Hoe de Omroep werd geboren. P. C. G. G., de Pionier. Het eerste Omroepstation ter wereld, een Nederlandsch station! door A. MEYER SCHWENCKE. De Directeur-Generaal der P. T. T. heeft medegedeeld, dat de zendvergunning van P. C. G. G., het eerste Omroepstation ter wereld is ingetrokken. 27 December heeft de laatste uitzending plaats gehad... Onder de luisteraars van heden zijn er slechts weinistc die de eerste dagen van d?n RadioOmroep hebben .joch de luttele hond'jtotallen, die van dien trj*. getuige waren, zullen ongetwijfeld en met trots tr aan terugdenk*;;. Zij toch waren de eersten van millioenen, de pioniers van den Radio -omroep. Meer nog dan de luisteraars van thans hebben zij het grootsche van de wonderbaarlijke uitvinding onzer eeuw gevoeld. De radio is ons allen immers zoo gewoon geworden — zij hoort bij ons — zij heeft zich volkomen aan onze leefwijze weten aan te passen en een plaats veroverd in ons hart. Wij vinden er thans niets vreemds aan en 't is, alsof wij reeds vele jaren van hare gaven genieten. Wellicht een bewijs van de onmisbaarheid er van! Twaalf-en-een-half jaar geleden was het nog heel anders. Toen was er nog geen RadioOmroep, zooals wij die nu kennen, want in dien tijd was de Omroep juist geboren. Hoevelen onzer lezers zullen zich dat nog herinneren? En hoevelen weten, dat de man, die de wereld den Radio-Omroep gaf, een N e d e r1 a n d e r was ? Wie herinnert zich nog 's werels eerste omroeper, omroepingenieur, programmadirecteur, artistiek leider en omroepkunstenaar? Veel zullen het niet zijn, die zich Ir. H. A. Sè. Stérlnga Idzerda nog voor den geest kunnen halen, want de Omroepjaien, welke met de aan Radio eigen snelheid zijn voorbijgegaan, hebben weinig van het oude gelaten en veel nieuws gebracht. Ruim twaalf jaar geleden was er één Omroepstation: P. C. G. G. — thans wel meer dan 100. Geen wonder, dat pioniers vergeten worden en nieuwe sterren zijn opgekomen. De Pers is er echter, om diegenen, wier werk bewondering afdwingt, aan de vergetelheid te ontrukken en vij verheugen ons er op, thans den man, aan wiens vernuftig brein duizenden luisteraars over heel de wereld kunst, wetenschap, ontspanning en geestelijk voedsel danken, datgene te kunnen geven, waarop hij r © ch t heeft. De eerste uitzending. Ingenieur Idzerda is een bescheiden mensch. Miaar hij en zijn kring van oude bekenden voelen zich nog altijd een tikje anders dan het latere omroep-geslacht: de Duitsche, Engelsche, Amerikaansche omroepleiders en de overige in Europa, wier geschiedenis lang zoo oud niet is. Zijn geschiedenis is een geheel aparte, een baanbrekende, waard om aan de vergetelheid ontrukt te worden en in herinnering gebracht te worden van die Nederlanders, die hetgeen wij nu hier vertellen, nog niet wisten en steeds met een zeker behagen in den Omroep datgene prijzen, wat uit het buitenland komt! Wij mogen niet vergeten, dat in Nederland de Omroep geboren werd en dat alle andere landen hem van ons overgenomen hebben! In Januari 1919 begon Ir. Idzerda reeds met hei regelmatig uitzenden van telefonie, nadat hij reeds in den herfst van 1918 eenige proefuitzendingen had gegeven, welke toen al door verschillende amateurs werden opgevangen. De eigenlijke Omroep, d.w.z de eerste officieele uitzending van een regelmatig mu ! ziekprogramma, ving op 19 Maart 19?9 aan doch daarvan later. Hoe de Omroep tot stand gekomen is, mag we bijzonder interessant genoemd worden. WH zullen de geschiedenis er van in het volgende trachten weer te geven. De eerste schreden ... Reeds heel vroeg hield Idzerda zich met de radio bezig en in 1913 richtte hij het eerste Ne derlandsche Radiotechnische Ingenieursbureau" op, „Wireless" genaamd. Van verschülende ziiden kreeg hij belangrijke opdrachten en toen de oorlog uitbrak, stelde hij zich met zijn veelomvattende kennis van de radiotechniek in 'slands dienst. In opdracht van de genie werden door hem allerlei apparaten op radiogebied vervaardigd. Volgens eigen ideeën fabriceerde hij een groot aantal richtingszoeker/ bestemd voor het opnemen van berichten van geheime buitenlandsche zendstations en het opspeuren van de ligging van deze stations- ook voor het positiebepalen van vliegtuigen ' vervaardigde hij verschillende toestellen. In deze periode — ongeveer in 1916 maakte hij voor de eerste maal kennis met de radiolamp. In neergeschoten vliegtuigen zag hij radiotoestellen met kleine, glazen bolletjes, waarvan de werking toenmaals voor ons onbekend was. De geheimzinnige bolletjes hadden een groote aantrekkingskracht voor den onderzoekenden geest van Idzerda en al spoedig slaagde hij er in om zelf dergelijke lampen te vervaardigen. Hij wendde zich hiertoe tot de N.V. Philips' gloeilampenbarieken in Eindhoven, die toen al een groote ervaring op lampengebied hadden, droeg deze op enkele proefexemplaren voor hem te maken en in Maart 1917 brachten de ingenieurs Dr. Holst en Dr. Oosterhuis van het Philips-laboratorium hem, zorgvuldig in watten verpakt, de eerste producten van een toekomstige Hollamdsche radio(ampeninduatrie. De radiolamp — een succes Het bleek, dat de lampjes met goed gevolg in verschillende ontvangschakelingen waren te gebruiken en heel wat betere resultaten opleverden, dan de gebruikelijke apparaten met kristal-detector. Dit succes deed Idzerda tot den verkoop van deze lampen aan amateurs besluiten en hij droeg de N.V. Philips' Gloeilampenfabrieken op, om hem hiervan 200 stuks te leveren. Einde 1917 werden deze onder den naam van „Philips IDZ-lampen" in den handel ;ebracht. Omstreeks dien tijd, waarin Idzerda zich voortdurend met experimenteeren bezig hield, hoorde hij, dat men in Japan proeven nam met een speciaal soort bluschvonkenzenders, die doordat zij een continuen golf gaven, geëigend bleken voor telefonie. Hierdoor geïnspireerd besloot hij al zijn krachten te wijden' aan de oplossing van het probleem der draadlooze telefonie en wel met' behulp van de radiolamp. Het resultaat hiervan was, dat volgens zijn aanwijzingen en in overleg met de ingenieurs van het laboratorium, in het begin van 1918 door de N.V. Philips' Gloeilampenfabrieken de eerste zendlamp werd afgeleverd. Een periode van hard werken volgde en nog in den herfst vanzelfde jaar slaagde Idzerda er in, met goed gevolg over eenigen afstand te telefoneeren. Aan net uitzenden van muziek werd toen nog niet gedacht. Idzerda's vinding trok de belangstelling van zeer velen en de professoren Lorens en Zeeman kwamen persoonlijk zelfs een kijkje nemen. De volgende anecdote wordt in dit verband verteld.: Professor Lorenz had met zeer veel belangstelling de zend- en ontvangst-apparaten in oogenschouw genomen en hij vond alles heel mooi. „Maar", zoo zeide hrj tot den heer Idzerda, „nu moet U mij toch eens precies vertellen, hoe 't eigenlijk functionneert". Idzerda gaf hierna gaarne gevolg, hij had het menigen belangstellenden bezoeker reeds uitgelegd. In het vuur van zijn betoog vergat hij echter, wie hij voor zich had en gaf een uitvoerige uitéénzetting van de electronen-theorie, niet eraan denkend, dat deze door den grooten geleerde zelf opgesteld en ontwikkeld was! Eenvoudig als Lorenz was, liet hij dit niet merken. Hij luisterde met de grootste aandacht naar hetgeen Idzerda doceerde en bedankte hem vriendelijk voor zijn heldere uiteenzetting! Een demonstratie op de Utrechtsche jaarbeurs. Begin 1919 was Idzerda's vinding in zulk een stadium gekomen, dat er besloten werd om tot een openbare demonstratie over te gaan. pen gunstige gelegenheid bood hiertoe de derde Nederlandsche Jaarbeurs, weike in Maart van dat jaar te Utrecht werd gehouden. Op de Monsterkamer der Nederlandsche Radio-Industrie — een voortzetting van het bureau „Wireless" — op het Lucas Bolwerk en in de stand van de N.V. Philips' Gloeilampenfabrieken op het Vreeburg, werden installaties opgericht voor onderlinge telefonische communicatie. Aan het Lucasbolwerk stond de zender, waarvan het voornaamste bestanddeel de drieelectronenlamp was, welke in onderling overleg tusschen Idzerda, Dr. Holst en Dr. Oosterhuis, speciaal door de firma Philips was vervaardigd. Deze lamp werkte bij een spanningsverschil van 400 Volt tusschen gloeidraad en plaat, terwijl de anodestroom ca. 20 milliampère bedroeg. De lampenenergie was diïs ongeveer 8 Watt. Als antennes waren aan zend- en ontvangstzijde twee masten van circa 20 Meter hoogte, ieder met twee draden van resp. 120 en 80 Meter lengte opgericht. Op 19 Maart 1919 werd met deze installatie de eerste demonstratie gegeven en werd voor de eerste maal in de geschiedenis der Radio in het openbaar en mei roestemming van de regeering radiomuziek uitgezonden. Dit gebeurde eigenlijk uitsluitend ter aflossing van de lectrice, die voortdurend uit boeken en tijdschriften voorlas. Het eerste nummer, dat op deze wijze draadloos werd uitgezonden was een... fluitconcert en heette „Turf in je ransel"! De resultaten, weike men met deze „muziekuitzending tegen wil en dank" behaalde, waren verbazingwekkend en tal van berichten meldden goede ontvangst. Het eerste rapport. Het eerste officieele rapport was afkomstig van de militairen der Lunetten — een groep forten in de nabijheid van Utrecht — waarin vermeld stond, dat de „heer Idzerda een deuntje door de draadlooze telefoon had gefloten en men hem mededeelde, dat men tot verwondering van aiien, die er bij waren, deze „muziek uit de lucht" had opgevangen". Door dit succes aangespoord, werd een kleine speeldoos — later een gramofoon — voor den Ericson-microfoon geplaatst en verschillende berichten uit Den Haag, Amsterdam, IJsselstein, Arnhem, Nijmegen en Ginniken brachten de bevestiging, dat met slechts 5 Watt antenne-energie afstanden van 80 a 100 Kilometer radiotelefonisch te overbruggen waren! De Omroep was geboren — op 19 Maart 1919 — en van af dat oogenblik stond het bij den Ingenieur Idzerda vast, dat er iets in zat, Teruggekomen in Den Haag vervaardigde Idzerda een nieuwen zender en gaf hiermede geregelde experimenteele uitzendingen. Het aantal amateurs, dat gaarne deze draadlooze telefonie-uitzendingen beluisteren wilde, werd steeds grooter, zoodat Idzerda besloot, de teiofonie-uitzendingen een vasteren vorm te geven en de „machtiging tot het regelmatig uitzenden van muziek en het gesproken woord met het radiostation PCGG", welke hem op eigen verzoek van 7 Februari 1919 door den Minister van Waterstaat werd verleend, wel degelijk te benutten ten behoeve van de luisteraars. De Omroep geboren! Na de eerste demonstratie op 18 Maart 1919 in Utrecht is Idzerda regelmatig „in de lucht geweest" en gaf hij wekelijks eenige gramofoonplatenconcerten. Toen was er dus al van een geregelden — zij het dan ook experimenteelen — Omroep sprake. Holland was hiermede het eerste land ter wereld, dat de radiotelefonie voor amusementedoeleinden gebruikte en eerst véél later — tegen het einde van 1919 of het begin van 1920 — brachten heen en weer varende marconisten het nieuwtje in Amerika, waar het onmiddellijk door de Yankee's als een prachtig exploitatie-object werd aangegrepen! Gedurende den geheelen zomer van 1919 gingt Idzerda met zenden voort en toen het bleek, dat* in de herfst de belangstelling steeds grooter werd, besloot hij de programma's der uitzending gen te gaan publiceeren. De eerste maal geschiedde dat op 6 November 1919 en wel in ad-i vertentievorm, omdat de redactie der N. R. Crt.» het programma van een radio-uitzending niett belangrijk genoeg achtte, om in het redactioneele gedeelte ai te drukken! Het eerste radio-program. Dit eerste radioprogramma ter wereld begint met een echt-Hollandsche nummer, hetbekende „Turf in je ransel". Ook Koos Speenhoff's liedje „Een meisje, dat men nooit vergeet", trefien wij er in aan. De golflengte was toen nog 670 Meter en eerst in het begin van 1920 werd, na eenige experimenten op de 800 Meter, de „historische" 1050 Meter-golf in gebruik genomen. Van vele zijden ontving „the famous Dutch Radio Telephon Station" blijken van belangstelling. Vooral in Engeland legde men er bijzonder veel interesse voor aan den dag en heel wat Britsche luisteraars toonden dit door het zenden van een bijdrage tot het in stand hoüden van den zender. De uitzendingen werden op deze wijze krachtig gesteund, zoodat langzamerhand ook de meer bekende kunstenaars ter afwisseling van de gramofoonplatenconcerten optraden. Zeer populair was in die dagen het stationsorkest bestaande uit vier man — en luisterende naar den tóepasselijken naam van „De Batavieren". Dat de eerste uitzendingen slechts door weinigen werden ontvangen, bewijzen de advertenties, die er in de verschillende bladen verschenen van de gelukkige eigenaars van een radiotoestel. Hierin werd o.m. aangekondigd, dat „belangstellenden, voor zoover de plaatsruimte het toeliet en voor zoover er weinig luchtstoringen waren, de muziek en het spreken zeer luid en duidelijk in de kamer konden waarnemen". Wij willen hier niet vergeten te vermelden dat het station van Ir. Idzerda op verzoek van de Dir. van het groote dagblad „The Daily Mail" gedurende ruim een jaar wekelijks specialè concerten gaf, bestemd voor de Engelsche luisteraars en dat PCGG daardoor als het ware de pionier van den Engelschen Omroep werd. De „Daily Mail", die al deze uitzendingen financierde, maakte hiervoor zeer veel propaganda en drukte in den eersten tijd wekelijks lijstjes af van de plaatsen, waar de concerten gehoord konden worden. De eerste week waren dit reeds 88, de tweede al 126. Deze „Daily Mail"-concerten, welke toen op een voor dien tijd ongekend hoog peil stonden, duurden van 27 Juli 1922—1 Augustus 1923 waarna de Engelsche Omroep werd gesticht en men PCGG niet meer noodig had. Uit de radio-uitzendingen van Ir. Idzerda zijn, -behalve de Engelsche Omroep, verschillende andere belangrijke dingen voortgekomen. De firma Philips heeft uit de practische proeven, welke er met het station genomen werden, de zendlampen leeren maken, die thans wereldberoemd zijn. De constructie van rooster en plaat, de onderlinge afstand, de wijdte der roostermazen, de inwendige capaciteit e.d. zijn alle vastgesteld en berekend, na tal van waarnemingen met PCGG. Ook diene men niet te vergeten, dat de eerste Hollandsche radiolampen haar ontstaan te danken hebben aan Ir. Idzerda's vindingrijken geest en dat, volgens zijn aanwijzingen en op zijn uitdrukkelijk verlangen, de firma Philips tot de fabricatie overging! De zender stopugezet... In November 1924 werden de radioconcerten van PCGG, in Den Haag meer bekend onder den verzamelnaam „radio-Beukstraat", na meer dan vijf jaar geregeld te zijn uitgezonden, stopgezet tengevolge van de liquidatie van de N.V. „Nederl. Radio-Industrie", doch niet dan, nadat in de zomermaanden van dat jaar de Kurhaus-concerten, welke thans nog- de bewondering opwekken van alle luisteraars, door het station voor de eerste maal waren uitgezonden. | Tal van vermakelijke gevallen moeten zich in de studio van PCGG hebben afgespeeld. Zoo vertelde Ir. Idzerda ons van een dominee, di« 'n preek moest houden voor den microfoon, en eerst graag repeteeren wilde. Druk met de handen zwaaiend stond Dominee voor den microfoon te oefenen om tenslotte tot de conclusie te komen, dat het hem onmogelijk was voor niemand en niets een preek te houden.. Of hij wellicht een dameskoortje mocht meebrengen, dan had hij tenminste wat menschen om zich heen. Idzerda vond het heel goed en op den 'bepaalden Zondagmiddag komt ominee met zijn k o ort j e van ... niet miner dan vijf en dertig dames (!) de studio binnenwandelen. Dit was nog niet alles, want toen genoemde 35 dames zich allen een plaatsje hadden uitgezocht, verscheen het symphonie-orkest, dat na dominee zou optreden en niet minder dan 50 man sterk was! In een oogenblik stroomde de studio, die gelukkig nogal ruim was, vol menschen en had dominee een gehoor, dat heel wat collega's van het platteland hem benijd zouden hebben. Na de stopzetting. Zooals gezegd zijn de radio-concerten van PCGG in November 1924, na meer dan vijf jaar geregeld te zijn gegeven, stopgezet tengevolge van de liquidatie der N.V. Nederlandsche Radio-Industrie. De kundige leider heeft echter als kapitein zijn schip niet verlaten, integendeel: na een tijdelijke rust is Ir. Idzerda ongeveer 1% jaar geleden weer begonnen met het regelmatige uitzenden van concerten, voordrachten en amusementsmuziek, tot groot genoegen van duizenden luisteraars, die na afloop van het programma op Zaterdagavond nog gaarne naar de ouderwetsche gezellige uitzendingen van IDZ luisteren. Aan dit alles is thans een eind gemaakt, nu het Hoofdbestuur der P.T.T. den heer Idzerda verboden heeft in 1932 met de uitzendingen door te gaan — naar het schijnt, omdat Kootwijk voornemens is binnenkort nachtelijke proeven op P.C.G.G.'s golflengte te nemen! Hoe het ook zij, heel wat iuisteraars zullen dit plotselinge einde zeer betreuren. Men vraagt zich af, of PCGG nu voorgoed uit den aether wordt gebannen? Het „eerste Omroepstation ter wereld" verdient een beter lot! (Nadruk Verboden), --- Groote Opruiming i NGEZON VRN MFDEDEELINGEN. Groote Opruiming VAN - VITRAGE'S, LOOPERS, LINOLEUM, GORDIJNEN, AMEUBLEMENTEN enz. Op alle voorradige artikelen 10 0 o korting. R. SPIJKER & ZOON, Deventerstr. 9 — Telef. 698 --- FEUILLETON. Om Honderd Duizend Dollar! Uit het Amerikaansch van FRANK L. PACKARD. 34) Dan veronderstel ik dat het „niets" zal zijn! merkte Dave koel op. Misschien, 'stemde Millman schouderophalend toe. Maar ik hoop van niet. Hij sprak op diep -ernstigen toon nu. Luister eens Dave: probeer eens terug te denken aan de dagen dat we goede vrienden zijn geweest toen we in elkaar geloofden laten we praten als man tot man Ik zal je vertellen waarom ik gedaan heb wat ik in elk opzicht als diefstal beschouw, waarom ik het geld uit de duiventil gehaald heb Ik hoop dat je ervan doordrongen zult zijn dat' mijn leven in de gevangenis en het verhaal dat ik je over mezelf deed, ondanks het feit dat ik nu het geld „gestolen" heb, geen leugen zijn geweest. Geen levende ziel behalve jij ° Dave Henderson, weet dat Charles Millman twee jaar in de gevangenis heeft gezeten. Als dat bekend werd, zou het zoo goed als eker mijn ruïne beteekenen, zoowel maathappelijk als ten opzichte van mijne zaken, ï toch Dave, ben ik blij dat jij het weet; et zou me zelfs spijten -als je het niet wist. ^at vind je misschien vreemd? Kijk eens; als het bekend werd dat ik „gezeten" heb, zou er een reuzenschandaal komen, vette opschriften in de kranten en weet ik wat al meer. En toch heb ik er nog nooit een oogenblik aan gedacht om mezelf af te schilderen wat er precies gebeuren zou, als het feit van mijn gevangenisstraf ruchtbaar werd. Weet je waarom? Omdat j ij de eenige bent door wiens toedoen het bekend zou kunnen worden! Dus je ziet, Dave d'at ik je niet vraag om vertrouwen in mij te stellen, zonder duidelijk blijk te geven van het groote vertrouwen dat ik in jou heb.... Dave Henderson keek den spreker met gefronste wenkbrauwen aan. Dat was de oude Charlie Millman, zooals hij hem in de gevangenis gekend had! — Dus Dave, ging Millman voort, wat moest ik doen? Ik was overtuigd (en dat ben ik nog) dat ik geen keus had, dat ik je moest aanbieden dat geld uit zijn schuilplaats te voorschijn te halen. Ik wist dat je het woord voor woord meende, toen je zei dat je je er door zou probeeren te slaan, al zou de heele politie van de Vereenigde Staten trachten je den weg te versperren, dat je zou winnen of in den s\a.g blijven. Ik begreep ook dat de politie je in t oog zou houden na je ontslag en ik was bang dat die grappenmakerij je 't leven zou kunnen kosten of in elk geval weer een langdurige gevangenisstraf. Daarom ben ik het geld gaan halen en ben dus je medeplichtige geworden...— . . Millman pauseerde even, als om den indruk van zijn woorden bij zijn hoorder te laten bezinken en ging toen verder: — Ik zei daarnet, dat ik geen keus had met betrekking tot het weghalen van het geld. Maar er is nog iets anders waarin ik geen keus heb: dat is de overtuiging dat het geld terug gegeven moet worden aan den boedel, waartoe het behoort. Dave sprong van zijn stoel op. Op zijn gezicht, waarvan de trekken zich ontspannen en verzacht hadden, terwijl Millman sprak, kwam weer een harde, norsche uitdrukking; hij kreeg een kleur van drift. — Wat is dat .voor geklets? viel hij boos uit. Neem die woorden terug! Hij lachte wild. Ben je dronken, Millman of ben je stapel gek geworden ? Millman bleef doodkalm bij den woedenden uitval van zijn bezoeker. — Neen, zei hij rustig, — geen van beide. Maar ik zie geen andere oplossing, Dave. Ik heb het geld nu ook gestolen en ik ben er dus in dezelfde mate verantwoordelijk voor als jij. Het moet terug; dat is het eenige wat ik er op weet! — Voor den duivel Neen! versta je, neen en nogeens neen! Millman schudde langzaam het hoofd. — Je doet verkeerd, Dave, waarschuwde hij vriendelijk, — zoo verschrikkelijk verkeerd. Luister Dave, ik — Neen! viel Dave hem woest in de rede, je kunt dat gerust laten. — Je bent natuurlijk van plan een preek tegen me te houden, maar die moeite kun je je net zoo goed sparen. Je gaat natuurlijk beweren dat ik vroeg of laat toch gepakt zal worden en al dien onzin meer. — Maar dan heb je het toch glad mis. Er is geen greintje kans dat ik gepakt wordt ik ben dood, begrijp je, dood! Dave Henderson is dood, zoo dood als een pier. Een vriend van me heeft ze in San Francisco die kool gestoofd: ze zijn in hun ziel overtuigd, dat Dave Henderson dood is! Het boek is dichtgeslagen voorgoed. Naar Dave Henderson kraait geen haan meer, begrijp je? Ik ben dood voor de politie en nu zal ik het geld hebben, het geld waarvoor ik gevochten heb en waarvoor ik de pijnen van de hel heb uitgestaan en dat geld zal me nu alles vergoeden wat ik geleden heb, Millman. Niemand ter wereld zal tusschen mij en die honderd duizend dollar komen! — Beste kerel, antwoordde Millman zacht; — wat zie je de dingen toch verschrikkelijk verkeerd in. Ik wil je niet bepreeken, maar ik zou zeggen dat twee jaar gemeenschappelijke gevangenisstraf een sterken band tusschen twee menschen leggen en daarom wil ik dat je naar me luistert. Ik heb je nooit voor een slecht mensch gehouden, Dave; er is aan je heele persoon niets slechts of misdadigs. Maar het is of op het punt van dat geld je hersens heelemaal verdraaid zijn of je tenminste daarvan alles uit den verkeerden gezichtshoek ziet. — — Kletspraatjes, viel Dave bruusk uit, kletspraatjes waar ik niets mee opschiet. Er zijn maar twee feiten waarmee ik rekening heb te houden Millman, laat ik dat eens en voorgoed zeggen: ik ben dood en daar ligt het geld — Je ziel is niet dood, wierp Millman tegen. — Schei uit met die femelarij, riep Dave grimmig. Je weet nu precies hoe ik erover denk. Millman gaf niet direct antwoord en hrj kepk zijn bezoeker ook niet aan. Zijn oogen waren, door een wolk van sigarettenrook heen, gevestigd op het pakje bankbiljetten. — Het spijt me, Dave, zei hij tenslotte langzaam en moeilijk. Het spijt me meer dan ik je zeggen kan, dat je de beste kans die je tot nu toe in je leven geboden wordt, de kans opnieuw te beginnen met een schoone lei en een zuiver geweten, niet met beide handen aangrijpt. Ik dacht dat je het zou doen ik hoopte het, Dave Maar in mijn eigen standpunt ten opzichte van de zaak brengt jouw houding geen verandering. Het geld behoort teruggegeven te worden aan den boedel van Tydëman en het zkl teruggegeven worden! Een oogenblik stond Dave onbeweeglijk. Zijn gezicht v/as vuurrood geworden, de trekken om zijn mond waren hard en zijn oogen keken dreigend. — Zoo is het beter, grauwde hij. — Je spreekt nu tenminste een taal die ik versta! Dus dat geld moet teruggegeven worden! Kijk eens, Millman; jij hebt tot nu toe een heeleboel gepraat en ik heb geduldig geluisterd. Nu moet jij eens naar mij luisteren en goed ook! Het spijt me om op die manier tegen je te moeten praten, maar het zal de een of de ander van ons beiden zijn, Millman. Je moet een vastere hand hebben dan ik, als je dat geld ooit zult willen terug sturen ! (Wordt vervolgd.* --- De koudste stad der wereld De koudste stad der wereld is Werchojansk in Siberië. Daar is 'n temperatuur geregistreerd van 70 graden onder nul. Men heeft hier ook de gemiddelde koude berekend over een tijdperk van 33 jaren. Deze temperatuur bedroeg 63 graden onder nul. Warchojansk ligt ook bijzonder ongunstig. Het stadje ligt namelijk in een rivierdal en er is daar weinig verandering van lucht, een feit, waardoor het er steeds kouder wordt. Een bewijs van deze stelling is ook gevonden. 900 Meter boven Werchojansk ligt een bergwerk en de gemiddelde temperatuur is daar midden in den winter reeds 17.5 graad hooget. Toch is de opgave van deze temperatuur — die de laagste moet zijn, die in een stad heerscht — niet van zoo bijzonder groote beteekenis, want de stad Werchojansk telt slechts 500 inwoners. Toch is er een stad, die zeer zeker op dezen titel aanspraak mag maken, waar het niet veel warmer is; het is de stad Jakutsk met ongeveer 11000 inwoners, het verkeerscentrum van Noord-Oost Siberië. Hier was de laagste temperatuur ongeveer r.i graden, terwijl de geiddelde temperatuur 58 graden onder nul is. Maar ook in ae ïiil^eslickte sneeuwvelden van Siberië bedraagt oe gemiddelde temperatuur van 50 tot 63 graden onder nul. Dat in deze streden toch nog menschen wonen, is wel een bewijs, dat ons lichaam over een buitengewoon groot aanpassingsvermogen beschikt. Wanneer men nu weet, dat de temperaturen in deze streken lager zijn dan die in de stratosfeer, moet men wel verbaasd zijn, dat wjj, zwakke schepselen in een dergelijke koude nog kunnen leven. --- LIBERTY-ARTIKELEN. INGEZONDEN MEDEDEELING. JANUARI extra verlaagde prijzen op MAATWERK en LIBERTY ARTIKELEN. A. & O. COZIJN, Stationsstraat 89 Telefoon 1448. --- Uitverkoop Kousen INGEZONDEN MEDEDEELING. Uitverkoop Kousen Fijne zijde met fil d' écosse extra sterk 69 ct. Fil d' ecosse met zijde, enkele restanten 39 ct. Wollen Skisokjes, alle maten ... 43 ct. Sterke wollen kousen 69 ct. Wol met zijde kousen 98 ct. Fa. A. LÉAÜTAUD, Hoofdstr. 108 ---