DE LAATSTE LES VAN LANGELOT 171 Vanaf de antenne keek de bal op een markit neer. Een marktvrouw met potten en pannen stond hard te schreeuwen: koopjes! koopjes! Ze zag niet <3at de hal van Langeloit naar 'beneden wipte en in een pan kroop. 172. Grootmoeder had juist een nieuwe pan noodig en ze ging naar de markt om er een te koopen. Ze kocht juist de pan waar de bal in zat en toen ze thuis kwam en de pan op tafel zette, kwam de ibal ite voorschijn. --- Letterkundige Kroniek. Herman de Man: DE BARRE WINTER VAN NEGENTIG. Bosch & Keuning, Baarn 1936. Even onverzettelijk rustig als de boeren aan den Hollandschen IJssel gaat Herman de Man zijn weg. Blijvend in de streek, die hij als geen ander kent, schrijft hij, telkens weer anders, altijd over denzelfden groep van menschen, zoodat tenslotte in zijn oeuvre die groei» in zijn geheel leven zal. Zijn eene roman geeft de dramatiseering van stugge, boersche koppigheid in taai volhardingsvermogen bij den strijd tegen de elementen, een andere roman vertelt van de worsteling tusschen landbouw en blosmenkweek, in een derde gaf de Man het gevecht van de boeren tegen het water, in weer een ander boek de boersche grappigheid van twee landioopers en hun ervaringen bij de bewoners van het platte land. Deze schildering van den barren winter van 1890 is samengevoegd uit tien verhalen, waarin van strijd tegen elementen, van boersche koppigheid en boersche humor, van bezitwoede en trouw aan wat de Bijbel leert, van alles tezamen verhaald wordt. In die maanden van ondragelijke kou werd ontzettend geleden door de armen, ve.'kwist door de rijken, die de laatste dagen meenden te beleven en daarvan zooveel mogelijk plezier wilden hebben- De hartstochten van de boeren, gewoonlijk diep verdoken achter een stug masker van eenzelvigheid, traden naar buiten. De hebzuchtige leefde zijn hebzucht uit; de godsdienstige verdiepte zich in overpeinzing totdat hij waanzinnig zijn huis werd uitgeleid; de van aard vroolijke zocht het uitbundig vermaak van ijspret en kermistent; de ra bouw trok er op uit om te rooven en, als het moest, moorden; de eenzame vrouw van den veldwachter bezweek onder haar eenzaamheid, die grooter werd naarmate de dienst haar man meer en meer opvorderde; de stöepmeiden werden verwend met stadsche praatjes van de soldaten, die den veldwiaohter kwamen helpen de orde te handhaven; het spel van den duivel met de kaarten, deed zijn intrede in de kroeg, die tot nachtkroeg werd. De arbeid lag bevroren onder de maanden aanhoudende vorst, de bewoners van de IJsselstreek zagen hun dagen gevuld van bekommering over hun bestaan en wie geld bezat, sloeg het stuk om ten; minste den kommer om den tuin te leiden. De tien verhalen zijn met elkaar verbonden niet alleen door het feit. dat in alle tien de winter de hoofdrol speelt, doch tevens doordat in alle tien, hoe verschillend overigens de handelende personen van elkaar mogen zijn, telkens weer één enkele boer opduikt, die waarschijnlijk het meest zuivers type 'van den boer in het algemeen is. Het is de man, die uit allen tegenslag toch nog een voordeeltje weet te behalen, de eemge, die na het einde van den barren winter ondanks het stilliggen van den arbeid zijn bezit niet onaanzienlijk heeft weten uit te breiden. Het is de Houten Gert, zoo geheeten, omdat hij nooit of nimmer lachte. In elk verhaal wordt iemand het slachtoffer hetzij van verkwisting, hetzij van de steeds nijpender armoede. Altijd is het de Houten Gert die er profijt van trekt. Hij is de meeste sluwe in de streek. Voor den lezer leven alle figuren uit de vertelsels, maar hij steekt er boven uit. Daarom is het jammer, dat Herman de Man hem in het laatste verhaal ook een lesje geeft en hem, door het plotseling vertrek van zijn dochter, tot inkeer brengt. Dat breekt opeens het karaker, dat maakt hem van een geweldenaar in hebzucht tot een zielig verslagen mannetje ook al lucht hij zijn verslagenheid aanvankelijk, in het vóórlaatste hoofdstuk, als woesteling die de gevangenisdeur met een knuppel tracht te rammeien. Ja, dat is eigenlek het zwakke punt van dit boek, dat ze allen een les krijgen, deze boeren. Piet Montijn, de heereboer, die het kaartspel in de kroeg introduceert, wordt door een anders altijd makken vriend overhoop gestoken; Gijs Uytewaal, de veldwachter laat zijn vrouw in eenzaamheid, doch vindt haar dan ook krankzinnig terug; Engel Erkel, de man die de duiten laat rollen omdat hij de éérste van de streek wil zijn, blijft berooid alleen als hij er alles heeft doorgebracht; Co van Wees, het kleine reiitenï«-tje, dat geen ander plezier meer in zi'in leven kent dan het samenstellen van kostelijke likeurtjes, boet zijn liefhebberij met ean flinken hap uit zijn kapitaaltje; schoolmeester Heycoop, die nu er geen kinderen op school komen, met zijn leegen tijd geen raid weet, kent slechts één doel: het nakomen van zijn verplichtingen als Christen, maar hy gaat te gronde aan godsdienstwaanzin; Evert Rij kelijkhuizen, de kroegbaas, is kroegbaas bij uitnemendheid, doch ziet in zijn ijver om zijn zaak te behartigen zijn beide docliters verworden tot stadsche lichtekooien. De moraal ligt er op, ligt er zelfs dik op. Dat stoort niet wanneer men één der verhalen leest, maar wanneer men ze alle tien achter elkaar en in samenhang leest, dan krijgt die moraal een goedkoop tintje. Dit is het eenige bezwaar, dat tegen het boek kan worden aangevoerd. Natuurlijk zijn de vertelsels niet allen even goed, maar z.3 laten zich, stuk voor stuk, vlot lezen, ze boeien ze brengen een glimlach om Uw lippen en ze brengen U den boer nader. Ook al omdat ze geschreven zijn in dialect, dat zich aanvankelijk voordoet als een vermoeiende hebbelijkheid van den schrijver, doch dat geleidelijk inneemt en dan de verdienste heeft, den lezer direct in de sfeer op te nemen. Houten Gert is, dadelijk in het eerste verhaal reeds, het type van den stroeven boer, dat hü door alle verhalen onder alle tegenslagen van anderen, tot het einde zal blijven. Als eerste heeft hij begrepen, dat nu het ijs izoo ontzettend dik in de rivier ligt, het vangen van otters niet moeilijk kan zijn en hij sleept eenige eendenroovers in de wacht, verkoopt de huid voor een zoet prijsje, vindt daarin niet alleen vergoeding voor de schadeposten van den barren winter, doch zelfs een flinke winst. Lang blijft hij niet alleen zijn bureji hebben weldra zijn nachtelijken arbeid ontdekt en doen er aan mee. Doch dan dreigt het gevaar, dat stroopers met den buit gaan strijken, terwijl de jagers zelf op bed liggen. En daarom houden ze bij hun wakken de wacht. Dat is een koude liefhebberij. Dichtbij is de herberg van Evert Rijkelijkhuizen en dus zitten de otter jagers in het vervolg 's nachts in de kroeg bijeen. Het duurt niet lang, of alle otters zijn uit de rivier opgehaald. Houten Gert heeft zijn kapitaal vermeerderd] en zou nu weer rustig 's nachts kunnen thuisblijven. Hij heeft den smaak echter te pakken van het kaartspel, door den heereboer Piet Montijn ingevoerd. En mot zijn sluwe boerenverstand heeft hij al heel gauw in de gaten, op welke wijze hij winnen kan. In korten tijd wordt hij er dikke achthonderd gulden rijker tnee en als Piet Montijn wordt neergestoken, waarmee de kroegkaarterij een einde neemt, heeft hij eigenlijk niets tegen op het beëindigen van de samenkosten. Er is elders winst te behalen- De rijike Engel Erkel heeft met Marius de With Porton een strijd aangebonden, wie zich het royaalst kan toonen. Marius koopt zich een doortocht over het land van een boer, opdat hg niet eiken dag een omweg zal moeten maken van huis naar het feestterrein op het ijs; Engel Erkel koopt den volgenden dag een molen, die hem een beetje in den weg staat. Hij laat die sloopen en de roep van zfln royaalheid wint het van die, welke uitgaat over Marius. Er vriest een schuit vast; het hout is vrijwel waardeloos en van de vendu wordt dan ook niets verwacht. Echter zijn Marius en Engel bij den verkoop aanwezig en bieden tegen elkaar op, zoodat Engel tenslotte voor een fabelachtige som eigenaar wordt. Engel gaat te gronde, Marius heeft niet veel plezier van het door hem verkwiste geld. De eenige, die er wèl bij vaart, is Houten Gert, die de afbraak van den molen en het hout van de schuit voor een appel en een ei van Engel overneemt. en moorden als het moet. Zij hebben een voorraad gestolen goederen en wanneer eindelijk de politie er in is geslaagd, de bende te verjagen, weet men niet, wat men met het gestolen goed moet doen. De oorspronkelijke eigenaars eischen het niet op. Zij zijn bang, dat de roovers toch nog eens wraak zullen «nemen. Dus weer een openbare verkooping, waar bijna niemand komt. Houten Gert koopt de heele rataplan voor een paar gulden. En zoo gaat het voort. Er komt een dame van lichte zedén. De boeren willen haar niet herbergen, de hotels van de stad evenmin, Houten Gert heeft echter een zomerhuisje, dat hij toch niet gebruikt nu. En dus verhuurt hij dat aan de dame. De veldwachter, wiens vrouw krankzinnig wordt, heeft het met de kou hard te verduren en dus lust hij van tijd tot tijd wel een borrel Borrelen kost geld, zijn traktement is niet- toereikend. En tius leent hij van een boer wat geld Wanneer, nu de vrouw naar een gesticht is gebracht en het huisje leeg staat, komt die boer om zijn geld. De veldwachter heeft geen geld. Nee, dat weet de boer ook wel. Maar in het huisje staat een idozijn Delftsche borden, gekregen van de mevrouw, waar de veldwachtersvrouw voor haar huwelijk diende. De borden veranderen van eigenaar, Houten Gert bericht aan de antiquairs in de stad, dat bij hem Delftsche borden bij opbod zullen worden verkocht Zelfs uit den godsdienstwaanzin van den schoolmeester weet Gert voor zichzelf voordeel te behalen. En uit het ongeluk van den door vrees voor de cholera bezeten rentenier van Wees. Hem gaat geen kans voorbij. En Herman de Man liet geen kans voorbij gaan, om elk gevalletje en elk karakter ook van de humoristische zijde te belichten- Daardoor werd het zware, gédragene, dat nu eenmaal aan alle literatuur over boeren eigen is, doorvlochten van geestige opmerkingen, die het boek, afgezien nog van de literaire waarde, de flaur geven van werkelijk goede ontspanningslectuur. Kea Bcssers: ECHTPAAR ZONDER KINDEREN. W. L. Salm en Co., Amsterdam. Deze roman is met nadruk bedoeld als een humoristische en gaat, ais vele anderen, daardoor mank aan het travel, waarover humor zoo vaak struikelt : het gezocht grappige, dat men aanhoudend voelt aankomen en nooit verrast, het gedwongen luchthartige, dat den indruk moet wekken van diepere beteekenis in zich te verbergen, maar heiaas nooit veel van belang aan het oog onttrekt. Het gegeven is ook niet geheel nieuw. Een jaar geleden verscheen Clare Renart's Avontuur, waarin een meisje van goeden huize zich op getuigschrift; vas een vriendin, bij een adelijk heer verhuurt als dienstbode. In den roman van Kea Bossers wordt een climax gegeven: een echtpaar eveneens van zeer goeden huize verhuurt zich bij een jonker als chauffeur en dienstbode-huishoudsterFrank is jurist en als zoodanig verbonden geweest aan een oliefabriek. Hij krijgt zijn ontslag en met vijftienhonderd gulden staan de twee jaar gehuwden op straat. Vijftienhonderd gulden schoon over- Zoo heel tragisch is het ontslag, in dezen tijd dat er 'vijftienhonderd anderen tegenover staan zoder dat de betrokken arbeider ook maar één cent heeft, dus niet Lies, zijn vrouw, heeft een goeden kijk op de toekomst en is er van overtuigd, dat indien ze eenmaal aan dat kapitaaltje beginnen, spoedig den bodem van de geldkist voor den dag zal komen. Van haar gaat het plan uit, samen onderdak te zoeken en het spaarpotje te vergrooten. De jonker met den fraaien naam heeft een neef, die met Frank studeerde en als student Frank's vriend was. Die neef komt vaak logeeren. Voorts heeft de jonker verscheidene kennissen en vrienden in Amsterdam, die Frank als jurist hebben gekend. Gevolg natuurlijk is daarvan, dat tallooze moeilijke verwikkelingen het echtpaar de voorgenomen en ten deele reeds volbrachte onderneming voortdurend dreigen te doen mislukken. Lies echter is een 'bijdehandje, dat overal raad op weet- En Frank is een kerel uit duizenden, die zich ook al n'.et gauw uit het veld laat slaan. Ze komen er dus. En als Frank bij een rechtszitting over een auto-ongeluk, gevolg van de on'deurgdelijke remmen van de oude kar van den jonker, zijn baas de hand boven het hoofd houdt door niet te vertellen, dat hij den jonker al ontelbare malen op het gebrek van den wagen gewezen heeft, is de goede man erg onder den indruk niet alleen, maar tevens zeer dankbaar. De rechter heeft begrepen, wie die chauffeur eigenlijk is en verklapt alle geheimen aan den jonker, tij'dens een kerstfeest. De jonker wordt van baas beschermheer, de toekomst lacht het jonge paar tegen met een wel bescheiden salaris, doch een positie als jongste deelgenoot in een bekend advocatenkantoorEr zijn in dit boek stellig aardige gedeelten en grappige situaties. Amusant zijn de jaloersche kibbelpartijen s' avonds in de keuken, als Frank overal aanslagen meent te zien op de liefde van zijn vrouwtje. Maar die jaloezie is zoo vaak geschilderd, dat tenslotte de lezer, zoodra die weer op het tooneel verschijnt, geneigd is, een paar bladzijden om te slaan- Daar is niet zoo heel veel tegen, want de hoofdstukken zijn allemaal erg kort en geven telkens afwisseling Storend is waar de schrijfster, inpiaats van cogenschijnlijk oppervlakkig, dus luchtig te z,ijn, inderdaad oppervlakkig doet. Zoo bij de beschrijving van den eersten avond, dat het dienstboden-echtpaar in Amsterdam een keertje uitgaat. Waar zullen we heen gaan? Wel, je weet, kom, dat nieuwe ding moet zoo aardig zijn. En even later: Waar zullen we naar toe gaan? Schouwburg, Revue? Och dat nieuwe ding, hoe heet het ook weer, is beslist leuk. Dit „dat nieuwe ding" en ,,hoe heet het ook weer" zijn stoplappen, die een in ieder geval vlot haar pen hanteerende schrijfster onwaardig.-zijn. Pamela Wynne: LIEFDE DOET WONDEREN. Van Holkema en Warendorf, Amsterdam 1936. Ja, en leizen over liefde zeker ook, want anders is het niet te verklaren, dat je als intellectueel zulk een onbeduidend verhaal geheel doorneemt. Er is een bekende arme, voor zichzelf zorgende, dame van gezelschap spelende intelligente schoone en er is de getrouwde mijnheer, -wiens vrouw ongeneeslijk krankzinnig is. Aan zij eigen vrouw heeft liij niets, dus kijkt hij wél eens naar anderen. Trouwen echter kan hij niet, tenzij, warempel het gebeurt net op tijd, zijn krankzinnige echtgenoote het tijdelijke met het eeuwige verwisselt. En dan trouwt hij met een modern tempo de lieftallige, inmiddels ontslagen en dus nog meer van hem afhankelijke juffrouw. Liefde is blind. Als er nu voordurend over de liefde geschreven wordt, wel, zie dan van critiek af en laat lezers, die nu eenmaal van dergelijke lectuur houden, hun hart ophalen. PIET VAN VEEN. --- BINNENLAND PRINS CARNAVAL DOOR DE KROON AAN BANDEN GELEGD. Raadsbesluit van Hulsberg vernietigd. De vertrouwensmannen van de burgerij der gemeente Hulsberg (L) weten, wat Prins Carnaval toekomt en daarom besloten zij als vroede mannen, bij raadsbesluit van 24 Januari j.1., voor de carnavalsdagen gebruik te maken van de, hun bij art. 119 der politieverordening verleende bevoegdheid. In dat artikel toch wordt den raad de gelegenheid geboden, dagen vast te stellen, waarop art. 118 van genoemde verordening (waarbij verboden wordt, zich in het openbaar te vertoonen, het aangezicht geheel of gedeeltelijk met een masker of op eenigerlei andere wijzo onkenbaar te maken, tenzij met vergunning van den burgemeester) niet van kracht zou zijn. Een drietal caféhouders had een verzoek ingediend, om van de bevoegdheid tot ontheffing van het maskeradeverbod, gebrui'< te maken voor de Carnavalsdagen en dit verzoek werd met meerderheid van stemmen ingewilligd. Burgemeester A Kerkhoffs kon Eich met dit raadsbesluit niet vereenigen en paste ar' 76 der Gemeentewet toe, hetwelk hem de bevoegdheid geeft, raadsbesluiten welke z.i. strijdig zfln met de wet of met het algemeen belang, ter vernietiging voor te dragen aan de Kroon. De Kroon overwoog, dat, in aanmerking genomen het moeilijke politietoezicht in de gemeente Hulsberg, als gevolg van haar uitgestrektheid en constellatie, en gelet op rl3 plaatselijke omstandigheden, door opheffing van het maskeradeverbod gedurende de Carnavalsdagen, de openbare orde en de goede zeden in gevaar worden gebracht. Aangezien het in gevaar brengen van de openbare orde en de goede zeden in strijd moet worden geacht met het algemeen belang, vernietigde de Kroon het bovenbedoelde raadsbeslui': va»