Advertentie KADI KOFFIE Dl KA thee --- Wenens „Derde man is hopelijk dood Charme bedekte een onderwereld Straaljager-handel in het café, en journalist in het autokoffer (Van onze redacteur in Wenen) In 1950 brachten we het verhaal over de moord inde „Arlberg express”. Later werd er over deze gebeurtenis een film gemaakt. Op 23 Februari werd Captain Eugène Karpe door iemand, die tot nu toe steeds onbekend is gebleven, uit de rijdende trein gegooid, juist terwijl de trein inde buurt van Salzburg dooreen tunnel reed. Hij was attaché van het Amerikaanse gezantschap in Boekarest in Roemenië en was op reis naar Amerika. Zijn lijk werd enkele uren later met verpletterde schedel inde tunnel gevonden. Eerwaarde vergat theologie Dit geval heeft heel wat stof doen opwaaien. Want Captain Karpe was bevriend met de vrouw vaneen Amerikaanse zakenman, die kort tevoren in Boedapest gevangen was genomen en die inmiddels weer op vrije voeten is. Deze dame woonde in Wenen en voordat de misdaad nog bekend was. kreeg deze damen een telefoontje vaneen onbekende, die haar zei: „Weet U wel, wat er met Uw vriend is gebeurd? Pas maar op en denk aan het lot van Uw vriend”. Later hoorde men, dat de moordenaar van Karpe in Zwitserland gevangen was genomen. Maar meer hoorde men niet, want het kwam nooit tot een proces. En wat er nu eigenlijk achter zat, weten we nog niet. Wel was de dame in kwestie, die in Wenen woonde, zeer vrijgevig met het schenken van interviews aan nieuwshqngerige journalisten, wel was ze bij deze gelegenheden uiterst smaakvol en elegant gekleed, maar iets nieuws hoorde niemand.... KAFFEEHAUS-SPIONNAGE Bepaalde Weense café’s speelden inde koude oorlog een belangrijke rol. Je kon er aan de tafeltjes heel wat talen horen, die eigenlijk in Oost-Europa thuis horen. En aan die tafeltjes zaten dan arme, verstoten „vluchtelingen”, die, volgens hun eigen woorden, alles hadden verloren, maar die je dan enkele dagen later in kostbare bontjassen en zware Amerikaanse Cadillacs kon bewonderen. Als je er „thuis” was, kon je aan zo’n cafétafeltje van alles krijgen, zoals: uranium, machinegeweren, straaljagers! onderzeeërs, met of zonder beman,ning. Inderdaad werden er soms schatten verdiend. De koopwaar werd dan veelal via Tanger geleverd. Vijandige spionnen kwamen hier vaak collegiaal samen, zoals in andere landen ook wel elkaar beconcurrerende journalisten of politici voor een borrel samen komen. Maar vaak werd hier toch gespionneerd en wilden super-spionnen alleen maar eens controleren hoe „dicht” hun ondergeschikte spionnen wel waren. Dan was de ogenschijnlijke vijandige spion niets anders dan de onbekende baas van de kleine spion, en was de kleine man dan niet volkomen betrouwbaar en hermetisch „dicht” nu, dan zag het er niet ï-ooskleurig voor hem uit. JOUïtNALIST IN DE KOUDE OORLOG Toen we in het heetst van de koude oorlog door onze krant naar Wenen werden gestuurd, om daar de berichtgeving te verzorgen tussen de plooien van het „ijzeren gordijn”, kregen we al vlug inde gaten, dat we voorzichtig moesten zijn. De geheime diensten van alle partijen keken zo’n lcërsvers uit het Westen geïmporteerde man, die uit hoofdie van z’n beroep verplicht was zich van alles op de hoogte te stellen, uiteraard met wantrouwen aan. „Is die vent nu werkelijk een bonafide journalist, of is hij nu een bijzonder handig gecamoufleerd spion? En als hij een spion is, voor wie spionneert hij dan? En heel vaak kreeg ik inde eerste tijd het gevoel, dat ik danig werd „gescreend”, zoals de vakterm luidt. Prettig was het natuurlijk niet, maar een mens went aan alles. Het voornaamste was, bijzonder kieskeurig te zijn bij de keuze van je kennissen en vooral nooit berichten door te geven, die door de een of andere partij als spionnage konden worden opgevat. Zo beperkten we ons maar tot ’t doorgeven van berichten die iedereen doorgaf, en verder tot het schrijven van vrolijke en prettige stukjes over Wenen. Want dat was wel het meest merkwaardige. Zelfs in die angstige tijd had Wenen niets van zijn beroemde charme verloren. En als je nu maar op dit ene punt voorzichtig was, dan liep je nooit enig gevaar. Een collega van me had al tientallen jaren als journalist in Midden- en Zuid Oost-Europa rondgezworven. De man had een ongelooflijk geheugen voor mensen. Als je met hem ergens in een café een kop koffie zat te drinken, dan wist hij al aanstonds van verschillende mensen te vertellen, dat ze vroeger in Boedapest of in Praag hadden gewoond en wat ze daar hadden gedaan. Langzamerhand merkte ik, dat de man opvallend weinig schreef zijn krant volkomen verwaarloosde, maar toch vlotter leefde dan vroeger. Toen zag ik hem enkele maanden niet meer, totdat op een dag de bejaarde gravin, bij wie hij woonde, me kwam bezoeken en me vroeg, nf ik een uur later ineen bepaald café, ergens inde Amerikaanse zone wilde komen. Daar vond ik mijn collega, met een bleek en door angst vertrokken gezicht. Hij wilde afscheid van me nemen, want hij zou uit Wenen vertrekken, vertelde hij me. Later bleek, dat de geheime dienst vaneen grote mogendheid uit het Westen, gebruik had gemaakt van zijn ontzaglijke kennis van mensen uit de Balkan. Hij had de verleiding van de overvloedige honoraria niet kunnen weerstaan; maar het duurde niet lang, of de Russen waren van zijn werkzaamheden op de hoogte gekomen. Zij zochten hem. hij durfde niet meer thuis te komen, zwierf van het ene adres naar het andere, en verdween toen spoorloos naar ’t Westen met behulp van weet ik wie. ' Maar het gebeurde ook wel eens, dat de een of andere journalist volkomen te goeder trouw wegens spionnage achterna werd gezeten. Er kwam eens een razende reporter uit het buitenland naar Wenen en omdat de man iets zocht wat niemand had, ging hij er met een auto op uit. om foto’s, te maken van de Russische olievelden in Oost-Oostenrijk en om er een verhaal over te schrijven. De Russen kwamen er achter, en de journalist liep ernstig gevaar wegens spionnage naar Siberië te verdwijnen. Hoe moest de man nu weer naar het’ Westen komen en 'de Russische demarcatielijn passeren? Een paar collega’s met „lef” wisten raad. Ze trokken met de auto naar het Westen. Inde buurt van de demarcatielijn werd de journalist, keurig „opgevouwen” inde kofferruimte van de auto opgeborgen en verder ging het. Bij