LETTERKUNDIGE KRONIEK.
holland, zoo ben je. — Een bundel novellen van Antoon Coolen, U. G. Dorhout, K. O. Finkensieper, H. J. Heynes, E. J. Huizinga—Onnekes, p. Keuning, Gr. J. Klokman, P. JMeertens, G. Mulder, Hendrik Odink, D. A. Poldermans, W. Porte, J. R. W. Sinninghe, Frans Slager. G. W. Spitzen, W. Vijverberg, 48 Kunstfoto's' en randteekeningen van J. de Vries. Uitgave Bosch & Keuning, Baarn. Nee, Holland, je bent niet heelemaal zoo. Voor een klein deel ligt ook je verleden in dit boek en, indien J. Vijverberg gelijk heeft, ook nog iets van je toekomst. Deze auteur zegt namelijk, dat de bewoners van Beveland en Waicheren, arm en rijk, zich kleeden naar de laatste Parijsche mode. Waar zelfs Amsterdam en Den Haag het nog niet zoover hebben gebracht, mag men deze vermelding van Vijverberg toch stellig als een zeer ver verwijderd toekomstbeeld zien. Deze opmerkingen zijn geenszins bedoeld als aanmerkingen. Het boek i6 te goed en te mooi dan dat de kritiek „spijkers op ISZg water" zou zoeken. De voornaamste indruk, na lezing van de vele novellen en folkloristische essays, is, dat ons Holland hier voor ons ;»! tekst, foto's en teekeningen is uitgebeeld, zooals het nog nimmer in één bundel geschiedde. De auteurs hebben niet zoo -maar elk een verhaaltje geschreven, doch er naar gestreefd, in hun vertelsels het kenmerkende van de streek, waarin de handeling plaats vindt, naar voren té brengen. Dit gebeurde grootdeels door de aanwending van dialecten en in dit verband noem ik in de eerste plaats het verhaal „Een Schoer", van Hendrik Odink, in zoo zuiver Achterhoeksch dialect geschreven, dat het lezen. eenige moeite kost, maar een groot, intens genot verschaft. Is het noodig, de aandacht te vestigen op de bijdrage van Antoon Coolen: „Stiefkind ! Gewoonlijk is de stiefmoeder het zwarte schaap, doch Coolen belicht de verhouding tusschen tweede • moeder . en kind van de tegenovergestelde zijde. De vrouw is de voortdurend liefde vragende, zichzelf opofferende; het kind is de afgunstige, kleine kwelgeest, die door liefde moet worden overwonnen. De redactie van dezen bundel heeft zeer goed ingezien, dat het eigene van een streek, het natuurschuoon van een provincie, in enkel verhalen niet tot het volle recht zouden komen. Daarom heeft zij, naast de vertellingen, folkloristische en natuuurbeschrijvende artikelen geplaatst. Voor zoover, het b.v. betreft Noord-Brabant Is er, behalve Coolen's novelle waarin dialect en volksaard ons nader worden gebracht, een folkloristisch artikeltje van J. R. Sinninghe: „De Brabander en zijn luim", het BrabantschP lied vaji Henri _'t Sas en een bijzonder geslaagde nattilirbesohijving van Frans Slager: „Noord-Brabants Duin en Ven", in een hier en daar metrisch proza. Voor Gelderland is er, behalve de reeds genoemde vertelling van Hendrik Odink in Achterhoeksch dialect, waarin de volksaard van den Gelderschen boer wordt geschetst, een Geldersch lied van denzelfden auteur, een artikel-verhaal van G. J. Klokman, getiteld „Ben Achterhoeksche Bruidsroof", benevens een natuurschildering van U. G. Dorhout, „Een Geldersch Juweeltje". Op dezelfde wijze zijn onze andere provincies vertegenwoordigd. Ook de nieuwe, de twaalfde, in een verhaal over de Zuiderzee demping van K. O. Finkensieper en een artikel van dezen auteur over „Nieuw Land". Ds. Heynes is dezen keer eens niet gewild geestig. Zijn vertelling Begrensde Kring geeft envoudig en duidelijk een beeld van het leven in een Ncord-Hollandsch dorpje. Het zou te ver voeren, alle bijdragen afzonderlijk te vermelden of in te gaan op de literaire waarde ervan. Trouwens, de beteekenis van de letterkundige kwaliteiten van dezen bundel zinken in het niet tegenover de veel meer omvattende waarde van het boek als representant onzer geheele natie. Het heeft met chauvinisme niets te maken, ais men, na en gedurende de lezing van den bundel, telkens tc\ de erkenning komt, dat men, al is er dan tegenwoordig ook weinig of geen warmte meer in dit woord, van zijn Vaderland houdt. De uitgevers hebben getracht, de fraaie uitvoering van hun vorigen bundel: Het Lied van den Arbeid, nog te overtreffen en zij zijn daar, hoe moeilijk dit ook was, volkomen in geslaagd. De steenroode randteekeningen aan den voet van elke pagina, tweehonderdvijftien in getal, geven de groote, compres bedrukte bladzijden kleur en leven. De kunstfoto's zijn bijzonder fraai en, wat de bedoeling was, typeerend. Het eenzame boerenhuis in den Achterhoek, wekt gedachten aan een cycloon, het Noord -Hollandsche geveltje brengt U in de Zaanstreek, het inwendige van een boerenhuis in het Noorden is heel anders dan dat van een boerderij in Gelderland. De Kaasmarkt te Alkmaar, een Hindelooper kamer, de Friesche zeilsport, het kantklossen in Zeeland, de Marki te Middelburg met het prachtige raadhuis op den achtergrond, het is alles juist gekozen en buitengewoon mooi. Het is een bundel, om te bezitten en ongetwijfeld zal hij den uitgevers weer heel wat nieuwe abonné's bezorgen voor hun zoo goedkcopen abonnementejaargang. Ton Koot: VOLG HET SPOOK. Wereldbibliotheek, A'dam, 1935. Dit is een heel belangwekkend boekje over de Padvinderij in Nederland. Het geeft niet allerlei avontuurtjes van ferme jongens, stoere knapen, doch het wijst voortdurend op de moreele kracht, op de karaktervorming, die er van de padvinderij uitgaat. Een boekje, meer voor ouders en opvoeders, dan voor, wat het omslag wellicht zou doen vermoeden, d e jeugd. Wanneer ge een troepje padvinders ziet marcheeren, met naast en aan de staart van de kleine colonne den leider, dan zijt ge al gauw geneigd, een oppervlakkig oordeel uit
te spreken over het „onschuldig kinderspel". Velen zullen, zelfs nu nog, een glimlachje niet kunnen onderdrukken, wanneer ze, hoe, kinderachtig immers, de ernst en waardigheid van den leider zien. In dit boekje nu worden die ernst en waardigheid overtuigend verklaard. Het is geen amusant uniformspelletje en geen avontuurlijke romantiek alleen, waaraan de padvinderij haar aantrekkingskracht op de jeugd ontleent. Het is in de eerste plaats de roep tot het recht-door-zee gaan, de opwekking tot kordaatheid, de belofte, dat; jongens, die zich onder haar banieren scharen, zichzelve zullen vormen tot stoere knapen. In het kort geeft de schrijver even aan, hoe snel de padvinderij gegroeid is. Daarna schetst hy de Nederlandsche padvinders in hun groepen, hun verhouding tot elkaar en tot de maatschappij; hij verklaart met toelichtingen de „belofte" en het streven van eiken rechtgeaarden nieuweling en hij omschrijft de taak van den leider.. In enkele woorden: hij maakt van u een padvinder vóór ge er erg in hebt en... zonder dat het TJ berouwt. ' Jo Kalmijn—Spierenburg: TRANSPARANTEN. Libellenserie Nr. 29. Bosch & Keuning, Baarn. Mc ï -i» Kalman heeft waarschijnlijk het gevoel, dat zij een zeer goed dichteres is. Maar zij is het daarom nog niet. Zij spreekt van ,,d' ontsteltnis om de groote eenzaamheid, die aan het leven spoelt zoo zeeëwijd." Haar poëzie is „geheel doorzichtig en gansch brekelijk, en teeder onuitsprekelijk." Haar hart kart „het bloeien niet verzuimen." Zij ging „Beducht de strakke landen langs", omdat het volgend rijmwoord was „gerucht". Ja,, en toch kunnen deze versjes wel héél goed bedoeld zijn. W. Hessels: windstilte. Libellen-serie Nr. 23. Bosch & Keuning, Baarn. -Dit bundeltje verzen, simpel en zuiver,-zal hopenlijk velen welkom zijn. Hessels is niet iemand van groote woorden óf schrille, gezochte beelden; zijn eenvoud is ook niet aangeleerd, geen pose van dichterlijkheid. De tegenpolen spontaniteit en bezonkenheid véreneigen zich in zijn werk. Hij verheft zich niet tot een stoutmoedige, vlucht; bij strompelt evenmin voort over den weg van precie&e werkelijkheid, zooals vele moderne dichters dat bij voorkeur doen. Hij tracht de reflex van een beeld 'op zijn ziel,' te vangen in verzen, die meestal stille overpeinzingen zijn. Hendrik Lindt: wij ruilen van vrouw. Amsterdam, Allert de Lange. Age Stork, <je ma n, orn w ien dit boek draait, is eén lustmoordenaar. Wanneer ik denk aan de uitbeelding van het leven eens lustmoordenaars, dan denk aan de film van Fritz Lang: „Mörder unter uns." En daaraan denkend, kan ik in dezen roman van Hendrik Lindt niet veel goeds vinden. De titel zou een sarcastische, of een humoristische aanklacht tegen de moderne samenleving kunnen doen verwachten, en is daarom .niet geheel juist. Het is geen aanklacht, dit boek, het is hoogstens het beklag van een ziekelijk sensualist, die drie of vier lustmoorden doet. Age Storck lijdt niet alleen onder de afwijking, die hom tenslotte voor den rechter brengt, hij is ook lijdend aan vervolgingswaanzin. Als hij twee stappen op straat doet, hoort hij dadelijk den stap van iemand, die hem nagaat; elke schaduw die hij ziet, wordt de gestalte van een wreker. Het is er d^n auteur vooral om te doen, griezeling te veroorzaken. In de spelonken van het menschelijk gemoed zoekt hg de catacomben, die vroeger zoo heerlijk werden uitgebuit voor sensatielectuur. Dit is geen boek voor jonge menschen. Hoewel het nooit plat is, komen er toch stuitende passages in voor. Het is vlot geschreven, en behoudens de vele herhalingen, ook wel interessant. Maar het lijkt te veel op een experiment. Het heeft er veel van, dat de auteur „maar raak" schreef en zelf nieuwsgierig was naar het resultaat van zijn schrijven. Er is geen lijn in het verhaal, geen conceptie. De figuren komen ook niet uit de grondverf. Wie is Age Storck? Wat doet hij voor zijn broodje? Heeft hij in het geheel geen familie? Wat is zijn verleden? Heeft hij geen enkele andere neiging dan het wurgen van vrouwen ? Dit zijn enkele vragen, die men kan stellen betreffende de hoofdpersoon van het boek. Over de bijfiguren zal ik maar niet eens spreken. Een boek voor de leesbibliotheek. M. v. d. Hilst: de kris des doods. H. A. van Bottenburg, A'dam. Aan oorspronkelijke detectiveromansschijvere zijn wij niet rijk. Het is dan ook prettig, wanneer een jonge auteur zich met goed gevolg aan het samenstellen van een sensatieverhaal heeft gezet. Deze roman, die een zeer onwaarschijnlijk verhaal geeft, heeft de verdienste, van bladzij tot bladzij te boeien. Het is nog geen juweel, maar van der Hilst is vermoedelijk ook nog pas een beginneling. En hij zal, indien hij zoo voortgaat, ste 'iTg heel goede dingen kunnen fabriceeren. Deze huiveringwekkende geschiedenis leert althans een talent kennen, dat voor dat van b.v. Ivans niet behoeft onder te doen. Wie de Kris des Doods, voorwerp van vereering voor een Indische secte, steelt, js des doods schuldig- Indien de dief zich aan de straf weet te onttrekken, gaat die straf over op zijn zoon; een soort bloedwraak dus. Hoe deze bloedige kris in handen van de Haagsche politie komt en vernietigd wordt, zoodat de onschuldige bedreigde niet langer voor zijn leven hoeft te vreezen, leze de detective-liefhebber zelf. Van der Hilst verdient dit wel en men zal zich de uurtjes van spanning niet betreuren. Joh. H. Doorn: A rme moderne cupido. Vennootschap Veritas, A'dam. Ik geloof, dat Joh, H. Doorn een man is,
om gezellig' mee te praten. Hij debiteert paradoxen bij dozijnen op den tuchtigen conversatietoon, die dadelijk inneemt. Maar dit boek had hij wel wat serieuzer kunnen schrjjedl ve If. Het verhaal is banaal, dus om het verhaal behoeft het boek niet geschreven te zijn. De stijl is absoluut niets bijzonders, dus ook aan de behoefte van den auteur om iets schoons tot stand te brengen dankt het zijn ontstaan niet. Blijven de reeds genoemde paradoxen en, hoe aardig die veelal zijn, ze rechtvaardigen geenszins de uitgave van den roman in zijn huidigen vorm. Joh. H. Doorn heeft over van alles nagedacht: over de huwelijksmoraal, de vrije liefde, het crisisvraagstuk, den klassenstrijd. En zijn oppervlakkige uitspraken daarover legde hij in de monden van enkele gefingeerde personen, die hij in dezen roman bij elkaar bracht. Het onaangenaamste kenmerk van Doorn'fe wijfce' van vertellen is zijn verregaande onverschilligheid. De auteur heeft het er blijkbaar op aangestuurd, de beschaafden uit zijn auditorium te verdrijven. Hij spreekt over den heibel, die Duitschland met Europa maakt, over het overhoopschieten van den Tsaar en het van kant maken van diens familie. Een meisje, dat erg verliefd is op den held van het verhaal, maar hem zoo ontrouw blijkt te zijn, dat die held uit zeer verklaarbare ergenis kennis maakt met het huis van bewaring, „krijt zich de oogen bont", Het wemelt in dit boek van zulke dwaas nonchalante uitdrukkingen. Toch laat het zich wel lezen en de paradoxen geven er 'n luchtigheid. die het vcq ^ ontspanningslectuur geschikt maakt. De titel belooft te veel. Cupido is een guit, die tot een heel wat beter en aardiger vertelsel kan inspiteeren. Zelfs de moderne Cupido. Alg Joh. H. Doorn, die naar ik meen reeds meer heeft gepubliceerd, genadeloos kritisch zijn schrijfsels met het corrigeerpotlood zou bewerken, wie weet, schrijf hij dan niet. eens een werkelijk goed boek. PIET VAN VEEN.
---

Het Zilverprobleem. DE VEREENIGDE STATEN REHEERSCHEN DE CHINEESCHE FINANCIEELE POLITIEK.
door PROFESSOR E. W. KEMMERER. De internationaal bekende econoom Prof. E. W. Kemmerer, die als deskundige op financieel gebied aan talrijke staten belangrijke diensten heeft bewezen, en in 1929 voorzitter van de Amerikaansche commissie van financieele deskundigen voor China was, is meer dan iemand anders in staat, de Chineesche valuta-moeilijkheden te bcoordeelen. prof. Kemmerer ' tracht in het hieronder volgend artikel, op verzoek van de United Press de gevolgen van het 'eVentueel opgeven Van den zilveren Standaard door China voor het land zelf- en voor de- WereldZilvermarkt te analyseeren. PRINCETON, 4 April (United Press) China, da t eeuwenlang i de waarde .van zijn .geld . dü zilver baseerde en tot het jaar 1934 het eenige land ter wereld was geweest, dat aan den zilveren standaard vast .hield, heeft dezen in den eigenlijken zin van het woord roëds eenigen tijd geleden opgegeven, toen het zware lasten legde op den uitvoer van zilver, en dezen export ook op andere wijzen beperkte. Thans wordt bericht, dat het Hemelsche Rijk den zilveren Standaard geheel wil opgeven en door een gemanipuleeirden valuta-Standaard wil vervangen, wanneer het een buiteniandsche leening van voldoenden omvang kan. plaatsen. Deze stap is den Chineezen door de zilverpolitiek der Amerikaansche regeering' zoo goed als opgedrongen. De sinds kort door Amerika gevolgde politiek, een vierde deel van zijn metalen geldvoorraad in den vorm van zilver te bewaren, heeft in het vorig jaar geleid tot aankoop en opeenhcoping van nuttelooze zilver — valuta — reserves, die de Amerikaansche productie gedurende dit jaar twaalfvoudig overtroffen, en zal waarschijnlijk ten slotte zilveraankoopingen noodzakelijk maken, die gelijk staan met de gezamenlijke wereldproductie voor ten minste zes jaar — gerekend naar de laatste zilverprijzen. Deze politiek drijft den wereld-zilverpr ijs sterk naar boven, en zal dit ongetwijfeld nog jaren lang blijven doen. Bovendien vormen de opgehoopte massa's dood zilver in de schatkamers der Amerikaansche regeering teen bedreiging van de zilvermarkt, precies zooals dit de laatste jaren met de groote zilver-reserves van Indië hét geval was. Komt er op zeker oogenblik een eind aan de huidige Amerikaansche ziiverpolitiek, en worden de verzamelde zilvermassa's op de markt geworpen, dan zal er ongetwijfeld een sterke daling van de zUvterwaaxde intreden. De tegenwoordige stijging van de zilverwaarde tengevolge van de Amerikaansche zilverpolitfek heeft ook de waarde ' van het zilvergeld in China sterk de hoogte ingedreven. Dat beteekent het dalen der prijzen van de belangrijkste Chineesche waren-, de verhooging' van den gezamenlijken schuldenlast van het Chineesche volk, en een zware schade aan den Chineeschen export. Het beteekent voorts, dat Ohina, indien het bij den zilveren standaard blijft, jarenlang met betrekking tot zijn valuta grootendeels van de politiek gemotiveerde zilveraankoopen (en bijgevolg ook de zilver-verkoopen) van die regeering der Vereenigde Staten afhankelijk blijft. Zoo Iets is voor ieder volk een ondragelijke situatie. Men kan dan ook gerust zeggen, dat de Vereenigde Staten China dwingen, den zilveren standaard op te geven. Een gemanipuleerde valuta-standaard komt echter absoluut niet overeen met die behoeften van China en het karakter van het Chineesche volk. Wordt een dergelijke standaard aangenomen, dan zou wel eens kunnen blijken, dat hij niet anders beteekent dan een stap in de richting van het uiteindelijk aannemen van den een of anderen vorm van den gouden standaard door China.
---

HET GIST. BELANGRIJKE ONTDEKKING VAN DUITSCH PROFESSOR?
Men schrijft ons uit Berlijn: Het gist hier. Vooral in de lieflijke voorstad Grünau ten Oosten van de Duitsche hoofdstad, een der centra der Berlijnsche watersport. Of dat een communistenhaard is? — Integendeel, Grünau heeft een zeer vredelievende bevolkingEn de gisting heeft met de politiek dan ook niets te maken. Het is een heel bijzondere gisting. Er ltfopen sedert eenigen tijd te Berlijn geruchten, dat Prof. Dr. P. Lindner, senior der Duitsche microbiologen, een nieuwe bacterie heeft ontdekt, een gistingsbacterie, die uitsluitend goede eigenschappen heeft. Op de tentoonstelling .Wonderen des Levens" wordt over deze bacterie geregeld gesproken. Of liever gefluisterd. Men geeft te verstaan, dat Lindners bacterie den mensch veel gezonder zal maken. En dat zij ook een heilmiddel zal wezen tegen de gevaarlijke ziekte, die de cultuurlanden kennen: de kanker. Op de tentoonstelling is de bacterie echter niet te zien. In het microvivarium wordt zij niet vertoond. Daarom besloten wij, die het naadje van de kous wilden weten, zelf met Prof. Lindler te Grünau te gaan praten. De- geleerde, die reeds de 75 nadert, was direct zoo welwillend, ons te woord te staan. Hij stelde ons echter teleur: zijn bacil is geen patent-geneesmiddel tegen alle kwalen, helaas ook niet tegen kanker. De geruchten zrjn schromelijk overdreven.' Zeker, zei Prof. Lindler,, het is mogelijk, dat mijn bacil op de constitutie van den mensch een algemeen goede werking heeft. Ik geloof dit zelfs. Hiervan is echter het bewijs nog niet geleverd. Ik ben microbioloog. Ik heb de bewuste bacterie in Europa ingevoerd. Ik heb hier mijn culturen. Maar dit .is alles. De geneeskunde moet uitmaken, welke heilmethodes met behulp v»n mijn bacterie zijn toe te passen. Prof. Lindner .was gedurende ,40 jaar leider van de af deeling voor reincultuur aan de Berlijnsche „Institut für Gahrungsgewerbe". Da cultuur der gistingsmicroben is zijn eigenlijk arbeidsveld. Hij heeft zich echter ook op algemeen biologisch gebied begeven. Bekend is zijn werk „Endeckte Verborgenheiten aus dem AUtagsbetriebe des Miknokosmos" en vooral zijn tweedeelige „Atlas der mikroskopischen Gründlage der Gahrungskunde". Voor Nederland is het van belang, dat de uitdrukking „entdeckte Verborgenheiten" piëteitvol ontleend is aan het grafmonument van Van Leeuwenhoek in de Oude Kerk te Delft. De geest van Van Leeuwenhoek heerscht in Lindners laboratorium en observatorium. Op zijn verzoek vertaalde onze landgenoot Van Heist een groot aantal brieven van Van Leeuwenhoek in het Duitsch. Wij vroegen den professor, óns bijzonderheden mede te deeXen over zijn nieuwe bacil. „Mijn nieuwe bacil" ? vroeg de hooggeleerde. ,.Het is geen niéuwe bacil. De bacil is zoo oud als de mensch. Waarschijnlijk nog veel ouder. In de oudheid kende de mensch reeds de werking van het „dier" zonder het te zien. Ik heb haar echter waargenomen, gefotografeerd, beschreven, en haar eigenschappen nader bestudeerd. Ik begon ermee in 1924. Op een goeden' dag krijg ik, het was nog inflatietijd, een dikken brief uit Mexico'. Van de Mexicaansche Regeering! Ik kreeg de uitnoodiging, om naar Mexico te komen. Met de mededeeling, dat ik ëen bedrag van een paar duizend dollar in ontvangst kon nemen, wanneer ik aan die uitnoodiging gevolg gaf. Ik ben er toen met mijn vrouw naar toe gegaan. En heb er geen spijt var; £ehsd. Hoewel ik in het begin wel eens dacht, <5f. t het toch jammer was, dat ik dat heele bedrag voor reiskosten noodig had. Ik had er destijds, geloof ik, de heele Friedrichstrasse voor kunnen koopen". Waarvoor had de Mexicaansche regeering U uitgenood igd ? „Dat stond met de „pulque" in verbinding. De „pulque" is de nationale Mexicaansche drank. Het is een product, hetwelk de agaven afscheiden. Die agaven zijn reusachtige planten. Iedereen dag vormen zich daarin ongeveer vier liter suikermelk. Of liever honingwater. Aqua miel noemt men het. Dit honingwater laat men gisten en heet dan „pulque". De Mexicanen drinken er reusachtige hoeveelheden van. Mexico City alleen consumeert, wanneer het dorst heeft, met gemak op één dag 100 wagon. Er zit 3% tot 4% alcohol in. Dronken wordt men er niet spoedig van. Overigens, wij Europeanen, lusten het niet. Maar voor Mexicanen, die er aan gewend zijn, is het iets heerlijks. Nu zit er af en toé in die „pulque" een substantie, waarvan de Mexicanen scheele hoofdpijn krijgen. Ik moest liu ontdekken, waar dat door kwam. En gelukte U dat? ,Ten deele. Een verontreiniging was het. Die aqua miel wordt namelijk in koehuiden met muilezels getransporteerd. Het transport duurt gemiddeld zeven dagen. Overigens worden de agaven tweemaal per dag getapt. Dit geschiedt met een lange steel, die in den mond gehouden wordt. Zoo zuigt men de aqua miel in een reservoir. Deze methode is niet zoo onpractisch, als op het eerste gezicht lijkt. Doch is het begrijpelijk, dat verontreinigingen spoedig kunnen voorkomen. Overigens: wat krijg-en die kerels door het dagelijksche zuigen 'n reusachtige longen. En geluiden, die zij kunnen voortbrengen! Maar ik dwaal af." En Uw bacterie? „Die zat in de aqua miel. Het was een bijzondere bacterium termo, waarvan een andere stam al in 1807 door Ehrenberg was ontdekt. Ik constateerde daar nu op die Mexicaansche hoogvlakte, dat dit „diertje" letterlijk alles opvreet, maar dat het eerst zijn lievelingskostjes gebruikt. Die lievelingskostjes zijn vuilnis, afval, rottende rommel, kortom, alles, wat stinkt! Dat maakte een geweldigen indruk op mij". En U hebt toen de bacterie mee naar Europa genomen ? „Zoo is het. Ik nam 12 culturen mee. Elf zijn er onderweg gestorven. De laatste was blijven leven. En dat wordt mijn Europeeschen stam. Dat was nu de termo bacterium mobile, afgekort Tm. Het is, zooals later is gebleken, de meest verbreide gistingsopwekker der tropen
Prof. Kolkwitz uit Buitenzorg toonde nu spoedig aan, dat deze bacterie ook op Java in het palmsap voorkomt. In de eerste 8 1/ uur bevat gistend palmsap bijna uitsluitend deze bacterie. Nu werd het mij ook duidelijk waarom de oude Indische bierbrouwers „Surakara" heetten. „Sura" was de suikernjke palmbloesem, die, uitgeperst, gaat gisten; ..karar" beteekent filtreeren. Prof. Kluyver en Dr. Hoppenbrouwer in Delft hebben aangetoond, dat de bacterie, die zij pseudomonas lindneri widen noemen, de foezelvrije gisting deed ontstaan. Met Prof. Kluyver in Delft heb ik op dit gebied veel samengewerkt. Ik wil niet de eer alleen opeischen. Uw landgenoot Prof Kluyver heeft evenveel werk gedaan. En daarom heet de bacterie thans niet alleen lindneri, maar pseudomonas lindneri kluyveri . Er volgde een zeer wetenschappelijke uiteenzetting. , . . Professor, zeiden wij, het gaat ons te hoog. Vertelt U ons nu echter eens, welke waarde Uw Tm voor het practische leven heeft. Dat kan ik U niet zeggen. Dat is niet mijn taak. Ik voel slechts, dat een bacterie, die alles, wat bedorven is, absorbeert, een .wonderdier" is. Het staat voor mij vast — maar dat is een geloof, een intuïtie, en is wetenschappelijk nog niet bewezen — dat een dergelijke bacterie voor de menschheid van groot nut kan zijn. Zij was dat reeds. De oude Babyloniërs en Arabieren hadden hun sawiq. dat was z.g. vast bier- Op 22 September 1934 schreef ik er voor de „Tageszeitung für Brauerei" een artikel over. Dit vaste bier zou men ook vloeibaar brood kunnen noemen. Het was licht gebakken brood, dat de bacterie bevatte. Geweekt begon het te gisten en het leverde voor de oude volken een verfrisschenden drank. Een groote brouwerij in Weenen heeft nu dit oude brood of bier in eere hersteld en fabriceert onder den naam „Soma" een practisch alcoholvrij bier, dat met mijn bacteriën geënt is. Soma is op het oogenblik in alle Weensche ziekenhuizen ingevoerd. Drinkt U het ook eens!" De professor schonk ons een glas in, en wij konden constateeren, dat Soma verfrisschend smaakt, hoewel wij een glas Hofbrau. Löwenbrau of Franciskaner met hun grooter alcoholgehalte toch de voorkeur geven. Verder vernamen wij, dat een Nederlandsche firma, in Hamburg als bakhulpmiddel een pseudomonas-lindneri-kluyveri-product in den handel brengt. Het „inenten" gaat geweldig vlug. Reeds enkele uren na de „inenting" heeft het bacterium zich zoodanig vermeerderd, dat de geheeie substantie er van doortrokken is. Dit betreft zoowel het Weensche bier als het Hamburgsche bakhulpmiddel. Wanneer wij goeö hebben begrepen, wordt de bacil voor andere doeleinden nog niet in prak Lij ïï gebracht. Dit is wellicht het gevolg van het feit, dat Prof. Lindner het echte type van den geleerde is. Commercieele dingen interesseeren hem totaal niet, en hij denkt er niet aan, zijn verstand in dienst van het geldverdienen te stellen. De professor vertelde ons echter van verschillende experimenten, die door hem in den laatsten tijd genomen zijn. Zoo heeft hij, op een warme plaats fijn gehakt vleesch weken lang in prima staat gehouden, nadat hij er zijn bacil aan had toegevoegd. En mayoimaise, met zijn bacil ingeënt, bleef eveneens goed. Enorme bedragen gaan ieder jaar door bederf verloren, en de hoogleeraar meent, dat, waneer zijn bacil algemeen zal zijn toegepast, dit bederf tot een minimum kan worden beperkt. Lachend merkt Prof. Lindner eindelijk op, dat hij eens voor vele jaren in Amsterdam was en toen „genoot" van de heerlijke lucht der grachten. Wanneer ik mijn bacil in de grachten bracht, zou die stank spoedig ophouden, zegt hij. Herhaaldelijk had hij een hoop stinkend afval met zijn bacterium ingeënt; steeds was na enkele dagen de slechte lucht verdwenen en was, het klinkt ongelooflijk, een aangename, een welriekende geur aan het afval te bemerken. Prof. Lindner heeft pionierswerk verricht. Jongere krachten zullen echter de practische toepassingen moeten onderzoeken.
---

DE VERMOEIDHEID VAN METALEN.
Professor Andrade van de Londensche universiteit, heeft thans bewezen, dat het zuiverste metaal vermoeid pleegt te worden. Deze ontdekking is voor de ingenieurs en voor allen, wier leven van net regelmatig werken üer machines afhankelijk is, van de allergrootste beteekenis. Het moe worden van een metaal beteekent, dat het onder den invloed van da geregelde inspanning gevaar loopt te breken. De moderne techniek richt zich er op de snelheid en intensiteit van de machinewerkzaamheid te verhoogen. Men veronderstelt, dat meer dan tachtig van de honderd ongevallen aan vermoeidheid der machines te wijten is. Deze vermoeidheid bestaat daarin, dat het metaal tengevolge van de er op inwerkende krachten breekt, terwijl in normale omstandigheden deze krachten geen schadelijken invloed zouden hebben. Men meende, dat dergelijke verschijnselen te wijten waren aan onzuiverheid van het metaal Professor Andrade heeft echter het zuiverste metaal genomen dat er bestaat en bewezen, dat de vermoeidheid dan nog sneller optreedt dan bij minder zuiver metaal. WAAR IS DE STEM VAN GLADSTONE? De directie van het Engelsche staatsarchief heeft een onderzoek laten instellen naar de verdwenen sten» van Gladstone. Lang geleden zijn zoowel de stemmen van koningin Victoria en Disraëh als die van Gladstone op pho ingraaf rollen vastgelegd. De rollen, waar de koningin en Disraëli op staan, zijn nog aandwenen maar Stem van CHadstooe is ver,,.?? e ^° pn T e is indertijd niet direct gelukt, Van den mimste r was te lang, S SS k0rteren tekst 311 den to^hte,
---