TWEEDE BLAD behoorende bij de NIEUWE APELDOORNSCHE COURANT van Vrijdag 10 Augustus 1923 Berlijnsche Brieven CXCIII. (Van onzen specjalen correspondent). BERLIJN, 7 'Augustus 1923. Voor enkele dagen konden we den dag herdenken van het begin van de wereldcatastrophe, tenminste als we dert tijd konden 3 vinden voor dat terugdenken. Gepasseerden Zaterdag (14 Augustus 1914) trad Engeland tot den oorlog toe. Het ging tegen Het Duitsche militairisme! En hebben nfêtdo verbondenen de zege gevierd over. dat vermaledijde militairisme? a, ze hebben het! Alzoo heeft het moreele het van dién wereldplaag, den immer dreigenden oo^foï gewonnen. Maar laten we voor een oogtnyik de statistiek spreken. In ^hêt jaar 1923 hielden de volken der aarde het voor noodwendig ter voering of afweer van een oorlog in land-, zee- en lucliluitrusiigen, de ongehoorde som van rr.rifl 22% milliarden goudmark aan te \ nden. Dit bedrag overtreft de uitgaven v ïc leger en vloot in het jaar 1922 met rirv vijf milliarden, en die van het jaar 1921^ met twee milliarden. De kleine teruggave in het jaar 1922 is dus in het jaar 192* ruimschoots ingehaald. De vlucht van deze stijging komt eerst goed aan het licht als men de uitgaven over het vóór-oorlogsjaar 1914 bestudeert. Toenmaals besteden dezelfde landen gezamenlijk ongeveer twaalf milliarden goudmark. In negen jaar hebben zich de oorlogsuitgaven alzoo verdubbeld — dat zijn de gevolgen van den wereldkrijg! Dat zijn de vruchten van den strijd onder de leuze: Oorlog tegen den Oorlog! Zoolang niet alle naties deze lasten en inproductieve Inrichtingen en instellingen afschaffen, kan er van de gezondmaking der menschheid niets komen; want heel de aardbevolking lijdt door de gevolgen van den wapenkrijg en de nog noodlottiger geldoorlog of de economische overheersching, die de Dollar tot op heden reeds gabracht heeft op 1.100.000 Mark! En toch, ondanks alle ontreddering op elk gebied, trots wilde stakingen in het spoorweg- en tramverkeer, den woningnood en levensmiddelenschaarschte maakt Berlijn zich weer op om feest te vieren, zich althans vroolijk te maken. De president van den Duitschen Republikeinschen Volksbond heeft zich gewend tot den Rijkspresident, den minister van Binnenlandsche Zaken, den president van den Rijksdag en andere autoriteiten om bij de eerstvolgende zitting van den Rijksdag de wet tot regeling der nationale feestdagen in behandeling te nemen. Indien het niet mogelijk is om binnen korten tijd alle partijen tot overeenstemming te brengen, dan moet een ontwerp van wet in behandeling genomen worden van den volgde inhoud; „De 11de Augustus, de dag der gronding van de Duitsche Republiek is een Nationale feestdag! Onder leiding van den Duitschen Republikeinsche Rijksbond worden a.s. Zaterdag in Lustgarten en op de Schloszplatze groote openbare avondfeesten gehouden. Behalve 20 redenaars van alle politieke fracties, en de vooraanstaande tooneelkrachten werken 20 muziekcorpsen mede aan de grootsche, feestelijke betooging. Tot slot dier feestelijkheden zal een reuzen vuurwerk worden ontstoken en een fakkelop Locht worden georganiseerd om den Rijkspresident voor het Opernhaus te begroeten. Des middags (12 uura heeft een feestelijke demonstratie plaats, gelijktijdig in den Rijksdag ais op de Königsplatz. De Stad Berlijn herdenkt op feestelijke wijze om 12% uru middags dezen dag in het stadhuis, waartoe vele autoriteiten zullen worden uitgenoodigd. Het philharmonisch Orkest zal de „Egmond-Ouverture", Praeludiën van Lizst en het voorspel Die Meistersirjger yon Nürnberg ten beste geven. De Obërbuurgermeister Bösz zal de feestrede iritsprekëii. Ach, dan is 't^Weer voor weinige oógenblikken „ai botertje tot edn boom" — dan worden onder' 'fepwëkkénde reden, hartstochtelijke worfriirn en levendige muziek alle ellende tifgewènteld, dan staan de beproefden weer krachtig schouder aan schouder — dan-^tomt spontaan de Duitsche eenheid weer ;te boven. Maar het bètervaatje is leeg. In Berlijn is geen boter meer le krijgen. De plattelandsgemeenten rondom Berlijn hebben Berlijn buitengesloten en zijn .een boterblokkade " aangevangen, 't Is in de vólle oogst, he! Svérkvolk heeft, zöO heet het, vet en boter noodig en kan slechts in eigen behoeften voorzien. In Mecklenburg, Pommeren, Oldenburg en Ost-Preussen is de boteruitvoer naar de groote steden verboden, en dit zijn de landen, die de meeste en beste produceeren. Deze toestanden vinden een krachtige belichting in voorvallen als het volgende, dat zich gisteren te Potsdam afspeelde. Reeds om 11 uur in den voornacht trad de bevolking daar, door al1« lagen en klassen vertegenwoordigd tot de boterpolonaise toe, en kampeerde op stoelen en banken op de Wilhelmsplatz. Tegen vier uur in den morgen kwam er beweging in de groote compacte massa. Men vernam dat een botertransport van uit Treuenbritzen in aantocht was. De ,Polonaise" stelde zich strijdvaardig. De Schutzpolizei werd door de vertwijfelde vrouwen hardhandig aangegrepen, de boterwagen in stormpas genomen en de zich ontwikkelende boter-bataille dreigde een slag van Gravelotte en om Verdun nabij te komen. Binnen een half uur, was het heele transport onder de vechtenden verdeelcT-ën toen er niets meer te halen was vertoonde het slagveld een gruwzamen aan blik. De grond lag bezaaid met alle mogelijke keukengerief en kleedingstukken. Mannen verloren hun hoeden; vrouwen lieten rokken, schorten en blouses in den slag; kindergekrijt weergalmde door de lucht! — Het spreekt van zelf dat al deze menschen opkoopers wareri; want de gewone man behoeft waarlijk niet om boter le vechten en : slapelooze nachten er voor te ; hebben. Hij is al blij als hij een stukje brood heeftzonder m$er. Vanaf heden moet het „bonnenvrije" — „Markenfreis" brood betaald worden met 82.000 Mark. Zoo juist Werd gepubliceerd dat 50 K.G. cokes in prijs'j.s .verhoogd tot 500.000 M„ wat dit nu vopr een arbeidèrsgezin een vooruitzicht biedt ip den kpmenden winter lat zich' wel denkefi. Met de verarming blijft de zedelqóshëid r mët de misdaad hand aan hand gaan. Zakkenrollers hebben nü hun Hoog-Séizoën bij het zeer drukke reizigersvervoer der laatste dagen. Hoewel de politie op de statioiis, op perrons in wachtkamers enz. enz., en zelfs i nde terinen surveilleert, wordt er gerold voor bedragen die verbijsterend in de milliarden löopen. De D-treindieven hebben het vooral op vreemdelingen verzien, die bij aangifte, van de poliite maar weinig troost meekrijgen. Is de bediening van de telephoon alles behalve schitterend, zoodat men bij de opsporing of aangifte van :s>is-. dadigers daar niet aan heeft door het immer lange wachten op aansluiting, de gebrekkige telegraafdienst is ook niet bevorderlijk voor een spoedig en radicaal werken der politie. Als men nog al wat telegrafeeren heeft, dan komt , men al ras tot de ervaring van de waarheid van de geruchten, dat het telegrafeeren een al te druk gebruik maakt van de post, zoodat men maar beter doet met te schrijven. MAX WEBER. --- FEUILLETON EEN PRINSES. 73) En ik ging mee. In den wierookgeur van het Katholieke Godshuis stond ik abbé de Kerkoing nader dan ergens anders. De priesters, die met groote elegance de mis bedienden, hadden iets van zijn schoone, en zachte bewegingen. Ik bad niet. Ook was er weinig gevoel van ze/fverloochening; een zachte melancholie; eer vurig verlangen om goed te zijn, en mij yol vertrouwen over te geven. Ik nam dikwijls de hand van ma tante in de mijne; kuste ze, en was bijna gelukkig als zij mijn handdruk beantwoordde, en mij met vochtige oogen: „liefste kind" toefluisterde. „Kun je begrijpen, dat men overgaat tot het Katholieke geloof?" vroeg ze n.ij eens zéér zacht, toen een der zilveren klokjes van den koorknaap de heilige stilte van het gebed 1 aankondigde. Zeker. Ik kon alles begrijpen. Ook dat men den sluier nam, non, martelares, en heilige werd. Ik kon begrepen, dat men zijn lichaam kastijdde, en slechts God diende; maar deze God moest de trekken hebben .van den abbé de Kerkoing; en de geesel moest door zijn handen worden gezwaaid. „Liefste kind," herhaalde ma tante. Op mijn arm leunend ging ma tante de trap der kerk af, langzaam, voornaam, weemoedig en welriekend. Be warme lentezon straalde ons tegen en Verblindde mijne aan het schemerlicht ge.wende oogen. Te vei geef 3 zag ik uit naar ons riituijr. „Heb je den koetsier gezegd, dat wij te voet terug zouden gaan?" vroeg ma tante. „Dat zou fataal wezen. De zenuwpijnen in mijn voeten zijn vandaag erger dan ooit. Ik ben nauwelijks in staat tien schreden te doen!" Dan nemen we maar een „sapin", zei ik lachend. „Kind, ik geloof werkelijk dat je dieventaal spreekt!" Ma tante schudde verwijtend haar hoofd. Er lag iets aarzelends en onzekers over haar. „Als je,denkt, petite..." Op dit oogenblik sprong een kleine, gezette heer met breede schouders, uit een eleganten landauer, waarvoor twee isabelkleurige, prachtige paarden waren gespannen. Het was baron R....d. Hij kwam „toevallig" .voorbij, en bemerkte onze verlegenheid. Zijn equipage stond te onzer beschikking. Hij zou te voet den korten afstand naar zijn woning in de avenue Malakoff afleggen. Maar ma tante stond er op dat hij met ons meereed. Het was een heerlijke morgen — de baron vroeg, of we lust hadden om een rij toertje in het Bois te doen. „Hoe vriendelijk van u! Dat was juist mijn bedoeling ook geweest," zei ma tante. „De frissche lucht is zoo goed voor mijn zenuwen." We reden door het Bois; en in den. helderen zonneschijn kwam mij het naar .verhouding te groote, en gele gezicht van den baron voor, alsóf het van „papier maché" was gemaakt. Hij sprak buitengewoon vlug, en deed zijn woorden door een aantal onnoodïge bewegingen vergezeld gaan. Op den terugrit zag hij ma tante smeekend aan: „Zou ik de dames een klein, eenvoudig dejeuner in mijn huis mogen aanbieden?" 3ia tante 'scheen te willen hedaxiVpn. want ik had plotseling mijn „ijsmasker" opgezet, zooals ma tante mijn „impertinente, stomme weigering' in vriendelijke oogenblikken placht te noemen. Maar dè baron voegde er'bij: „Bij gebrek aan een huisvrouw, kan een priester de honneurs wel waarnemen. Anders zou ik het niet gevraagd hebben. Maar abbé de Kerkoing heeft mij doen weten, dat hij bij wilde komen dejeuneeren." Mijn „ijsmasker" smolt. Het geïmproviseerde dejeuner was van een ■gezochten eenvoud, doch werd volmaakt bediend. Wij zaten in een kleyien wintertuin, en baron R....d liet, ter vergoeding voor den „eenvoudigen maaltijd", een bouquet zeldzaam schoone bloemen op tafel zetten, die hij ons verzocht mee te nemen. Voor het overige was hij stil, en liet de leiding van het gesprek over aan abbé de Kerkoing, die met zijn fijn kunstgevoel over de schilderkunst in den renaissance-tijd sprak. Na tafel noodigde hij den baron uit, om ons zijn verzameling schilderijen te laten zien; hijzelf was daarbij de gids, en maakte mij opmerkzaam op den smaak waarin deze verzameling w;as bijeen gebracht, en het kunstgevoel, dat de baron bezat. Het wareni meest godsdienstige onderwerpen, prachtige origineelen van Ribera, Murillo, Tintoretto en Carpaccio. Ook de groote vertrekken van het huis droegen meer het karakter van den strengen stijl, die in een bisschoppelijk paleis heerscht, dan van den wereldlijken; dien men in de woning van een financieele ■ grootheid zou verwachten. „En hier is mijn oratorium," zei baron R...d, toen hij ons naar een klein, zeshoekig salon bracïff, welks plafond langs de zijden rustte op Gothische kolommen, waardoor men den indruk kreeg, in het schip eener kerk te zijn. Er ontbrak niets: noch het orgel, noch een schoon uitgesneden, klein altaar, op welks met goud doorwerkt kleed het heilige vaatwerk van gedreven goud stond. „Hier houd ik eiken morgen en eiken avond een korte godsdienstige overpeinzing," zei de baroii, met bijna beschaamde bescheidenheid. „En als het toeval mij bijzonder gunstig is, dan heb ik daarbij het geluk den abbé de Kerkoing op het orgel te hooren spelen. Menigmaal bereidt hij mij deze groote vreugde, en ik moet verklaren dat ik weinig personen ken, die dit instrument zóó weten te beheerschen. Misschien.—" Met een smeekend' gebaar wendde de baron zich tot den abbé. Maar deze zag mij lachend aan: „Zou het u genoegen doen, Prinses?" 1 Ik vouwde de handen. „O, ik verzoek u...., ik smeek er u om!" Ma tante, die haar slaapje na het dejeuner moeilijk kon missen, liét zich, met reeds half gesloten oogen, in een met rood brokaat overtrokken stoel zakken. „Och ja, beste abbé.... schëïik ons wat van uw hemelsche muziek! Zij zal hier een geheel andere uitwerking hebben, dan in mijn profaan salon." Zij liet haar hoofd tegen de leuning vallen, en sloot de oogen. Het scheen, alsof zij in een diepe godsdienstige overpeinzing was verzonken; maar het was niets anders dan slaperigheid. De baron ging op een eerbiedigen afstand van mij zitten, en kruiste de kleine, dikke handen over zijn vooruitstaande maag. Ik staarde recht voor mij uit op de waarlijk symbolisch gekozen schilderij boven het altaar ,dat den doop van Jezus voorstelde. Toen klonken diepe, en toch zoo onbeschrijfelijk liefelijke en zachte orgeltonen. Ik had geen begrip meer van tijd en plaats. De tranen liepen mij over de wangen. Een heet, wild brandend verlangen naar liefde vervulde mijn geheele ziel. Het gelaat van den Heiligen Johannes was naar mij toegekeerd en het scheen mij bekend toe. Mijn hart begon bijna hoorbaar te kloppen, toen ik er de trekken van den abbé de Kerkoing in herkende. Neen, dat was geer. vergissing! Het was zijn trotsch, somber, hard gelaat, met de groote, zachte oogen; de fijngevormde, geestige lippen, en de energische kin, die men onder de slechts even aangeduiden baard zeer gemakkelijk kon zien. Het was zijn hand, die zegenend boven ' het hoofd van Jezus was opgeheven het was zijn hand, tevens de hand van Arnulf! En mijn gedachten, geleid door deze opgeheven, slanke hand, vlogen uit het oratorium van baron R....d naar de sombere hal van het slot Kranichhofen; en ik zag twee jonge, knappe mannen aan het haardvuur zitten; zij leefden ver van de werkelijke wereld, en verdroomden hun bestaan in trotsclie afwering yan alle menschelijke trivialiteit. Ik zag hoe graaf K.... Arnulf allerlei bijna onmerkbare diensten bewees, zooals hij vroeger van mij ondervond; ik zag den half sportenden, half dankbaren blik van Arnulf op zijn vriend gericht; het was de blik dien ik zoo liefhad; en het was net alsof ik plotseling moest opspringen om dien vriend van zijn, neen, van mijn plaats te verjagen, en Arnulf met beide handen naar mij tol "ie trekken, zoodat nie-i mand anders naast hem kon plaats nemen dsn ik, ik alleen. Wordt vervolgd. --- Het oproer in China. Boven -, de„generaa! u der opstandelingen wordt in een draagstoel naar tiet afruil* --- Uit den polder van de drie dorpen. &.ERDT, 6 Aug. 1923. Al jaren was het m'n voornemen nog eens eenige dagen achtereen door te brengen in de oorden, waarvan de „beelden uit m'n jongelingsjaren" nog steeds vol prettige herinneringen voor mijn geest slaan. Nauwelijks was Donderdagsavonds de vacantie op onze Apeldoornsche Normaallessen . aangebroken, of Vrijdagmorgen ging ik met m'n bundeltje bagage op stap om per diligence van Hoegen naar Arnhem te rammelen en vandaar 's middags 2 uur per boot van de Maatschappij „Eendracht" naar Pannerden of Lobith en de volgende zes weken behoorden de drie dorpen Pannerden, Aerdt en Herwen tot mijn dagelijksche omgeving. In de bakkerij van mijn oom vond ik m'n werkzaamheden, waarin ik op den duur al een aardige bedrevenheid aan den dag legde. Tot ontspanning gingen we visschen en roeien in en op de Oude Waal en vooral op den Ouden Rijn, maakten wandelingen (fietsen kenden we 35 jaar geleden nog niet) naar Elterberg, soms naar Montferland, slenterden uren aën de „Tolkamer" rond, waar we niet aandacht de werkzaamheden van de komfniezen bij het in- en uitklaren der talrijke schépen gadesloegen en maakten een enkelen keer tot slot de gezellige Aerdtsche kermis, met al hare gezellige attracties mede. Thans zouden we dan nog eens in die welvarende streek van onze provincie ronddwalen. De reis ving Zaterdagmorgen aan de met de auto-bus van Keekstra. Het was een heerlijk ritje en alle passagiers, waarvan de meesten volgens de gesprekken die reis voor 't eerst maakten, waren opgetogen over dezen autorit. De prachtige heidegezichten achter Ugchelen en voorbij Hoenderloo, de keurig onderhoudene wegen, de fraaie eikenlanen in de omgeving van Schaarsbergen, de entrée in Arnhem, alles lokte tot vele uitroepen van bewondering. 'Wij troffen een zeer aardig gezelschap en al spoedig geleek het, of we allen oude kennissen waren. Het gezelschap groeide voortdurend aan, terwijl geen enkele voor het eindpunt de bus verliet, zoodat vanaf Schaarsbergen de wagen, overvol zat. ,.Geen nood", dacht de handige chauffeur, toen er op het laatst nog een heer, dame met zuigeling-op den arm en de noo,dig§ bagage bij hen aan den weg stonden. Dëze menschen konden toch niet blijven staan en met „we zullen 't probeeren", Werden de noodige schikkingen gemaakt. Welwillend stapten twee jongelui uit en hingen- tot Arnhem óp de treeplank, een andere heer stond zijn zitplaats aan de dame met kin£, af: de bagage vond plaats voorop de motor en opgeruimd ging het verder. Het eindstation van den autodienst ..Hotel Meeberg" aan het Willemsplein, durven we, wat bedienng betreü gerust aan bevelen. Na eene wandeling door de stad, haalden we onze fietsen van het station en tegen 5 uur reden we den Westervoortschen berg op. Dit is ook één van de wegen, welke nooit vervelen. Verrukkelijke uitzichten over de hoofdstad en tegen de Veluwsche heuvelen naar links, vergezichten over de lage landen naar rechts, terwijl op de rivier tal van canc's en zeiljachten de aandacht trokken. Vanaf Westervoort via Duiven en Zevenaar is de Rijksweg als geplaveid, 't Is een lust hieronder het lommer der eiken voort te peddelen en ongemerkt waren we al voorbij Zevenaar, toen m'n ega den wensch te kennen gaf eens over te steken. In stilte had ik hare prestatie al bewonderd om vanaf Arnhem door enkele korte wandelingen afgebroken zoo'n tocht te maken, doch nu inocst ik haar nog latcm kiezen, óf naar Zevenaar terug, óf den moed er maar inhouden tot Oud-Zevenaar. Terug in geen geval — dus maai* verder. Het trof me hoe in deze vruchtbare landouwen den druk der tijden ook op landbouwgebied' van invloed is geweest. Zag men in de omgeving van Duiven en Zevenaar jaren geleden bijna niets dan aaneenliggénde v.el-: den met suikerbieten, bij welker oogst in het najaar de wegen door de vette klei bijna onbegaanbaar werden gemaakt, thans vindt men nog wat akkers met dit gewas, doch de rogge- en tarwebouw is 4 e hoofdzaak. Prachtig staan deze gewassen hier te velde, doch de oogst van de rogge vooral is een maand te laat. Geen wonder, dat bij het gunstige zomerweer der laatste dagen, nu bijna alles tegelijk rijp en meteen droog is, de boeren handen te kort komen, den rijken oogst binnen te halen* Hierbij komt nog, dat veel tarwe tegen den grond is geslagen, waardoor het maaien met de machine onmogelijk is geworden. Dit gaat er anders van langs; per secondetelling worden de gebonden schoven achter de door drie paarden getrokken machine neergelegd. Met aandacht heb ik de reis over den akker een paar malen medegemaakt en vond het een tijd later nog eveu interessant. Alle woningen in den polder zijn bij de electrische centrale aangesloten, natuurlijk zijn ook de werktuigen en machines op de kapitale boerderijen alle ,van electrische drijfkracht voorzien. De aardappeloogst valt hier verbazend tegen; bij-! na niets dan klein goed wordt er gerooid. Men hoopt echter nog op gunstig najaarsweer; opdat de knollen volkomén kunnen uitgroeien. Appelen vinidt men sporadisch aan de boo-. men, peren in overvloed; overhangende taitóken, zelfs overhangende boomen treft men hier aan. We namen ook nog een kijkje bij de onlangs afgebrande kapitale boerderij de „Ossewaard" te Herwen; men is thans druk met het opruimingswerk bezig. De uitgestrekte ruïne geeft een klein beeld van hetgeen hier in korten tijd verwoest is. Zondagavond peddelden we in gezelschap „Uber dem Striebe" naar Elten. Geen van allen had een pas, doch bij Zondag zijn de douanen erg gemakkelijk. Velen uit de omgeving maken dan een uifr stapje naar den Elterberg en alleen verdachte personen worden tegengehouden. Waar des Zondags toch de winkels gesloten zijn, is het vervoeren van goederen over de grenzen toch zoo goed als buitengesloten. Het viel ons op, dat velen zich al te goed hadden gedaan aan het goedkoope Duitsche bier, want het kostte hen moeite den weg te houden. We stalden onze lietsen in de garage van het Babnhoff -Hotel, wandelden even door. de stille straten van deze stad en namen aan één der tafeltjes in genoemd Hotel plaats, waar een strijkje er heel aardig de stemming inhield. Thans kwam de millioenenrekening en geachte lezers en Hezeressen, wamieer men daar nimmer iets mee uitstaande heeft gehad, dan kun je niet zonder potlood en boekje terecht, of ge moet het maar aan een kellner of kellnerin overlaten. Ze zijn over t geheel best te vertrouwen en hebben ze je dan nog eens te paklkeu voor 10.000 mark, — fiat. We zaten in gezelschap van 5 personen en maakten tezamen eene vertering van schrik niet.... 1.230.000 mark, of 1e wel f 2.36. Te 11 uur was het sluiten, doch de Duitsche politie trad zeer gemütlich op. Gaarne namen ze met ons nog een potje bier en een Hollandschc sigaar voor afscheid; haast behoefden we volstrekt niet te maken. De jongen, die de rijwielen in bewaring had en een kwartje fooi ontving, was de behulpzaamheid zelve. Onder prachtig weer werd de terugtocht aanvaard en al waarschuwden we al vooruit, denk om de ketting bij de douane, toch had m'n wederhelft hierin geen argwaan en haar fiets reed er tegen op, zij zou er over heen gegaan zijn, als niet op het juiste oogenblik 's mans hand had toegegrepen en haaf voor eene buiteling op de grens had behoed. In een volgende blief een bezoek aan Emmerik en enkele bijzonderheden uit de polder. W- J. ---