WINKELWEEK TEGELEN 1950 MET DE STER naar Sinterklaas De Tegelse Middenstandswinkeliers houden van 26 November tot 6 December een 10-daagse winkel-actie om het winkelen in deze drukke dagen voor het St. Nicolaasfeest nog aan aantrekkelijkheid te doen winnen. De Tegelse Middenstanders voeren dit jaar bij hun actie de naam „Ster-Actie”, en iedere deelnemer zal trachten als een ster de aandacht van het publiek op zich te vestigen en daarbij het kopen te „verlichten”. Het is voor de organisatoren een grote tegenvaller geweest, dat hun eerste propaganda-stunt, die bestond in het verstrekken van loten, niet door kan gaan, omdat er een Loterij-wet bestaat, die nu eenmaal een loterij op een dergelijke manier niet toe kan laten. Zij hebben een nieuwe oplossing gevonden en het reclametniddel voor de komende Winkel-Tiendaagse ziet eruit als volgt: Elke koper ontvangt bij aankoop vaneen gulden een formulier, Waarop alle deelnemers staan vermeld. Het enige wat de koper heeft te doen om kans te maken op de prijzen, die elke dag worden uitgeloofd, is achter elke naam het nummer in het vullen, dat inde étalages van de deelnemers op duidelijke wijze staat aangegeven. Elk goed ingevuld formulier heeft kans op een prijs, die zal bestaan uit waardebons, die elke dag tot een minimum van ƒ 100, beschikbaar worden gesteld. Dagelijks rijdt een geluidswagen door Tegelen, die bekend zal maken, waar en hoe laat de verdeling der Prijzen plaats zal hebben. Voor deze actie hebben de winkeliers van de plaatselijke Overheid vergunning gekregen hun winkels geopend te houden tot ’s avonds 9.00 uur, terwijl op 5 December ieder bij hen nog terecht kan tot de laatste minuut van die dag. verre na zoo groot niet meer als | voorheen, iocli uieci van 1822 tot 1830 de koloniaal handel nog altijd beduidend. Dagelijks kwamen honderden smokkelaars uit Pruissen, koflij, rijst, tabak, enz. inkoopen om die ter sluiks over de grenzen te brengen. Doch nadat sedert 1830 het verkeer op de Maas met Holland gesloten was en Steyl tot België behoorde, was de handel hier niet levendiger dan elders; zelfs de overeenkomst van Londen in 1833, die de Maas vrij maakte, kon dien niet meer doen herleven; de tijden waren voorbij. Men vindt hier (in 1875 dus! Red.) een aantal pannen-, steenen pottenfabrieken, eéne ijzergieterij en pletterij; tabak- en cigarenfabrieken enz. die aan een groot gedeelte der inwoners een goede broodwinning verschaffen. Wat de potten- en pannenfabrieken aanbelangt, mag men veilig aannemen, dat zij de oudste tak der Tegelsche nijverheid vormen. KLEI-BE WERKIN G. De Tegelsche pannen zijn, zoowel wegens hare sterkte als gladheid en schoone kleur, alom gezocht; de meesten worden naar Duitschland en België verzonden. Op het oogenblik werken 17 fabrieken. De pottenfabrieken alhier, vroeger 16, thans 5 in getal, tierden voornamelijk van 1821 tot 1830. Men kon toen niet genoeg waren leveren aan de kooplieden uit Nassau en aangrenzende streken. Deze lieden kwamen jaarlijksch omstreeks Paschen uit Holland, waar zij scheepen huurden, herwaarts, en na eenige weken hier vertoefd te hebben, voerden zij de ingeladen koopwaren naar Rotterdam, Amsterdam, Grorlingen, Middelburg, Antwerpen, Brussel, enz. Sommige Leten zeeschepen tot;. Steyl opvaren en namen ladingen in voor Bordeaux, Marseille en de Spaansche zeehavens. Bij wijlen had de Steyier losplaats dan ook het aanzien vaneen kleine zeehaven. In 1835 liet hier een Hannoveraansch kofschip „Theclanette” genaamd het anker neder; het was groot 38 last en laadde toen 33000 ned. pond zwart goed voor Rouaan in Frankrijk, bestaande uit koffijkannen, melkpotten, melkbaren of schotels, braadpannen en ander keukengereedschap. De kleinste soort van aardewerk, zooals bijv. een spaarpotje of een nachtegaalfluitje, noemt men een kV/art; een theeof koffijpot kan drie a vier kwart uitmaken; dit is de maatstaf van berekening bij het koopen en verkoopen in aanmerkelijke hoeveelheid. Deze pottenfabrieken benevens pannenbakkerijen verbruiken jaarlijks hoor 60 tot 70 duizend gulden aan brandhout, Ook de scheepsbouw, vroeger alhier bloeiend, liet van lieverlede na; en toen stoombooten de Maas bevoeren, zag men zelden meer, dat hier schepen gebouwd werden. De nijverheid daarentegen en het fabrieken-wezen hebben in de gemeente Tegelen in bloei toegenomen. Een bewijs dienaangaande is dein het oog loopende aanwas der bevolking, behalve de steenkolen. De glazuur-aarde of Bleiertz, welke men gebruikt, om aan het aardewerk een zwart- of bruinglinsterende kleur te geven en ten onzent „loot” wordt geheeten, komt uit den Eiffel. Het looten, nadat de waar zonnebak is, pleegt het werk van den baas der fabriek te zijn. Niet onjuist wordt het werktuig, dat de arbeider door middel zijner voeten in beweging brengt, terwijl hij met natte vingeren den noodigen vorm aan de te maken potten --- Bloeiende handel en industrie Toen Tegelen 2500 inwoners had De handels- en ondernemingsgeest van de Tegelse zakenmensen is vanouds bekend. In verband met de op handen zijnde grote Winkel-actie van de Tegelse Middenstanders, is het wellicht interessant te lezen, hoe de oude generatie reilde en zeilde, waarmee tevens wordt aangetoond, dat de Tegelenaren van vandaag handelsfeeling niet van vreemden hebben. De interesse van de lezers zal misschien nog groter zijn, wanneer zij daarover het relaas horen van iemand, die veel studie van de Tegelse geschiedenis gemaakt schijnt te hebben en die reeds lang is overleden. We nemen daarvoor het kleine hoofdstuk „Handel en Nijverheid” uit de chronologische beschrijving van Tegelen in 1875, geschreven door G. Peeters toen hij nog kapelaan was van de Smt Lambertusparochie te Blerick. Tegelen telde in 1875 ongeveer 2500 inwoners. EXPEDITIE. Het gehucht Steyl, door zijn gunstige ligging aan de .Maas, alsmede wegens zijn ruime en Voor schepen en karren zeer -- makkelijke losplaats, bezat onder de Keurvorstelijke regeering, onder de Fransche republiek en het Keizerrijk, een zeer belangrijken expeditie-handel. De naburige Rijnprovincie had deze plek gekozen tot stapelplaats voor de goederen, die zij hit Frankrijk, België en Holland took en omgekeerd uit Duitschiand derwaarts verzond. De toevoer was destijds zoo groot, dat de menigte pakhuizen dikwijls de groote hoeveelheden zout, due, pek, granen en koloniaalhuiren niet konden bergen. Wie toenmaals een paard bein onze gemeentewas ook vrachtvoerman. Goederen wer?en hier aangevoerd of afgehaald voor de steden Keulen, JJUsseldorf, Neuss, Urdingen, «jddbaeh, Vierssen, Kempen, yulken, Breijel, Kaldenkerken, nz. De goedkoope prijzen van dat pa^Seld deden er veel aan gj de handel den voorkeur aan eyl Saf boven andere plaatsen. Zoo betaalde de eigenaar of koopman van goederen slechts 12; centen voor het lossen en bewaren van goederen die, om het even hoeveel, door eene kar konden vervoerd worden. SMOKKELHANDEL. \ De inlijving van Tegelen bij het Koningrijk der Nederlanden bracht een gevoelige slag toe aan den handel te Steyl. De Pruissische zoutfaeiorij, vroeger aldaar gevestigd, werd in 1816 naar Kalöenkcrken overgeplaatst. De drukte was nu op geeft, vergeleken bij een spinnewiel; vandaar dat men nog wel zegt: potjesspinnen. Sedert ‘een tiental jaren worden te Tegelen door de fabriekanten Jac. Gitmans, Theod. Gitmans en Steph. Engels aarden buizen gefabriceerd, die in groote hoeveelheid veelal naar België worden verzonden; deze worden gebruikt voor waterleidingen, schoorsteenen, enz. ALLERIIAND. In 1854 hebben de heeren H. Kamp en F. Soeten hier een nieuwen en zeer belangrijken tak van nijverheid in werking gesteld. Het zijnde ij zerp le’.- terij, ijzergieterij en meni-fabriek. Zij worden door stoom gedreven en verschaffen aan een aantal lieden arbeid in overvloed. Deze fabrieken werken voornamelijk voor de Provincie, doch ontvangen ook vele bestellingen uit Hamburg en uit de Hollandsche zeehavens. Er zijn wijders drie tabaks- en twee cigarenfabrieken, vier bierbrouwerijen wier naam zeer gunstig bekend staat. Da vijf jeneverstokerijen zijn thans tot e: : enkele verminderd. Behalve en-vijftig herbergen telt men ruim twintig winkels van ■>!: erlei koopwaren. Ook zijn er vijf slacht v-ijen, die volop aftrek hebber., ofschoon ook ’t gebruik van paardenvleesch bij de arbeidende klasse niet in minachting staat; sinds ettelijke jaren worden gemiddeld 12 paarden per jaar geslacht. Tegelen, van oudsher een industrie-centrum, biedt thans wel een geheel ander beeld als in 1875, waarvan in bijgaand artikel sprake is. Velfhonderden fabrieksarbeiders die buiten Tegelen woonachtig zijn, komen elke dag per fiets, per autobus of per trein naar Tegelen. De meeste Tegel se fabrieken hebben een gerieflijke cantme mgencht, waarin deze arbeiders zich tijdens de middagpauze kunnen verpozen. --- Nieuwe parechiekerk VAN TEGELEN Inzegening op 10 December a.s. Ruim een jaar geleden werd de zeereerw. heer E. Lemmens, toen nog kapelaan van de St. Martinus-parochie te Tegelen, door de Bisschop benoemd tot pastoor. Bij zo’n benoeming ziet elke kapelaan een groot verlangen in vervulling gaan, maar niet ieder zal er op gebrand zijn pastoor te worden vaneen parochie die nog niet bestaat, of beter gezegd, die als een pas-geboren kind hem in handen wordt gelegd. Het is misschien te profaan uitgedrukt, maarde werkelijkheid, dat voor het kind meestal geen wieg te vinden is, is toch even naakt als het borelingske zelf. Een goede voedstel rader, om inde terminologie te blijven, blijft niet lankmoedig toezien, of de een of ander uit medelijden hem een dak voor het jonge leven komt aanbieden, maar gaat er zelf op uit om dat te zoeken, wat hem in z’n vaderlijke trots het beste lijkt. Ook pastoor Lemmens is deze weg gegaan en met zijn ijverige kerkmeesters als gezellen is hij erin geslaagd om op 10 December al zijn parochianen een Tehuis aan te bieden, dat, hoewel niet definitief hiervoor bestemd, vanaf die dag een eigen Godshuis zal zijn voor de jonge St. Joseph-parochie. Het personeel van het aannemersbedrijf J. Ververgaert legt thans de laatste hand aan het geheel nieuwe gebouw, dat door architect H. Ververgaert zo is ingeriehf, dat het aan alle redelijke eisen vaneen kerk voldoet en, wanneer de definitieve kerk is gebouwd, met geringe moeite tot een model-parochiehuis kan worden omgevormd. Voorlopig zal ’t nieuwe Godshuis, met z’n 400 zitplaatsen, groot genoeg zijn voor de Sint Joseph-parochie, vooral omdat elke Zondag volgens de bedoeling van pastoor Lemmens vier diensten zullen worden gehouden. De snel groeiende uitbreiding van Tegelen-Noord, waaide laatste tijd reeds meerdere straatplannen zijn geprojecteerd en uitgevoerd, vraagt echter nu reeds een ernstige studie voor de bouw van de eigênlijke kerk. Het St. Joseph-kerkbestuur heeft dat aanstonds voorzien en bij de inrichting van deze voorlopige kerk heeft men, behalve altaar en biechtstoelen, slechts dat aangekocht, wat inde latere kerk gebruikt kan worden. Zo zijn ook de banken in grootte en vorm reeds hetzelfde, die ook inde toekomstige kerk zullen staan. DE NIEUWE NOODKERK. Dooreen kleine hal komt men direct inde grote kerkruimte. Naast de ingang zijn twee devotie-kapelletjes gebouwd. De sacristie is links van h'et altaar, terwijl rechts ervan het doopvont is geplaatst en waar ook nog ruimte is voor de gelovigen om de diensten bij te wonen. Waar later het toneel komt, staat thans een houten altaar, terwijl de voorlopige kerk ook reeds beschikt overeen aparte ruimte voor het zangkoor, nl. boven de ingang. Zelfs kent het Godshuis het gerief vaneen centrale verwarming, die is aangelegd door de fa. van der Sterren uit Tegelen. Met zekere trots mag men zeggen, dat de gehele kerk een product is van Tegelse handen: de bouw is vaneen Tegelse firma; de banken zijn vervaardigd door de fa. Clabbers; het doopvont (dat in betere tijden nog zal worden voorzien vaneen kopergedreven deksel) is een kunststuk van Mathieu Oehlen; de installatie van het electrisch licht is verzorgd door de fa. Poels. De paramenten voor de eredienst zijn in hoofdzaak aan pastoor Lemmens geschonken door de Tegelse Missiemaaikring Sint Franciscus Xaverius; men heeft ze dezer dagen kunnen bewonderen op de tentoonstelling in ’t Patronaat aan de Spoorstraat. Behalve de bouw vaneen definitieve kerk heeft pastoor Lemmens ook nog de bouw vaneen school op de agenda staan, waarvan de plannen reeds grotendeels klaar zijn. Met weinig kosten heeft men voorioplg het oude gemeentehuis als school ingericht, die als nood-oplossing zeer goed schijnt te bevallen. Uit dit alles blijkt, dat het jonge parochieleven in Tegelen-Noord goed gedijt, dank zij het intensieve werk vaneen • energiek kerkbestuur, dat zich door geen moeilijkheden laat afschrikken en dat, bewust van de volle medewerking van het gemeentebestuur, naar het beste streeft, wat een parochie nodig heeft. Op 10 December zal na een plechtige Hoogmis ’s morgens, in de namiddag de inzegening van de nieuwe noodkerk plaats hebben door de hoogeerw. lieer Beken Strijkers uit Venlo en zal pastoor Lemmens worden geïnstalleerd ais de eerste herder van deze parochie. Het behoeft geen betoog, dat er dan feest zal zijn inde St. Joseph-parochie, want men mag ’t toch gerust, terugkomend op de woordspeling van het begin, het doopfeest noemen vaneen nieuw leven. --- PEULTJES.... WONEN IN TEGELEN Wie regelmatig in Tegelen de gemeenteraadsvergaderingen brjwoont, kan daar van tijd tot tijd getuige zijn van weldadige hiep-hiep-hoeras temming. Ware hij geen regelmatig bezoeker, dan zou hij menen dat zopas ae zilveren vloot inde Maas te Steijl het anker had uitgegooid, maar nu weet hij dat dit enthousiasme slechts is om het feit dat de gemeente er weer in geslaagd is een plak Tegelse bodem vaneen particulier te kopen, met de bedoeling op d's grond binnenkort of over geruime tijd huizen te bouwen. Als in het vooruitzicht lag dat de gemeenteraad inde naaste en inde. verre toekomst nog vaak zo hiep-hiep-hoera kon roepen, zou hij natuurlijk nooit hiep – hiep – hoera roepen. Dat hij dat nu wèl doet, is omdat het aantal vierkante meters bouwterrein dat in Tegelen is, reeds is geteld. Tegelen zal spoedig potdicht gebouwd zijn. Dat „spoedig” is natuurlijk bekeken door de bril van uitbreidings-plannen-mikers, die tientallen jaren vooruit plegen te kijken Maar thans zitten toch al 236 Tegelse gezinnen, die onvoldoende gehuisvest zijn, te snakken naar een betere woning, en 248 paartjes zouden reeds de grote stap gezet hebben als te maar een dak boven hun hoofd haciSen kunnen vinden.. En thans zijn er al ruim 1300 lieden, die in Tegelen arbeiden en elders wonen, die zich gelukkig zouden prijzen als ze zich eindelijk eens in Tegelen konden vestigen; hierbij zijn 450 gehuwde arbeiders, dia meer cian 20 km. per dag moeten afleggen om hun werk te bereiken. Hoe dat probleem op te lossen? Woonschepen op de Maas ? Wolkenkrabbers in het Tegels Broek? Op de lange duur zou dit alles zelfs niet de grote stroom mensen, die deze bloeiende industrie-gemeente oplevert en tot zich trekt, kunnen opvangen. Als men er op de lange duur niet vn slaagt voor dit probleem een oplossing te vinden. zal het nageslacht het enerzijds als een voorrecht moiten beschouwen te behoren tot de uitverkorenen die in Tegelen woonachtig zijn, maar anderzijds zal dit op de duur een twijfelachtig voorrecht blijken te zijn, omdat eens de tijd zal komen dat die uitverkoren Tegelenaren uit ei’ huizen beginnen te puilen. Peultjesdopper ziet een oplossing om het tekort aan bouwgrond te voorkomen: hij zou de gemeente Tegelen kunnen adviseren tijdig over te gaan tot annexatie van aangrenzende gemeenten. Maar Peultjesdopper is wel wijzer, hij geeft dat advies niet, want in die aangrenzende gemeenten wonen ook abonné’s -an dit bied. e i ook mi teenstanders die adverteren in pvfra winkelweek-kranfen ---