanvankelijk geen levensexpressie waaraan magische kracht toegedacht werd? Wij zien dit aan het spel van de primitieven maar ook aan hun beeldhouwkunst, aan hun tekeningen enz. Eerst later wordt de kunst als een autonoom gebied betreden. Daardoor ontstaat het isolement van de „artist”. Kunst en leven worden als door ’n muur van elkander gescheiden, maar toch doorbreekt de levensstroom onophoudelijk de wetten die de kunst zich als een dam had opgeworpen. Het is nu de verbondenheid van de lekenspeler met hun leven, die hem zijn spel doet bedrijven. „Terwijl de speldrift voortkomt uit ’n levensintensiteit, waarbij het aesthetische en artistieke zich afzonderlijk openbaart, zal nochtans het toneel als levensexpressie een artistieke waarde verkrijgen”. De slotgedachte dus van dhr. Beerends was, dat de weg van de leek naar volwaardige speelmogelijkheden ligt inde verdieping en verrijking van zijn eigen persoonlijkheid en in het wekken van algemeen scheppend vermogen”. STEMMEN UIT DE PKACTIJK. Na deze hooggestemde inleiding verkregen een drietal regisseurs Jan Muller, Kees Spierings en Tom Lutz het woord, om de hen gestelde vraag: „Hoe regisseer ik?” te beantwoorden. Zij deden dit stuk voor stuk & 1’ improviste, waarbij alleen reeds hun gebaren, die hun snedige opmerkingen begeleidden de indruk wekten, dat zij geen voordracht aan het houden waren, maar acteerden, toneelspelen ni.a.w. Spierings formuleerde zijn gedachten zó, dat regisseren weliswaar „de mooiste maar tevens de beestachtigste bedrijvigheid” is, „omdat men met mensen te maken heeft...” Zijn betoog kwam populair gezegd hierop neer: „Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet". Hij probeerde n.l. zijn mensen zijn visie zodanig te verduidelijken, dat het ook hen levendig voor ogen komt te staan. „Wat ik zie moeten ook zij zien”. Tom Lutz zoekt zijn heil ineen zo groot mogelijke ontspanning van de lichaamsdelen van degenen die zich op de toneelplanken bewegen, teneinde een zo ongedwongen en natuurlijk mogelijke houding der spelers te bereiken, en hij trok een zeer juiste parallel tussen de oude methode van pianospelen waarin de vingers hoog krampachtig moesten worden opgetrokken en de moderne methodiek die „vederlichte aanslag” bevordert, d.w.z. ontspanning van alle ledematen. Wim Vesseur behandelde ineen tweetal voordrachten de vraagstukken van decoratie en aankleding en gaf daarbij blijk vaneen praktische kijk op de zo oneindig gevarieerde toneelsituaties. Joop Biekman gaf ’n overzicht over het repertoire. DISCUSSIES. Aan de discussies werd o.m. door mr. Jan Derks en door dr. Saalborn deelgenomen. De eerste legde het accent op het sociaal element in het lekentoneel: de laatste betoogde dat de grenzen tussen het lekentoneel en beroepstoneel nimmer zijn vast te stellen. Want ieder liefhebber hunkert naar een trap van vervolmaaktheid die hem dan automatisch de rang van beroepsspeler doet bereiken. Maar Anton Sweers waarschuwde in zijn slotwoord, dat alles moet worden vermeden om tot een quasi-beroepstoneel te komen. Men moet het beroepstoneel niet na-apen, evenmin als men zijn uitgespeelde stukken tot repertoire moet nemen. Ook het ster-systeem is fataal, want een goede lekenspel-groep moet juist in haar saamhorigheid van plezier in het spelen daarin voldoening vinden en niemand moet proberen de ander te overtroeven. Allen blijven gericht op de gedachten van de auteur, de geest van het stuk zelf en de daarmee verbonden handeling. De opvatting van Sweers loopt trouwens geheel parallel met die over het musiceren door liefheb-* bers. Ook daar is het solistensysteem uit den boze omdat er een individualistische gedachte aan ten grondslag ligt, welke ten enenmale onverenigbaar is met de geest van gezamenlijk dienen, uit welke geest iedere grote en gemeenschapskunst is ontstaan. Dat de jeugd weinig meer toneelspeelt komt, aldus Sweers, omdat ook daar de gemeenschapsgedachte (die vroeger b.v. de Kruisvaart bezielde) op de achtergrond is geraakt. Maar het lijkt haast onvermijdelijk dat er weer een grotere eenheid is de jeugdbeweging zal ontstaan. Met een oproep om tot een bredere samenwerking te komen tussen spel, zang en dans werd dit week-einde besloten inde sfeer van hartelijkheid en dienende geest waarin dit alles had plaats gevonden. --- Warschau vervalste bisschoppelijke verklaring Vaticaanstad (K.N.P. l-8-’5O) Radio Vaticana heeft dezer dagen het schrijven bekend gemaakt, dat de secretaris van de Poolse Bisschopsconferentie, Mgr. Choromanski, heeft gericht tot het hoofd van het Poolse bureau voor Kerkelijke Zaken. In dit schrijven protesteert Mgr. Choromanski in naam van het Episcopaat tegen de steeds toenemende druk, waaraan de bisschoppen van Polen worden blootgesteld, teneinde van hen de ondertekening van de „vredesverklaring” van Stockholm af te dwingen. Hieruit blijkt, dat de officiële Poolse pers de inhoud van dit protest verkeerd heeft weergegeven. Zij heeft zich er namelijk toe beperkt een samenvatting te geven, die een onjuist beeld gaf van hetgeen Mgr. Choromanski had geschreven. In zijn schrijven geeft Mgr. Choromanski de voorwaarden aan, die noodzakelijk zijn voor een werkelijke vrede. Hij schrijft dan o.a. „De oorlog uitte schakelen en een vrede te bewerken is slechts mogelijk, indien men in staat is de zedenwet aan te wenden en gerechtigheid en naastenliefde inde betrekkingen tussen de mensen en de volkeren onderling te laten zegevieren. De kerk heeft van de eerste dag af de vrede gepredikt. Het Poolse Episcopaat heeft deze boodschap van de.Kerk begrepen en heeft daarom1 zijn medewerking op dit gebied yastgelegd in artikel 9 van de overeenkomst tussen Kerk en Staat. De katholieke bisschoppen ondersteunen dit werk voor de vrede, en de krachten, die zich daarvoor inspannen, op een wijze, die eigen is aan de Kerk. Daarom zullen het episcopaat en de clerus nimmer ophouden de samenleving broederlijke liefde en rechtvaardige vrede te prediken.” Radio Vaticana meldt verder nog, dat in Polen wederom een nieuwe arrestatiegolf is begonnen. De Jezuieten en de Salesiarten worden er o.a. van beschuldigd wapenopslagplaatsen te hebben aangelegd. Leden van andere orden beschuldigt men van staatsvijandige activiteit en van moord op politieke commissarissen. --- Luitenant kreeg geen radio-contact en veroverde Poerworedjo Roermond (Limburgia Pers), i Luitenant S. A. Lapré had tij- 1 dens de strijd op Java opdracht ' het • snikerplaatsje Premboen te i bezetten en dan contact op te nemen met de commandant van de ' hoofdgroep. Premboen werd ï prompt bezet, maar het radiogra- 1 fisch contact was niet te verkrij- 1 gen. De jonge luitenant is toen op eigen initiatief met de 38 man en de voertuigen van zijn gemotoriseerde spits dezelfde dag nog 75 K.M. doorgestoten en slaagde er i: de stad Poerworedjo bij verrassing te nemen. Maandag mocht Lt. Lapré voor de betoonde dapperheid, moed en beleid van Z.K.H. Prins Bernhard het ridderkruis der Militaire Willemsorde 4e klasse in ontvangst nemen op Soesterberg. En Donderdagmiddag stond op de appèlplaats der Ernst Casimirkazerne te Roermond waar Lt-Lapré thans voor zijn herscholing verblijft het Roermondse garnizoen aangetreden. Kolonel Antoni, commandant van het regiment Limb. Jagers, huldigde de nieuwe M.W.0.-ridder en tevens de dragers van andere dapperheids-onderscheidingen, die daarvoor apart waren opgesteld. Kolonel Antoni wees er op, dat de M.W.O. slechts zeer zelden wordt toegekend. Als dit dan ook het geval is, is er sprake vaneen buitengewone prestatie. Op eerf gezellige bijeenkomst inde cantine heeft Lt. Lapré dank gebracht voor de huldiging, daarbij herinnerend aan het aandeel der anderen van zijn troep tijdens deze actie, o.a. van de luitenants van Ardenne (bij de plechtigheid te Roermond aanwezig) Blosius (thans te Venlo), kapitein en van Ravenswaay. ---