Arcen-Ruhrort is de laatste correctie julianakanaal: internationale waterweg meteen nationale stop Het Julianakanaal is een onderdeel van de Maaskanalisatie. Het is een lateraal kanaal, dat van Limmel tot Maasbracht de rivier vervangt, omdat de regering het graven van een kanaal langs de Maas verkoos boven het kanaliseren van de Maas zelf. Deze beslissing is niet alleen om technische redenen gevallen, maar ook om politieke motieven. Het riviergedeelte, dat door het Juliana kanaal vervangen wordt is grensrivier tussen Nederland en België. De Nederlands-Belgische verhouding \.7lak na de oorlog van 1914-1918 Was niet zo innig als nu, zodat het uitzicht op een overeenkomst over de kanalisatie van dit gedeelte der rivier gering was. Nederland heeft deze knoop doorgehakt en geheel op eigen grondgebied de „kanalisatie" doorgevoerd. Maar ook zonder deze politieke bij-omstandigheid zouden de technici toch wel de voorkeur gegeven hebben aan een lateraal kanaal, want ondanks geplande bochtafsnijdingen van de rivier zou het traject over de Maas zelf tien kilometer langer geworden zijn, terwijl in de rivier bovendien acht sluizen hadden moeten komen. Het kanaal daarentegen heeft maar drie sluizen. Zouden de gezamenlijke technici van Nederland èn België tot Een lateraal kanaal besloten hebben dan zou natuurlijk de strijd ontbrand zijn, of dit kanaal op de westelijke (Belgische) oever moest komen of zoals nu aan de oostelijke (Nederlandse) kant van de rivier. En daarbij zouden de historische rechten van België, waar de Zuid Willernsvaart loopt, zeer zwaar gewogen hebben. Verbetering sluizen-capaciteit ook • • door het graven van het Alberl een politiek belang kanaal d. zonder overleg met NE derlan De doorslag daarbij had gegeve „ . Het Julianakanaal is 35 km lang en heeft drie sluizen, Maasbracht met een verval van 7.45 m, Roosteren met een verval van 4,80 en Bom n met een verval van 11 m. Het gedeelte boven Maasbracht heeft het peil van de gekanaliseerde Maas dat 20.40 pl. N.A.P. bedraagt. Vanaf de sluis van 33orn is het kanaal op gelijk peil met de gekanaliseerde Maas Maastricht, 43,90 pl. N.A.P. Aan de uitmonding van het Julianakanaal bij Limmel in de Maas, is nog een sluis gebouwd, maar deze staat nagenoeg het gehele jaar door open. Zij komt alleen in functie bij abnormaal hoge èn bij abnor-Inaal lage waterstand in de rivier zelf. Limburg hervinde spoedig zijn eensgezindheid De voorgeschiedenis van het Jitlianakanaal is onderdeel van ciO voorgeschiedenis van de geele Maa.skanalisatie. Zij begint in, de vorige eeuw. De Maas is 1,1U(.1 ee„ voor de scheepvaart 'ruikbare vaarweg geweest, van af de prehistorie tot in de ne ge'tiende eeuw Van oude rn"- sen hebben wij ook in Maastricht gehoord, en Fons Olterdissen (->e,schriift het zelfs. dat er een g{eregelde sleepdienst bestond Maastricht en Venlo De trekschuit werd door paarden .trnornonwanrts getrokken en rs'e-2;c1(. aan bij het Stadspark. 2:in2en de paarden in het 1.11,1n1 van het schip want stroom anvaarts aine het vlug genoeg naar en , De kanalisatie van de Maas ho- Visf; maakte plotseling onze aas onbevaarbaar. Uit onze 3e,1-1M kennen wij de rivier ;lechts binaaid met kiezelplaten ',ngs het Stadspark een brede I.,strook van door de zon wit gekiezel en vóór de brug een kiezelplaat die in 1911 zo Ernot was dat men er een voet-. ahnatch op organiseerde, alsi ivrge''stige demonstratie van de Het sprak vanzelf dat de 'kavan de Maas vanaf de ~?igische grens bij Eisden te ,állner tijd voortgezet moest wor,..en stroomafwaarts De schrikverwaarlozine van .de 'aas, die jaarlijks ook enorme rthade aanrichtte met haar overrenre'ingen is in de tachtiger jain de bekende brochures van heer Regout van het Wijkerjld „Limburgs Verval" geheten di°.selerld aan de kaak gesteld In a _t• traren was al een organisatie bet Omte ijveren voor de ver»ng van de rivier. Toen in de oorlog uitbrak zag het er 1, ult dat er schot in de onder-3lngen tussen Nederland en wa k ; effieigi 111 in 1909 was een tiel," e Maasvereniging opgek(y,t --- maar na de oorlog heeft Fland besloten tot de bouw 15_ntetnJai.dianakariaal. lisatie van de benedengereedin de dertiger jaren a„. toet de stuwen van Grave, 14II3eelz, Belfeld, Roermond en e en Met het Maas-Waalkanaal bij Nijmegen Toen daarbij het Julianakanaal gekomen was beschikte de scheepvaart over een eerste rangs .vaarweg, met een capaciteit voor 2000 tonners. De lange sukkel weg vanaf Maastricht via de Zuid Willemsvaart met schepen van maximaal 600 ton behoorde tot het verleden. Voor de vaart naar Rotterdam en naar de Rijn, het Ruhrgebied vooral, zijn deze ver-beteringen van enorme betekenis geweest. Maar..., wegens gebrek aan overleg met België was door het graven van het Julia.nakanaal de 'situatie wel iets toegespitst. De 2000-tons vaarweg van Maastricht naar .het noorden zou als internationale vaarweg Pas betekenis hebben wanneer deze vaarwee aansluiting gaf met dezelfde capaciteit naar de Maas bij Luik De Belgen hadden het graven van het Julianakanaal der overleg met hén, beantwoord door het graven van het Albertkanaal zonder overleg met Nederland. De doorslag daarbij had gegeven 't mislukte Nederlands-Belgisch Verdrag van Jhr, van Karnebeek in 1926. Dit verdrag zou de hangende waterwegenkwesties tussen Nederland en België eindelijk uit de weg helpen. Want er was meer in de pen dan de Maaskanalisatie Er was nog de Wielingenkwestie!! DE WIELINGEN Ja, die Wielingen. Men zou er nu om lachen hoe dit een echte kwestie was. U moet namelijk weten, dat het zeewater een heel eind voor de Belgische kust eigenlijk nog tot de Scheldemonding behoorde en dus territoriaal Nederlands water was. Als u in Knocke of daaromtrent pootje baadde in zee. dan stond u vanaf het moment dat uw voeten nat waren op- Nederlands territoir! Nederland, dat. zich deze souverein iteitsrechten liever niet, herinnerde toen Duitse duikboten daar rondspookten in 1914- 1918 was grootmoedig bereid van deze territoriale rechten afstand te doen . . maar daar moest, natuurlijk iets tegenover staan. enz enz Het hoort eigenlijk in de operette thuis. Het ontwerp-verdrag van 1926 was al goedgekeurd in de Belgische Volksvertegenwoordiging en in de Belgische Senaat Ook in Nederland had de tweede kamer er al haar fiat aan verleend, maar de zaak strandde onverwacht in de Eerste Kamer die het verdrag verwierp. Er was 'n echte volksb& weging tegen gevoerd In die dagen heeft de waterstaatsingenieur Mussert zijn eerste stapnen gezet op het glibberige pad der politiek.. Voor Limbure werd het verwerpen van dit ontwerp-verdrag als een ramp beschouwd, en de Limburgse. 'afgevaardigden waren ei ook merendeels vóór geweest Al was het een kwestie waarin men' de kamerleden vrij gelaten had, zo stemde toch Mgr. Nolens vóór het verdrag. In België had de volksbeweging tegen dit ontwerp ten gevolge, dat de pers dreigde: bij verwerping zou België ogenblikkelijk een kanaal graven van Luik regelrecht naar Antwerpen en daarmee Rotterdam beroven van het Waalse industrie-bekken als achterland. Deze bedreiging verwekte in ons land slechts een meewarig hoofdschudden in deze trant ~Och wat zouden ze toch! Zo'n kanaal is immers onmogelijk! Niet te betalen! Ze kunnen toch niet door de St Pietersberg heengraven! En dat drijfzand bij Eigenbilsen, daar komen ze nooit door!" Maar de Belgen hebben het kanaal wel degelijk gegraven, het is het huidige Albetkanaal, dat waterbouwkundig én economisch een succes geworden is. Het loopt van Antwerpen regelrecht naar Maastricht, maar daar begint het voor de grens te steigeren ,en in plaats van de Maas 'te bereiken bij Limmel, graaft het zich diep door de hoogvlakte van Veldwezelt en Montenaeken, steekt het Jekerdal over bij Canne, snijdt de St. Pietersberg als een taart in tweeën en bereikt de Maasvallei op Belgisch grondgebied om vandaar naar I Luik te leiden. Het bijzondere van dit kanaal is. dat er over een lengte van 54 k.m. geen sluis is. De schepen varen uit de gekanaliseerde Maas te Luik bij het standbeeld van koning Albert in -het kanaal dat hetielfde peil heeft 60 -1- ANP en dit peil handhaaft tot aan de eerste sluis bij Genek ZIJ KONDEN BIJ ELKANDER NIET KOMEN. Daarmee naderden de twee mooiste en drukste kanalen van West-Europa voor groot tonnage, elkander en enkele kilometers na, En dit is wel van het begin ,af aan zo dwaas gebleken, dat met het klaar komen het streven begon om de beide kanalen met elkaar te verbinden met verbinding van dezelfde capaciteit. Immers de schepen kunnen wel van het ene kanaal in het andere komen, maar alleen de kleine schepen. De schepen die uit het Julianakanaal naar Luik willen, kiezen nu ofwel het kanaal via Bosserveld en Neerhaeren-Briegden ofwel via St. Pieter en Ternaaien Als we de brochure van de Maastrichtse Kamer van Koophandel moeten geloven, dan ' geven de meeste schepen de voorkeur aan het traject via Neer-1 haeren, omdat zij daar dieper laden kunnen Dat het een omweg' is van bijna twintig k.m. schijnt geen beletsel te zijn. TERNAAIEN OF CABERG?I Schrijvende over het ontbreken van een verbinding tussen Albertkanaal en Julianakanaal heeft ir. Bongaerts, oud-minister van Waterstaat. in 1939 al betoogd. dat men drie dingen kan doen. Men kan een Cabergkanaal maken dat 4 k.m. lang moei zijni Men kan ook het oude kanaal voorbij de End i op 2000 toncapaciteit brengen, en men kan bij de bestaande sluis van Ter- , naaien, die algemeen ~stop van: Ternaaien" heet, ineens in de' Maas afdalen met een grote nieuwe sluis. Ir. Bongaerts schreef er meteen bij, dat hij verwachtte dat het alle drie zou gebeuren omdat het alledrie zo' logisch en redelijk was. Niettemin, toen men in onze dagen de verbindingsmogelijkheden ging bekijken is één van de drie geschrapt. Verbreding van het bestaande kanaal bij de Enci achtte men niet mogelijk. Bleven de twee andere oplossingen. Daaromtrent heeft het bekende rapport Steenbergen-Van Cauwelaert geadviseerd ze beide uit te voeren, eerst Ternaaien en dan Cabergkanaal. Velen zullen met ons van mening zijn, dat het Cabergkanaal om meer redenen de voorkeur verdiende boven het opheffen van de Stop van Ternaaien. Niemand echter heeft bezwaar tegen Ternaaien zoals dat thans uitgevoerd wordt. Er zijn echter nog altijd dringende redenen om óók het Cabergkanaal te graven overeenkomstig genoemd advies van de gemengde commissie Het zij daarom nog eens nadrukkelijk vastgesteld, dat aan Ternaaien prioriteit gegeven is omdat men de overtuiging had, dat deze werken in drie jaar klaar zouden kunnen zijn, terwijl Cabergkanaal zes jaar zou duren. Dat inmiddels sedert het verschijnen van dit advies al zeven jaar voorbij zijn werpt een eigenaardig licht ol) dit argument. Een andere overweging. die wij vaak hoorden maar nimmer in ernst becijferd vonden, is dat Caberg veel duurder zou zijn dan Ternaaien Er zij in herinnering gebracht dat minister van Aartsen in zijn Memorie van antwoord aan de Eerste Kamer naar aanleiding van de begroting van Waterstaat. het Cabergkanaal een belangrijke schakel noemde in de verbinding tussen Schelde en Maas. Inderdaad is het Cabergkanaal een schakel in deze verbinding, maar de betekenis van het Cabergkanaal is veel groter voor de scheepvaart Luik-Julianakanaal omdat het in uitvoering volgens plan 9 deze verbinding onafhankelijk van de rivier twaalf maanden van het jaar veilig stelt. Het rivierentraject onder de Maastrichtse bruggen is een traject dat gemiddeld 25 dagen per jaar niet gebruikt kan worden. MOET DE STUW VERPLAATST WORDEN? Bij de vergelijkende becijfering der kosten van de werken bij Ternaaien en het Cabergkanaal is nog nimmer duidelijk gemaakt waarom de stuw van Borgharen verplaatst moest worden. Van deskundige zijde is ons ooit verzekerd, dat deze stuw in ieder geval verplaatst moest worden, of er een Cabergkanaal komt of -niet. Men vreest namelijk dat vooral voor de vaart met 2000 tonners df ingang van het Julianakanaal te dicht op de stuw ligt. Wij hebben echter van ar.- &ere waterstaatsingenieurs gehoord, dat zij daarvoor geen, schrik hebben, en dat dit best zal meevallen. Op dit punt moet men de praktijk afwachten. Eerst dan kan blijken, of de kosten van de stuwverplaatsing niet bij de kosten van de werken van Ternaaien gerekend moesten worden, mét de kosten van de oeververbetering bij het Stads-1 park en een hefinstallatie op de St.-Servaasbrug. Omtrent deze zaken schrij ven wij als een persoonlijke mening neer: Wil men het advies van Steenbergen-v. Cauwelaert volgen, en in de toekomst toch nog een Cabergkanaal maken, dan is het wel voorbarig thans reeds "n hefinstallatie te bouwen op de Servaasbrug en misschien zijn de afgravingsplannen van 't Stadspark dan ook wel voorbarig. Bij het bestaan van een Cabergkanaal blijft de normale scheepvaart, vooral de zomervaart en de vaart met kleine schepen rustig onder de Maastrichtse bruggen door gaan. In winter, bij hoog water of anderszins, én voor de lege 2000 tonner, zal dan het Cabergkanaal hét aangewezen traject worden. Het rivierentraject blijft dan gebonden aan een maximale doorvaarthoogte, die van de Servaasbrug, en men zal hoogstens mopperen, dat die Wilhelminabrug veel hoger ligt dan eigenlijk nodig geweest zou zijn. Maar zal het Cabergkana al. ooit gebouwd worden? KNOOPPUNT EN DRAAISCHIJF Ten gevolge van het graven van het Albertkanaal ligt het knooppunt van de waterwegen naar Schelde en Maas niet meer bij Maastricht, maar is het verlegd naar Belgisch grondgebied De van Luik komende schepe,l kiezen nu bij Ternaaien tussen Maas of Schelde. Het raakpunt, 't knooppunt van de twee prachtige kanalen is voor Maastricht verspeeld en ligt nu op Luiks territoir en niet meer in Nederlands Limburg. Het Cabergkanaal zal dit weer herstellen. Men moet echter het J,llinnakanaal en de daarbij aansluitende Maas niet alleen zien als eer verbinding tussen Luik en Rotterdam. Het vervoer over deze weg van het Waalse industrie bekken naar het RuhrgeWecl is van grotere betekenis. In de ontwikkeling van de Kolen- en Staalgemeenschap verwacht men dat het vervoer juist op deze weg nog enorm zal stijgen. Voor Limbnrg is het van groot belang dat dit vervoer rjn weg blijft kiezen door de nu bestaande voortreffelijke writencegen. die als correctie sleci?ts vragen de inkorting van Amen • Ruhrort, wat 134 km. winst oplevert, en het Cabergkanaal, dat ook de veilige wintervaart garandeert. Deze verbeteringen, gevoegd bij het verdriedubbeleal van de sluizen in het Julianakanaal, zullen redelijkerwijs de waterweg een zo voortreffelijke gestalte geven, dat het dwaas wordt nog andere verbindingen aan de orde te stellen. Zien wij nu deze Maasverbeteringen in 't geheel van de binnenvaart tussen Frankrijk en Duitsland, dan hoeft het geen betoog dat hier een redelijke e-..-cinoirlie in de geest van de Westeuropese samenwerking op gelukkige wijze samenvalt met het belang van onze provincie (Limburg in het bijzonder. En wij betreuren het in hoge mate, dat deze oplossingen in Limburg zelf zo hardnekkig gesaboteerd wordenk Limburg hervinde spoedig zijn eensgezindheid op dit punt. Nog niet zolang geleden kwam ons een uitlating ter ore van een oud-gediende van de Rijkswatelstaat, thans al jaren gepensioneerd, die zou gezegd hebben ,Och, dat Julianakanaal tot bij Maastricht was eigenlijk helemaal niet nodig geweest. Het is door de politiek afgedwongen geworden". Een uitlating via derden nemen wij niet gaarne voor onze rekening wat haar authenticiteit betreft. Wij maken ez in dit verband slechts melding van omdat deze opvatting in het verleden inderdaad wel bestond. Als ieder project heeft natuurlijk ook het Julianakanaal zijn tegenstanders gehad, al was het alleen op grond van concurrentie, want bij een minister liggen altijd een groot aantal projecten en het één moet wel eens op het ander wachten. Maar het is beslist ook van menig econoom en waterbouwkundige de eerlijke overtuiging geweest, dat het beslist niet zo hard nodig was. Anderen wilden het project bij Stein laten eindigen, omdat zij meenden dat alleen om wille van het kolenvervoer van Zuid-Limburg naar Holland dit kanaal nut zon hebben Het is de wat primitieve opvatting die men soms •in het Noorden nog wel eens tegenkomt, de opvatting. dat dat Limburg ~van ons" is. Dat Julianakanaal liep van „onze" mijnen naar Holland. Zelfs een algemene doorvaartfunctie van zo'n kanaal ligt dan buiten de horizon. Men hoeft om deze opinie niemand lastig te vallen. Ook deskundigen die beredeneerd en objectief hun verwachtingen uitspreken, kunnen falen. Zo schreef ir. Egalie in „De Ingenieur' van 1940 nog, dat de sluizencapaciteit van het Julianakanaal tot in lengte van dagen voldoende zou zijn. In dezelfde tiid had nochtans ir. Bongaerts, oud-minister van Waterstaat in de gedrukte nre-adviezen van het afgelaste Congres van de Binnenscheepvaart in 1939 te Maastricht, vastgesteld. dat de ontwikkeling van de scheepvaart op het Julianakanaa. alle verwachtingen overtrof. Inderdaad was in de jaren 1936. 1937 en 1938 het vervoer al op een hoogte, die na de oorlog eerst in 1954 opnieuw bereikt werd DE . SLUIZENCAPACITEIT Nu zal men vragen, hoe men in onze dagen dan zo meteen gekomen is tot het verdriedubbelen van de sluizen. Op 13 mei 1954 werd men plotseling opgeschrokken door een enorm druk scheepvaartverkeer op het Julianakanaal. Eer gegeven ogenblik lagen boven Bom n negentig schepen te wachten om geschut te worden en eigenlijk waren er dat 150 want de Rijkswaterstaat had de sluis van Liminel in -erking gesteld, waar een zestigtal schepen vastgehouden konden worden om bij Bom de drukte niet tot een catastrofe te laten uitgroeien. Het merkwaardige is. dat men de herkomst van al deze schepen dus de verklaring var deze opzienbarende drukte nooit heeft kunneil achterhalen Mer weet nu nog niet waai- die schepen allemaal vandaan gekomer zijn Er werd toen drie dagen er drie nachten nnafgebroken ge-R1 hut om uit de knOop te komen Merkwaardio ;s dat juist in cliJ dagen op ? juni 1954 de Eerste Limburgse Havendag in Maas tricht georganiseerd werd me' een excursie naar Bom n en ont vangst bij jhr. Gustaaf Ruis d( Beerenbrouelt. Op deze Haven dag is met geen woord g.erep' over de enorme drukte bij d, sluizen van het Julianakanaal (Vervolg op pagina 5/ JULIANAKANAAL: de sluis bij Limmel JULIANAKANAAL: de opening door prinses Juliana JULIANAKANAAL: de sluis bij Boni Het Julianalcanaal bij Maasbracht --- Op 7 mei 1934 opende Hare Koninklijke Hoogheid Op 7 mei 1934 opende Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Juliana op de sluis te Maasbracht door op een knop te drukken het eerste deel van het Julianakanaal. Ofschoon de opening van het gehele kanaal eerst plaats vond op 16 september 1935 in bijzijn van de hele koninklijke familie, achten wij het zilveren jubileum van eerstgenoemde datum van voldoende belang om aan dit Julianakanaal uitvoerig aandacht te schenken. Een der redenen waarom wij dit niet uitstellen tot 16 september 1960 is, dat rond de scheepvaartwegen door en nabij onze provincie wel een en 'ander gaande is, zodat iedere beschouwing bij kan dragen tot een juiste oplossing van kwesties, waarvoor september 1960 wel eens onherroepelijk te laat zou kunnen zijn. Misschien is het nu al te laat en heeft Limburg al belangrijke kansen gemist. ---